განჩინება

საქართველოს სახელით

¹ას-697-1027-07 23 იანვარი, 2008 წ.

ქ.თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

რ. ნადირიანი, თ. თოდრია

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – მ. კ-შვილი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა ,,ვ” (მოპასუხე)

მესამე პირი—ი. თ-შვილი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება–თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილება.

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება.

დავის საგანი – ბინის კეთილსინდისიერ მფლობელად აღიარება, ბინით უზრყნველყოფა, ზიანის ანაზღაურება.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2003 წლის 17 ოქტომბერს მოსარჩელე მ. კ-შვილმა სარჩელი აღძრა კრწანისი_მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოში მოპასუხე ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „ვ.--ის“ მიმართ ბინის კეთილსინდისიერ მფლობელად აღიარების, სანაცვლო ბინით უზრუნველყოფისა და ზიანის ანაზღაურების თაობაზე.

როგორც სარჩელიდან ირკვევა, მოსარჩელე მ. კ-შვილი 1976 წლიდან ცხოვრობდა ქ. თბილისში, ...-ს ქ. ¹..-ში მდებარე სახლში, სადაც ეკავა 16.40 კვ.მ. საცხოვრებელი და 7.9 კვ.მ. დამხმარე ფართი შუშაბანდის სახით. მოსარჩელე მიუთითებს, რომ მან აღნიშნული ფართისათვის თანხა 1976 წლის თებერვალში საბჭოთა მანეთის სახით გადაუხადა ამ სახლთმფლობელობის ნაწილის დღევანდელი მესაკუთრის ი. თ-შვილის ბებიას თ. თ-შვილს – კერძოდ, მას გადაუხადა 9100 საბჭოთა მანეთი. შეთანხმების შესაბამისად, მას უნდა დაედო ნასყიდობის ხელშეკრულება მოსარჩელესთან, მაგრამ თ. თ-შვილმა დაარღვია პირობა, არ გაუფორმა ხელშეკრულება და უთხრა, რომ ბინაში ეცხოვრა ე.წ. „ატსტუპნოის“ წესით. როცა ფული ექნებოდა, ამ თანხას დაუბრუნებდა ან გაუფორმებდა ნასყიდობის ხელშეკრულებას, მაგრამ მან პირობა დაარღვია და მოსარჩელე მოცემულ ბინაში დარჩა ე.წ. „ატსტუპნოის“, ანუ მოსარგებლის სახით.

მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ მასსა და ი. თ-შვილს შორის წლების განმავლობაში მიმდინარეობდა დავა სხვადასხვა ინსტანციებში და საბოლოოდ უარი ეთქვა ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობაზე, ხოლო ი. თ-შვილის შეგებებული სარჩელი მისი ბინიდან გამოსახლების ნაწილში დარჩა განუხილველი მხარეთა გამოუცხადებლობის გამო.

მოსარჩელეს მიაჩნია, რომ იგი არის აღნიშნული ფართობის კეთილსინდისიერი მფლობელი და მისი სამართლებრივი სტატუსი განსაზღვრულია საქართველოს კანონით „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ მოცემულ ბინაში რეგისტრირებულია 28 წლის განმავლობაში, იხდის კომუნალურ გადასახადებს და ა.შ.

მოსარჩელე მიუთითებს, რომ ოჯახური მდგომარეობის გამო იგი იძულებული შეიქმნა პერიოდულად ჩასულიყო და დარჩენილიყო ქ. ს-ში მშობლებთან. 2003 წლის აგვისტოს თვეში მან მეზობლისაგან მიიღო დეპეშა, სადაც სთხოვდნენ სასწრაფოდ ჩასვლას თბილისში, როდესაც იგი ქ. თბილისში ჩამოვიდა, ნახა, რომ მისი ბინა დაუნგრევია მოპასუხე ორგანიზაციას, რომელიც აწარმოებდა საბინაო მშენებლობას. ამხანაგობის თავმჯდომარემ მას დაუდო ხელშეკრულება თითქოს იმის შესახებ, რომ როცა ააშენებდა ბინას. მისცემდა შესაბამის ფართს, მაგრამ აღმოჩნდა, რომ ხელშეკრულება იყო მხოლოდ ფარატინა ქაღალდი და არანაირი იურიდიული ძალა არ გააჩნდა.

