ას-700-920-08 17 მარტი, 2009 წ.

ქ. თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

მოსამართლეები:

ნ. კვანტალიანი (მომხსენებელი), ლ. ლაზარაშვილი

სხდომის მდივანი – ლ.სანიკიძე

კასატორი _ შპს “ც.-ი” (მოსარჩელე, შეგებებულ სარჩელში _ მოპასუხე)

წარმომადგენელი _ რ.მ-ული, თ.ქ-შვილი

შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორი _ ა. ნ-შვილი (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი)

წარმომადგენელი _ მ.ს-ძე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 6 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება

დავის საგანი _ საზიარო უფლების გაუქმება, თანხის დაკისრება, გარიგების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შპს “ც.-მა” და ი. მ-შვილმა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ა. ნ-შვილის მიმართ საზიარო ნივთის გასხვისებისა ან უპირატესი შესყიდვის გზით საზიარო უფლების გაუქმების შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: დუშეთის რაიონის სოფელ ...-ში შპს “ც.-სა” და ა.ნ-შვილს თანასაკუთრების უფლებით ეკუთვნით 9240 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი და მასზე არსებული 104,8 კვ.მ შენობა, რომელშიც ფუნქციონირებდა რესტორანი “ქ.-ი”, მოგვიანებით _ “ე.-ა”. უძრავი ქონების 4/5-ის მესაკუთრეა შპს “ც.-ი”, ხოლო 1/5-ის _ ა. ნ-შვილი. მხარეთა შორის არსებული ზეპირი მოლაპარაკების თანახმად, ზემოხსენებულ რესტორანში სამეწარმეო საქმიანობას ახორციელებდა შპს “ც.-ი”, მოპასუხე კი იქ მუშაობდა დირექტორად და იღებდა შესაბამის ანაზღაურებას. მხარეები ასევე ზეპირი ფორმით შეთანხმდნენ, რომ რესტორან “ქ.-ის” რეკონსტრუქციის ხარჯებს დაფარავდნენ შპს “ც.-ი” და ი. მ-შვილი, რასაც შემდეგ 18 თვის განმავლობაში ამოიღებდნენ, თუმცა, თუ ობიექტი ვერ იმუშავებდა, ნებისმიერი მხარის მოთხოვნით, იგი გაიყიდებოდა. გარკვეული მიზეზების გამო ობიექტი აღმოჩნდა ფინანსურად წამგებიანი. 2003 წლის 6 სექტემბერს შპს “ც.-მ” მიმართა ა.ნ-შვილს მისი გასხვისების მოთხოვნით, რათა ობიექტის გაყიდვის შედეგად მიღებული თანხიდან დაფარულიყო რესტორნის რეკონსტრუქციისათვის გაწეულ ხარჯებში მოპასუხის წილი. მოსარჩელემ ასევე შესთავაზა ა.ნ-შვილს, გამოესყიდა საზიარო ნივთის მოსარჩელის კუთვნილი 80% ან დაეთმო თავისი 20%, თუმცა აღნიშნულ შეთავაზებას არანაირი შედეგი არ მოჰყოლია. სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლად შპს “ც.-მა” მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 961-ე მუხლის პირველი ნაწილზე, 964-ე და 966-ე მუხლებზე.

ა. ნ-შვილმა სარჩელი არ ცნო და შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს შპს “ც.-ისა” და ი. მ-შვილის მიმართ 1999 წლის 17 ივნისს ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმებისა და საზიარო ნივთის ნატურით გაყოფის თაობაზე შემდეგი დასაბუთებით: ძირითადი სარჩელისა და მასზე დართული დოკუმენტების მიღების შემდეგ ა.ნ-შვილისათვის ცნობილი გახდა, რომ 1999 წლის 17 ივნისის სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებით ი. მ-შვილმა კუთვნილი უძრავი ნივთის 4/5 წილი, ა.ნ-შვილის თანხმობის გარეშე, მიჰყიდა შპს “ც.-ს”, რითაც დაარღვია მოპასუხის, როგორც აღნიშნული ნივთის თანამესაკუთრის, უპირატესი შესყიდვის უფლება. დაუსაბუთებელია მოსარჩელეთა მოთხოვნა მოპასუხის წილის პროპორციულად რესტორნის რეკონსტრუქციის ხარჯების ანაზღაურების შესახებ, რადგან, სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლის მესამე ნაწილისა და 960-ე მუხლის შესაბამისად, მოსარჩელეებს უფლება აქვთ, მოითხოვონ მხოლოდ საერთო საკუთრებაში არსებული ნივთის მოვლისა და შენახვის ხარჯები.

