ას-684-905-08 9 თებერვალი, 2009 წ.

ქ.თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

მოსამართლეები:

ნ. კვანტალიანი (მომხსენებელი), ლ. ლაზარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ჯ. ფ-ძე

მოწინააღმდეგე მხარე _ მ. და თ. რ-ძეები

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 5 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი – ქონებიდან წილის გამოყოფა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ჯ. ფ-ძემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე თ. რ-ძისა და მესამე პირის _ მ. რ-ძის მიმართ თ. რ-ძისა და მოსარჩელის თანასაკუთრებიდან თერჯოლის რაიონის სოფელ .... მდებარე საცხოვრებელი სახლის ¹3 ოთახის, ეზოდან 100 კვ.მ აუცილებელი გზის, ¹669 და ¹670 მიწის ნაკვეთების, 10 ფრთა ქათმის, ერთი ღორისა და მისი პირადი საყოფაცხოვრებო ნივთების საკუთრებაში გადაცემის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: მხარეები იმყოფებიან რეგისტრირებულ ქორწინებაში. 1996 წლიდან მოსარჩელე კეთილსინდისიერად ეწევა საოჯახო მეურნეობას და ზრდის შვილებს. ამჟამად მხარეთა შორის დაძაბული ურთიერთობაა, რის გამოც საოჯახო მეურნეობა უნდა გაიმიჯნოს. ჯ.ფ-ძე წარმოადგენს თავისი ოჯახის კომლის წევრს. მართალია, მიწის რეფორმის დროს იგი მეუღლის ოჯახში არ ცხოვრობდა, თუმცა რეფორმას შეესწრო მოპასუხე, რომელიც მშობლებთან, მ. და მ. რ-ძეებთან ერთად სადავო უძრავი ქონების თანამესაკუთრედ უნდა ჩაითვალოს. აღსანიშნავია, რომ მიწის სარეგისტრაციო მოწმობებში მის მესაკუთრედ მითითებულია მ. რ-ძის ოჯახი, ამდენად, მიწის ნაკვეთი ეკუთვნის არა მარტო მ.რ-ძეს, არამედ მის ოჯახსაც, რაც იმას მოწმობს, რომ მოპასუხე თ.რ-ძე ამ ნაკვეთის თანამესაკუთრეა. «სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ» კანონის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, სოფლებში მიწის რეფორმა უნდა დასრულებულიყო 1999 წლის 1 იანვრამდე, ამდენად, ჯ.ფ-ძე 1996 წელს ჩაეწერა რა კომლში, ამ საფუძვლითაც მიჩნეულ უნდა იქნეს კომლის წევრად.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ თ. რ-ძის სახელზე არც საცხოვრებელი სახლი და არც მიწის ნაკვეთი არ ირიცხება.

