საქართველოს უზენაესი სასამართლო

განჩინება

საქართველოს სახელით

¹ას-670-891-08 22 დეკემბერი, 2008წ.

თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

ლალი ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნუნუ კვანტალიანი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი _ დ. (ჟ.) ო-რია (მოსარჩელე, შეგებებულ სარჩელის მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარეები _ თ. და მ. (მ.) ბ-რიები (მოპასუხეები, მოსარჩელეები შეგებებულ სარჩელში)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილება

დავის საგანი _ თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2000 წლის 3 იანვარს თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა დოდო ოდიშარიამ მოპასუხეების _ თ. და მ. ბ-რიების მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა ბინის ნასყიდობის თანხის _ 60 000 აშშ დოლარის მოპასუხეთათვის დაკისრება შემდეგი საფუძვლებით:

1997 წლის ოქტომბერში მოსარჩელე მოპასუხეებს შეუთანხმდა,Aრომ 100 000 აშშ დოლარად შეიძენდა თბილისში, შანიძის ქ. ¹5-ში მდებარე მოპასუხეთა კუთვნილ საცხოვრებელ სახლს, ასევე იყიდდა ბინაში არსებულ ავეჯს 5000 აშშ დოლარად. მთლიანობაში დ. ოდიშარიას მოპასუხეებისათვის უნდა გადაეხადა 105 000 აშშ დოლარი. 1997 წლის 13 ოქტომბერს მოსარჩელემ მოპასუხეებს გადაუხადა 30 000 აშშ დოლარი და შეუთანხმდა, რომ დარჩენილ თანხას ნაწილ-ნაწილ გადაიხდიდა. მოგვიანებით, დროის სხვადასხვა მონაკვეთში, მოსარჩელემ მოპასუხეებს კიდევ გადაუხადა 30 000 აშშ დოლარი. დარჩენილი 45 000 აშშ დოლარის გადახდა ვერ შეძლო, რაზედაც მოპასუხეები გაუნაწყენდნენ, მონახეს სხვა მყიდველი და გაასხვისეს ბინა, ხოლო 60 000 აშშ დოლარის დაბრუნებაზე უარი განუცხადეს (ტომი 1, ს.ფ. 4).

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და იმავე სასამართლოში შეგებებული სარჩელი წარადგინეს, რომელშიც განმარტეს, რომ 1997 წლის 13 ოქტომბერს თენგიზ ბაღათურიასა და დოდო ოდიშარიას შორის გაფორმდა მარტივი წერილობითი ხელშეკრულება. აღნიშნული ხელშეკრულების თანახმად, დ. ოდიშარიას უნდა ეყიდა თბილისში, შანიძის ქ. ¹5-ში მდებარე თენგიზ ბაღათურიას კუთვნილი ბინა 70 000 აშშ დოლარად. ბინის ღირებულება დ. ოდიშარიას უნდა გადაეხადა 1997 წლის 1 ნოემბრიდან 1998 წლის 30 მაისამდე. დ. ოდიშარიამ ხელწერილის გაფორმებისთანავე ბეს სახით გადაიხადა 10 000 აშშ დოლარი, რის შემდეგაც თ. ბაღათურიამ გადასცა ბინა ავეჯით გამოსყიდვამდე დროებით სარგებლობაში. დ. ოდიშარიამ ბინა გამოიყენა თავისი კომერციული მიზნების განსახორციელებლად, გახსნა სასტუმრო და იღებდა სარგებელს. 1998 წლის 15 აპრილს თ. ბაღათურია მოჰყვა ავტოკატასტროფაში. დ. ოდიშარიამ ისარგებლა მისი მძიმე მდგომარეობით და ნაკისრი ვალდებულების შესრულების ნაცვლად 1998 წლის ოქტომბრის თვეში ბინა მოპასუხეებს უკანვე დაუბრუნა. ბინის პირვანდელ მდგომარეობაში მოყვანას საკმაო თანხა დასჭირდა, რამაც მოპასუხეები საგრძნობლად დააზარალა. შეგებებული სარჩელის ავტორებმა მოითხოვეს დ. ოდიშარიას მიერ მათთვის მიყენებული მატერიალური ზარალის ანაზღაურება 41400 აშშ დოლარის ოდენობით, ასევე ბოდიშის მოხდა და ხელწერილის ჩამორთმევა, რომ მომავალში მათ ოჯახს აღარ მიაყენებს მორალურ თუ ეკონომიკურ ზიანს (ტომი 1, ს.ფ. 16-21).

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 4 მაისის გადაწყვეტილებით დოდო ოდიშარიას სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, თ. და მ. ბ-რიებს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრათ 37 200 აშშ დოლარის გადახდა, 22 800 აშშ დოლარის მოთხოვნის ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა (ტომი 1, ს.ფ. 129-131).

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ (ტომი 1, ს.ფ. 139-140; 151-154).

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 27 აპრილის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივრები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, თ. და მ. ბ-რიებს დოდო ოდიშარიას სასარგებლოდ დაეკისრათ 17 200 აშშ დოლარის გადახდა, დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა (ტომი 1, ს.ფ. 278-282).

მითითებული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს თენგიზ და მანია ბაღათურიებმა, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება (ტომი 1, ს.ფ. 286-294).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 12 დეკემბრის განჩინებით თენგიზ და მანია ბაღათურიების საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 27 აპრილის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს (ტომი 1, ს.ფ. 346-351).

