ას-669-999-07 24 სექტემბერი, 2009 წ.

ქ.თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე),

თ. თოდრია (მომხსენებელი), რ. ნადირიანი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ნ. დ-შვილი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ჯ. ქ-იანი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული სასამართლო განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 11 ივლისის განჩინება

დავის საგანი – საცხოვრებელი სახლიდან და მიწის ნაკვეთიდან წილის რეალურად გამოყოფა

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ჯ. ქ-იანმა სარჩელით მიმართა სასამართლოს მოპასუხე კ. დ-შვილის მიმართ და მოითხოვა ქ. ქუთაისში, ... ქ. ¹27-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლიდან და მიწის ნაკვეთიდან წილის რეალურად გამოყოფა.

მოსარჩელემ განმარტა, რომ მის სახელზე ირიცხება ქალაქ ქუთაისში, ... ქ. ¹27-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის 3\4 , ხოლო 1\4 ნაწილი მისი გარდაცვლილი მეუღლის სახელზეა რეგისტრირებული, რომლის ფაქტობრივი მფლობელია მოსარჩელის გერი კ. დ-შვილი.

ჯ. ქ-იანის განმარტებით, მოპასუხე ფაქტობრივად ფლობს თითო 30.52 კვ.მ-იან 2 ოთახს ზეძირკვლის სართულში 9,90 კვ.მ უნებართვოდ მიშენებულ ოთახებს, 10,29 კვ.მ ერთ ოთახს. საცხოვრებელი სახლის პირველ სართულზე მოპასუხეს დაკავებული აქვს 32,76 კვ.მ ოთახი, რომლის 17 კვ.მ-ს იყენებს შესასვლელად. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელის მითითებით, მოპასუხე ფაქტობრივად ფლობს სულ 70,28 კვ.მ-ს, რაც 32,65 კვ.მ-ით აღემატება მის კუთვნილ 1\4-ს.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ საცხოვრებელი ფართი მას და მოპასუხეს შორის რეალურად გაყოფილი არ არის, რის გამოც, ხშირია უთანხმოება, როგორც საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ფართით, ასევე საერთო ეზოთი სარგებლობისას. მისივე განმარტებით, საერთო საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთიდან, 254 კვ.მ მოსარჩელის საკუთრებაა, ხოლო 112 კვ.მ მეტრი მოსარჩელისა და მოპასუხის თანასაკუთრებას წარმოადგენს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა საერთო საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სახლიდან თავისი წილის 3\4-ის რეალური გამოყოფა და მიწის ნაკვეთიდან რეალური წილის გამოყოფა იმგვარად, რომ შესაძლებელი იყოს საერთო საკუთრებაში მყოფი 112 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან გამოყოფილი 3\4-ის მიერთება მის საკუთრებაში არსებულ 254 კვ.მ მიწის ნაკვეთთან.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 20 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ჯ. ქ-იანის სარჩელი კ. დ-შვილის მიმართ საცხოვრებელი სახლიდან და საერთო საკუთრების ეზოდან მისი კუთვნილი წილის გამოყოფის თაობაზე დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა კ. დ-შვილმა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 11 ივლისის განჩინებით კ. დ-შვილის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 20 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა კ. დ-შვილმა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2008 წლის 1 თებერვლის განჩინებით კ. დ-შვილის საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი და საქმის განხილვა დაინიშნა ზეპირი მოსმენით.