თერჯოლის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 11 იანვრის გადაწყვეტილებით ჯ. ფ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოსარჩელეს გამოეყო საკუთრების უფლებით თერჯოლის რაიონის სოფელ ..... თ. და მ. რ-ძეების ოჯახის საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სახლის პირველი სართულის ¹3 ოთახი, საცხოვრებელი სახლის ეზოში აღმოსავლეთით ¹3 ოთახთან მისასვლელი 100 კვ.მ აუცილებელი გზა, ¹669 მიწის ნაკვეთიდან იმავე სოფელში არსებული 0,067 ჰექტარი ¹670 მიწის ნაკვეთი (¹33 კოდი, 02 კვარტალი), ჯ. რ-ძეს გადაეცა თ. რ-ძესთან არსებული მისი პირადი საყოფაცხოვრებო ნივთები, ერთი ღორი და 10 ქათამი. საყოფაცხოვრებო ნივთებისა და შინაური ცხოველების გადაცემის ნაწილში გადაწყვეტილება მიექცა დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად და აღსრულდა.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება მ. რ-ძემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 5 ივნისის გადაწყვეტილებით მ. რ-ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა იმ ნაწილში, რომლითაც ჯ. ფ-ძეს გამოეყო საკუთრების უფლებით თერჯოლის რაიონის სოფელ ღვანკითში თ. და მ. რ-ძეების ოჯახის საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სახლის პირველი სართულის ¹3 ოთახი, საცხოვრებელი სახლის ეზოში აღმოსავლეთით ¹3 ოთახთან მისასვლელი 100 კვ.მ აუცილებელი გზა და მიწის ნაკვეთი, ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ჯ. ფ-ძის სარჩელი ქონებიდან წილის გამოყოფის შესახებ არ დაკმაყოფილდა შემდეგ გარემოებათა გამო: სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 364-ე მუხლის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მითითებული ნორმის თანახმად, მესამე პირებს დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე გადაწყვეტილების სააპელაციო წესით გასაჩივრების უფლება არ გააჩნიათ, თუმცა, სასამართლოსათვის მიმართვისა და სამართლიანი სასამართლოს უფლება აღიარებული და გარანტირებულია საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლითა და «ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის» მე-6 მუხლით, რაც უთუოდ გულისხმობს პირის უფლებას, გაასაჩივროს სასამართლოს აქტი, რომელიც უშუალოდ და პირდაპირ ეხება მის ინტერესებს. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ სადავო ქონება, რომელიც ჯ. ფ-ძეს საკუთრებაში გამოეყო, საჯარო რეესტრში აღრიცხულია მ. რ-ძის საკუთრებად. აღნიშნული აისახა კიდეც გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში, რის გამოც მოცემული გადაწყვეტილება ქონებიდან წილის გამოყოფის ნაწილში უშუალოდ ეხება მესამე პირის ინტერესებს და მას უნდა მიეცეს ამ გადაწყვეტილების გასაჩივრების შესაძლებლობა. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს დასკვნა, რომ ჯ. ფ-ძე სადავო ქონების თანამესაკუთრეა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სარჩელსა და პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას ჯ. ფ-ძის განმარტებაზე, რომ ჯ.ფ-ძე მეუღლის ოჯახის საკუთრებაზე თანამესაკუთრედ არ ითვლებოდა, რადგან საქართველოში გატარებული მიწის რეფორმის დროს ამ ოჯახში არ ცხოვრობდა. სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელე ითხოვდა თ. რ-ძის, როგორც მასთან რეგისტრირებულ ქორწინებაში მყოფი მეუღლის, ქონებიდან წილის გამოყოფას, ვინაიდან ჯ.ფ-ძე მონაწილეობდა საერთო საოჯახო საქმიანობაში. ამდენად, სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ ჯ. ფ-ძე არ ითხოვდა სადავო ქონების მისთვის, როგორც მესაკუთრისათვის, გადაცემას და პირველი ინსტანციის სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი, ემსჯელა მოსარჩელის თანასაკუთრების უფლებაზე. სააპელაციო პალატამ ასევე არ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს პოზიცია მოპასუხის ოჯახის საკოლმეურნეო კომლად მიჩნევის თაობაზე და მიუთითა, რომ სოფელ ღვანკითში კოლმეურნეობის არსებობა საქმის მასალებით არ დასტურდება. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა მ. რ-ძის შრომის წიგნაკის ასლზე, რომლის საფუძველზეც დგინდება, რომ ამ რაიონში არსებობდა საბჭოთა მეურნეობა, ხოლო სადავო საცხოვრებელი სახლი იმთავითვე ეკუთვნოდა მ. რ-ძეს და არა საკოლმეურნეო კომლს. სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ მ. რ-ძის ოჯახის, როგორც საკოლმეურნეო კომლის წევრები, ქონების თანამესაკუთრენი არ ყოფილან და ნორმატიული აქტით კოლექტიური მეურნეობის გაუქმების შემდეგ ქონება საკუთრებაში არ გამოყოფიათ. სასამართლოს მითითებით, საკოლმეურნეო კომლმა, როგორც სამართლის სუბიექტმა, არსებობა შეწყვიტა საქართველოს მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრისა და სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის დადგენილებების საფუძველზე, თუმცა საკომლო მეურნეობის სტატუსი საქართველოში შემოღებულ იქნა საქართველოს კანონით „სასოფლო-სამეურნეო მიწის საკუთრების შესახებ“. აღნიშნული კანონით საქართველოში ჩამოყალიბდა საკომლო მეურნეობები, რომლებიც საკოლმეურნეო კომლისაგან განსხვავებით ქონების ერთობლიობას წარმოადგენს, ამდენად, საკომლო მეურნეობა სამართლებრივი ურთიერთობის ობიექტია და შესაძლებელია იყოს ერთი ან რამოდენიმე პირის, ანუ სამართლის სუბიექტების საკუთრება (თანასაკუთრება), ამასთან, საკომლო მეურნეობა და მისი მესაკუთრეები (მესაკუთრე) აუცილებლად უნდა დარეგისტრირდნენ საჯარო რეესტრში. იმ შემთხვევაში, თუ საკომლო მეურნეობა რამოდენიმე პირის თანასაკუთრებაა, სასამართლოს მოსაზრებით, ერთ-ერთი მათგანი, შესაძლებელია, საჯარო რეესტრში საკომლო მეურნეობის მეთაურად დარეგისტრირდეს, რა დროსაც საკომლო მეურნეობის მიერ რაიმე გარიგების დასადებად საკმარისია მხოლოდ ამ პირის ნების გამოვლენა, თუმცა საჯარო რეესტრში საკომლო მეურნეობის მესაკუთრედ რეგისტრირებულ უნდა იქნას ყველა თანამესაკუთრე. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 311-ე მუხლით და დაადგინა, რომ სადავო ქონება საკომლო მეურნეობად საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული არ არის და რეესტრის მონაცემებით, იგი არ წარმოადგენს რამოდენიმე პირის თანასაკუთრებას, კერძოდ, საქმეში წარმოდგენილი საკუთრების მოწმობების თანახმად, მიწის ნაკვეთები მ. რ-ძის საკუთრებაა, ხოლო საცხოვრებელი სახლი მ. რ-ძის სახელზეა აღრიცხული. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო ქონება საკომლო მეურნეობა არ არის და ჯ. ფ-ძეს მასზე თანასაკუთრების უფლება არ გააჩნია. სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ ერთ-ერთი მეუღლის ქონებაზე თანასაკუთრების უფლებას არ წარმოშობს არც ქორწინების რეგისტრაცია და საოჯახო საქმიანობაში მონაწილეობის მიღება და თანასაკუთრების უფლება წარმოიშობა იმ შემთხვევაში, თუ ქონებას მეუღლეები შეიძენენ ქორწინების განმავლობაში. საქმის მასალებისა და ჯ.ფ-ძის სარჩელის საფუძველზე სასამართლომ დაადგინა, რომ სადავო ქონება ჯ. ფ-ძისა და თ. რ-ძის ქორწინების განმავლობაში შეძენილი არ არის და თ.რ-ძის საკუთრებასაც არ წარმოადგენს, რის გამოც ჯ.ფ-ძე მისი თანამესაკუთრე ვერ იქნება. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საჯარო რეესტრის მონაცემებით, რომლებიც მოცემულ შემთხვევაში, სადავო არ გამხდარა, ქონება ეკუთვნის თ. რ-ძის მშობლებს, ხოლო დედამთილ-მამამთილის კუთვნილ ქონებაზე თანასაკუთრების უფლების აღიარებას კანონი არ ითვალისწინებს.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ჯ. ფ-ძემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 364-ე მუხლი, როდესაც დასაშვებად ცნო საქმეში დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის არმქონე მესამე პირის _ მ. რ-ძის სააპელაციო საჩივარი. სასამართლომ დაარღვია ამავე კოდექსის მე-4, 380-ე, 135-ე და მე-9 მუხლები, როდესაც მტკიცებულებად მიიღო მ.რ-ძის შრომის წიგნაკის არასახელმწიფო ენაზე შესრულებული ასლი, მაშინ, როცა უარი განაცხადა ღვანკითის მუნიციპალიტეტის ¹4 ცნობისა და რაიარქივის 2008 წლის 29 მაისის ¹29 ცნობის მტკიცებულებათა სახით საქმეზე დართვაზე, რითაც კასატორს შესაძლებლობა არ მისცა, დაესაბუთებინა მ.რ-ძის სააპელაციო საჩივრის უსაფუძვლობა. სასამართლომ არ შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემეობა, რომ ჯ.ფ-ძე და თ.რ-ძე ფაქტობრივ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 1994 წლიდან, რისი რეგისტრაციაც მოხდა 1996 წლის 10 იანვარს და მხარეებს შეეძინათ ორი შვილი. სოფელ ღვანკითის ტერიტორიული ორგანოს მიერ 2007 წლის 10 აგვისტოს გაცემული ¹129 ცნობის მიხედვით, ჯ.ფ-ძის ოჯახი შედგება 5 სულისაგან და ფლობს 0,90 ჰა მიწის ნაკვეთს. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ ეროვნული არქივის ტერიტორიული ორგანოს თერჯოლის არქივის 2007 წლის 19 აგვისტოს საარქივო ამონაწერის თანახმად, მ. გიორგის ძე რ-ძის კომლი შესდგება 6 სულისაგან, რომელთა შორისაა ჯ. ფ-ძეც, მ.რ-ძე გარდაიცვალა 1998 წლის 19 თებერვალს და ოჯახის უფროსად გატარებულია მ. რ-ძე. 1996-97 წლებში აღრიცხულია 0,64 ჰა მიწის ნაკვეთი, ხოლო 1998-99 წლებში _ 0,90 ჰა. ამდენად, დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მითითება, რომ კასატორი საქართველოში მიწის რეფორმის გატარების დროს რ-ძის ოჯახში არ ცხოვრობდა და ოჯახის ქონების თანამესაკუთრედ ვერ ჩაითვლება. «საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობის, კოლმეურნეობის და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეგისტრაციის წესის შესახებ» მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის ¹949 და სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის ¹29 დადგენილებების, ასევე «სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ» კანონის თანახმად, მიწის რეფორმის დასასრულად განისაზღვრა 1999 წლის 1 იანვარი, რა დროისთვისაც ჯ.ფ-ძემ თ.რ-ძესთან ქორწინებით უკვე მოიპოვა მ.რ-ძის კომლის წევრობა. სასამართლომ იგნორირება გაუკეთა იმ ფაქტს, რომ მ. რ-ძის ოჯახი საადგილმამულო წიგნში საკომლო მეურნეობად იყო დარეგისტრირებული, რომლის წევრსაც ჯ.ფ-ძეც წარმოადგენდა. საქმეზე დაკითხულმა მოწმეებმა _ მ.კ-მა, ლ.ფუსუტურმა და მ.ბუსკივაძემ დაადასტურეს, რომ 1994 წლიდან კასატორი ცხოვრობდა მოპასუხის ოჯახში და შრომით მონაწილეობას იღებდა საკომლო მეურნეობაში. სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლის შესაბამისად, ჯ.ფ-ძე სადავო კომლის თანამესაკუთრე გახდა თ.რ-ძესთან ქორწინების რეგისტრაციის საფუძველზე. სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილი, როდესაც მიიჩნია, რომ სოფელ ..... კოლმეურნეობის არსებობა არ დადასტურებულა და აწ გარდაცვლილი მ. რ-ძის შრომის წიგნაკის ასლის საფუძველზე დაადგინა, რომ ამ რაიონში იყო საბჭოთა მეურნეობა, ხოლო სადავო სახლი ეკუთვნოდა მ. რ-ძეს და არა საკოლმეურნეო კომლს. იმ შემთხვევაში, თუ სასამართლო სადავო ქონების ერთპიროვნულ მესაკუთრედ მ.რ-ძეს ჩათვლიდა, მოპასუხე თ.რ-ძემ, როგორც მისი პირველი რიგის მემკვიდრემ, მიიღო სამკვიდროდან კუთვნილი წილი, ხოლო ჯ.ფ-ძეს უფლება აქვს, მოითხოვოს მეუღლის ქონების წილი. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოპასუხის ოჯახიდან ჯ.ფ-ძეს მიეკუთვნა ერთი ღორი და ათი ქათამი. აღნიშნულ ნაწილში გადაწყვეტილება მიექცა დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად და აღსრულდა. სააპელაციო პალატამ გააუქმა რა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მთლიანად, უხეშად დაარღვია კანონი. სააპელაციო სასამართლომ კასატორს მესამე პირის _ მ. რ-ძის სასარგებლოდ დააკისრა სახელმწიფო ბაჟის _ 160 ლარის გადახდა, რითაც დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის «ვ» ქვეპუნქტი.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი: თერჯოლის რაიონის სოფელ ..... მდებარე საცხოვრებელი სახლი წარმოადგენდა მ. რ-ძის საკუთრებას. საქმეში წარმოდგენილი საკუთრების მოწმობების შესაბამისად, მიწის სადავო ნაკვეთები მ. რ-ძის საკუთრებაა, ხოლო საცხოვრებელი სახლი მ. რ-ძის სახელზეა აღრიცხული. სადავო ქონება საკომლო მეურნეობად საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული არ არის, რეესტრის მონაცემებით, არ წარმოადგენს რამოდენიმე პირის თანასაკუთრებას და ჯ. ფ-ძისა და თ. რ-ძის ქორწინების განმავლობაში შეძენილი არ არის.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთება და მიაჩნია, რომ ჯ. ფ-ძის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელი შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორ ჯ.ფ-ძეს აღნიშნული სახის პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