დუშეთის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 6 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შპს “ც.-ის” სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხე ა.ნ-შვილს მის სასარგებლოდ დაეკისრა სადავო უძრავი ქონების მოპასუხის წილიდან 91050 აშშ დოლარისა და 45 982,9 ლარის გადახდა, შპს “ც.-ის” მოთხოვნა საზიარო ნივთის რეალიზაციის გზით მასზე საზიარო უფლების გაუქმების შესახებ არ დაკმაყოფილდა, ი. მ-შვილს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე, ა. ნ-შვილის შეგებებული სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, დუშეთის რაიონის სოფელ ...-ში მდებარე რესტორან “ე.-აზე” შპს “ც.-ისა” და ა.ნ-შვილის საზიარო უფლება უძრავი ნივთის ნატურით გაყოფის გზით გაუქმდა, ა.ნ-შვილს ნატურით გამოეყო დუშეთის რაიონის სოფელ ...-ში რესტორან “ე.-ის” კუთვნილი 1/5 იდეალური წილის შესაბამისი რეალური წილი _ 265,5 კვ.მ, კერძოდ, ¹6 სახინკლე და ეზოს ნაკვეთიდან მისი 1/5 იდეალური წილის შესაბამისი 1807 კვ.მ რეალური წილი, 2004 წლის 2 ივლისის ¹771/15 საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნის შესაბამისად, ა.ნ-შვილის შეგებებული სარჩელი 1999 წლის 17 ივნისის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება შპს “ც.-მ” ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში, ხოლო ა.ნ-შვილმა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისა და ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 6 ივნისის გადაწყვეტილებით შპს “ც.-ისა” და ა. ნ-შვილის სააპელაციო საჩივრები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და შპს “ც.-ის” სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, შპს “ც.-ის” მოთხოვნა ობიექტის გაუმჯობესებისათვის გაწეული ხარჯების ა. ნ-შვილისათვის დაკისრების შესახებ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ა. ნ-შვილს დაეკისრა 8939,60 ლარის გადახდა შპს “ც.-ის” სასარგებლოდ, შპს “ც.-ის” მოთხოვნა საზიარო უფლების გაუქმების შესახებ ნივთის გაყიდვის გზით არ დაკმაყოფილდა, ა. ნ-შვილის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა საზიარო უფლება და ა. ნ-შვილს ნატურით გამოეყო დუშეთის რაიონის სოფელ ...-ში მდებარე რესტორან “ე.-ის” კუთვნილი 1/5 იდეალური წილის შესაბამისი რეალური წილი საინჟინრო-ტექნიკური და სასაქონლო ექსპერტის 2008 წლის 28 იანვრის დასკვნის მიხედვით, 1222 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და ¹6, ¹7 შენობები, შპს “ც.-ს” დაეკისრა ა. ნ-შვილის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის სახით ჩარიცხული 2142,42 ლარისა და სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ 2500 ლარის გადახდა შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოიშვა სანივთო სამართლის, საერთო საკუთრების საფუძველზე, რაც დასტურდება მათ საკუთრებაში დუშეთის რაიონის სოფელ ...-ში მდებარე რესტორან „ქ.-ის“ აღრიცხვით. სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი: სადავო რესტორნის 1/5 წილს საკუთრების უფლებით ფლობდა ა. ნ-შვილი, 4/5 წილს _ ჯერ ი. მ-შვილი, ხოლო 1999 წლის 17 ივნისის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე _ შპს „ც.