¹ას-635-920-04 26 იანვარი, 2009 წ.

ქ.თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

მოსამართლეები:

ნ. კვანტალიანი (მომხსენებელი), ლ. ლაზარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ლ. უ-ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ზ. ხ-ური (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 15 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – სესხის დაბრუნება, იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაცია

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ზ. ხ-ურმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ. კ-ძისა და ლ. უ-ძის მიმართ მ. კ-ძისათვის 5600 აშშ დოლარის გადახდევინებისა და ქ.თბილისში, . . . ქ.¹6-ში მდებარე იპოთეკით დატვირთული ბინის რეალიზაციის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: 2000 წლის 20 ოქტომბერს მოსარჩელემ მ. კ-ძეს, რომელიც მოქმედებდა ლ. უ-ძის მინდობილობით, 3 თვის ვადით ასესხა 5600 აშშ დოლარი. სესხის უზრუნველყოფის მიზნით, ლ. უ-ძის მიერ მოპასუხის სახელზე გაცემული მინდობილობის საფუძველზე, იპოთეკით დაიტვირთა ამ უკანასკნელის 14988 ლარად ღირებული საცხოვრებელი ბინა. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადის გასვლის მიუხედავად, მოპასუხემ ვალი არ დაუბრუნა.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს. მ. კ-ძემ განმარტა, რომ მართალია, სესხის ხელშეკრულებაზე მისი ხელმოწერაა, მაგრამ მან გარიგებას ხელი შეცდომით მოაწერა. ფაქტობრივად, ხელშეკრულებაში აღნიშნული თანხა მას არ მიუღია. ლ. უ-ძემ აღნიშნა, რომ სესხის აღებისა და იპოთეკით ბინის დატვირთვის შესახებ მინდობილობა მას არავისთვის მიუცია და რაიმე თანხა საქმეში წარმოდგენილი სესხის ხელშეკრულების შესაბამისად არ მიუღია.

ქ. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2002 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხე ზ. კ-ძეს ლ. უ-ძის კუთვნილი იპოთეკით დატვირთული ბინის რეალიზაციის გზით დაეკისრა 5600 აშშ დოლარის შესაბამისი ლარის გადახდა.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება ლ.უ-ძემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 15 აპრილის განჩინებით გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი, ხოლო ლ. უ-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2000 წლის 20 ოქტომბერს ლ. უ-ძის მიერ მ. კ-ძის სახელზე გაცემული მინდობილობის საფუძველზე დაიდო სადავო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე მუხლების შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის არგუმენტები, სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად, სადავო მინდობილობის ბათილად ცნობის შესახებ, რადგან მინდობილობისა და სესხის ხელშეკრულება ვერ იქნება მიჩნეული კანონით დადგენილი წესისა და აკრძალვების, ასევე საჯარო წესრიგსა და ზნეობის ნორმების დარღვევად. გარიგების ბათილობის საფუძვლად სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ მიიჩნია ის გარემოებაც, რომ ლ. უ-ძეს იმავე ნოტარიუსთან თავისი სახელით არაერთი სესხის ხელშეკრულება აქვს დადებული, ვინაიდან აღნიშნული გარემოება ადასტურებს, რომ ლ. უ-ძისათვის ხელშეკრულების გაფორმების წესები უცნობი არ ყოფილა. პალატის მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლის მოთხოვნა დაცულია, რადგან მინდობილობა და სესხის ხელშეკრულება გაფორმდა სანოტარო წესით, ხოლო იპოთეკა, ამავე კოდექსის 289-ე მუხლის შესაბამისად, დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში. სასამართლოს მითითებით, საჯარო რეესტრის მონაცემები საყოველთაოდ ხელმისაწვდომია, მით უფრო მესაკუთრისათვის, რომელმაც სადავო ხელშეკრულებების შემდეგ არაერთგზის დატვირთა ბინა იპოთეკით.

