¹ას-697-917-08 21 იანვარი, 2009წ.
¹ თბილისი
სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების
საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე)
ლ. ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნ. კვანტალიანი
სხდომის მდივანი _ ლ. სანიკიძე
კასატორი (მოსარჩელე) _ მ. ბ-შვილი
მოწინააღმდეგე მხარეები (მოპასუხეები) _ 1. სს “ს.-ა”, წარმომადგენელი დ. მ-შვილი
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 15 მაისის გადაწყვეტილება
დავის საგანი _ სამუშაოზე აღდგენა, მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
2007 წლის 24 ივლისს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სასარჩელო განცხადებით მიმართა მ. ბ-შვილმა მოპასუხეების _ სს “ს.-ისა” და სს “ს.-ის” კახეთის რეგიონალური ფილიალის ყვარლის განყოფილების მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა თანამდებობაზე აღდგენა, მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურება.
სასარჩელო განცხადებიდან და თანდართული მასალებიდან ირკვევა, რომ მ. ბ-შვილი 1970 წლიდან მუშაობდა ყვარლის ელექტროკავშირის ატეესში ინჟინრად, ხოლო შემდგომ სს “ს.-ის” კახეთის რეგიონალური ფილიალის ყვარლის განყოფილებაში ცვლის ელექტრომექანიკოსად. სს “ს.-ის” კახეთის რეგიონალური ფილიალის უფროსის 2007 წლის 30 აპრილის ბრძანების საფუძველზე 2007 წლის 1 მაისიდან მოსარჩელე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. დასახელებული ბრძანების საფუძვლად მითითებულია სს “ს.-ის” 2007 წლის 22 იანვრის ¹01-1/18 ბრძანებით კომპანიაში მიმდინარე რეორგანიზაცია.
მოსარჩელის მტკიცებით, ზემოაღნიშნული რეორგანიზაცია მის საშტატო ერთეულს არ შეხებია, ცვლის ელექტრომექანიკოსის თანამდებობა არ გაუქმებულა.
სს “ს.-ის” კახეთის რეგიონალურ ფილიალსა და მ. ბ-შვილს შორის 2006 წლის 24 იანვარს დაიდო ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც მოსარჩელეს შრომითი ურთიერთობა გაუგრძელდა განუსაზღვრელი ვადით. სამსახურიდან უსაფუძვლოდ გათავისუფლებით მ. ბ-შვილს მიადგა მორალური და მატერიალური (მიუღებელი ხელფასის სახით) ზიანი, რაც მოსარჩელის აზრით, ანაზღაურებას ექვემდებარებოდა (ს.ფ. 2-6).
მოგვიანებით მ. ბ-შვილმა სარჩელის მოთხოვნა გაზარდა და დამატებით მოითხოვა მგზავრობისა და ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურება (ს.ფ. 57).
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მ. ბ-შვილის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, აღდგენილ იქნა პირვანდელი მდგომარეობა და მ. ბ-შვილს გაუგრძელდა შრომითი ურთიერთობა სს “ს.-ში”; სს “ს.-ს” დაეკისრა მ. ბ-შვილის სასარგებლოდ 2007 წლის 30 აპრილიდან შრომითი ანაზღაურების გადახდევინება სამსახურში აღდგენამდე, მასვე დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ ამ უკანასკნელის მიერ გაწეული სასამართლოსგარეშე ხარჯების _ ადვოკატზე გაწეული ხარჯების 250 ლარის და მგზავრობის ხარჯების _ 120 ლარის ანაზღაურება; მ. ბ-შვილის სარჩელი მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა; მოსარჩელეს უარი ეთქვა სს “ს.-ის” კახეთის რეგიონალური ფილიალის ყვარლის განყოფილების მიმართ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.
საქალაქო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ მ. ბ-შვილი ცვლის ელექტრომექანიკოსის თანამდებობიდან გათავისუფლდა სს “ს.-ის” კახეთის რეგიონალური ფილიალის უფროსის ბრძანების საფუძველზე 2007 წლის 1 მაისიდან. დადგენილად იქნა მიჩნეული ისიც, რომ მოსარჩელის თანამდებობიდან გათავისუფლების საფუძველს წარმოადგენდა სს “ს.-ის” 2007 წლის 22 იანვრის ¹01-1/18 ბრძანება, რომლის შესაბამისად, სს “ს.-ის” სტრუქტურული ოპტიმიზაციის მიზნით, დამტკიცდა სს “ს.-ის” თანდართული სტრუქტურა. ამასთან, აღნიშნული ბრძანება სს “ს.-ის” ფილიალებს არ ანიჭებდა თანამშრომლებთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის უფლებამოსილებას.
ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სს “ს.-ის” კახეთის რეგიონალური ფილიალის უფროსი არ იყო უფლებამოსილი სს “ს.-ის” 2007 წლის 22 იანვრის ¹01-1/18 ბრძანების საფუძველზე შეეწყვიტა შრომითი ურთიერთობა მ. ბ-შვილთან.