-ი“. პარტნიორთა გადაწყვეტილებით რესტორან „ქ.-ს“ 1999 წლის ივლისიდან ეწოდა „ე.-ა“. შპს „ც.-მა” საკუთარი სურვილითა და ხარჯებით მოახდინა რესტორნის რეკონსტრუქცია. ამასთან, მხარეები შეთანხმდნენ და ა.ნ-შვილს წინააღმდეგობა არ გაუწევია იმაზე, რომ რესტორან „ე.-ას“ რეკონსტრუქციის ხარჯები, უნდა დაფარულიყო მისი ამოქმედებიდან 18 თვეში რესტორნიდან მიღებული შემოსავლით, რის შემდეგაც მხარეთა შორის მოგება განაწილდებოდა წილების პროპორციულად. აღნიშნული შეთანხმება ვერ განხორციელდა, რადგან რესტორანი აღმოჩნდა წამგებიანი. რესტორან „ე.-ას“ რეკონსტრუქციის თაობაზე თანამესაკუთრეთა შეთანხმება სააპელაციო სასამართლომ შეაფასა ერთობლივ საქმიანობად, რომელშიც, სამოქალაქო კოდექსის 932-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, ერთობლივი საქმიანობისთვის გათვალისწინებული შესატანები განხორციელდა ერთობლივი საქმიანობის მონაწილეთა საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის შეტანითა და შპს „ც.-ის“ მიერ განხორციელებული ფულადი შესატანით. ამავე მუხლის მესამე ნაწილის შესაბამისად, მხარეთა შეთანხმებით გათვალისწინებულ იქნა ერთობლივი საქმიანობის განხორციელების შემდეგ მოგების განაწილება წილების პროპორციულად. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მხარეთა მიერ განხორციელებული შენატანები წარმოადგენს მათ, როგორც ერთობლივი საქმიანობის მონაწილეთა საერთო საკუთრებას არსებული წილების შესაბამისად, ამასთან, შპს „ც.-ის“ მიერ განხორციელებული ფულადი შესატანით ჩატარებული სამშენებლო-სამონტაჟო სამუშაოების შედეგად მიღებული რეკონსტრუირებული რესტორანი „ე.-ა“ უნდა ჩაითვალოს საერთო საკუთრებაში არსებული უფლების საფუძველზე შეძენილ ქონებად, რითაც გაიზარდა თანამესაკუთრეთა წილის ღირებულება. სასამართლომ დაადგინა, რომ რესტორანმა „ე.-ამ“ შეწყვიტა ფუნქციონირება, მაგრამ დარჩა ქონება, რომელიც, მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა შეთანხმებიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 940-ე მუხლის თანახმად, უნდა განაწილდეს მხარეებს შორის მათი წილის შესაბამისად. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა შპს „ც.-ის“ მოსაზრება მის მიერ განხორციელებული ფულადი შენატანის ზემოხსენებული მუხლით გათვალისწინებული ერთობლივი საქმიანობის დროს წარმოშობილ ვალად მიჩნევის თაობაზე, რადგან, აღნიშნული ნორმის შინაარსის მიხედვით, ვალის გადახდის ვალდებულებაც ერთობლივი საქმიანობის მონაწილეებს, მათ შორის, ა. ნ-შვილსაც დაეკისრებოდა მესამე პირის მიმართ, ხოლო, შპს „ც.-ის“, როგორც ერთობლივი საქმიანობის მონაწილის, მიერ განხორციელებული შენატანი სასამართლომ მესამე პირის ვალად არ ჩათვალა. სააპელაციო პალატამ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ ამჟამად საჯარო რეესტრის მონაცემების მიხედვით, მხარეების თანასაკუთრებას წარმოადგენს რეკონსტრუირებული, გაუმჯობესებული რესტორანი „ე.