სააპელაციო სასამართლოს ზემოხსენებული გადაწყვეტილება ლ. უ-ძემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება, ასევე მის მიერ გაღებული სასამართლო ხარჯების ზ. ხ-ურისათვის დაკისრება შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ სადავო მინდობილობა მან გასცა მ. კ-ძის სახელზე. კასატორის მითითებით, მან სასამართლოში წარმოადგინა მინდობილობის დედანი, რომელიც მის მიერ ხელმოწერილი არ არის, ამდენად, პალატამ არასწორად არ მიიჩნია სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 54-ე და 59-ე მუხლები დარღვეულად. სასამართლომ არ გამოიკვლია, რომ სადავო მინდობილობა სანოტარო ჟურნალში რეგისტრირებული საერთოდ არ ყოფილა და მისი ნომერი რეალურად სხვა დოკუმენტს ეკუთვნის, რითაც დაირღვა “ნოტარიატის შესახებ” კანონის 47-ე, 52-ე მუხლები და “სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ” ინსტრუქციის 27-ე მუხლების მოთხოვნები. სააპელაციო სასამართლომ საერთოდ არ იმსჯელა მის მიერ მტკიცებულებად წარმოდგენილ ქ.თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაზე ნოტარიუს მანანა ბოკუჩავას მიერ გაცემული მინდობილობის ბათილად ცნობის შესახებ. ზემოხსენებული არგუმენტები ვრცელდება სადავო იპოთეკის ხელშეკრულებაზეც, ვინაიდან მ. კ-ძეს არც გარიგებაზე ხელი არ მოუწერია, რაც სასამართლომ ასევე არ გაითვალისწინა. იპოთეკის ხელშეკრულება არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო კოდექსის 289-ე მუხლის მოთხოვნას, იგი არ არის რეგისტრირებული მიწის მართვის დეპარტამენტის საჯარო რეესტრში. ქ. თბილისში, . . . ქ.¹6-ში მდებარე ბინაზე საკუთრების შეძენა 2000 წლის 28 ივნისს დარეგისტრირდა მიწის მართვის საჯარო რეესტრში, ამდენად, მოცემული ბინის უფლებრივად დატვირთვაც “მიწის რეგისტრაციის შესახებ” კანონის II თავის მე-2 მუხლის მეექვსე პუნქტის თანახმად, იქვე უნდა აღრიცხულიყო და არა ტექნიკური აღრიცხვის ბიუროში. უსაფუძვლოა სააპელაციო პალატის მითითება კასატორის მიერ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებების არაერთხელ დადების ნაწილში. აღნიშნული გარემოება ადასტურებს ლ. უ-ძის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების პირნათლად შესრულების ფატს. შესაძლოა, სესხის დაბრუნების ნაწილში მ. კ-ძეს ჰქონდეს რაიმე ვალდებულება ზ. ხ-ურის მიმართ, მაგრამ მოცემულ შემთხვევაში კასატორს არანაირი პასუხისმგებლობა არ ეკისრება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2005 წლის 12 დეკემბრის განჩინებით მოცემული საქმის წარმოება შეჩერდა ლ. უ-ძის სარჩელის გამო ზ. ხ-ურის, მ. კ-ძისა და ნოტარიუს მანანა ბოკუჩავას მიმართ 2000 წლის 20 ოქტომბრის იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ სამოქალაქო საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანამდე.

ლ. უ-ძემ წარმოადგინა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 13 მაისის კანონიერ ძალაში შესული დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, რომლის თანახმად მ. კ-ძესა და ზ. ხ-ურს შორის 2000 წლის 20 ოქტომბერს დადებული იპოთეკის ხელშეკრულება (რეესტრში რეგისტრაციის ¹160), ქ.თბილისში, . . . ქ.¹6-ში მდებარე ლ. უ-ძის კუთვნილი უძრავი ნივთის იპოთეკით დატვირთვის შესახებ ბათილად იქნა ცნობილი. კასატორმა ასევე წარმოადგინა თბილისის საოლქო სასამართლოს 2004 წლის 16 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომლის მიხედვით 2000 წლის 20 ოქტომბერს ლ. უ-ძესა და მ. კ-ძეს შორის გაფორმებული მინდობილობა ბათილად იქნა ცნობილი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2009 წლის 5 იანვრის განჩინებით განსახილველი საქმის წარმოება განახლდა.

