საქართველოს უზენაესი სასამართლო

განჩინება

საქართველოს სახელით

ას-680-1010-07 2 აპრილი, 2008 წ.

ქ. თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატამ

შემადგენლობა:

მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე),

როზა ნადირიანი (მომხსენებელი), თეიმურაზ თოდრია

საკასაციო საჩივრის ავტორი – პ. დ-იძე

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს “თბილისის მეტროპოლიტენი”

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2006 წლის 13 ივლისის განჩინება

დავის საგანი _ სამუშაოზე აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2006 წლის 2 აგვისტოს პ. დ-იძემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე შპს “თბილისის მეტროპოლიტენის” მიმართ სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე შემდეგი საფუძვლებით:

მოსარჩელის განმარტებით, მუშაობდა შპს “თბილისის მეტროპოლიტენში” სიგნალიზაციისა და კავშირგაბმულობის სამსახურში. 2004 წლის 20 დეკემბერს სამსახურის უფროსის ბრძანებით გაფორმდა ელექტრო-მექანიკოსად. 2005 წლის 20 იანვარს ჩააბარა გამოცდა, რის საფუძველზეც მოიპოვა მუშაობის უფლება გამოცდების პერიოდული ჩაბარების პირობით და ხელფასის ოდენობა განესაზღვრა 150 ლარით. 2006 წელს გაწევრიანდა მეტროპოლიტენის პროფკავშირებში. ქვეყანაში შექმნილი ეკონომიკური პირობების გამო, ხელფასის მომატების მოთხოვნით, პროფკავშირის სხვა წევრებთან ერთად დაიწყო ხელმოწერების შეგროვება და მოთხოვნის დაუკმაყოფილებლობის შემთხვევაში გაფიცვის ორგანიზება, რაც ადმინისტრაციის უკმაყოფილებას იწვევდა. მოსარჩელე მხარს უჭერდა მოსალოდნელ რეორგანიზაციას, რასაც თავისთავად მოჰყვებოდა შტატების შემცირება, რის გამოც პროფკავშირის თავმჯდომარის რწმუნებით მიენიჭა უფლებამოსილება, გაეკონტროლებინა რეორგანიზაციის ჩატარების პროცესი და დაეცვა თანამშრომელთა ინტერესები.

შპს “თბილისის მეტროპოლიტენის” გენერალური დირექტორის 2006 წლის 27 ივლისის ბრძანების საფუძველზე პ. დ-იძე გაათავისუფლეს სამსახურიდან.

აღნიშნული ბრძანება მოსარჩელემ მიიჩნია უკანონოდ, ვინაიდან თანამშრომელთა შორის სამსახურში დარჩენის უპირატესობის მინიჭება არ მომხდარა საკვალიფიკაციო გამოცდების ჩატარებით და, ამასთან, მისი განთავისუფლების საკითხი არც პროფკავშირებთან შეთანხმებულა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პ. დ-იძემ მოითხოვა მისი სამუშაოდან დათხოვნის შესახებ ბრძანების გაუქმება, სამუშაოზე აღდგენა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება.

მოპასუხე შპს “ თბილისის მეტროპოლიტენის” წარმომადგენლებმა სარჩელი არ ცნეს იმ მოტივით, რომ პ. დ-იძე სამსახურიდან გათავისუფლდა შრომის კანონთა კოდექსის 37-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტის საფუძველზე, რაც არ შეიძლება ჩაითვალოს დისკრიმინაციად.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილებით პ. დ-იძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა პ. დ-იძემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 13 ივლისის განჩინებით პ. დ-იძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო პალატამ საქმეში არსებული მასალების მიხედვით მიიჩნია, რომ აპელანტის განთავისუფლება სამუშაოდან მის დისკრიმინაციად ვერ ჩაითვლებოდა, ვინაიდან, მოცემულ შემთხვევაში, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველია შრომითი ხელშეკრულების მოშლა, რასაც ითვალისწინებს შრომის კანონთა კოდექსის 37-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტი. გარდა ამისა, სასამართლომ ჩათვალა, რომ, შრომის კანონთა კოდექსის 30-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, მოწინააღმდეგე მხარეს უფლება ჰქონდა, სამუშაოს არსიდან და მისი სპეციფიკიდან გამომდინარე, თავისი მიზნის მისაღწევად სასურველი კანდიდატურები შეერჩია.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დროს პროფკავშირების თანხმობა აუცილებელი არ იყო, ვინაიდან აღნიშნულს შრომის კანონთა კოდექსი არ ითვალისწინებს.