ჯ. ფ-ძის სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა თერჯოლის რაიონის სოფელ ღვანკითში მდებარე საცხოვრებელი სახლიდან და მიმდებარე მიწის ნაკვეთიდან წილის გამოყოფა იმ საფუძვლით, რომ სადავო ქონება არის მოსარჩელისა და მისი მეუღლის თანასაკუთრება, ამასთან, ჯ.ფ-ძე არის მოპასუხის ოჯახის კომლის წევრი, რადგან მიწის რეფორმის დამთავრებამდე, 1999 წლამდე, კერძოდ კი, 1996 წელს ჩაეწერა მითითებულ კომლში.

სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება წარმოადგენს მათ საერთო ქონებას (თანასაკუთრებას). ამავე კოდექსის 1161-ე მუხლის მიხედვით კი, თითოეული მეუღლის საკუთრებას წარმოადგენს ქონება, რომელიც თითოეულ მათგანს ეკუთვნოდა დაქორწინებამდე და ქორწინების განმავლობაში მიღებულია მემკვიდრეობით ან ჩუქებით. დასახელებული ნორმებიდან გამომდინარე, მეუღლეთა საერთო საკუთრებაა მხოლოდ ის ქონება, რომელიც მათ რეგისტრირებულ ქორწინებაში ყოფნისას შეიძინეს. კანონმდებელი ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების უფლების წარმოშობას უკავშირებს ქორწინების პერიოდს, როდესაც ისინი ერთიანი ძალებით უძღვებიან საოჯახო მეურნეობას, ხოლო ქორწინების რეგისტრაციამდე ერთ-ერთი მეუღლის მიერ შეძენილი ქონება ამ მეუღლის ინდივიდუალურ საკუთრებას განეკუთვნება და მეორე მეუღლეს მასზე რაიმე სახის ქონებრივი უფლება არ წარმოეშობა.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო და კასატორს საწინააღმდეგო მტკიცებულება არ წარმოუდგენია იმ გარემოებაზე, რომ მის მიერ სადავოდ მიჩნეული ქონება მ. რ-ძის საკუთრებაა. ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში ჯ. ფ-ძე, მოპასუხესთან რეგისტრირებულ ქორწინებაში ყოფნის საფუძვლით, მოითხოვს არა მისი მეუღლე თ. რ-ძის კუთვნილი ან მასთან ქორწინებისას შეძენილი ქონების, არამედ მოპასუხის მშობლის მ. რ-ძის კუთვნილი უძრავი ქონების გაყოფას, რასაც მოქმედი სამოქალაქო კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს და აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა სავსებით დასაბუთებულია.

