საქმე N:ას-671-976-09

ას-671-976-09 1 დეკემბერი, 2009 წ.

¹ ქ. თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

მოსამართლეები:

ნ. კვანტალიანი (მომხსენებელი), ლ. ლაზარაშვილი

სხდომის მდივანი – ლ.სანიკიძე

კასატორი _ მ. ნ-ძე (მოპასუხე)

წარმომადგენელი _ მ.ს-ძე

მოწინააღმდეგე მხარე _ გ. ნ-ძე (მოსარჩელე)

წარმომადგენელი _ ც.ც-იანი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 20 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, უძრავი ნივთის თანამესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

გ. ნ-ძემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ. ნ-ძის მიმართ სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობისა და ბინის ½1/2-ის თანამესაკუთრედ ცნობის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: 1993 წელს ქ.თბილისში, ... ქ.¹21-ში მდებარე ¹17 ბინა პრივატიზებულ იქნა ვ. ნ-ძის სახელზე. აღნიშნულ ბინაში ჩაწერილები იყვნენ და ცხოვრობდნენ ძმები _ ვ. და გ. ნ-ძეები და ბინა წარმოადგენდა მათ საერთო საკუთრებას. 2006 წლის 27 ივლისს ვ. ნ-ძემ სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულებით ბინა მთლიანად გადასცა ძმისშვილს – მ. ნ-ძეს, რისი უფლებაც მას არ გააჩნდა, რადგან ეკუთვნოდა ბინის მხოლოდ ნახევარი. 2008 წლის 15 იანვარს ვ. ნ-ძე გარდაიცვალა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 8 აპრილის განჩინებით გ. ნ-ძის მოთხოვნა დაკმაყოფილდა და ქ. თბილისში, ... ქ.¹21-ში მდებარე მ. ნ-ძის სახელზე რიცხულ ¹7 ბინას დაედო ყადაღა.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: 1993 წლის 15 ივლისის პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე ვ. ნ-ძეს სადავო ბინა გადაეცა საკუთრებაში. ბინის პრივატიზების დროს დაცული იყო საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107 დადგენილების მოთხოვნები, კერძოდ, გ. ნ-ძემ თანხმობა გამოთქვა, რომ მის ძმას – ვ. ნ-ძეს მოეხდინა ბინის პრივატიზება. აღნიშნული კი გულისხმობს საკუთრების მოპოვებაზე უარის თქმას. მოსარჩელე სადავო ბინაში რეგისტრირებული იყო ფორმალურად, ვინაიდან დაქორწინების შემდეგ, 1985 წლიდან, იგი საცხოვრებლად გადავიდა მეუღლის ბინაში ფანასკერტელის ქუჩაზე. ვ. ნ-ძე იყო სადავო ბინის ერთადერთი მესაკუთრე, 1985 წლიდან ის მარტო ცხოვრობდა და იყო აღრიცხვაზე როგორც მარტოხელა პენსიონერი. ამასთან, გ. ნ-ძის სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია, რადგან მას სადავო ბინაზე მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა 1993 წლის 15 ივლისს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილებით გ. ნ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოსარჩელე ცნობილ იქნა სადავო ბინის 1/2-ის თანამესაკუთრედ, ვ. და მ. ნ-ძეებს შორის გაფორმებული სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულება სადავო ბინის 1/2-ის მ.ნ-ძის საკუთრებაში გადასვლის ნაწილში ცნობილ იქნა ბათილად, რაც მ.ნ-ძემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 20 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ საქალაქო სასამართლომ საქმე განიხილა არსებითი ხასიათის საპროცესო დარღვევების გარეშე, არსებითად სწორად დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მათ. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება, რომ სადავო ბინის პრივატიზაციაში მონაწილეობაზე უარის თქმით გ. ნ-ძემ ამ ბინაზე თავისი უფლება დათმო და სრულად დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობას პრივატიზებული სადავო ბინის თანამესაკუთრედ გ. ნ-ძის ცნობის შესახებ, კერძოდ, აღნიშნულთან დაკავშირებით პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად განმარტა “საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107 დადგენილების პირველი პუნქტი, ამავე დადგენილების მე-5 პუნქტის პირველი აბზაცი, როდესაც მიუთითა, რომ ამ დადგენილებით მინიჭებული უფლება, შესაბამისი წილის გათვალისწინებით, ვრცელდება დამქირავებელთან ერთად მცხოვრებ ოჯახის ყველა წევრზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა პირი ამ ფართზე უფლებადაკარგულად არის ცნობილი ან პრივატიზაციის დროს ამოწერილია სადავო ბინიდან. მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო ბინის პრივატიზაციის დროს გ. ნ-ძე ჩაწერილი იყო ამ ბინაში და, იმ დროს მოქმედი საბინაო კოდექსის შესაბამისად, სადავო ფართზე უფლებადაკარგულ პირად ცნობილი არ ყოფილა, მას საკუთრებაზე უარი არ განუცხადებია და მხოლოდ თანხმობა გამოხატა სადავო ბინის ერთ-ერთი დამქირავებლის მესაკუთრედ აღრიცხვაზე. ამდენად, სადავო ბინის მხოლოდ ვ. ნ-ძის სახელზე პრივატიზაციის მიუხედავად, გ. ნ-ძეც წარმოადგენდა აღნიშნული ბინის თანამესაკუთრეს, მიუხედავად იმისა, რომ თავისი საკუთრების უფლება არ დაურეგისტრირებია. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება გ. ნ-ძის მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და ამ ნაწილშიც სრულად დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს დასაბუთებას. პალატამ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში მესაკუთრის უფლება, სათანადო წესით აღირიცხოს მესაკუთრედ, რაიმე ვადით შეზღუდული არ არის. სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულება ნაწილობრივ მართებულად იქნა ცნობილი ბათილად და აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში სადავო უძრავი ნივთის წარმოადგენდა კანონის საფუძველზე წარმოშობილი საერთო საკუთრების ობიექტს, შესაბამისად, ვერ იქნება გაზიარებული აპელანტის ის მოსაზრება, რომ პრივატიზაციის ხელშეკრულების ბათილობის გარეშე, საჯარო რეესტრში გ. ნ-ძის საკუთრების უფლების რეგისტრაცია ვერ მოხდებოდა. სამოქალაქო კოდექსის 959-ე მუხლის თანახმად, პალატამ ჩათვალა, რომ საზიარო საგნის მოწილეს არ შეუძლია თანამესაკუთრის წილი ქონების განკარგვა მასთან შეთანხმების გარეშე, ვ. ნ-ძემ კი თანამესაკუთრის _ გ. ნ-ძის გარეშე სადავო სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების საფუძველზე მართლსაწინააღმდეგოდ განკარგა მთელი ქონება (სადავო ბინა), რაც, სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის შესაბამისად, ბათილია. პალატამ ასევე არ გაიზიარა აპელანტის მითითება მოცემულ შემთხვევაში სამოქალაქო კოდექსის 185-ე და 312-ე მუხლებით გათვალისწინებული დებულებების დარღვევის შესახებ და ამ ნაწილშიც სრულად დაეთანხმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების არგუმენტებს.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება მ. ნ-ძის წარმომადგენელმა მ.ს-ძემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მ. ნ-ძისათვის ცნობილი იყო, რომ ვ. ნ-ძე სადავო ბინის ერთადერთ მესაკუთრეს არ წარმოადგენდა და ამ თვალსაზრისით საჯარო რეესტრის ჩანაწერი უსწორო იყო. პალატამ სამართლებრივად არასწორად შეაფასა ის გარემოება, რომ მ. ნ-ძე, სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის შესაბამისად, ვ.