2008 წლის 5 მარტს კ. დ-შვილის მეუღლე ნ. დ-შვილმა შუამდგომლობით მიმართა საკასაციო პალატას, სადაც მიუთითა, რომ 2007 წლის 31 დეკემბერს გარდაიცვალა მისი მეუღლე კ. დ-შვილი. ნ. დ-შვილმა განცხადებით მოითხოვა საქმის წარმოების შეჩერება აწ გარდაცვლილ კ. დ-შვილის უფლებამონაცვლის დადგენამდე (წარმოდგენილია კ. დ-შვილის გარდაცვალებისა და ქორწინების მოწმობების ასლები).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2008 წლის 7 მარტის განჩინებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად, მოცემულ საქმეზე შეჩერდა საქმის წარმოება კ. დ-შვილის უფლებამონაცვლის დადგენამდე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2009 წლის 4 მაისის განჩინებით განახლდა კ. დ-შვილის საკასაციო საჩივრის განხილვა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2009 წლის 28 მაისის განჩინებით აწ გარდაცვლილ კ. დ-შვილის უფლებამონაცვლედ საქმის განხილვაში ჩაერთო ნ. დ-შვილი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ განიხილა საქმის მასალები, გაეცნო საკასაციო საჩივარს და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 11 ივლისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო განჩინების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რაც, სსსკ-ის 394-ე მუხლის “ე¹” ქვეპუნქტის თანახმად, წარმოადგენს გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს.

ამასთან ერთად, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რაც უკავშირდება მტკიცების საგნის განსაზღვრას, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ არ განსაზღვრა, თუ კონკრეტულად რა ოდენობის სადავო საცხოვრებელი სახლისა და მიწის ნაკვეთზე ვრცელდება მოსარჩელის საკუთრების უფლება, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს საკასაციო საჩივარით გასაჩივრებულ საქმის წარმოების შეჩერებაზე უარის თქმის განჩინებაზე და ექსპერტიზის დანიშვნაზე უარის თქმის შესახებ განჩინებაზე. ორივე განჩინება დაუსაბუთებელია. აღნიშნული განჩინებებიდან არ ირკვევა უარის თქმის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები, რაც შეუძლებელს ხდის ამ განჩინებების სამართლებრივი მხარის შემოწმებას.

საკასაციო საჩივრის ანალიზი გვაძლევს საფუძველს დავასკვნათ, რომ კასატორი სადავოდ ხდის არა იდეალურ წილებს, არამედ მის შესაბამისობას რეალურ წილებთან. საქმის წარმოების შეჩერების შესახებ მხარის შუამდგომლობის განხილვისას სააპელაციო სასამართლოს უნდა ემსჯელა ერთ შემთხვევაში იმ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგზე, რაც მოჰყვებოდა მოპასუხის მიერ ადმინისტრაციული წესით რეესტრის მონაცემების წინააღმდეგ შეტანილ საჩივარს, ხოლო მეორე შემთხვევაში იმ პროცესუალურ-სამართლებრივი საშუალებებზე, რომლებიც განსაზღვრავენ ამ ტიპის შუამდგომლობების აღძვრას (სსსკ-ის 215-ე და 279-ე მუხლები).

აღნიშნული სამართლებრივი შედეგების ანალიზის შემდეგ (როდესაც დავას ასევე იწვევს მოთხოვნის საფუძველი _ საჯარო რეესტრის მონაცემების სისწორე) შესაძლებელი იქნებოდა, ზუსტად განსაზღვრულიყო ექსპერტიზის ობიექტი და, აქედან გამომდინარე, ექსპერტიზის დასკვნის მართებულობა. მხოლოდ ამის შემდეგ დადგებოდა საკითხი ახალი ექსპერტიზის დანიშვნისა ან და არ დანიშვნის შესახებ.

საკასაციო სასამართლო ვერ მიიღებს კასატორის მიერ წარმოდგენილ 2007 წლის 3 აგვისტოს საჯარო რეესტრის ამონაწერს, რადგან საკასაციო ინსტანცია არ არის ფაქტების დამდგენი სასამართლო, არამედ ყურადღებას აქცევს კასატორის ახსნა-განმარტებას, რომლის თანახმად აღნიშნული ამონაწერი წარმოადგენს საჯარო რეესტრში მის მიერ შეტანილი საჩივრის განხილვის შედეგს, რის გამოც იგი ითხოვდა საქმის წარმოების შეჩერებას.