2002 წლის 1 აპრილს თბილისის საოლქო სასამართლოში წარდგენილი დაზუსტებული შეგებებული სასარჩელო განცხადებით თენგიზ და მანანა ბაღათურიებმა მოითხოვეს: 1997 წლის ოქტომბრიდან ერთი წლის განმავლობაში სახლის სასტუმროდ გამოყენების შედეგად მიღებული შემოსავლის _ 69 000 აშშ დოლარის, სახლის არასწორი ექსპლუატაციით მიყენებული ზარალის _ 1000 აშშ დოლარის, ბინის უსაფუძვლო დაყადაღებით მიყენებული ზიანის _ 40 000 აშშ დოლარის, მკურნალობის ხარჯების _ 20 000 აშშ დოლარის, ბანკის კრედიტით სარგებლობის გამო მიყენებული ზიანის _ 18 400 აშშ დოლარის, მორალური ზიანის _ 50 000 აშშ დოლარის დ. (ჟ.) ო-რიასაგან ანაზღაურება (ტომი 2, ს.ფ. 14-20).

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002 წლის 12 ივნისის გადაწყვეტილებით თენგიზ და მანანა (მანია) ბაღათურიების სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 4 მაისის გადაწყვეტილება და საქმეზე მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, დ. ოდიშარიას სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მანანა და თენგიზ ბაღათურიებს დოდო ოდიშარიას სასარგებლოდ დაეკისრათ 17200 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა; მათვე დაეკისრათ დოდო ოდიშარიას სასარგებლოდ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის თანხა _ 1135 ლარი, დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; თენგიზ და მანანა ბაღათურიების შეგებებული სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, დოდო ოდიშარიას მანანა და თენგიზ ბაღათურიების სასარგებლოდ დაეკისრა 69 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა, დანარჩენ ნაწილში შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა (ტომი 2, ს.ფ. 100-106).

მითითებული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა დოდო ოდიშარიამ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მისი სარჩელის დაკმაყოფილება, ხოლო თენგიზ და მანანა ბაღათურიებისათვის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ტომი 2, ს.ფ. 119-122).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003 წლის 3 აპრილის განჩინებით დ. ოდიშარიას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002 წლის 12 ივნისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

იმის გათვალისწინებით, რომ მხარეთა შორის ურთიერთობა ახალი სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების შემდეგაც გრძელდებოდა, კერძოდ, დოდო ოდიშარია თანხას აღნიშნული კოდექსის ამოქმედების შემდეგაც იხდიდა, საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო სამართალურთიერთობა ახალი სამოქალაქო კოდექსით უნდა დარეგულირებულიყო. ამასთან, მხარეთა შორის ხელშეკრულების არარსებობის გამო სადავო საკითხი სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლით (უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმები) მოწესრიგებას ექვემდებარებოდა.

საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, როგორც სარჩელის, ისე შეგებებული სარჩელის განხილვის დროს სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 981-ე მუხლი. კანონის აღნიშნული ნორმა გულისხმობდა ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას, თუ მიმღებმა იცოდა ან უხეში გაუფრთხილებლობის გამო მისთვის უცნობი იყო სამართლებრივი საფუძვლის ხარვეზის არსებობა. მოცემულ შემთხვევაში მხარეებმა იცოდნენ, რომ მათ მიერ გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება არ იყო კანონით დადგენილი წესით გაფორმებული, რომ, ფაქტობრივად, არ არსებობდა ნასყიდობის ხელშეკრულება და იგი ხარვეზიანი იყო. საკასაციო სასამართლოს მითითებით, სწორედ ამ ნორმის გათვალისწინებით უნდა მომხდარიყო როგორც სარჩელის, ისე _ შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება და ამ მუხლიდან გამომდინარე შეიძლებოდა სამოქალაქო კოდექსის 979-ე მუხლის გამოყენება.

საკასაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ სააპელაციო სასამართლომ მიღებული დღიური სარგებლის _ 60 აშშ დოლარის განსაზღვრისას არ გამოარკვია ფაქტობრივი გარემოება, თუ რა ინტენსიურობით იყო დატვირთული სასტუმრო, ასევე მხედველობაში არ მიიღო ის გარემოება, რომ დღეში 60 აშშ დოლარი არ წარმოადგენდა სარგებელს, იგი იყო საფასური, რომელშიც შედიოდა ის ხარჯებიც, რომელსაც სასტუმროს მეპატრონე ეწეოდა (საუზმე, მომსახურე პერსონალის ხელფასი, სინათლისა და გათბობის გადასახადები და სხვა). 979-ე მუხლი კი ითვალისწინებდა მიღებული სარგებლის უკან დაბრუნებას. იმის გათვალისწინებით, რომ საკასაციო სასამართლო მოკლებული იყო მითითებული საკითხების დადგენის შესაძლებლობას, საქმე ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოს დაუბრუნდა (ტომი 2, ს.ფ. 168-175).

2003 წლის 4 ივლისს დოდო ოდიშარიამ დავის საგნის გადიდების თაობაზე განცხადებით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს, რომლითაც მოითხოვა ძირითად თანხაზე დარიცხული პროცენტის _ 82.594 აშშ დოლარის მოპასუხეებისათვის დაკისრება (ტომი 2, ს.ფ. 192-194).

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003 წლის 8 ივლისის საოქმო განჩინებით დოდო ოდიშარიას შუამდგომლობა დავის საგნის გადიდების თაობაზე დაკმაყოფილდა (ტომი 2, ს.ფ. 241-248).