-ა“, შესაბამისად, მხარეებს უფლება აქვთ, მოითხოვონ აღნიშნულ უძრავ ნივთზე საზიარო უფლების გაუქმება. სამოქალაქო კოდექსის 961-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 963-ე მუხლის საფუძველზე სასამართლომ დაასკვნა, რომ შესაძლებელია საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით გაყოფის გზით, რადგან საქმეზე დანიშნული საინჟინრო-ტექნიკური და სასაქონლო ექსპერტის 2008 წლის 28 იანვრის დასკვნით თანასაკუთრებაში არსებული სადავო უძრავი ქონების 1/5 წილის ნატურით გამოყოფა შესაძლებელია 1/5 წილის მფლობელისთვის ¹6 და ¹7 შენობებისა და 1222 კვ.მ მიწის ნაკვეთის გამოყოფით, რომელთა საორიენტაციო საბაზრო ღირებულება შეადგენს 66660 აშშ დოლარს, რაც მთლიანი კომპლექსის საორიენტაციო ღირებულების 1/5 წილს შეესაბამება. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ ა. ნ-შვილის მოთხოვნა საზიარო უფლების გაუქმების შესახებ ნატურით გაყოფის გზით საფუძვლიანია, შესაბამისად, არ უნდა დაკმაყოფილდეს შპს „ც.-ის“ მოთხოვნა, რადგან სამოქალაქო კოდექსის 964-ე მუხლით გათვალისწინებული საზიარო საგნის გაყიდვის გზით საზიარო უფლების გაუქმების აუცილებლობა მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლის მსჯელობა ა.ნ-შვილის მოთხოვნაზე 1999 წლის 17 ივნისს ი. მ-შვილსა და შპს „ც.-ს“ შორის დადებული ნასყიდობის ბათილად ცნობის შესახებ, იმ მოტივით, რომ მოქმედი სამოქალაქო კანონმდებლობა, უპირატესი შესყიდვის უფლების დარღვევის გამო, გარიგების ბათილად ცნობის შესაძლებლობას არ ითვალისწინებს. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლის მეოთხე ნაწილი და 959-ე მუხლი ადგენს რა მხარეთა შეთანხმებას საერთო საკუთრების წილის უპირატესი შესყიდვის უფლების განსაზღვრის შესაძლებლობის თაობაზე, მითითებული ნორმების მოთხოვნა არ არის იმპერატიული და არ ავალდებულებს მხარეებს საერთო საკუთრების წილის უპირატესი შესყიდვის უფლებაზე შეთანხმებას. სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ შპს „ც.-ის“ მოთხოვნა ობიექტის გუმჯობესებისათვის გაწეული ხარჯების ა.ნ-შვილისთვის დაკისრების თაობაზე ნაწილობრივ საფუძვლიანია, რადგან ექსპერტის დასკვნით დადგინდა იმ ქონების საორიენტაციო საბაზრო ღირებულება, 66660 აშშ დოლარი, რომელიც მიეკუთვნა საზიარო უფლების გაუქმების შემდეგ ა.ნ-შვილს. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლის პირველი ნაწილით და დაადგინა, რომ საზიარო უფლებიდან ა.ნ-შვილს მიწის ნაკვეთი, ¹6 და ¹7 შენობები მიეკუთვნა გაუმჯობესებული სახით და მოპასუხემ მიიღო იმაზე მეტი ღირებულების ქონება, რაც ეკუთვნოდა, შესაბამისად, შპს „ც.-ის“ მიერ, 1999 წლის 17 ივნისს სადავო ქონების შეძენის შემდეგ, უძრავი ქონების (მიწის ნაკევთის შესაძენად, რესტორან “ე.-ას” სარემონტო სამუშაოებისათვის, ღობისა და ეზოს მოსაწყობად) რეკონსტრუქციისათვის დახარჯული 44690 ლარიდან 1/5 8939,60 ლარის გადახდა უნდა დაეკისროს ა. ნ-შვილს. შპს „ც.-ის“ მოთხოვნა დანარჩენ ნაწილში სასამართლომ ჩათვალა დაუსაბუთებლად. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ აპელანტების მოთხოვნების დაკმაყოფილების შესაბამისად და შპს “ც.-ის” სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების პროპორციულად ა.ნ-შვილის მიერ გადასახდელი სასამართლო ხარჯები სახელმწიფო ბაჟის სახით უნდა განისაზღვროს მისთვის დაკისრებული 8939,60 ლარიდან, ხოლო შპს “ც.-ისათვის” დაკისრებული სახელმწიფო ბაჟი _ ა.