აპელანტის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ აღნიშნული დავა უნდა გადაწყვეტილიყო სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისად, ვინაიდან ვალდებულებითი სამართლის ნორმებიდან გამომდინარე, მოწინააღმდეგე მხარემ არ შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა, ვინაიდან მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საკითხი მოწესრიგებულია შრომის კანონთა კოდექსის 37-38 მუხლებით და რომელიმე სპეციალური კანონი ან საერთაშორისო ხელშეკრულება აღნიშნულ საკითხს განსხვავებულად არ ადგენს.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ “ნორმატიული აქტების შესახებ” საქართველოს კანონის 25-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა და 26-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ 1997 წელს მიღებული “პროფესიული კავშირის შესახებ” საქართველოს კანონთან შედარებით სწორად მიანიჭა უპირატესობა საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსს და განსახილველი დავის გადაწყვეტისას სწორად გამოიყენა ამ კანონის ნორმები.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა პ. დ-იძემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ განჩინების მიღებისას არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა იგი და არ გაითვალისწინა საერთაშორისო კანონმდებლობათა მოთხოვნები, კერძოდ, შრომის კანონთა კოდექსის მე-2 მუხლის მოთხოვნათა უგულებელყოფით, სამუშაოდან განთავისუფლების კანონიერების საკითხი საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსის 37-38-ე მუხლების მოქმედების სფეროში მოაქცია და ფაქტობრივად კანონიერად ცნო პირის სამსახურიდან დათხოვნის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, რითაც დისკრიმინიაციის აკრძალვის ვალდებულების ცნება იურიდიულ ნონსენსად აქცია.

ამასთან, კასატორის აზრით, სასამართლოს შეცდომები ძირითადად ეფუძნება ახალმიღებული შრომის კანონთა კოდექსის ნორმებსა და აღნიშნული კატეგორიის საქმეებზე სტაბილური სასამართლო პრაქტიკის არსებობას. ამასთან, სასამართლომ ზერელედ გამოიკვლია საქმის სწორი გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებები, კერძოდ, უარყო მისი განთავისუფლების ბრძანების უკანონობა ანუ მეტროპოლიტენის მხრიდან დისკრიმინაციის დაუშვებლობის ვალდებულების დარღვევა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პ. დ-იძემ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება მიიჩნია უკანონოდ და მოითხოვა მისი გაუქმება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და თვლის, რომ პ.დობორჯგინიძის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ მის მიმართ განხორციელდა შრომის კანონმდებლობით აკრძალული დისკრიმინაცია, რადგან სათანადო მიზეზებისა და პირობების გარეშე მისი შემცირებით დაირღვა თანასწორუფლებიანობის პრინციპი, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს.

საქართველოს კონსტიტუცია და საქართველოს შრომის კოდექსი აღიარებს „შრომისა და დასაქმების სფეროში დისკრიმინაციის შესახებ“ ჟენევის კონვენციის პირველი მუხლის პირველი პუნქტში მითითებულ განმარტებას დისკრიმინაციის შესახებ და საქართველოს კონსტიტუციის მე-14 მუხლი უზრუნველყოფს ყოველი ადამიანის თანასწორობას კანონის წინაშე, განურჩევლად რასისა, კანის ფერისა, ენისა, სქესისა, რელიგიისა, პოლიტიკური და სხვა შეხედულებებისა, ეროვნული, ეთნიკური და სოციალური კუთვნილებისა, წარმოშობისა, ქონებრივი და წოდებრივი მდგომარეობისა, საცხოვრებელი ადგილისა.

საქართველოს შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილით აკრძალულია ზემოთ მითითებული ნებისმიერი სახის დიკრიმინაცია.

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო 2003 წლის 7 ნოემბრის გადაწყვეტილებაში ჯანო ჯანელიძის, ნინო უბერისა და სხვათა კონსტიტუციურ სარჩელზე, განმარტავს, რომ კანონის წინაშე თანასწორობის პრინციპი გულისხმობს ყველა იმ ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების თანაბრად აღიარებას და დაცვას, რომელიც იმყოფება თანაბარ პირობებში და კანონით განსაზღვრული საკითხის მიმართ აქვს ადეკვატური დამოკიდებულება.

პალატას მიაჩნია, რომ საქართველოს შრომის კოდექსი, რომელიც აწესრიგებს საქართველოს ტერიტორიაზე შრომით და თანმდევ ურთიერთობებს, თავისი ნორმებით ერთნაირ პირობებში აყენებს მოწინააღმდეგე მხარის დაწესებულებაში ყველა დასაქმებულს და მათ შორის კასატორსაც.