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003 წლის 23 სექტემბრის გადაწყვეტილებით გაუქმდა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 4 მაისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, დოდო ოდიშარიას სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და თ. და მ. ბ-რიებს მის სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრათ 38 194,23 აშშ დოლარი; მანანა და თენგიზ ბაღათურიების შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა (ტომი 2, ს.ფ. 331-336).

სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თენგიზ ბაღათურიამ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება (ტომი 2, ს.ფ. 366-385).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2004 წლის 15 აპრილის განჩინებით თენგიზ ბაღათურიას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003 წლის 23 სექტემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს (ტომი 2, ს.ფ. 442-449).

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2004 წლის 22 დეკემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით თ. და მ. ბ-რიების სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, დოდო ოდიშარიას სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 4 მაისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, დოდო ოდიშარიას სარჩელი დაკმაყოფილდა, თ. და მ. ბ-რიებს დოდო ოდიშარიას სასარგებლოდ დაეკისრათ 52000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა, თ. და მ. ბ-რიების შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა (ტომი 2, ს.ფ. 532-537).

დაუსწრებელ გადაწყვეტილებაზე საჩივარი შეიტანეს თენგიზ და მანია ბაღათურიებმა, რომლებმაც მოითხოვეს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის არსებითად განხილვა (ტომი 2, ს.ფ. 541-549).

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2005 წლის 23 თებერვლის განჩინებით ზემოაღნიშნული საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2004 წლის 22 დეკემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება (ტომი 2, ს.ფ. 573-574).

სააპელაციო სასამართლოს დასახელებული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს თენგიზ და მანია ბაღათურიებმა, რომლებმაც მოითხოვეს მისი გაუქმება (ტომი 1, ს.ფ. 585-596).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2004 წლის 10 ოქტომბრის განჩინებით თ. და მ. ბ-რიების საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2004 წლის 22 დეკემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება და ამავე სასამართლოს 2005 წლის 23 თებერვლის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა სააპელაციო სასამართლოს (ტომი 2, ს.ფ. 626-631).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2006 წლის 24 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით გაუქმდა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 4 მაისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, დოდო ოდიშარიას სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, თ. და მ. ბ-რიებს დოდო ოდიშარიას სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 53 866 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა; დანარჩენ ნაწილში დოდო ოდიშარიას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; თ. და მ. ბ-რიების შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქმეში არსებული მტკიცებულებების ერთობლიობაში შეფასების საფუძველზე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე, 134-ე მუხლების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია დოდო ოდიშარიას მიერ ბინის საფასურად მხოლოდ 17 200 აშშ დოლარის (ნაცვლად სარჩელით მოთხოვნილი 60 000 აშშ დოლარისა) გადახდის ფაქტი. იმავდროულად, სადავო სამართალურთიერთობა შეფასდა, როგორც კონდუქციური ვალდებულებითი ურთიერთობა, რაც თავის მხრივ გამოიხატებოდა უსაფუძვლოდ მიღებული ქონების დაბრუნების მოვალეობაში. რამდენადაც სადავო გარიგება ბათილად იქნა მიჩნეული, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის საფუძველზე, მხარის მიერ ვალდებულების შესასრულებლად გადაცემული თანხა დაბრუნებას ექვემდებარებოდა. ამავე კოდექსის 981-ე მუხლის მე-2 ნაწილი მიუთითებდა ფულად ვალზე პროცენტის გადახდის აუცილებლობაზე იმ შემთხვევისათვის, როდესაც მიმღები არ იღებდა სარგებელს, რომელიც მას შეეძლო მიეღო მეურნეობის სათანადოდ გაძღოლის შედეგად.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გარიგების სამართლებრივი ხარვეზის _ კანონით დადგენილი ფორმის დაუცველობის შესახებ მხარეთათვის გარიგების დადების მომენტიდან _ 1997 წლის ოქტომბრიდანვე იყო ცნობილი. შესაბამისად, დროის აღნიშნული მონაკვეთიდან თ. და მ. ბ-რიები უსაფუძვლოდ ფლობდნენ თანხას, რაც ექვემდებარებოდა დაბრუნებას იმ სარგებლით, რომელიც მათ მიიღეს ან უნდა მიეღოთ თანხის სწორად გამოყენებით. ასეთ სარგებლად, სამოქალაქო კოდექსის 981-ე მუხლიდან გამომდინარე, მიიჩნეოდა პროცენტი, რომლის ოდენობაც მოცემულ შემთხვევაში ყოველთვიურად 2%-ით განისაზღვრა. მოპასუხეთათვის გადაცემული თანხის _ 17 200 აშშ დოლარის ყოველთვიურმა 2%-მა სადავო პერიოდზე გაანგარიშებით 36 666 აშშ დოლარი შეადგინა.

დოდო ოდიშარიასათვის ბინის გამოყენებით მიღებული სარგებლის შესახებ შეგებებული სარჩელის ავტორთა მოთხოვნის დაუკმაყოფილებლობას სააპელაციო სასამართლომ საფუძვლად დაუდო შესაბამისი მტკიცებულებების არარსებობა, რომლებითაც დადასტურდებოდა, რომ დოდო ოდიშარიამ თბილისში, შანიძის ქ. ¹5-ში მდებარე ბინის სასტუმროდ გამოყენებით მიიღო 41 000 აშშ დოლარის ოდენობით სარგებელი (ტომი 2, ს.ფ. 714-722).

სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს თ. და მ. ბ-რიებმა, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება (ტომი 2, ს.ფ. 740-744).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2007 წლის 20 ივნისის განჩინებით თ. და მ. ბ-რიების საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2006 წლის 24 ოქტომბრის გადაწყვეტილება თ. და მ. ბ-რიების შეგებებული სარჩელის დაუკმაყოფილებლობის ნაწილში, ხოლო დანარჩენ ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2006 წლის 24 ოქტომბრის გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

საკასაციო სასამართლოს აღნიშნული განჩინება დაეფუძნა შემდეგ მოტივებს:

საკასაციო სასამართლომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება თ. და მ. ბ-რიებისათვის 53 866 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში სწორად მიიჩნია და აღნიშნულთან დაკავშირებით მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა” ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში. კონკრეტულ შემთხვევაში უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის გამო სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის არ წარმოშობილა სამართლებრივი ურთიერთობა და ამდენად, სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე მიღებული სარგებელი მხარეებს ერთმანეთისათვის უნდა დაებრუნებინათ. აღნიშნული მიუთითებდა იმაზე, რომ ქონების გადასვლა განხორციელდა სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, სადავო ურთიერთობის ორივე მხარე უსაფუძვლოდ გამდიდრდა.

რამდენადაც თ. და მ. ბ-რიები სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობდნენ დოდო ოდიშარიასაგან მიღებულ თანხას 1997 წლის 13 ოქტომბრიდან, მათთვის ზეპირი გარიგების დადების მომენტიდან ცნობილი იყო, რომ ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება არ გაფორმებულა კანონის მოთხოვნათა დაცვით. შესაბამისად, დროის აღნიშნული მონაკვეთიდან მხარეებისათვის ცნობილი იყო გარიგების სამართლებრივი ხარვეზის არსებობა. აღნიშნულის გათვალისწინებით საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 981-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული პროცენტი წარმოადგენდა უსაფუძვლოდ მიღებული თანხის სარგებელს მისი სწორად გამოყენების შემთხვევაში.

სამოქალაქო კოდექსის 981-ე მუხლის მე-2 ნაწილთან მიმართებაში საკასაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა კანონის აღნიშნული ნორმის, როგორც იურიდიული პასუხისმგებლობის ე.წ. “საჯარიმო” და უფლებააღდგენით ფუნქციაზე, რაც გამოიხატებოდა მისი რეალიზაციისას დაზარალებულისათვის იმ ზიანის ანაზღაურებაში, რომელიც მიმღებმა ვერ მიიღო მეურნეობის არასათანადოდ გაძღოლის გამო და ამაში მიმღებს მიუძღოდა ბრალი. ამ შემთხვევაში მხედველობაში მიიღებოდა ის შემოსავალი, რომელიც ქონების მიმღებს მისი ნორმალური სამეურნეო გაძღოლის შემთხვევაში შეეძლო მიეღო, მაგრამ ეს არ გააკეთა ბრალეული ქმედებით. განსხვავებული შემთხვევა დგებოდა ფულად ვალზე პროცენტის გადახდის ვალდებულების წარმოშობის დროს. კანონის დასახელებული ნორმა იმპერატიულად მოითხოვდა ფულად ვალზე პროცენტის გადახდას, რაც განპირობებული იყო ამ ქონების თვისებებით. ივარაუდებოდა, რომ ფულად საშუალებებს ყოველთვის შეეძლო მისი მესაკუთრისათვის სარგებლის მოტანა. ამდენად, ისეთი ქონების მიღების დროს, როგორიც იყო ფული, უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის მიხედვით, მის მიმღებს უნდა დაედასტურებინა, რომ ამ ქონებამ (ფულმა) მას არანაირი სარგებელი არ მოუტანა, რაშიც მას ბრალი არ მიუძღოდა, ანუ მისთვის შეუძლებელი იყო ამ ქონებიდან სარგებლის მიღება, რასაც მოცემულ შემთხვევაში თენგიზ და მანანა ბაღათურიები ვერ ადასტურებდნენ.

საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სადავო შემთხვევაში პროცენტის დაკისრების ნაწილში არსებობდა ყველა ის სამართლებრივი წინაპირობა, რომელიც აუცილებელი იყო სამოქალაქო კოდექსის 981-ე მუხლის მე-2 ნაწილის გამოყენებისათვის, კერძოდ, დოდო ოდიშარიასათვის ბაღათურიების მიერ უსაფუძვლოდ (ბათილი გარიგების საფუძველზე) თანხის მიღების ფაქტი; ამ თანხის დაუბრუნებლობის ფაქტი; ამ ქონების არასათანადო გაძღოლით სარგებლის არმიღების ფაქტი, რაშიც ბრალი მიმღებს მიუძღოდა; დოდო ოდიშარიასათვის ზიანის მიყენების ფაქტი, რაც გამოიხატა სარგებლის არმიღებაში.

