¹ას-70-416-07 12 ივლისი 2007 წ.

ქ.თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

როზა ნადირიანი, თეიმურაზ თოდრია

სხდომის მდივანი—ეკა ხაჩიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვით

კასატორი ---შპს ,,.. ..” _ (მოსარჩელე)

წარმომადგენელი----ნ. კ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს ,,ჩ...”(მოპასუხე)

წარმომადგენელი—პ. ლ-ე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება– ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2006 წლის 2 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი----ზიანის ანაზღაურება.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2005 წლის 13 იანვარს შპს „.. ..მ“ განცხადებით მიმართა ფოთის საქალაქო სასამართლოს, მოპასუხე ფირმა „ჩ...ის“ წინააღმდეგ და მოითხოვა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 302-ე, 303-ე, 304-ე, 306-ე მუხლების საფუძველზე, გადახდის ბრძანების გამოცემა და „ჩ...სათვის“ შპს „.. ..ის“ სასარგებლოდ 248 806 ლარის და 58 თეთრის, ასევე სახელმწიფო ბაჟის 3642 ლარის გადახდის დაკისრება, მოთხოვნის საფუძვლად განმცხადებელმა მიუთითა შემდეგ გარემოებებზე:

2003 წლიდან შპს „.. ..ის“ მეშვეობით კომპანია შპს „ჩ...ი“ ახორციელებდა საქართველოს ტერიტორიაზე ნავთობისა და ნავთობ პროდუქტების საერთაშორისო სარკინიგზო გადაზიდვებს სხვადასხვა მოცულობით. შპს „.. ..“ საკუთარ ვალდებულებებს ჯეროვნად ასრულებდა, ხოლო გადაზიდვის ხელშეკრულების მონაწილე მეორე მხარე, რომელიც იმავდროულად იყო ტვირთმიმღები, ვერ უზრუნველყოფდა დანიშნულების ადგილამდე მიტანილი ნავთობისა და ნავთობპროდუქტების დროულ მიღებასა და დაცლას. მოსარჩელემ თავისი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა „.. ..ის“ კოდექსის 23-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და ამავე კოდექსის 27-ე მუხლის მეორე ნაწილზე, ასევე აღნიშნა, რომ ვაგონების გამოყენებისა და ტვირთის შენახვისათვის მოპასუხე ორგანიზაციის მიერ გადასახდელი საფასური განისაზღვრებოდა „.. ..ის“ სატარიფო პოლიტიკის შესახებ“ საქართველოს ტრანსპორტისა და კომუნიკაციების მინისტრის 2002 წლის 3 იანვრის ¹11 ბრძანების შესაბამისად.

ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2005 წლის 1 მარტის გადახდის ბრძანებით დაკმაყოფილდა განცხადება, შპს „ჩ...ის“ და „.. ..ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა დავალიანების 242 806 ლარის და 58 თეთრის, ასევე განმცხადებლის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 3642 ლარის გადახდა.

შპს „ჩ...იმ“ გადახდის ბრძანების ჩაბარებიდან კანონით დადგენილ ვადაში ფოთის საქალაქო სასამართლოში შეიტანა შესაგებელი, რითაც მოითხოვა მისი გაუქმება და შპს „.. ..ის“ მიერ აღძრული მოთხოვნის სასარჩელო წარმოების საერთო წესით განხილვა.

ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2005 წლის 29 მარტის განჩინებით გაუქმდა ამავე სასამართლოს 2005 წლის 1 მარტის ¹2\38 გადახდის ბრძანება და შპს „.. ..ის“ მიერ შპს „ჩ...ის მიმართ დავალიანების გადახდის შესახებ აღძრული მოთხოვნა განხილულ იქნა სასარჩელო წარმოების წესით.

მთავარ სხდომაზე მოსარჩელემ მხარი დაუჭირა მოთხოვნას და მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილება.