მოსარჩელის განმარტებით, ვინაიდან იგი იყო აღნიშნული ფართის კანონიერი მოსარგებლე, მოპასუხეს არანაირი უფლება არ ჰქონდა მისი თანხმობის გარეშე დაენგრია მის სარგებლობაში მყოფი ბინა და გაენადგურებინა მისი ნივთები.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა მფლობელობის ხელყოფით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება, ბინის კეთილსინდისიერ მფლობელად აღიარება და სანაცვლო ბინით უზრუნველყოფა.

კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 10 დეკემბრის საოქმო განჩინებით მოცემულ საქმეში მესამე პირად მოპასუხის მხარეზე ჩაბმული იქნა ი. თ-შვილი.

მოპასუხე ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „ვ.-ის“ წარმომადგენელმა ზ. ბ.-ემ სასამართლო პროცესზე მიცემულ ახსნა-განმარტებაში სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა უარი ეთქვას მოსარჩელეს მის დაკმაყოფილებაზე.

ზ. ბ.-ემ მიუთითა, რომ ...-ს ქ. ¹..-ში მდებარე ბინათმშენებლობის ამხანაგობა შეიქმნა იქ მცხოვრები მესაკუთრეებისაგან და ამხანაგობამ იკისრა ვალდებულება აღნიშნულ მისამართზე აეშენებინა საცხოვრებელი ბინა, რომლის მშენებლობაც დაიწყო 2003 წელს, შედგა შესაბამისი პროექტი და საკადასტრო რუკა. ქალაქის არქიტექტურამ ამხანაგობას ნება დართო აეშენებინათ 10 სართულიანი სახლი. ბინის მესაკუთრე იყო შვიდი, რომლებიც წარმოადგენდნენ ამხანაგობის წევრებს და შესაბამისად დაკმაყოფილდა შვიდივე.

მოპასუხის განმარტებით, მათი ინფორმაციით მოსარჩელე იყო ერთ-ერთი მესაკუთრის ი. თ-შვილის მდგმური. როდესაც მ. კ-შვილი მივიდა მათთან და წარუდგინა ბინაში ჩაწერის დამადასტურებელი დოკუმენტი, მას აუხსნეს, რომ ბინას აუშენებდნენ ი. თ-შვილს. ე.ი. მესაკუთრეს და შემდეგ მას უნდა დაეკმაყოფილებინა იგი. აღნიშნულთან დაკავშირებით დაიდო ხელშეკრულება ამხანაგობის თავმჯდომარესა და მოსარჩელეს შორის, რომლის მეორე გვერდზეც გაკეთდა შენიშვნა, რომ მ. კ-შვილზე ფართი გადაიცემოდა ი. თ-შვილთან შეთანხმებით. დღეის მდგომარეობით ი. თ-შვილი ბინით დაკმაყოფილებულია.

რაც შეეხება მოსარჩელის მოთხოვნას დაკარგული ნივთების კომპენსაციის ნაწილში, ზ. ბ.-ემ განმარტა, რომ ნივთები დაკარგული და განადგურებული არ არის, მოხდა მისი აღწერა და იგი შესაბამისი აქტით ინახება ვინმე ჯემალ ღონღაძის საცავში.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოპასუხის წარმომადგენელი მოითხოვს უარი ეთქვას მ. კ-შვილს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უსაფუძვლობის გამო.

მესამე პირის ი. თ-შვილის წარმომადგენელმა გ. კ-ძემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ ე.წ. „ასტუპნიკების“ საკითხს არეგულირებს საქართველოს კანონი „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“, რომლის თანახმად პირის ე.წ. „ასტუპნიკად“ მიჩნევა ხდება იმ შემთხვევაში, როდესაც ადგილი აქვს ბინაში ჩაწერას, კომუნალური გადასახადების და ქირის გადახდას. როგორც გ. კ-ძე აღნიშნავს მოსარჩელის შემთხვევაში არანაირი ქირის გადახდას ამ ფართის სარგებლობის სანაცვლოდ არ ჰქონია. რის გამოც, მისი მიჩნევა ე.წ. „ასტუპნიკად“ არ შეიძლება. მოსარჩელეს არც ფული გადაუხდია და არც უცხოვრია ამ ბინაში. რაც შეეხება ნივთებს ისინი არ განადგურებულა, ინახება საცავში და მოსარჩელეს ნებისმიერ დროს შეუძლია მივიდეს და დაიბრუნოს მისი ნივთები.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, გ. კ-ძე მოითხოვს უარი ეთქვას მოსარჩელეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უსაფუძვლობის გამო.