აღნიშნულის გათვალისწინებით საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ უნდა შეფასება მისცეს აღნიშნულ საჯარო რეესტრის ამონაწერს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მივა იმ დასკვნამდე, რომ მოპასუხეს გააჩნდა საპატიო მიზეზი, სააპელაციო სასამართლოში აღეძრა შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეჩერების შესახებ. მხოლოდ ამის შემდეგ სასამართლოსათვის შესაძლებელი იქნება გადაწყვიტოს ექსპერტიზის ხელმეორედ დანიშვნის საკითხი.

მიუხედავად ამისა, საკასაციო სასამართლოს აზრით, იმ შემთხვევაშიც, თუ ვიზიარებთ 2004 წლის საჯარო რეესტრის მონაცემებს, სააპელაციო სასამართლოს მაინც არ უმსჯელია საქმისათვის აუცილებელ ფაქტობრივ გარემოებებზე, კერძოდ, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ჯ. ქ-იანი სარჩელით ითხოვდა ქ. ქუთაისში, ... ქ. ¹27-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლიდან და მიწის ნაკვეთიდან მის საკუთრებაში არსებული წილის რეალურად გამოყოფას. აღნიშნული მოთხოვნას იგი ხსნიდა იმით, რომ მითითებული საცხოვრებელი სახლი და მიწის ნაკვეთი არ არის მხარეთა შორის იზოლირებულად გამოყოფილი, რაც მას უშლის მის საკუთრებაში არსებული წილით სარგებლობაში.

საკასაციო საჩივრის დასაბუთებულობის შემოწმების მიზნით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კასატორი წარმოადგენს აწ გარდაცვლილი კ. დ-შვილის უფლებამონაცვლეს, რომელიც საქმეში მონაწილეობდა მოპასუხედ. კ. დ-შვილი იყო დ. დ-შვილის შვილი და მოსარჩელე ჯ. ქ-იანის გერი. ამასთან ერთად, უნდა აღინიშნოს, რომ საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, რაც დადგენილი იყო პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ, სადავო საცხოვრებელი სახლი და მიწის ნაკვეთი წარმოადგენდა ჯ. ქ-იანისა და მისი აწ გარდაცვლილი მეუღლის დ. დ-შვილის და არა მისი გერის - კ. დ-შვილის თანასაკუთრებას. მაგრამ კონკრეტულ შემთხვევაში არაა სადავო კ. დ-შვილს, შესაბამისად, მის უფლებამონაცვლეს ეკუთვნის თუ არა საცხოვრებელი სახლისა და მიწის ნაკვეთის წილზე საკუთრება. უნდა აღინიშნოს, რომ ფაქტობრივად მოსარჩელე ითხოვს მის საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სახლიდან და მიწის ნაკვეთიდან 3/4 რეალური წილის გამოყოფას, ხოლო 1/4 წილში, რომელიც საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით ეკუთვნოდა საკუთრების უფლებით აწ გარდაცვლილ მის მეუღლეს დ. დ-შვილს, იგი გულისხმობს კ. დ-შვილის მფლობელობაში არსებულ ფართს, რაზედაც იგი პრეტენზიას არ აცხადებს. ამრიგად, მოსარჩელე ითხოვს საზიარო საგანის ნატურით გამოყოფას, მაგრამ ისმის კითხვა: წარმოადგენს თუ არა სადავო საცხოვრებელი სახლი და მიწის ნაკვეთი საზიარო საგანს, პასუხის გასაცემად კი საჭიროა, დაზუსტდეს ამ საგანზე მხარეებს გააჩნიათ თუ არა საზიარო უფლება.