საკასაციო სასამართლომ შეგებებული სარჩელის მოთხოვნასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა არ გაიზიარა, რის გამოც ამ ნაწილში გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს შეგებებულ სარჩელზე უარის თქმა დასაბუთებული ჰქონდა იმ მოტივით, რომ დოდო ოდიშარიას მიერ ბინის სასტუმროდ გამოყენებით მიღებული სარგებლის (41 000 აშშ დოლარის) დადასტურება მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით არ იყო შესაძლებელი, მითითებული ფაქტობრივი გარემოების დასადგენად მოწმეთა ჩვენებები არასაკმარის მტკიცებულებას წარმოადგენდა. საკასაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული მსჯელობა. იმ პირობებში, როდესაც ბინის სასტუმროდ გამოყენების შედეგად წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ მოქმედი ქირავნობის ინსტიტუტი ამავე ურთიერთობების წარმოშობისათვის გარიგების მხოლოდ წერილობითი ფორმით დადების აუცილებლობას არ ითვალისწინებდა, შესაბამისად, ამ გარიგების არსებობის მოწმეთა ჩვენებებით დადასტურება საკასაციო სასამართლომ შესაძლებლად მიიჩნია და შეგებებული სარჩელის ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დააბრუნა, რათა სააპელაციო სასამართლოს გამოერკვია, ამ ბინის სასტუმროდ გამოყენების ხანგრძლივობა, დამქირავებლების რაოდენობა, ქირის ოდენობა და ისე გამოიტანა გადაწყვეტილება (ტომი 2, ს.ფ. 796-809).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილებით თენგიზ და მანია ბაღათურიების შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა, ჟოზეფინა ოდიშარიას თენგიზ და მანია ბაღათურიების სასარგებლოდ დაეკისრა 69 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2006 წლის 24 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით მანია (მანონი) და თენგიზ ბაღათურიებისათვის დ. (ჟ.) ო-რიას სასარგებლოდ დაკისრებული 53 866 აშშ დოლარი გაიქვითა 69 000 აშშ დოლარის ანგარიშში და საბოლოოდ ჟოზეფინა ოდიშარიას მანია და თენგიზ ბაღათურიების სასარგებლოდ დაეკისრა 15 134 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ მოდავე მხარეებს შორის 1997 წლის 13 ოქტომბერს დაიდო ზეპირი გარიგება, რომლის თანახმადაც თ. და მ. ბ-რიებმა დოდო ოდიშარიას მიჰყიდეს თბილისში, შანიძის ქ. ¹5-ში მდებარე მათი კუთვნილი ბინა, რაშიც დოდო ოდიშარიას 1998 წლის 30 მაისამდე უნდა გადაეხადა 70 000 აშშ დოლარი, თვეში 15-20 ათასი აშშ დოლარის ოდენობით, 2%-ის დარიცხვით. აღნიშნულის თაობაზე მხარეებმა გააფორმეს შინაურული ხელწერილი. თ. და მ. ბ-რიებმა დოდო ოდიშარიას ბინა სარგებლობაში გადასცეს 1997 წლის 13 ოქტომბერს, ხელშეკრულების შედგენის დღეს. განვადებით ნასყიდობის პირობები დაირღვა დოდო ოდიშარიას მიერ, მან ვერ გადაიხადა ყოველთვიურად გადასახდელი თანხა, რის გამოც 1998 წლის აპრილის თვეში უარი განაცხადა სახლის შეძენაზე. დოდო ოდიშარია სადავო ბინას ფლობდა ერთი წლის მანძილზე, 1997 წლის ოქტომბრიდან 1998 წლის ოქტომბრამდე. აღნიშნული დასტურდებოდა მოწმეების _ ლევან თოთაძისა და ელენე რუსიაშვილის ახსნა-განმარტებებით. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა დ. ოდიშარიას განმარტება 1998 წლის მაისში მესაკუთრისათვის ბინის ჩაბარების თაობაზე, ვინაიდან აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში არ იყო წარმოადგენილი.

დოდო ოდიშარიას მიერ სადავო ბინის სასტუმროდ გამოყენების ფაქტის დადგენისას სააპელაციო სასამართლო დაეყრდნო სასამართლო სხდომებზე მისივე აღიარებებსა და მოწმეების _ მზევინარ გასვიანისა და ელენე რუსიაშვილის ახსნა-განმარტებებს. კერძოდ, სასამართლო სხდომებზე დ. ოდიშარიას აღიარებებით დადგენილი იყო, რომ დ. ოდიშარია სადავო ბინას იყენებდა სასტუმროდ. მოწმეების _ მზევინარ გასვიანისა და ელენე რუსიაშვილის ახსნა-განმარტებებით დგინდებოდა, რომ დ. ოდიშარია 1 წლის მანძილზე ბინას აქირავებდა 4 უცხოელ პირზე.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად იქნა მიჩნეული ისიც, რომ მხარეებს შორის ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება არ გაფორმებულა 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მიხედვით და შესაბამისად, აღნიშნული შეთანხმება ბათილი იყო.

ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 981-ე, 979-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდებოდა ყველაფერზე, რამაც ერთი პირის უსაფუძვლო გამდიდრება გამოიწვია მეორე პირის ხარჯზე. ეს შეიძლებოდა ყოფილიყო შეძენილი ქონება, ამ ქონებიდან მიღებული სარგებელი ან მასთან დაკავშირებული შემოსავალი. ამდენად, ორმხრივი რესტიტუციის საფუძვლების არსებობისას მხარეებს ერთმანეთისათვის უნდა დაებრუნებინათ ის, რაც მათ მიიღეს ხელშეკრულების საფუძველზე.