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 2000 წლის 20 ოქტომბერს ლ. უ-ძემ გაუფორმა მინდობილობა მ. კ-ძეს, რომელსაც სხვა უფლებებთან ერთად მიანიჭა მთელი თავისი ქონების მართვისა და განკარგვის უფლებამოსილება. აღნიშნული მინდობილობის საფუძველზე 2000 წლის 21 ოქტომბერს მ. კ-ძემ ზ. ხ-ურისაგან ისესხა 5600 აშშ დოლარი სამი თვის ვადით, ხოლო 2000 წლის 20 ოქტომბერს ზ. ხ-ურსა და ლ. უ-ძის წარმომადგენელ მ. კ-ძეს შორის გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლითაც იპოთეკით დაიტვირთა ლ. უ-ძის კუთვნილი ქ.თბილისში, . . . ქ.¹6-ში მდებარე სახლის 1/2. უძრავი ნივთი შეფასდა 14988 ლარად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და ახალი გადაწყვეტილებით ზ. ხ-ურის სარჩელს უარი ეთქვას დაკმაყოფილებაზე შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. მოცემულ შემთხვევაში გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების შედეგად საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოსათვის დაბრუნების წინაპირობა არ არსებობს, რის გამოც საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თავად გადაწყვიტოს დავა.

მოცემულ შემთხვევაში ზ. ხ-ურის სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს მ. კ-ძისა და ლ. უ-ძისათვის სესხის _ 5600 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება, რაც უნდა განხორციელდეს იპოთეკით დატვირთული ლ. უ-ძის კუთვნილი უძრავი ნივთის რეალიზაციის გზით.

სასარჩელო მოთხოვნას საფუძვლად უდევს 2000 წლის 21 ოქტომბრის სესხისა და 20 ოქტომბრის იპოთეკის ხელშეკრულებები, რომლებიც დაიდო, ერთი მხრივ, გამსესხებელ ზ. ხ-ურსა და, მეორე მხრივ, მსესხებელ ლ. უ-ძის წარმომადგენელ მ. კ-ძეს შორის. ამასთან, მ. კ-ძის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება ეფუძნება ლ. უ-ძის მიერ მ. კ-ძის სახელზე გაცემულ მინდობილობას, მართოს და განკარგოს მარწმუნებლის მთელი ქონება.

სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის მიხედვით, გარიგება არის ცალმხრივი, ორმხრივი ან მრავალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ. დასახელებული ნორმიდან გამომდინარეობს, რომ გარიგება წარმოადგენს პირთა მიერ ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგს, რაც მიზნად უნდა ისახავდეს მათ შორის გარკვეული სამართლებრივი ურთიერთობის ჩამოყალიბებას. ამასთან, პირის ნება, დადოს ესა თუ ის გარიგება, უნდა იყოს ნამდვილი, ანუ მას უნდა სურდეს მხარეთა შეთანხმებით გათვალისწინებული შედეგის დადგომა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის “ბ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, მხარეები თავისუფლდებიან მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან ისეთი ფაქტების დასადასტურებლად, რომლებსაც თუმცა ემყარება მათი მოთხოვნები, თუ შესაგებელი, მაგრამ დამტკიცებას არ საჭიროებენ. ესენია ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ. მითითებული ნორმით დგინდება, რომ მხარეს სადავო გარემოების მტკიცების ტვირთი ეხსნება და სასამართლო უდავოდ გაიზიარებს ისეთ გარემოებას, რომელიც დადგინდა იმავე მოდავე მხარეებს შორის მიმდინარე სხვა სამოქალაქო საქმეზე მიღებული კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით.