ამ დავის სპეციფიკიდან გამომდინარე, მნიშვნელობა ენიჭება სამოქალაქო კოდექსით მოცემული საზიარო უფლებების ინსტიტუტს, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 953-ე მუხლით განსაზღვრულია საზიარო სამართლებრივი ურთიერთობების ცნება, რომლის თანახმად, თუ უფლება რამდენიმე პირს ერთდროულად ეკუთვნის, მაშინ გამოიყენება ამ თავის წესები, თუკი კანონიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს. კონკრეტულ შემთხვევაში იგულისხმება ერთგვაროვანი უფლებები, როდესაც საზიარო საგანი (საგნები) რამდენიმე პირს ერთდროულად ეკუთვნის თანასაკუთრებაში ან თანამფლობელობაში.

ამდენად, საქმე ეხება თანასაკუთრებას ან თანამფლობელობას.

იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელე სადავოდ არ ხდის მისი მეუღლის საკუთრებაში არსებულ წილზე მოპასუხის უფლებას, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზემოაღნიშნულ ურთიერთობაზე უნდა გავრცელდეს საზიარო უფლებების მარეგულირებელი ნორმები. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ მოსარჩელე ჯ. ქ-იანი ითხოვს მის საკუთრებაში არსებულ საცხოვრებელი სახლისა და მიწის ნაკვეთის რეალური წილის გამოყოფას და ამასთან ერთად პრეტენზია არ გააჩნია იმაზე, რომ მისი მეუღლის დ. დ-შვილის საკუთრებაში არსებული¼წილი გამოეყოს მის გერს - კ. დ-შვილს (მის უფლებამონაცვლეს ნ. დ-შვილი), ამდენად აღნიშნული მოთხოვნით უქმდება საზიარო უფლება, რომელიც მას გააჩნდა მეუღლესთან და რომლის მიღების უფლებას კ. დ-შვილი უფლებამონაცვლის მიერ იგი სადავოდ არ ხდის.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლი, რომლის თანახმად საზიარო უფლება უქმდება ნატურით გაყოფისას, თუ საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლო არ მსჯელობს განსახილველი ნორმის შესაბამისად იმ ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა-არარსებობაზე, რაც გავლენას ახდენს სარჩელის საფუძვლიანობის შემოწმებაზე, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლი მიუთითებს ორ აუცილებელ ფაქტორზე, რომლის არსებობა იწვევს ამ ნორმით გათვალისწინებულ იურიდიულ შედეგს. საზიარო უფლება უქმდება საზიარო საგნის (საგნების) ნატურით გაყოფისას მხოლოდ იმ შემთხვევაში: 1) თუ საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად; 2) მათი დაყოფა შესაძლებელია ღირებულების შემცირების გარეშე. როგორც პირველი, ასევე მეორე ელემენტი უნდა არსებობდეს ერთდროულად იმისათვის, რომ დადგეს ამ ნორმით გათვალისწინებული შედეგი. განსახილველი დავასთან მიმართებაში, როგორც პირველ, ასევ მეორე შემთხვევაში უნდა ვიგულისხმოთ ის, რომ ნატურით გამოყოფილმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ის ასრულებდა გაყოფამდე, ე.ი. არ უნდა წაერთვას ის ფუნქცია და მნიშვნელობა, რასაც იგი ასრულებდა მესაკუთრისათვის.

ზემოაღნიშნული შენიშვნების გათვალისწინებით საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ უნდა ზუსტად განსაზღვროს, თუ რამდენი კვადრატული მეტრის მესაკუთრეა მოსარჩელე, კონკრეტულად რა რაოდენობის ფართზე ამახვილებს ყურადღებას მესაკუთრე. რამდენად შესაძლებელია საცხოვრებელი სახლისა და მიწის ნაკვეთის ნატურით გაყოფა მათი დანიშნულების შემცირების გარეშე.

ამასთან ერთად, სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული წილი რამდენად შეესაბამება ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით მოსარჩელესათვის გამოყოფილ წილს, ე.ი. დასადგენია, ხომ არ გამოეყო მოსარჩელეს მის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთზე მეტი.

ს ა რ ე ზ უ ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ნ. დ-შვილის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 11 ივლისის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას;

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.