რამდენადაც საქმეში არ მოიპოვებოდა მტკიცებულება უშუალოდ თ. და მ. ბ-რიების ქონების გამოყენებით მიღებული სარგებლის თაობაზე, ბინიდან მიღებული სარგებლის დადგენისას სააპელაციო სასამართლო დაეყრდნო დოდო ოდიშარიას მიერ საქმეში წარდგენილ მტკიცებულებას, რომლის თანახმად, მას კუთვნილ სასტუმრო “კოლხში” მომსახურებისათვის დამქირავებლები უხდიდნენ ყოველდღიურად 60 აშშ დოლარს. აღნიშნული თანხის ერთ წელიწადზე გაანგარიშებით სარგებლის ოდენობამ 86 400 აშშ დოლარი შეადგინა, მაგრამ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ შეგებებული სარჩელი მხოლოდ მოთხოვნილი თანხის _ 69 000 აშშ დოლარის ფარგლებში დააკმაყოფილა.

იმის გათვალისწინებით, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2006 წლის 24 ოქტომბრის გადაწყვეტილება თ. და მ. ბ-რიებისათვის დოდო ოდიშარიას სასარგებლოდ 53 866 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის სოლიდარულად დაკისრების ნაწილში კანონიერ ძალაში იყო შესული, სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 442-ე, 444-ე მუხლების საფუძველზე შესაძლებლად მიიჩნია აღნიშნული თანხის გაქვითვა დოდო ოდიშარიასათვის დაკისრებული 69 000 აშშ დოლარის ანგარიშში, რის შედეგადაც ამ უკანასკნელის მიერ საბოლოოდ გადასახდელი თანხის ოდენობამ 15 134 აშშ დოლარი შეადგინა (ტომი 3, ს.ფ. 88-94).

მითითებული გადაწყვეტილება დოდო ოდიშარიამ საკასაციო წესით გაასაჩივრა, რომლითაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება მოითხოვა, შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ მოპასუხეთა სახლით დ. ოდიშარია 1998 წლის ოქტომბრამდე სარგებლობდა. სააპელაციო სასამართლო აღნიშნულ გარემოებას ადგენს მოწმეების _ თოთაძისა და რუსიაშვილის ჩვენებების საფუძველზე. კასატორისათვის უცნობია, თუ ვინ არიან თოთაძე და გასვიანი, მათთან არასოდეს არანაირი ურთიერთობა არ ჰქონია. ამასთან, რუსიაშვილის ჩვენება მიცემულია სააპელაციო განხილვის სტადიაზე 2002 წლის 12 ივნისს, რომელსაც, საეჭვოა, საოცარი სიზუსტით როგორ ახსოვს, რომ დ. ორიშარიამ 4 წლის წინ, ანუ 1998 წლის მაისში დატოვა სახლი თუ ოქტომბერში. ამასთანავე, სასამართლოს მიერ დადგენილი ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება ეწინააღმდეგება მის მიერვე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ დ. ოდიშარიამ სახლის შეძენაზე უარი განაცხადა აპრილის თვეში. 1998 წლის აპრილის თვეში მან მართლაც უარი განაცხადა სახლის შეძენაზე და მაისში ბაღათურიებს გასაღები უკან დაუბრუნა. აქედან გამომდინარე, სასამართლოს ზემოაღნიშნული ორი დასკვნა ურთიერთგამომრიცხავია.

არასწორია სასამართლოს მსჯელობა დოდო ოდიშარიას მიერ განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულების პირობების დარღვევის თაობაზე, ვინაიდან თავად სასამართლო აღნიშნავდა, რომ მხარეთა მიერ დადებული გარიგება იმთავითვე ბათილი იყო, ხოლო ასეთ ვითარებაში ნასყიდობის პირობები არ იარსებებდა.

მცდარია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა დოდო ოდიშარიას აღიარების საფუძველზე ბინის სასტუმროდ გამოყენებასთან დაკავშირებით, რამდენადაც პირველი ინსტანციის სასამართლოს სხდომის ოქმში დაფიქსირებული მისი ჩვენება (“სტუმრებს ვღებულობდი. ბინას არასოდეს არ ვაქირავებდი. სტუმრები შემყავდა იქ. ვიყიდე ბინა და სასტუმროდ ვამუშავებდი. რატომ შემიშვა ბინაში თუ ბინა ნაყიდი არ მქონდა. სტუმრებს ვღებულობდი და ვიღებდი თანხას”) ამგვარი დასკვნის გამოტანის საფუძველს არ იძლეოდა. აღნიშნული ციტირება იყო ბუნდოვანი, აზრობრივად გაუმართავი, წინააღმდეგობრივი, ოქმიდან არ ჩანდა, თუ რომელ ობიექტზეა საუბარი.