დასაბუთებულია სააპელაციო სასამართლოს მითითება, რომ მ. რ-ძის ოჯახის, როგორც საკოლმეურნეო კომლის წევრები, ქონების თანამესაკუთრენი არ ყოფილან და ნორმატიული აქტით კოლექტიური მეურნეობის გაუქმების შემდეგ ქონება საკუთრებაში არ გამოყოფიათ, ვინაიდან საკოლმეურნეო კომლმა, როგორც სამართლის სუბიექტმა, არსებობა შეწყვიტა საქართველოს მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრისა და სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის დადგენილებების საფუძველზე, ხოლო საკომლო მეურნეობის სტატუსი დამკვიდრდა „სასოფლო-სამეურნეო მიწის საკუთრების შესახებ“ საქართველოს კანონით და საკოლმეურნეო კომლისაგან განსხვავდება, კერძოდ, აღნიშნული კანონის მე-4 მუხლის მეოთხე და მეხუთე ნაწილების თანახმად, საკომლო მეურნეობა არის სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთების, მათზე არსებული საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობების, აგრეთვე შესაბამისი გადამამუშავებელი მრეწველობის ობიექტებისა და მოწყობილობების ერთობლიობა, რომელიც წარმოადგენს ერთი ფიზიკური პირის საკუთრებას ანდა მეუღლეთა ან ოჯახის სხვა წევრების საერთო საკუთრებას. საკომლო მეურნეობა რეგისტრირებული უნდა იქნეს საადგილმამულო წიგნში (საჯარო რეესტრში). თუ ეს მეურნეობა მეუღლეთა ან ოჯახის სხვა წევრების საერთო საკუთრებაა, საადგილმამულო წიგნში (საჯარო რეესტრში) თითოეული მათგანი საკომლო მეურნეობის თანამესაკუთრედ უნდა იქნეს რეგისტრირებული.