რაც შეეხება კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ მის მიმართ მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენლის მიერ განხორციელებული არამართლზომიერი ქმედებით, ზემოთ აღნიშნული ნორმების შესაბამისად, მისი სამუშაოდან განთავისუფლების შესახებ ბრძანების გამოცემით, არახელსაყრელ მდგომარეობაში აღმოჩნდა, რაც ნიშნავს მის დიკრიმინაციას, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს, ვინაიდან, საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსის მე-2 მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, დისკრიმინაციად არ ჩაითვლება პირთა განსხვავების აუცილებლობა, რომელიც გამომდინარეობს სამუშაოს არსიდან, სკეციფიკიდან ან მისი შესრულების პირობებიდან, ემსახურება კანონიერი მიზნის მიღწევას და არის მისი მიღწევის თანაზომიერი და აუცილებელი საშუალება.

საქმის მასალებით დასტურდება და არც კასატორი უარყოფს იმ გარემოებას, რომ მოწინააღმდეგე მხარის 2006 წლის 15 მაისის ბრძანებით, რომელიც ამოქმედდა 2006 წლის 16 მაისიდან, დაიწყო საწარმოს ყველა სტრუქტურულ ერთეულში რეორგანიზაციის, სტრუქტურული ცვლილებების, საშტატო რიცხოვნების ოპტიმიზაციისა და შრომის ანაზღაურების ცვლილების პროცესი და რეორგანიზაციის შედეგად მოსალოდნელი განთავისუფლების შესახებ ეცნობა შპს „თბილისის მეტროპოლიტენის“ მთელ შემადგენლობას.

საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, გათვალისწინებულია სახელმწიფოს მხრიდან თავისუფალი მეწარმეობისა და კონკურენციის განვითარებისათვის ხელისშემწყობი მოთხოვნები, რომელიც გულისხმობს მეწარმის უფლებას, თავისი სურვილის მიხედვით შეარჩიოს კონტრაჰენტი, აირჩიოს საწარმოს ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმა, საქმიანობის საგანი, თავისი შეხედულებით დაიქირაოს და გაათავისუფლოს თანამშრომლები.

ამასთან ერთად აღსანიშნავია, რომ შრომითი სამართალურთიერთობები სამეწარმეო უფლებამოსილების განხორციელებისას ხასიათდებოან გარკვეული თავისებურებებით. უპირველეს ყოვლისა აღნიშნული თავისებურებები ვლინდებიან სამეწარმეო იურიდიული პირების საკუთრების უფლების რეალიზაციაში, რომლის ერთ-ერთ უმთავრესს მიზანს წარმოადგენს მოგების მიღება. ამ მიზნის მისაღწევად მას შეუძლია საკუთრებითი წესრიგის მართლზომიერი მართვა, რომლის ერთ-ერთ აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს იმ მუშა-მოსამსახურეთა არჩევის უფლება, რომლებიც უზრუნველყოფენ მესკუთრეისაგან დაქირავებული ქონებით მოგების მეწარმისათვის მიღებას.

კონკრეტულ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივრის ფარგლებში საქმის განხილვისას, კასატორი ვერ უთითებს ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებიც უთითებენ მეწარმის მიერ თავისი უფლების არამართლზომიერად გამოყენებაზე და აქედან გამომდინარე მისი ქმედებების უსაფუძვლობაზე, რაც უნდა შეეფასებინა და არ შეფასა ან არასათანადოდ შეაფასა სააპელაციო სასამართლომ.

პალატა თვლის, რომ მოწინააღმდეგე მხარეს ჰქონდა უფლება სამუშაოს არსიდან, მისი სპეციფიკიდან გამომდინარე, თავისი მიზნის მისაღწევად შეერჩია სასურველი კანდიდატურები და ეს ქმედება მას, ზემოთ მითითებული ნორმის თანახმად, არ ჩაეთვლება დისკრიმინაციად.

საკასაციო პალატა ასევე ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას მის განთავისუფლებასთან დაკავშირებით პროფკავშირთან შეთანხმების აუცილებლობის შესახებ და მიაჩნია, სასამართლომ სწორად დაადგინა, რომ შრომის კოდექსი არ ითვალისწინებს დასაქმებულთან შრომის ურთიერთობის შეწყვეტის დროს მესამე პირთა, მათ შორის, პროფკავშირის თანხმობას.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ „ნორმატიული აქტების შესახებ“ საქართველოს კანონის 25-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა და 26-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სასამართლომ, 1997 წელს მიღებული „პროფესიული კავშირის შესახებ“ საქართველოს კანონთან შედარებით სწორად მიანიჭა უპირატესობა საქართველოს შრომის კოდექსს და განსახილველი დავის გადაწყვეტისას სწორად გამოიყენა ამ კანონის ნორმები.

ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, პალატა მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი დაუსაბუთებელია და არ არსებობს მისი დაკმაყოფილებისა და გასაჩივრებული ადაწყვეტილების გაუქმების სამართლებრივი საფუძვლები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

პ. დ-იძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2006 წლის 13 ივლისის განჩინება;

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.