კრწანისის მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მ. კ-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მ. კ-შვილმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილებით მ. კ-შვილის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით მ. კ-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

პალატამ მიიჩნია, რომ რაიონული სასამართლოს მიერ არასწორად იქნა დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობდა საქმეში არსებული მტკიცებულებებიდან.

პალატამ მიიჩნია, რომ მ. კ-შვილის პირველი მოთხოვნა ...-ს ქ. ¹..-ში მდებარე საცხოვრებელი ფართის მართლზომიერ მფლობელად აღიარების ნაწილში არ შეიძლება მიმართული იყოს მოპასუხე ამხანაგობა „ვ.-ის“ მიმართ, ვინაიდან უკვე დანგრეული ფართის მესაკუთრეს წარმოადგენს მესამე პირი ი. თ-შვილი. ამხანაგობა „ვ“ წარმოადგენს არასათანადო მოპასუხეს, მაგრამ ვინაიდან არასათანადო მოპასუხის შეცვლა წარმოადგენს სასამართლოს დისკრეციას სსსკ 85-ე მუხლიდან გამომდინარე. ამ ნაწილში მოპასუხე „ვ.-ის“ მიმართ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა

პალატა მიუთითებს იმ გარემოებაზეც, რომ მოსარჩელე მ. კ-შვილი მფლობელად აღიარებას ითხოვს ნივთზე, რომელიც არ არსებობს (ბინა დანგრეულია).

საქმეში მაესამე პირად ჩართული ი. თ-შვილის წარმომადგენელმა არ უარყო, რომ მ. კ-შვილი წლების განმავლობაში ფლობდა ...-ს ქ. ¹..-ში მდებარე ი. თ-შვილის საკუთრებაში არსებულ ბინის ნაწილს და მხარეთა შორის არსებობდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ ხელშეკრულება.

სააპელაციო პალატამ ასევე მიიჩნია, რომ მ. კ-შვილის მეორე მოთხოვნას მოპასუხისათვის მისთვის ბინის საკუთრებაში გადაცემის თაობაზე საფუძვლად არ უდევს მხარეთა შორის 2003 წლის 25 აგვისტოს დადებულ ხელშეკრულება და შესაბამისად, სასამართლო უფლებამოსილი არ არის იმსჯელოს აღნიშნული ფაქტობრივი საფუძვლით მხარეთა შორის წარმოშობილ უფლება-მოვალეობებზე.

პალატამ ასევე მიიჩნია, რომ მოსარჩელე მხრიდან ვერ იქნა მითითებული თუ რა ვალდებულების საფუძველზე ითხოვდა იგი მოპასუხის მხრიდან მისთვის ბინის გადაცემას. იგი ამ მოთხოვნას ხელშეკრულებიდან გამომდინარე არ აყენებდა.

მ. კ-შვილის მოთხოვნა, მოძრავი ნივთების მისთვის დაბრუნების ან შესაბამისი თანხის საკომპენსაციოდ გადაცემაზე, სააპელაციო პალატის მიერ არ იქნა დაკმაყოფილებული, იმ მოტივით, რომ მოსარჩელე მხარის მიერ ვერ იქნა დადასტურებული მოპასუხის მხრიდან მისი ნივთების ფლობის ან მოსარჩელის მხრიდან აღნიშნული ნივთების დაზიანებისა და განადგურების ფაქტი.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა მ. კ-შვილმა.

კასატორის განმარტებით, სასამართლოს გადაწყვეტილებაში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ერთ-ერთ საფუძვლად მითითებულია ის გარემოება, რომ თითქოს ბინის საკუთრებაში გადაცემის მოთხოვნას იგი საფუძვლად არ უდებს მხარეთა შორის, კერძოდ მასსა და ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „ვ.-ს“ შორის დადებულ ხელშეკრულებას. კასატორის აზრით,როგორც სასარჩელო განცხადებაში, ასევე სააპელაციო საჩივარში იგი ადასტურებდა, რომ მისთვის ბინის გადაცემის საფუძველი იყო ზემოხსენებული ხელშეკრულება, რომელიც მასსა და ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „ვ.-ს“ შორის დაიდო 2003 წლის 25 აგვისტოს.