კასატორის მოსაზრებით, ასევე არ შეესაბამება სინამდვილეს სააპელაციო სასამართლოს მიერ კასატორისათვის უცნობი გასვიანისა და რუსიაშვილის ჩვენებების საფუძველზე დადგენილი გარემოება, რომ დ. ოდიშარია ერთი წლის მანძილზე ბინას ერთდროულად აქირავებდა 4 უცხოელ პირზე. დაუჯერებელი იყო, რომ ერთი ბინა 4 სხვადასხვა პირზე ერთდროულად გაქირავდეს და თანაც სრული ერთი წლით.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ ასევე არასწორად დაადგინა, რომ დ. ოდიშარიამ ბაღათურიას ბინით სარგებლობით შემოსავლის სახით მიიღო 86400 აშშ დოლარი. სასამართლო თავად აცხადებდა, რომ მას არავითარი მტკიცებულება ხელთ არ აქვს და სარგებლობს იმ მტკიცებულებით, რომ დ. ოდიშარია მის კუთვნილ სასტუმრო “კოლხში” დამქირავებელს დღეში ახდევინებდა 60 აშშ დოლარს, რაც 4 უცხოელზე გათვალისწინებით ერთი წლის განმავლობაში შეადგენს 86400 აშშ დოლარს. გადაწყვეტილება ამ ნაწილში დაუსაბუთებელი და ურთიერთსაწინააღმდეგო იყო. სააპელაციო სასამართლოს ხელთ არ ჰქონდა მტკიცებულება შემოსავლების შესახებ და გამოიყენა სასტუმროს ნომრის გაქირავების ერთეული ფასი. ამასთან, გამოიყენა ბინაში ერთდროულად მცხოვრები 4 უცხოელის მიმართ, ასევე, საერთოდ გამორიცხა ის გარემოება, რომ ბინის თუნდაც გაქირავების შემთხვევაში ხარჯები იარსებებდა. სასამართლომ დაადგინა, რომ ბინის ნასყიდობის ფასი იყო 70000 აშშ დოლარი. რასაკვირველია, არავინ არ გაყიდდა ბინას 70000 აშშ დოლარად, თუკი მას ერთ წელიწადში 86400 აშშ დოლარის მოგება მოაქვს. ამასთან, დ. ოდიშარიამ ბინის ყიდვა ვერ შეძლო ფინანსური პრობლემების გამო და თუკი ბაღათურიების ბინა დღეში 240 აშშ დოლარის შემოსავალს ტოვებდა, რასაკვირველია, დ. ოდიშარია ასეთ წინადადებაზე უარს არ იტყოდა. იმ პერიოდისათვის კეთილმოწყობილი ბინის გაქირავებას თბილისში და თანაც პრესტიჟულ ადგილას საშუალოდ 500 აშშ დოლარი სჭირდებოდა და რატომ უნდა გადაეხადა ვინმეს 2 დღეში იმდენი, რამდენითაც ბინის მთელი თვის მანძილზე დაქირავებას შეძლებდა, მით უფრო, როდესაც სასამართლო ამტკიცებდა, რომ 4 უცხოელი გადაბმულად ერთი წლის მანძილზე თურმე ბაღათურიების ბინაში ცხოვრობდა.

კასატორი ასევე მუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სრულიად უყურადღებოდ დატოვა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2003 წლის 3 აპრილის განჩინების მითითებები. სააპელაციო სასამართლომ 2002 წლის 12 ივნისის გადაწყვეტილებით მას ერთხელ უკვე დააკისრა 69000 აშშ დოლარი, ანუ ის თანხა, რაც სააპელაციო სასამართლომ მას განმეორებით დააკისრა. 2003 წლის 3 აპრილს უზენაესმა სასამართლომ გააუქმა ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება და მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოარკვია ფაქტობრივი გარემოება, თუ რა ინტენსიურობით იყო დატვირთული სასტუმრო, მხედველობაში არ მიიღო ის გარემოება, რომ დღეში 60 აშშ დოლარი არ წარმოადგენს სარგებელს, იგი არის საფასური, რომელშიც შედის ის ხარჯებიც, რომელსაც სასტუმროს მეპატრონე ეწევა (საუზმე, მომსახურე პერსონალის ხელფასი, სინათლისა და გათბობის გადასახადები და სხვა). ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ მთლიანად გაიმეორა ის დარღვევები, რაც მან 2002 წლის 12 ივნისს დაუშვა (ტომი 3, ს.ფ. 98-108).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების გამოკვლევის შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

მოცემულ შემთხვევაში კასატორი სადავოდ ხდის სააპელაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად დადგენას. კერძოდ, სადავოა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: რამდენი ხნის განმავლობაში იმყოფებოდა ბინა დ. ოდიშარიას მფლობელობში, რა დანიშნულებით იყენებდა დ. ოდიშარია აღნიშნულ ბინას, ბინის სასტუმროდ გამოყენების შემთხვევაში რამდენი სტუმარი ჰყავდა და რამდენს შეადგენს ამ ბინის სასტუმროდ გამოყენების შედეგად დ. ოდიშარიას მიერ მიღებული სარგებელი. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ დ. ოდიშარია ბაღათურიების ბინას ფლობდა ერთი წლის განმავლობაში, _ 1997 წლის ოქტომბრიდან 1998 წლის ოქტომბრამდე, აღნიშნულ ბინას იგი იყენებდა სასტუმროდ, კერძოდ, აქირავებდა 4 უცხოელზე დღეში 20 აშშ დოლარად.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორს არა აქვს წარმოდგენილი დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია იმასთან დაკავშირებით, რომ იგი 1 წლის განმავლობაში არ ფლობდა ბაღათურიების ბინას და ამ ბინას არ იყენებდა სასტუმროდ. ამ საკითხების გამორკვევისას სააპელაციო სასამართლო დაეყრდნო როგორც მოწმეთა ჩვენებებს, ისე დოდო ოდიშარიას აღიარებებს, რისი საწინააღმდეგო მტკიცებულებებიც კასატორს არ წარუდგენია. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები სწორად არის დადგენილი. სასამართლო სხდომებზე დ. ოდიშარიას მიერ მიცემული განმარტებები სრულიად საკმარის საფუძველს იძლევა სადავო ბინის სასტუმროდ გამოყენების ფაქტის დასადგენად, რამდენადაც სასამართლო სხდომის ოქმების შინაარსის ერთიანობაში შეფასების შედეგად ნათელია, რომ ამ განმარტებებში დოდო ოდიშარია სწორედ თ. და მ. ბ-რიების კუთვნილ ბინაზე საუბრობს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლის თანახმად, ერთი მხარის მიერ ისეთი გარემოების არსებობის ან არარსებობის დადასტურება, რომელზედაც მეორე მხარე ამყარებს თავის მოთხოვნებს, შესაგებელს, სასამართლომ შეიძლება საკმარის მტკიცებულებად ჩათვალოს და საფუძვლად დაუდოს სასამართლო გადაწყვეტილებას. მართალია, დოდო ოდიშარია მოგვიანებით ბინის სასტუმროდ გამოყენებას უარყოფდა, მაგრამ აღნიშნული არ წარმოადგენს საკმარის საფუძველს თავდაპირველი აღიარებების გასაქარწყლებლად. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 133-ე მუხლის შესაბამისად, მხარეს შეუძლია, სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების გამოტანამდე გააქარწყლოს (უარყოს) თავისი აღიარება, თუ დაამტკიცებს, რომ ეს აღიარება იყო შეცდომის შედეგი და განპირობებული იყო ისეთი გარემოებით, რომელიც ცნობილი გახდა აღიარების შემდეგ, ანდა მასზე ფსიქიკური თუ ფიზიკური ზემოქმედებით, რომელიც გამორიცხავდა მის თავისუფალ ნებას. ამგვარი საფუძვლების არსებობა კასატორს არ დაუსაბუთებია. ამასთან, ის გარემოება, რომ სასამართლო გადაწყვეტილებაში დასახელებულ მოწმეთა ვინაობა დოდო ოდიშარიასათვის უცნობია, დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიად (შედავებად) ვერ ჩაითვლება და სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოებების გაქარწყლებას ვერ განაპირობებს, რამდენადაც კასატორი საწინააღმდეგო მტკიცებულებებზე ვერ მიუთითებს.