ნ-შვილის მოთხოვნის დაკმაყოფილების პროპორციულად. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ პირველი ინსტანციისა და სააპელაციო სასამართლოებში შპს “ც.-მა” გადაიხადა სახელმწიფო ბაჟი _ 5300 ლარი, ა.ნ-შვილმა კი _ 2500 ლარი და 2500 ლარი გადაუვადდა. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ შპს “ც.-ს” უნდა დაეკისროს ა. ნ-შვილის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის სახით ჩარიცხული 2142,42 ლარისა და სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ 2500 ლარის გადახდა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სახელმწიფო ბაჟის სახით კასატორისათვის 2142,42 და 2500 ლარის დაკისრების, შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებისა და ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში შპს “ც.-მა” გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით ა. ნ-შვილისათვის შპს “ც.-ის” სასარგებლოდ 91 050 აშშ დოლარისა და 37 043,40 ლარის დაკისრება, ასევე შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა და გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 932-ე მუხლის მესამე ნაწილის მეორე წინადადება, როდესაც შპს “ც.-ის” მიერ განხორციელებული ფულადი შენატანით ჩატარებული სამშენებლო-სამონტაჟო სამუშაოების შედეგად რეკონსტრუირებული რესტორანი “ე.-ა” საერთო საკუთრებაში არსებული უფლების საფუძველზე შეძენილ ქონებად მიიჩნია. ამავე კოდექსის 940-ე მუხლის არასწორად განმარტებისა და გამოყენების შედეგად სააპელაციო პალატამ ასევე არასწორად ჩათვალა, რომ შპს “ც.-ის” მიერ განხორციელებული ფულადი შენატანი არ უნდა ჩაითვალოს ხსენებული ნორმით გათვალისწინებულ ერთობლივი საქმიანობის დროს წარმოშობილ ვალად, რის გამოც სასამართლომ ა.ნ-შვილს უკანონოდ დააკისრა მხოლოდ 44 690 ლარის 1/5-ის _ 8939,60 ლარის გადახდა. სააპელაციო პალატამ დაადგინა და სადავოდ არ გამხდარა ის გარემოება, რომ მხარეებმა ერთობლივ საქმიანობაში შესატანის სახით შეიტანეს უძრავი ქონება, ხოლო შპს “ც.-მა”, მხარეთა ზეპირი შეთანხმების საფუძველზე, დამატებით შეიტანა ასევე ფულადი სახსრები, რაც მოხმარდა რესტორნის რეკონსტრუქციას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო კოდექსის 932-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სასამართლოს მოპასუხისათვის უნდა დაეკისრებინა ერთობლივ საქმიანობაში თანაბარი წილის შეტანა. სასამართლომ არ გამოიკვლია ის გარემოება, რომ ა.ნ-შვილს წილი მხარეთა ერთობლივ საქმიანობაში არ შეუტანია, რის გამოც კასატორს, სამოქალაქო კოდექსის 937-ე მუხლის პირველი ნაწილის მეორე წინადადებიდან გამომდინარე, წარმოეშვა გადაუხდელი შენატანის ანაზღაურების მოთხოვნის ვალდებულება. ამდენად, ა.ნ-შვილის მიერ შპს “ც.-ისათვის” გადასახდელი ვალები წარმოადგენს არა მესამე პირის ვალს, როგორც ეს სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, არამედ ერთობლივი საქმიანობიდან გამომდინარე ერთ-ერთი მონაწილის ვალს მეორის მიმართ. დაუსაბუთებულია გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შპს “ც.-ის” სასარგებლოდ ა.ნ-შვილისათვის მხოლოდ 8939,60 ლარის დაკისრების ნაწილში. სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 966-ე მუხლი და საზიარო საგნიდან ა.