კასატორის აზრით, როდესაც სახეზეა წერილობითი ფორმის ხელშეკრულება და მას აქვს იურიდიული ძალა „ვ.” ვალდებული იყო და არის შეესრულებინა ხელშეკრულებით დადებული ნაკისრი ვალდებულება და მისთვის აეშენებინა და გადაეცა დაახლოებით 100 კვ.მ-ის ფართი

კასატორის განმარტებით , საქმის მასალებით დადასტურებული იქნა ის გარემოება და რაც სააპელაციო საასამართლომაც აღიარა, რომ იგი 30 წლის განმავლობაში ცხოვრობდა კანონიერი საფუძვლით ქ. თბილისში, ...-ს ქ. ..-ში და ეკავა 24,4 კვ.მ ფართობი. აღნიშნულ ფართს ფაქტობრივად ფლობდა და განკარგავდა მთელი ამ წლების განმავლობაში, იხდიდა ყველა კომუნალურ გადასახადს და მასზე არასოდეს არ უთქვამს უარი. ამიტომ სასამართლოს არ ჰქონდა კანონიერი უფლება უარი ეთქვა მის მფლობელად აღიარებაზე ნივთზე იმ მოტივით, რომ იგი არ არსებობს. ასეთი რამ არც ერთ საკანონმდებლო ნორმაში არ წერია.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მ. კ-შვილი ითხოვს გააუქდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილება, მიღებული იქნას ახალი გადაწყვეტილება და დაკმაყოფილდეს მისი სარჩელი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ განიხილა საქმის მასალები, გაეცნო საკასაციო საჩივარს და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ მ. კ-შვილის მოთხოვნა თბილისში ...-ს ქ. ¹..-ში მდებარე საცხოვრებელი ფართის მართლზომიერ მფლობელად აღიარების ნაწილში არ დააკმაყოფილა იმ საფუძვლით, რომ ,,ვ.” წარმიოადგენს არასათანადო მოპასუხეს, მაგრამ იმ საფუძვლით, რომ არასათანადო მოპასუხის შეცვლა სასამართლოს დისკრეციაა, სასამართლომ მიზანშეწონილად არ მიიჩნია არასათანადო მხარის სათანადოთი შეცვლა. აღნიშნულ მოსაზრებას სასამართლო ვერ გაიზიარებს. უპირველესად უნდა აღინიშნოს, რომ სასამართლოს დისკრეცია უნდა გამომდინარეობდეს საქმის განხილვის ინტერესებიდან. ამასთან, პალატა განმარტავს, რომ სასამართლოს დისკრეცია უნდა გამომდინარეობდეს საქმის განხილვის ინტერესიდან და სასამართლოს უპირველესი მიზნიდან მხარეთა შორის არსებული სადავო საკითხები გადაწყდეს ამომწურავად და სრულყოფილად. იმ პირობებში, როდესაც მითითებული მოთხოვნასთან დაკავშირებით სათანადო მხარე საქმეში მონაწილეობს მესამე პირად, პრაქტიკულად აღიარებს მოსარჩელის მოთხოვნას და სასამართლოსათვის არავითარ სირთულეს მხარეთა შეცვლა არ წარმოადგენს, გაუგებარია, სასამართლოს უმოქმედობის მოტივი იმ შემთხვევაში თუ მ. კ-შვილი საცხოვრებლის სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის ხელშეკრულების მონაწილე აღმოჩნდებოდა, მას წარმოეშობოდა უფლება, შეეძინა საკუთრების უფლება საცხოვრებელ ფართზე და ბუნებრივია, მიწის ნაკვეთზეც თანახმად ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონისა. აქედან გამომდინარე ,,ვ”-ის მიმართ მისი მოთხოვნები შესაძლებელია სულ სხვა სახით შეფასებულიყო. მითუმეტეს, რომ საქმეში წარმოდგენილია ხელშეკრულება ,,ვ”-სა და მ. კ-შვილს შორის, რომელიც თავისთავად მხარეთა შორის სამართლებრივ ურთიერთობების არსებობაზე მეტყველებს.

პალატა თვლის, რომ სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილება მიღებულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რასაც საქმეზე შეეძლო სხვა გადაწყვეტილების მიღება მოყოლოდა. ე.ი. სახეზეა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული გარემოებათა არსებობა. გამომდინარე ზემოაღნიშნულიდან პალატა მიიჩნევს, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რის გამოც იგი თანახმად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლისა უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას.

საქმის ხელახალი განხილვისას სასამართლომ უნდა დაადგინოს წარმოადგენდა თუ არა მ. კ-შვილი საცხოვრებელი სადგომით საგებლობის უფლების დათმობის ხელშეკრულების მონაწილე და წარმოეშვა თუ არა მას მოპასუხის მიმართ მოთხოვნის უფლება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

მ. კ-შვილის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2007 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.