ნ-ძესთან გაფორმებული სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების საფუძველზე სადავო უძრავი ნივთის კეთილსინდისიერ შემძენს წარმოადგენდა. სამისდღეშიო ხელშეკრულების დადების მომენტში სადავო ქონების მესაკუთრედ რეგისტრირებული იყო მხოლოდ ვ. ნ-ძე, ამდენად, უძრავი ნივთის განკარგვა ნამდვილად უნდა ჩაითვალოს. სააპელაციო პალატის მსჯელობიდან გამომდინარეობს, რომ ქონების პოტენციური მესაკუთრის უფლებების არსებობა ავტომატურად წარმოადგენს საჯარო რეესტრის ჩანაწერის არასწორად მიჩნევის საფუძველს. რეალურად, ამგვარი უფლებების არსებობის მიუხედავად, საჯარო რეესტრის ჩანაწერი უტყუარად ჩაითვლება, თუნდაც შემძენისათვის ცნობილი იყოს იმ მატერიალური უფლებების შესახებ, რომელიც არარეგისტრირებულ პირს გააჩნია ამა თუ იმ ქონებასთან მიმართებაში. ამდენად, უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების მოპოვების პოტენციური მატერიალური უფლებების ობიექტურად არსებობა თავისთავად არ ნიშნავს მესაკუთრეობას და აღნიშნულისათვის აუცილებელია საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია. ამდენად, სასამართლომ არასწორად არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლი და 312-ე მუხლის მეორე ნაწილი იმ მოტივით, რომ მ. ნ-ძემ იცოდა გ. ნ-ძის მატერიალური უფლებამოსილების არსებობა. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მ. ნ-ძისათვის ცნობილი იყო საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უსწორობის შესახებ, რასაც საფუძვლად დაუდო მხარეთა შორის ნათესაური კავშირის არსებობა და ის ფაქტი, რომ, პალატის მითითებით, მ. ნ-ძის წარმომადგენელმა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას აღნიშნული დაადასტურა. აღნიშნული მოსაზრება მცდარია, რადგან ნათესაური კავშირის არსებობა თავისთავად არ ნიშნას, რომ მ. ნ-ძისათვის ცნობილი იყო მისი ბიძის უფლებების არსებობის თაობაზე, მაშინ, როდესაც ბინა პრივატიზებული იყო 13 წლით ადრე და მთელი ამ ხნის განმავლობაში გ. ნ-ძეს არ განუცხადებია საკუთარი უფლებების თაობაზე. ამასთან, პრივატიზაციის ხელშეკრულების დადებისას გ. ნ-ძე უკვე სხვა მისამართზე ცხოვრობდა საკუთარ ოჯახთან ერთად. რაც შეეხება სასამართლოს 2008 წლის 23 დეკემბრის სხდომის ოქმში დაფიქსირებულ ე.წ. აღიარებას, მოსამართლის შეკითხვაზე, იყო თუ არა მოპასუხისთვის ცნობილი სადავო ბინაში გ. ნ-ძის რეგისტრაციის შესახებ, მოპასუხის წარმომადგენელმა მ.ბ-იამ განმარტა, რომ აღნიშნული მისთვის ცნობილი იყო, რის გამოც მიმართა რეგისტრაციის ორგანოს, რათა მოსარჩელე მოეხსნათ რეგისტრაციიდან, მაგრამ სამოქალაქო რეესტრმა უარი უთხრა ასეთი რეგისტრაციის არარსებობის გამო, რასაც სამისამართო სამსახურიდან გაცემული ცნობაც ადასტურებს. ამასთან, მ. ნ-ძის მიერ სადავო გარემოების ცოდნა მაინც არ ქმნის საფუძველს იმისათვის, რომ არ იქნას გაზიარებული კასატორის არგუმენტი სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის მეორე ნაწილიდან გამომდინარე. განსახილველი სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის აუცილებელ პირობას წარმოადგენდა არა მხოლოდ იმის დამტკიცება, რომ მ. ნ-ძემ იცოდა გ. ნ-ძის მატერიალური უფლებამოსილების შესახებ ან იმ ფაქტების შესახებ, რომელზე დაყრდნობითაც გ. ნ-ძეს გააჩნდა მატერიალური უფლებები სადავო ქონებასთან მიმართებაში, არამედ უტყუარად უნდა დადასტურდეს, რომ ყველაფერი ეს მ. ნ-ძისათვის ცნობილი იყო 2006 წლის 27 ივლისის სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების დადებამდე და მის საფუძველზე საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის განხორციელებამდე. სასამართლოს ყურადღების მიღმა დარჩა ის ფაქტი, რომ 15 წელია გასული მას შემდეგ, რაც სადავო უძრავ ნივთზე არსებობს საკუთრების შესახებ ჩანაწერი სხვა პირთა სასარგებლოდ. ამდენად, სარჩელის დაკმაყოფილებას გამორიცხავდა ის ფაქტიც, რომ, ყველა სხვა არგუმენტის მიუხედავად, არსებობს საფუძველი შეძენითი ხანდაზმულობისათვის.

საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას მხარეებმა წარმოადგინეს მორიგების აქტი და იშუამდგომლეს მისი დამტკიცება შემდეგი პირობებით:

1. მ. ნ-ძე გ. ნ-ძეს 2010 წლის 20 იანვრამდე გადაუხდის 15 000 (თხუთმეტი ათას) აშშ დოლარს;

2. გ. ნ-ძე თანახმაა, მ. ნ-ძისაგან 2010 წლის 20 იანვრამდე მიიღოს 15 000 (თხუთმეტი ათასი) აშშ დოლარი;

3. მორიგებით მხარეებს შორის დავა ქ.თბილისში, ... ქ.¹21-ში მდებარე ¹17 ბინაზე წყდება და ამავე მხარეებს შორის დავა ამავე საფუძვლებით ამავე ბინაზე არ დაიშვება;

4. მხარეთათვის ცნობილია, რომ მორიგების პირობების შეუსრულებლობის შემთხვევაში მოხდება იძულებითი აღსრულება. თანხის დაფარვამდე ბინაზე დადებული ყადაღა არ უქმდება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო გაეცნო რა მხარეთა მიერ წარმოდგენილ მორიგების აქტს, თვლის, რომ მათი მოთხოვნა მორიგების დამტკიცების თაობაზე კანონიერია და უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს ამ საქმეზე სასამართლოს მიერ მიღებული ყველა გადაწყვეტილება, ხოლო მოცემული საქმის წარმოება შეწყდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მეორე ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მითითებული ნორმა ითვალისწინებს მოდავე მხარეთა მიერ გარკვეული შეთანხმების მიღწევის შემთხვევაში საქმის მორიგებით დამთავრების შესაძლებლობას. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა მიერ შეთანხმებული მორიგების პირობები არ ეწინააღმდეგება კანონს და არ ლახავს მესამე პირთა ინტერესებს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, წარმოდგენილი მორიგების აქტი უნდა დამტკიცდეს.

მოდავე მხარეების მიერ შედგენილი მორიგების აქტი დაერთო საქმეს.

მხარეებს განემარტათ, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტის თანახმად, მხარეთა მორიგების შედეგად მოცემულ დავაზე სამოქალაქო საქმის წარმოება უნდა შეწყდეს, ხოლო, ამავე კოდექსის 273-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, საქმის წარმოების შეწყვეტის შემთხვევაში სასამართლოსათვის ხელმეორედ მიმართვა დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით არ შეიძლება.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მ. ნ-ძეს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს მ. ნ-ძისა და მ. დ-შვილის მიერ 2009 წლის 22 ივლისს სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 375 ლარისა და მ. დ-შვილის მიერ 2009 წლის 31 ივლისს გადახდილი 688,4 ლარის ნახევარი _ 531,7 ლარი, კერძოდ: სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 49-ე მუხლის პირველი და მეოთხე ნაწილების შესაბამისად, თუ სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მხარეები მორიგდებიან, სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა ნახევრდება. ამასთან, სააპელაციო და საკასაციო სასამართლოებში სახელმწიფო ბაჟის ოდენობის განახევრება ხდება ამ მუხლით დადგენილი წესით, მხოლოდ ამ ინსტანციებისათვის განსახილველი სახელმწიფო ბაჟის ოდენობის ფარგლებში. მითითებული ნორმიდან გამომდინარე, მხარეთა მორიგების შემთხვევაში, გადახდილ უნდა იქნეს სახელმწიფო ბაჟის კანონით გათვალისწინებული ოდენობის ნახევარი. მოცემულ შემთხვევაში კასატორმა წინასწარ გადაიხადა სახელმწიფო ბაჟი 1063,4 ლარის ოდენობით, ამდენად, მას უნდა დაუბრუნდეს მითითებული თანხის ნახევარი _ 531,7 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 257-ე, 272-ე, 273-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

დამტკიცდეს მორიგება გ. და მ. ნ-ძეებს შორის შემდეგი პირობებით:

1. მ. ნ-ძე გ. ნ-ძეს 2010 წლის 20 იანვრამდე გადაუხდის 15 000 (თხუთმეტი ათასი) აშშ დოლარს;

2. გ. ნ-ძე თანახმაა, მ. ნ-ძისაგან 2010 წლის 20 იანვრამდე მიიღოს 15 000 (თხუთმეტი ათას) აშშ დოლარი;

შეწყდეს საქმის წარმოება გ. ნ-ძის სარჩელის გამო მ. ნ-ძის მიმართ სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობისა და ბინის ½1/2-ის თანამესაკუთრედ ცნობის შესახებ.

გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე მიღებული ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებები.

განემარტოთ მხარეებს, რომ სასამართლოში დავა იმავე მხარეებს შორის, იმავე საფუძვლითა და იმავე საგანზე დაუშვებელია.

მ. ნ-ძეს დაუბრუნდეს მ. დ-შვილის მიერ 2009 წლის 31 ივლისს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან 531,7 ლარი.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.