განსახილველ შემთხვევაში საქმის მასალებით დასტურდება, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 13 მაისის კანონიერ ძალაში შესული დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი ლ. უ-ძის კუთვნილ უძრავ ნივთზე ზ. ხ-ურის სასარგებლოდ გაფორმებული იპოთეკის ხელშეკრულება. ამასთან, იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობასთან დაკავშირებულ დავაში მონაწილეობდნენ იგივე მხარეები _ მოსარჩელე ლ. უ-ძე და მოპასუხეები ზ. ხ-ური, მ. კ-ძე, რომლებიც განსახილველ დავაშიც მხარეებს წარმოადგენენ. ამდენად, კასატორი გათავისუფლებულია იმ გარემოების მტკიცების ვალდებულებისაგან, რომ მ. კ-ძესა და ზ. ხ-ურს შორის 2000 წლის 20 ოქტომბერს დადებული იპოთეკის ხელშეკრულება (რეესტრში რეგისტრაციის ¹160), ქ.თბილისში, . . . ქ.¹6-ში მდებარე ლ. უ-ძის კუთვნილი უძრავი ნივთის იპოთეკით დატვირთვის შესახებ ბათილია და რაიმე თანამდევ სამართლებრივ შედეგებს არ წარმოშობს.

აღნიშნულიდან გამომდინარე ცალსახაა, რომ ლ. უ-ძეს სადავო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებების გაფორმების ნება არ გამოუვლენია და მ. კ-ძე არ იყო უფლებამოსილი, მისი სახელით ემოქმედა, მათ შორის, დაედო გარიგება სესხის ლ. უ-ძის ქონებით უზრუნველყოფის თაობაზე.

სამოქალაქო კოდექსის 61-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, უცილოდ ბათილი (არარა) გარიგება ბათილად ითვლება მისი დადების მომენტიდან. მითითებული ნორმიდან გამომდინარეობს, რომ ბათილად ცნობილი გარიგების საფუძველზე გარიგების მხარეებს რაიმე უფლება-მოვალეობანი არ წარმოეშობათ.

ყოველივე ზემოხსენებულის გათვალისწინებით საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ დაუსაბუთებელია სააპელაციო პალატის განჩინება, რომლითაც უცვლელი დარჩა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება ლ. უ-ძის მიმართ ზ. ხ-ურის სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ, ვინაიდან 2000 წლის 21 ოქტომბრის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ლ. უ-ძეს ზ. ხ-ურის მიმართ არანაირი ვალდებულება არ წარმოშობია.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ქ.თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2002 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილება მ. კ-ძეს არ გაუსაჩივრებია და მის მიმართ კანონიერ ძალაშია შესული.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადებისა და მეორე ნაწილის მიხედვით, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს. ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. დასახელებულ ნორმათა შესაბამისად, ზ. უ-ძის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის პირობებში, დასაბუთებულია კასატორ ლ.უ-ძის მოთხოვნა მის მიერ გადახდილი სასამართლო ხარჯების მოწინააღმდეგე მხარე ზ. ხ-ურისათვის დაკისრების შესახებ.

საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ლ. უ-ძემ სააპელაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადაიხადა 282 ლარი (ს.ფ. 163, 164), საკასაციო საჩივარზე _ 387,50 ლარი (ს.ფ. 239, 244) და 431,08 ლარი (ს.ფ. 310, 311). ამასთან, საკასაციო სასამართლოს 2003 წლის 31 ივლისის განჩინებით ლ. უ-ძეს სახელმწიფო ბაჟის გადაუხდელი ნაწილის _ 98,5 ლარის გადახდა გადაუვადდა საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე. ამდენად, ზ. ხ-ურს ლ. უ-ძის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს კასატორის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 1100,58 ლარის, ხოლო სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ _ 98,5 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

ლ. უ-ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 15 აპრილის განჩინება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება.

ზ. ხ-ურის სარჩელი ლ. უ-ძის მიმართ 5600 აშშ დოლარის გადახდის მიზნით ლ.უ-ძის კუთვნილი იპოთეკით დატვირთული ბინის რეალიზაციის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს.

ზ. ხ-ურს ლ. უ-ძის სასარგებლოდ დაეკისროს 1100,58 ლარის, ხოლო სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ _ 98,5 ლარის გადახდა.

საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.