ამდენად, სააპელაციო პალატამ სავსებით სწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 311-ე მუხლით, როდესაც ჩათვალა, რომ უძრავ ქონებაზე სანივთო უფლებები დგინდება საჯარო რეესტრის მონაცემებით და დაადგინა, რომ სადავო ქონება საკომლო მეურნეობად საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული არ არის და საქმეში წარმოდგენილი საკუთრების მოწმობებით ირკვევა, რომ მიწის ნაკვეთები მ. რ-ძის საკუთრებაა, ხოლო საცხოვრებელი სახლი მ. რ-ძის სახელზეა აღრიცხული. შესაბამისად, საკომლო მეურნეობის არსებობის შემთხვევაში იგი, კომლის ყველა წევრზე მითითებით, უნდა ასახულიყო საჯარო რეესტრის მონაცემებში. ჯ.ფ-ძეს კი სასამართლოსათვის ამ სახის მტკიცებულება არ წარმოუდგენია, რისი ვალდებულებაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, სწორედ კასატორს ეკისრებოდა. რაც შეეხება საკასაციო საჩივარში მითითებულ საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ ეროვნული არქივის ტერიტორიული ორგანოს თერჯოლის არქივის 2007 წლის 19 აგვისტოს საარქივო ამონაწერს, რომლის თანახმად მ. რ-ძის კომლი შედგება 6 წევრისაგან და მათ შორისაა ჯ. ფ-ძეც, როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, იგი კომლის არსებობის დამადასტურებელ სათანადო მტკიცებულებას არ წარმოადგენს.

სამართლებრივ დასაბუთებასაა მოკლებული კასატორის მოსაზრება, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 380-ე, 135-ე და მე-9 მუხლები, როდესაც მტკიცებულების სახით გაიზიარა მ. რ-ძის შრომის წიგნაკის არასახელმწიფო ენაზე შედგენილი ასლი. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას, რომ სადავო შრომის წიგნაკი შედგენილია სახელმწიფო ენაზე და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-9 მუხლის მეოთხე ნაწილის შესაბამისად, მტკიცებულებითი მნიშვნელობა გააჩნია, ხოლო რაც შეეხება მტკიცებულების ასლის წარმოდგენას, სავსებით დასაბუთებულია სააპელაციო პალატის მითითება, რომ ამავე კოდექსის 135-ე მუხლის საფუძველზე სასამართლო უფლებამოსილია, გაიზიაროს მხარის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულების ასლის იურიდიული მნიშვნელობა და გაათავისუფლოს იგი ასლის სახით წარდგენილი მტკიცებულების დედნის წარმოდგენის ვალდებულებისაგან.