მოპასუხე შპს „ჩ...ის“ წარმომადგენელმა პ. ლ-მ მთავარ სხდომაზე წარმოადგინა ახსნა-განმარტება, რითაც არ ცნო სარჩელი და განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 730-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საქართველოს სარკინიგზო კოდექსის მეორე მუხლის „დ“ პუნქტის, ამავე კოდექსის მე-12 მუხლის პირველი ნაწილის, 23-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სადავო ვაგონების გადაზიდვიდან წარმოშობილი ხარჯების ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელ პირსა და აქედან გამომდინარე ხელშეკრულების მხარეს ექსპედიტორი წარმოადგენდა, მისი განმარტებით მოცემულ დავაში მოპასუხე წარმოადგენდა რა არასათანადო მხარეს, შპს „.. ..ს“ სარჩელი შპს „ჩ...ის“ მიმართ, როგორც არასათანადო მხარის მიმართ, სამართლებრივად უსაფუძვლოდ და დაუსაბუთებლად მიიჩნია. ამასთან აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი 242 806 ლარი და 58 თეთრიდან შპს „ჩ...ი“ ტვირთმიმღებს წარმოადგენდა მხოლოდ 183 162 ლარის და 38 თეთრის ვაგონის მოცდენაზე, ხოლო დანარჩენ ვაგონებზე ტვირთმიმღებს წარმოადგენდნენ კომპანიები „ბ....ი და „მ...ი“. აღნიშნულიდან გამომდინარე შპს „ჩ...ი“ როგორც ტვირთმიმღები შეიძლება მიჩნეულ ყოფილიყო მოპასუხედ მხოლოდ 183 162, 38 ლარის ნაწილში და ამ ნაწილშიც მოთხოვნის საფუძვლად მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი საერთო ფორმის აქტები, შედგენილი იყო „რკინიგზის ტვირთის გადაზიდვის“ წესების უხეში დარღვევით, ვერ პასუხობდა კანონმდებლობის იმპერატიულ მოთხოვნებს და არ შეიძლება მიჩნეულ ყოფილიყო სარჩელში მოყვანილი ფაქტობრივი გარემოებების დამადასტურებელ მტკიცებულებად.

ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2005 წლის 29 ივლისის გადაწყვეტილებით შპს „.. ..ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრა 183 162 ლარისა და 38 თეთრის, აგრეთვე სახელმწიფო ბაჟის ნაწილის 2700 ლარის გადახდა.

დასახელებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ჩ...ის ფოთის ლიმიტედ საქართველოს“ დირექტორმა ვ. ჯ-მ და მოითხოვა ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2005 წლის 29 ივლისის გადაწყვეტილების ნაწილობრივ შპს .. ..ის“ სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გაუქმება და შპს „.. ..ის“ სარჩელზე მთლიანად უარის თქმა.

აპელანტის განმარტებით სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, უსაფუძვლოდ არ გაიზიარა მოპასუხის მითითება იმის თაობაზე, რომ შპს „.. ..ის“ მიერ დარღვეული იყო სარკინიგზო ტვირთის“ გადაზიდვის წესების მოთხოვნები და საერთო ფორმის აქტების შედგენის წესი, რაც გამორიცხავდა მოპასუხის ბრალეულობას ვაგონების მოცდენაზე და ამ მოცდენიდან წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურებაზე.

მოწინააღმდეგე მხარემ არ ცნო სააპელაციო საჩივარი და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება ითხოვა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2006 წლის 2 ნოემბრის გადაწყვეტილებით შპს „ჩ...ის (ფოთი) ლიმიტედ საქართველოს” სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა გაუქმდა ფოთის საქალაქო სასამარტლოს 2005 წლის 29 ივლისის გადაწყვეტილება და მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება. შპს ,,.. ..ის” სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2003 წლიდან შპს „.. ..ის“ მეშვეობით შპს „ჩ...ი ლიმიტედ საქართველო“ ახორციელებდა საქართველოს ტერიტორიაზე აზერბაიჯანის სახელმწიფო საზღვრიდან ფოთამდე ნავთობისა და ნავთობპროდუქტების საერთაშორისო სარკინიგზო გადაზიდვებს სხვადასხვა მოცულობით.

ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ საქმეზე წარმოდგენილი საერთო ფორმის აქტები შედგენილია „რკინიგზით ტვირთის გადაზიდვის წესების“ მოთხოვნათა დარღვევით, კერძოდ საქმეზე წარმოდგენილი ¹205, 267, 742, 759, 763, 765, 766, 805, საერთო ფორმის აქტებზე არ არის დასმული მათი შემდგენელი სადგურის სტრიქონული შტამპელი.

¹586, 641, 717, 742, 759, 763, 824, 844 საერთო ფორმის აქტებს ხელს აწერს მხოლოდ ერთი პირი.

¹742, 763, 805 საერთო ფორმის აქტებზე არ არის მითითებული დაყოვნების დაწყების ფაქტობრივი დრო.

¹765, 766 საერთო ფორმის აქტებზე საერთოდ არ არის მითითებული ვაგონების დაყოვნების მიზეზი.

გარდა ¹184, 189, 273, 275, 717, 772, 773, 806, 807, 810, 824, 831, 832, 833, 838, 839, 840, 844 საერთო ფორმის აქტებისა, საქმეში არსებულ საერთო ფორმის აქტებზე არ არის მითითებული, რომ კონკრეტული ვაგონების დაყოვნება გამოწვეული იყო მოპასუხის მიზეზით, ასევე საქმეში წარმოდგენილ არცერთ საერთო ფორმის აქტზე არ არის მითითებული დაყოვნების ფაქტობრივი დრო და ყველა შედგენილია გზად მდებარე სადგურში. ამდენად, პალატა მიიჩნევს, რომ მათ არ გააჩნიათ დადგენილი სავალდებულო რეკვიზიტები, რაც აუცილებელია კონკრეტული მოცდენის დროითი ხანგრძლივობისა და მოცდენიდან წარმოშობილი ზიანის დადგენისათვის.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოწინააღმდეგე მხარის განმარტება იმის თაობაზე, რომ საერთო ფორმის აქტებში დაშვებული ხარვეზები შეიძლება შეივსოს ვაგონების მიწოდებისა და აკრების უწყისებით (ფორმა გუ-46), რომელიც იმავდროულად წარმოადგენს ზემოაღნიშნული „წესებით“ გათვალისწინებულ წერილობით მტკიცებულებას, ასევე სადგურ ფოთის წერილებით და შპს „.. ..ის“ ბრძანებები, რომლითაც დასტურდება რომ გზად მდებარე სადგურებში აპელანტის ვაგონების დაყოვნება გამოწვეული იყო ფოთის ტერმინალში აპელანტის ვაგონების დაგროვებით, რაც თავის მხრივ განაპირობა ტანკერების დაგვიანების გამო სათავსოების დაუცლელობამ. სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ შპს „.. ..ის“ მიერ ვერ იქნა წარმოდგენილი სათანადო მტკიცებულებები, რაც დაადასტურებდა მისთვის ზიანის მიყენებაში შპს „ჩ...ი ლიმიტედ“ საქართველოს ბრალეულ მოქმედებას სასარჩელო მოთხოვნა ვაგონების მოცდენის გამო წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების თაობაზე უსაფუძვლოა.

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა აპელანტის მითითება იმის თაობაზე, რომ ფოთის საქალაქო სასამართლომ არასწორად განმარტა „რკინიგზით ტვირთის გადაზიდვის წესების“ 433-ე და 434-ე მუხლები, რის გამოც, არასწორი შეფასება მისცა ფაქტობრივ გარემოებებს და შპს „.. ..ს“ ვაგონების მოცდენით წარმოშობილი ზიანი შპს „ჩ...ის“ ბრალეული მოქმედების შედეგად მიიჩნია.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „.. ..მ.“