ამასთან, საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, მოპასუხე ორგანიზაცია სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლზე დაყრდნობით ვალდებული იყო აენაზღაურებინა ხელშეკრულების არასწორი მოშლით დამდგარი ზიანი, რაც მისი მხრიდან 2007 წლის 30 აპრილიდან განაცდურ ხელფასში გამოიხატებოდა.
მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაუკმაყოფილებლობა საქალაქო სასამართლომ იმით დაასაბუთა, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე მასზე მორალური ზიანის მიყენების ფაქტს ვერ აკონკრეტებდა.
გარდა ამისა, საქალაქო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მ. ბ-შვილის მოთხოვნა ფილიალის მიმართ. მისი მოსაზრებით, სასარჩელო მოთხოვნა არ შეიძლებოდა მიმართული ყოფილიყო ცალკე საწარმოსა და ცალკე მისი ფილიალის მიმართ, რამდენადაც ფილიალი საწარმოს ნაწილია, რომელიც მოქმედებს მისი სახელით, საწარმო მთლიანად პასუხისმგებელია თავისი ფილიალის ვალდებულებებზე (ს.ფ. 87-93).
საქალაქო სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს “ს.-მ”, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ს.ფ. 97-105).
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 15 მაისის გადაწყვეტილებით სს “ს.-ის” სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, მ. ბ-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
საქალაქო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ მ. ბ-შვილის სამსახურიდან გათავისუფლების სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენდა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტი _ შრომის ხელშეკრულების მოშლა. ამასთან, აღნიშნული გათავისუფლება განხორციელდა კომპანიის რეორგანიზაციიდან გამომდინარე და სტრუქტურული ოპტიმიზაციის მიზნით.
სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აპელანტის მხრიდან ბრძანების გამოცემისას კანონის დარღვევას ადგილი არ ჰქონია. საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, გათვალისწინებულია სახელმწიფოს მხრიდან თავისუფალი მეწარმეობისა და კონკურენციის განვითარებისათვის ხელშემწყობი მოთხოვნები, რომელიც გულისხმობს მეწარმის უფლებას, თავისი შეხედულებით შეარჩიოს კონტრაჰენტი, აირჩიოს საწარმოს ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმა, საქმიანობის საგანი, თავისი მიზნებიდან გამომდინარე დაიქირაოს და შეწყვიტოს პირთან შრომითი ურთიერთობა. შრომითი სამართალურთიერთობები სამეწარმეო უფლებამოსილების განხორციელებისას ხასიათდება გარკვეული თავისებურებებით. აღნიშნული თავისებურებები ვლინდება სამეწარმეო იურიდიული პირების საკუთრების უფლების რეალიზაციაში, რომლის ერთ-ერთ უმთავრეს მიზანს წარმოადგენს მოგების მიღება. ამ მიზნის მისაღწევად მას შეუძლია საკუთრებითი წესრიგის მართლზომიერი მართვა, რომლის ერთ-ერთ აუცილებელ პირობას წარმოადგენს იმ მუშა-მოსამსახურეთა არჩევის უფლება, რომლებიც უზრუნველყოფენ მეწარმისათვის მოგების მიღებას. აღნიშნულის მსჯელობის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მეწარმე უფლებამოსილი იყო საწარმოს მიზნებიდან გამომდინარე მის მიერ დაქირავებულ მუშაკთან შეეწყვიტა შრომითი სამართლებრივი ურთიერთობა ნებისმიერ დროს.
ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოპასუხე უფლებამოსილი იყო შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტით გაეთავისუფლებინა მოსარჩელე და ბრძანებაში გათავისუფლების ფაქტობრივი საფუძვლის მითითება არანაირ სამართლებრივ შედეგებს არ წარმოშობდა.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება გათავისუფლების შესახებ ბრძანების არაუფლებამოსილი პირის მიერ გამოცემის თაობაზე და განმარტა, რომ პირის გათავისუფლების შესახებ ბრძანება არის გარიგება, რომელიც მიმართულია შრომითი სამართალურთიერთობის შეწყვეტისაკენ. სამოქალაქო კოდექსის 111-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თუ პირი წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების გარეშე დებს გარიგებას, მისი ნამდვილობა დამოკიდებულია წარმოდგენილი პირის თანხმობაზე. მოცემულ შემთხვევაში წარმოდგენილი პირის _ სს “ს.-ის” დირექტორის მიერ გათავისუფლების ბრძანების გამოცემიდან მეორე დღეს მიღებულ იქნა ბრძანება, რომლითაც ფილიალების დირექტორებს უფლებამოსილება მიენიჭათ თითოეული მათგანის დაქვემდებარებაში არსებულ სტრუქტურულ ქვედანაყოფებში გენერალური დირექტორის მიერ დამტკიცებული საშტატო განრიგის ფარგლებში თანამშრომელთა დანიშვნის, გათავისუფლებისა და საკადრო გადაადგილებების შესახებ მომზადებულ ბრძანებებზე ხელის მოწერაზე. აღნიშნულით და შემდგომში პროცესში მოპასუხედ და აპელანტად მონაწილეობით სს “ს.-მ” თანხმობა განაცხადა გარიგებაზე.