ნ-შვილისათვის გამოყოფილი წილის ღირებულებიდან, 66 660 აშშ დოლარიდან, დაეკისრებინა მოპასუხისათვის 1/5-ის, ქონების 20%-ის, 13 332 აშშ დოლარის გადახდა. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა რა რაიონული სასამართლოს მსჯელობა, სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლის შესაბამისად, საზიარო საგნის გაუმჯობესების ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე, გაუგებარია, რატომ დააკმაყოფილა აღნიშნულის შესახებ შპს “ც.-ის” მოთხოვნა ნაწილობრივ. ამასთან, ნიშანდობლივია, რომ ა.ნაცლიშვლისათვის ცნობილი იყო შპს “ც.-ის” მიერ საზიარო ნივთის რეკონტრუქციისა და კეთილმოწყობის თაობაზე, რაზეც მას პრეტენზია არ გამოუთქვამს. ამდენად, იგი უშვებდა, რომ მისი წილი სადავო ქონებიდან რეკონსტრუქციის შედეგად გაიზრდებოდა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ა.ნ-შვილს უნდა დაკისრებოდა მისი წილის გაუმჯობესებისათვის გაწეული ხარჯები _ 91 050 აშშ დოლარი და 45 983 ლარი. მართალია, ა.ნ-შვილის წილი ამჟამად 66 660 აშშ დოლარს შეადგენს და ზემოხსენებული თანხის დასაფარად საკმარისი არ არის, თუმცა დარჩენილი თანხა უნდა ანაზღაურდეს მოპასუხის კუთვნილი სხვა ქონებიდან. უკანონოა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შპს “ც.-ისათვის” სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების ნაწილში. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს შპს “ც.-ისათვის” გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა უნდა განესაზღვრა ა.ნ-შვილის მოთხოვნის დაკმაყოფილების პროპორციულად და კასატორისათვის ა.ნ-შვილის სასარგებლოდ დაეკისრებინა არა 4 642,42 ლარის, არამედ 3028,82 ლარის გადახდა. მოცემული საკასაციო საჩივარი დასაშვებია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის “ა” და “გ” ქვეპუნქტების შესაბამისად.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება შპს “ც.-ის” სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში ა. ნ-შვილმა გაასაჩივრა შეგებებული საკასაციო საჩივრით, მოითხოვა გასაჩივრებულ ნაწილში მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შპს “ც.-ის” სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ საზიარო ნივთზე გაწეული ხარჯების ოდენობა წილთა პროპორციულად სწორად განსაზღვრა, თუმცა პალატას არ უნდა გაეზიარებინა შპს “ც.-ის” მოთხოვნა სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლისა და საზიარო უფლებებიდან გამომდინარე სხვა ნორმების საფუძველზე ა.ნ-შვილისათვის საზიარო ნივთზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურების შესახებ, ვინაიდან ზემოხსენებული ნორმები ეხება მხოლოდ ნივთის მოვლის ხარჯებს, აუცილებელ ხარჯებსა და ა.შ. ყველა ამგვარ ხარჯში ა.ნ-შვილი მონაწილეობდა, მოცემულ შემთხვევაში კი სასამართლოს მიერ დაკისრებული 8939,6 ლარი წარმოადგენს არა სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლის მესამე ნაწილით გათვალისწინებულ აუცილებელ ხარჯს, არამედ ნივთის კომერციული დანიშნულებით გამოყენების შესაძლებლობის გაუმჯობესების ხარჯს, რაც საკუთრივ ნივთის გაუმჯობესებად ვერ ჩაითვლება. მოსარჩელე მხარეს თავისი სასარჩელო მოთხოვნა სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლზე არ დაუფუძნებია და არც ის გარემოება უმტკიცებია, რომ, ამავე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, შპს “ც.