დაუსაბუთებელია კასატორის არგუმენტი, რომ მ. რ-ძე განსახილველ საქმეში მონაწილეობდა რა დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის არქმონე მესამე პირად, მას პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივრის შეტანის უფლება არ გააჩნდა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 364-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოს პირველი ინსტანციით გამოტანილი გადაწყვეტილება მხარეებმა და მესამე პირებმა დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით შეიძლება კანონით დადგენილ ვადაში გაასაჩივრონ სააპელაციო სასამართლოში. მითითებული ნორმის სამართლებრივი ანალიზი ცხადყოფს, რომ კანონმდებელი განსაზღვრავს რა სააპელაციო საჩივრის შეტანაზე უფლებამოსილ პირთა წრეს, აღნიშნულ შესაძლებლობას აძლევს იმ პირებს, რომელთა კანონიერ ინტერესებსაც უშუალოდ ეხება გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. ამასთან, თუკი სასამართლოს გადაწყვეტილება შეეხო ისეთი პირის უფლებებს, რომელიც საქმეში არ იყო ჩაბმული მოსარჩელედ, მოპასუხედ ან თანამონაწილედ, არც მესამე პირად დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით და არც უფლებამონაცვლედ, ასეთ პირს უფლება აქვს გაასაჩივროს გადაწყვეტილება, რადგან წინააღმდეგ შემთხვევაში ირღვევა მხარის კანონით გარანტირებული უფლება, მონაწილეობა მიიღოს საქმის განხილვაში.

მოცემულ შემთხვევაში თერჯოლის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 11 იანვრის გადაწყვეტილებით ჯ. ფ-ძეს წილი გამოეყო მესამე პირის _ მ. რ-ძის კუთვნილი უძრავი ქონებიდან, რის გამოც გადაწყვეტილება უშუალოდ შეეხო მ. რ-ძის საკუთრების უფლებას და მის მიერ აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივრის შეტანა სავსებით მართლზომიერად უნდა ჩაითვალოს.

ვერ იქნება გაზიარებული კასატორის მოსაზრება, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის «ვ» ქვეპუნქტი, როდესაც ჯ. ფ-ძეს მ. რ-ძის სასარგებლოდ დააკისრა სახელმწიფო ბაჟის გადახდა. მითითებული ნორმის მიხედვით, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან თავისუფლდებიან მხარეები, რომლებიც დადგენილი წესით რეგისტრირებული არიან სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში და იღებენ საარსებო შემწეობას, რაც დასტურდება შესაბამისი დოკუმენტაციით. აღნიშნული ნორმა ითვალისწინებს სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან ისეთი მხარის გათავისუფლების აუცილებლობას, რომელიც სათანადო მტკიცებულებით დაადასტურებს, რომ რეგისტრირებულია სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში და იღებს საარსებო შემწეობას. მოცემულ შემთხვევაში ჯ.ფ-ძეს კანონით დადგენილი წესით სასამართლოსათვის არ წარუდგენია მისი სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში რეგისტრაციისა და საარსებო შემწეობის მიღების ფაქტის დამადასტურებელი მტკიცებულება, ამდენად, იგი კანონის ზემოხსენებული დანაწესის საფუძველზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებული არ არის.

ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. დასახელებული ნორმა მოწმობს, რომ სახელმწიფო ბაჟის გადახდის ვალდებულებისაგან ამავე კოდექსის 46-ე მუხლის «ვ» ქვეპუნქტის საფუძველზე ჯ.ფ-ძის გათავისუფლების შემთხვევაში, მას მაინც დაეკისრებოდა მ. რ-ძის მიერ სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურება, რადგან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მ.რ-ძის სასარგებლოდაა გამოტანილი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ჯ. ფ-ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 5 ივნისის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელი.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.