ზემომითითებულ გარემოებებზე დაყრდნობით სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის გათავისუფლებისას აპელანტის მხრიდან კანონდარღვევას ადგილი არ ჰქონია (ს.ფ. 162-166).
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. ბ-შვილმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოსათვის დაბრუნება.
კასატორი მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის მიხედვით, სასამართლო ახალ ფაქტებსა და ახალ მტკიცებულებებს არ მიიღებს, თუ მხარემ ეს მასალები პირველი ინსტანციის სასამართლოში არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა. მოპასუხეს სრული შესაძლებლობა ჰქონდა საქალაქო სასამართლოში საქმის განხილვისას წარედგინა სს “ს.-ის” გენერალური დირექტორის 2007 წლის 1 მაისის ბრძანება, თუმცა მას ამ უფლებით არ უსარგებლია. სასამართლოს მიერ აღნიშნული მტკიცებულების მიღებით გაიზარდა დავის საგანი, ხოლო მოსარჩელეს წარმოდგენილი მტკიცებულების გადამოწმების უფლება არ მიეცა.
კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლი. ამგვარი განმარტება მისაღებია კერძო სამართლის იურიდიული პირებისათვის, მაგრამ იგი არ გამოდგება მოპასუხე ორგანიზაციის მიმართ, რომლის საქმიანობის მიზანსაც არა კომერციული მოგება, არამედ საჯარო ინტერესების, მათ შორის, მუშაკთა შრომითი უფლებების დაცვა წარმოადგენს (ს.ფ. 176-184).
საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას, საკასაციო სასამართლოს 2009 წლის 21 იანვრის სხდომაზე, მხარეებმა განაცხადეს, რომ შეთანხმდნენ და წარმოადგინეს შემდეგი შინაარსის მორიგების აქტი:
პროცესის მონაწილე მხარეები, ერთი მხრივ, სს “გ.-ი”, მისი წარმომადგენელი დ. მ-შვილი, ხოლო, მეორე მხრივ, მ. ბ-შვილი, მორიგდნენ შემდეგზე:
სს “გ.-ი” გადაუხდის მ. ბ-შვილს 1 800 (ათას რვაასი) ლარს, წინამდებარე მორიგების აქტის ძალაში შესვლიდან ერთი თვის განმავლობაში;
მ. ბ-შვილი უარს ამბობს სარჩელზე, რითაც წყდება სასამართლო დავა მხარეებს შორის;
მხარეები თანახმა არიან მათ შორის მიმდინარე სასამართლო დავა (საქმე ას-697-917-08) დასრულდეს მორიგებით და შეწყდეს საქმის წარმოება, საქართველოს საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით;
მხარეები აფიქსირებენ, რომ მორიგების აქტის გაფორმების შემდეგ ერთმანეთის მიმართ რაიმე სახის პრეტენზიას სასამართლო დავის საგანთან დაკავშირებით არ გამოთქვამენ.
მხარეებმა მოითხოვეს მორიგების აქტის დამტკიცება და საქმეზე წარმოების შეწყვეტა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, მორიგების აქტის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მორიგების აქტი უნდა დამტკიცდეს და მოცემულ საქმეზე წარმოება უნდა შეწყდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. ამავე კოდექსის 272-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლო საქმის წარმოებას შეწყვეტს, თუ მხარეები მორიგდებიან.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მორიგების აქტი არ შეიცავს კანონსაწინააღმდეგო დებულებებს, რის გამოც შესაძლებელია მისი დამტკიცება.
საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მხარეთა მორიგების გამო უნდა გაუქმდეს ამ საქმეზე მიღებული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 15 მაისის გადაწყვეტილება და, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტის თანახმად, შეწყდეს საქმის წარმოება.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. დაკმაყოფილდეს მხარეთა შუამდგომლობა და დამტკიცდეს მორიგება მხარეთა შორის შემდეგი პირობებით:
პროცესის მონაწილე მხარეები, ერთი მხრივ, სს “გ.-ი”, მისი წარმომადგენელი დ. მ-შვილი, ხოლო, მეორე მხრივ, მ. ბ-შვილი, მორიგდნენ შემდეგზე:
სს “გ.-ი” გადაუხდის მ. ბ-შვილს 1 800 (ათას რვაასი) ლარს, წინამდებარე მორიგების აქტის ძალაში შესვლიდან (დამტკიცებიდან) ერთი თვის განმავლობაში;
მ. ბ-შვილი უარს ამბობს ამბობს სარჩელზე, რითაც წყდება სასამართლო დავა მხარეებს შორის.
2. მხარეთა შორის მორიგების დამტკიცების გამო, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 15 მაისის გადაწყვეტილება და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტის თანახმად, შეწყდეს საქმის წარმოება.
3. მხარეებს განემარტოთ, რომ სასამართლოსათვის ხელმეორედ მიმართვა დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით არ შეიძლება. მორიგების პირობების შეუსრულებლობის შემთხვევაში მოხდება გადაწყვეტილების იძულებითი აღსრულება.
5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