რაც შეეხება დოდო ოდიშარიას მიერ სადავო ბინის სასტუმროდ გამოყენების შედეგად მიღებული სარგებლის ოდენობის განსაზღვრას, ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკმარისად არ არის დასაბუთებული.

ჯერ კიდევ უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003 წლის 3 აპრილის განჩინებით სააპელაციო სასამართლოს მიეცა მითითებები, რომ დღიური სარგებლის _ 60 აშშ დოლარის განსაზღვრისას მხედველობაში მიეღო ის გარემოება, რომ დღეში 60 აშშ დოლარი არ წარმოადგენდა სარგებელს, იგი იყო საფასური, რომელშიც შედიოდა ის ხარჯებიც, რომელსაც სასტუმროს მეპატრონე ეწეოდა (საუზმე, მომსახურე პერსონალის ხელფასი, სინათლისა და გათბობის გადასახადები და სხვა), 979-ე მუხლი კი ითვალისწინებდა მიღებული სარგებლის უკან დაბრუნებას. სააპელაციო სასამართლომ დ. ოდიშარიას მიერ ბინის სასტუმროდ გამოყენების შედეგად მიღებული სარგებელი ყოველგვარი ხარჯების გამოკლების გარეშე განსაზღვრა. აღნიშნული საკითხი საჭიროებს საქმეზე ფაქტობრივი გარემოებების დამატებით გამოკვლევას, რაც საკასაციო სასამართლოს მიერ შეუძლებელია საამისო პროცესუალური უფლებამოსილების არქონის გამო. აღნიშნულის გათვალისწინებით, საქმე ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოსათვის დაბრუნებას ექვემდებარება, რა დროსაც სადავო ბინის სასტუმროდ გამოყენების შედეგად დ. ოდიშარიას მიერ მიღებული სარგებლის ოდენობა გაწეული ხარჯების გათვალისწინებით უნდა განისაზღვროს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც. ამავე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, უნდა შეჯამდეს და განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. აღნიშნული ნორმების საფუძველზე საპელაციო სასამართლომ საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებისას უნდა გადაწყვიტოს სასამართლო ხარჯების საკითხი მთელი სასამართლო ხარჯების, მათ შორის, საკასაციო სასამართლოში გაწეული სასამართლო ხარჯების გათვალისწინებით. ამასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლომ კოლეგიური შემადგენლობით კიდევ ერთხელ შეამოწმა მოცემულ საკასაციო წარმოებაზე გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის საკითხი და მიიჩნევს, რომ ამ შემთხვევაში სახელმწიფო ბაჟი შეადგენს 3450 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს (69000 აშშ დოლარის 5%). აღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანისას სასამართლო ხარჯების შეჯამების დროს საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა სწორედ 69000 აშშ დოლარიდან უნდა იქნეს გამოანგარიშებული და არა 15000 აშშ დოლარიდან, როგორც ეს საკასაციო საჩივრის წარმოებაში მიღებისას მიიჩნია საკასაციო სასამართლომ. იმავდროულად, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სახელმწიფო ბაჟის საკითხი განეკუთვნება ისეთ საპროცესო მოქმედებას, რაც არასწორად განსაზღვრის შემთხვევაში გამოსწორებადია საქმის განხილვის შემდგომ ეტაპზე. ამ შემთხვევაში სახელმწიფო ბაჟის თავისდროულ გადახდასთან მიმართებაში აღმატებულია მართლმსაჯულების განხორციელების ინტერესი, ანუ საქმის არსებითად სწორად განხილვის უპირატესი ინტერესი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

დ. (ჟ.) ო-რიას საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

სასამართლო ხარჯების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.