-ის” მიერ გაღებული ხარჯების შედეგად ა.ნ-შვილს გადაეცა გაზრდილი ღირებულების ქონება ან რაიმე სარგებელი. მოსარჩელე აღნიშნულ გარემოებას ვერც დაამტკიცებდა, რადგან მის მიერ გაწეული ხარჯებით გაუმჯობესდა უმეტესად მოძრავი ნივთები და არა მოპასუხის კუთვნილი უძრავი ქონება. შპს “ც.-ს” არ მოუთხოვია არც ექსპერტიზის დანიშვნის გზით აღნიშნული საკითხის გარკვევა, შპს “ც.-ს” არ მიუთითებია და არც საქმის მასალებში არსებული მტკიცებულებებით არ დასტურდება სადავო გაუმჯობესების შედეგად ა.ნ-შვილის გამდიდრების ფაქტი. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლი არეგულირებს ურთიერთობას მხარეთა შორის, როდესაც სადავო ნივთი პირს უბრუნდება, ამდენად, დასახელებული ნორმის მოქმედება სადავო ურთიერთობაზე ვერ გავრცელდება. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება არ გაამახვილა ძირითად სარჩელში შპს “ც.-ის” მითითებაზე, რომ მხარეთა შეთანხმების მიხედვით ა.ნ-შვილს ობიექტის გაუმჯობესებაში მონაწილეობა არ უნდა მიეღო, რესტორანში სამეწარმეო საქმიანობას ეწეოდა შპს “ც.-ი” და მის მიერ გაწეული ხარჯების ანაზღაურება უნდა მომხდარიყო რესტორნის ამუშავებიდან 18 თვის განმავლობაში. აღნიშნულიდან ირკვევა, რომ ა.ნ-შვილის მიერ რესტორნის გაუმჯობესების ხარჯების ანაზღაურების ვალდებულება მხარეთა შეთანხმებით გათვალისწინებული არ იყო. ანალოგიური მოსაზრება დასტურდება მოსარჩელის მიერ 2004 წლის 12 ოქტომბრის სასამართლო სხდომის ოქმსა და მისი წარმომადგენლის მიერ 2005 წლის 1 ივლისის სხდომაზე მიცემული განმარტებებით, სადაც ასევე დაფიქსირებულია, რომ მხარეთა შორის მოგება უნდა განაწილებულიყო მხოლოდ მას შემდეგ, რაც ი.მ-შვილი დაიბრუნებდა თანხას. აღსანიშნავია, რომ ი.მ-შვილის მიერ თანხის მიუღებლობაში ა.ნ-შვილს ბრალი არ მიუძღოდა, ვინაიდან, შეთანხმებისამებრ, მოპასუხე არ სარგებლობდა სადავო ობიექტით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრების საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს “ც.-ისა” და ა. ნ-შვილის საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ნივთის გაუმჯობესებისათვის დახარჯული თანხის დაკისრებისა და სახელმწიფო ბაჟის განაწილების ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო პალატამ დააკმაყოფილა რა შპს “ც.-ის” მოთხოვნა ნივთის გაუმჯობესების ხარჯების ა.ნ-შვილისათვის დაკისრების ნაწილში, ა. ნ-შვილს შპს “ც.-ის” სასარგებლოდ დაეკისრა 8939,60 ლარის გადახდა. პალატამ დაადგინა, რომ საზიარო უფლებიდან ა.ნ-შვილს მიწის ნაკვეთი, ¹6 და ¹7 შენობები მიეკუთვნა გაუმჯობესებული სახით და მოპასუხემ მიიღო იმაზე მეტი ღირებულების ქონება, რაც ეკუთვნოდა, შესაბამისად, შპს „ც.-ის“ მიერ, 1999 წლის 17 ივნისს სადავო ქონების შეძენის შემდეგ, უძრავი ქონების (მიწის ნაკევთის შესაძენად, რესტორან “ე.-ას” სარემონტო სამუშაოებისათვის, ღობისა და ეზოს მოსაწყობად) რეკონსტრუქციისათვის დახარჯული 44690 ლარიდან 1/5-ის გადახდა უნდა დაეკისროს ა. ნ-შვილს.

საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. მითითებული ნორმის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებას, სამართლებრივი შეფასების სისწორეს, რაც გულისხმობს სასამართლოს მიერ დადგენილი იურიდიული ფაქტების შესაბამისობას სამართლის ნორმის შემადგენლობასთან, შინაარსთან. სამართლებრივი დასაბუთებულობის შემოწმება შეუძლებელია, თუ გადაწყვეტილებით სასამართლოს მიერ არ იქნა დადგენილი საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტები. ამასთან, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). აღნიშნული ნორმა იმპერატიულად ადგენს საკასაციო სასამართლოს ვალდებულებას, დასაბუთებული საკასაციო საჩივრის (პრეტენზიის), შემთხვევაში შეამოწმოს სასამართლოს მიერ დადგენილი იურიდიული ფაქტების _ გარემოებების შესაბამისობა საქმეში არსებულ მტკიცებულებებთან ანუ შეამოწმოს, დაცულია თუ არა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მოთხოვნა სასამართლოს გადაწყვეტილების დასაბუთებულობის შესახებ.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე ან მასზე უარის თქმის თაობაზე როგორც ფაქტობრივად, ასევე სამართლებრივად უნდა იყოს დასაბუთებული. აღნიშნული გულისხმობს, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი თავის მხრივ შედგება ორი ნაწილისაგან: ფაქტობრივი დასაბუთებისაგან, რომელიც მოიცავს სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებებს, მტკიცებულებებს, რომლებსაც ემყარება სასამართლოს დასკვნები და მოსაზრებებს, რომლებითაც სასამართლო უარყოფს ამა თუ იმ მტკიცებულებას. გადაწყვეტილების ფაქტობრივი დასაბუთება იძლევა მისი სამართლებრივი შეფასების შესაძლებლობას და, ამასთან, ფაქტობრივი დასაბუთება პრაქტიკულად განაპირობებს სამართლებრივ შეფასებას.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილებით დადგინდა რა ა. ნ-შვილისთვის გადაცემული ნივთის გაუმჯობესების იურიდიული ფაქტი, შპს “ც.-ის” მიერ ნივთის გაუმჯობესებისათვის განხორციელებული კონკრეტული მოქმედებები (სარემონტო სამუშაოები, ღობის, ეზოს მოწყობა და სხვა) და გახარჯული თანხების ზუსტი ოდენობა დასაბუთებული არ არის. სააპელაციო პალატა ზოგადად მიუთითებს ამ სამუშაოებზე ისე, რომ თავის დასკვნას საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ ადასტურებს. აღნიშნული გამორიცხავს შესაძლებლობას, შემოწმდეს სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებების საფუძვლიანობა. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას, იმსჯელოს მხარეთა მიერ სადავოდ გამხდარი ნივთის გაუმჯობესების ღირებულების განსაზღვრისა და მოდავე მხარისათვის დაკისრებული თანხის კანონიერებაზე.

საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ საქმისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებები უნდა დაადგინოს საქმეში არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე და მხოლოდ მტკიცებულებათა სრული და ობიექტური გამოკვლევის შედეგად მიიღოს დასკვნა ამა თუ იმ გარემოების არსებობა-არარსებობის თაობაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

შპს “ც.-ისა” და ა. ნ-შვილის საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 6 ივნისის გადაწყვეტილება ნივთის გაუმჯობესებაზე თანხის დაკისრებისა და სახელმწიფო ბაჟის განაწილების ნაწილში და საქმე ამ ნაწილში ხელახლა განსახილევლად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.