კასატორის განმარტებით „ჩ...ის“ მიმართ აღძრული სარჩელით მათ მოითხოვეს ვაგონების დაყოვნების (მოცდენის) გამო, მოპასუხისათვის ვაგონით სარგებლობის საფასურისა და ტვირთის შენახვის ხარჯის სახით 183 161 ლარის დაკისრება. .. ..-ის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მოტივად სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სარჩელის დაუსაბუთებლობა და სათანადო მტკიცებულებების წარუდგენლობა. კერძოდ, სარკინიგზო კოდექსის 52-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად „გარემოებები, რომლებიც სარკინიგზო მიმოსვლის მონაწილეთა პასუხისმგებლობის საფუძველს წარმოადგენს, დასტურდება კომერციული, ტექნიკური და საერთო ფორმის აქტებით“, ხოლო „რკინიგზით ტვირთის გადაზიდვის წესების“@ 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით სადგურში ტვირთმიმღების მიზეზით ვაგონების დაყოვნების შემთხვევაში დგება საერთო ფორმის აქტი.

კასატორის განმარტებით სააპელაციო სასამართლომ სათანადო მტკიცებულებად არ მიიჩნია რკინიგზის მიერ წარდგენილი საერთო ფორმის აქტები, ვინაიდან ჩათვალა, რომ საერთო ფორმის აქტები „რკინიგზით ტვირთის გადაზიდვის წესების“ 434-ე მუხლის დარღვევით, ნაცვლად დანიშნულების სადგურისა, შედგენილი იყო არაუფლებამოსილ გზად მდებარე სადგურებში. სასამართლოს აზრით, ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, გზად მდებარე სადგურებში საერთო ფორმის აქტი დგება მხოლოდ 3 გამონაკლის შემთხვევაში. კომერციული უწესრიგობის მქონე დატვირთული ვაგონების გამოვლენისას, ტვირთის დამაგრების დარღვევის გამოვლენისას და დატაცების ნიშნით დატვირთული ვაგონების აღმოჩენისას. ყველა სხვა შემთხვევაში, მათ შორის ვაგონების დაყოვნებისას, საერთო ფორმის აქტი უნდა შედგეს დანიშნულების სადგურში.

კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა „რკინიგზით ტვირთის გადაზიდვის წესების“ 434-ე მუხლი და არ გამოიყენა ამავე წესების სხვა მუხლები, რის გამოც გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე, რადგან: ა) „წესების“ 434-ე მუხლის მე-2 ნაწილში მოცემულია არასრული ჩამონათვალი იმ გარემოებებისა, რომელთა დასადასტურებლადაც საერთო ფორმის აქტი უნდა შედგეს გზად მდებარე სადგურში და ერთ-ერთ გარემოებას წარმოადგენს ვაგონების დაყოვნება. სასამართლოს მიერ მითითებულ 434-ე მუხლის პირველ ნაწილში ზოგადად არის განმარტებული, რომ გაგზავნის ან დანიშნულების სადგურში საერთო ფორმის აქტი დგება, თუ აშკარაა რკინიგზის, ტვირთგამგზავნის, ტვირთმიმღების ან სხვა ვალდებული პირის პასუხისმგებლობა, ან თუ ტვირთგამგზავნი, ტვირთმფლობელი ან სხვა ვალდებული პირი უარს აცხადებს ან თავს არიდებს ვაგონის დაზიანების აქტის, მიმღებ-ჩამბარებლის სამახსოვროს, ვაგონის მიწოდება-გამოყვანის უწყისის ხელმოწერაზე. ამრიგად, 434-ე მუხლის პირველი ნაწილი იმპერატიულად არ ადგენს ვაგონების დაყოვნების შემთხვევაში საერთო ფორმის აქტების დანიშნულების სადგურში შედგენის სავალდებულობას, უფრო მეტიც, მასში საერთოდ არ არის ნახსენები ვაგონების დაყოვნება;

ბ)სარკინიგზო კოდექსის 25-ე მუხლის მე-4 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, ტვირთი დანიშნულების ადგილზე დადგენილ ვადაში მიტანილად ითვლება თუ დანიშნულების სადგურში ტვირთის მიწოდება დაყოვნებულია ტვირთმიმღების მიზეზით ან დანიშნულების სადგურის ლიანდაგის დაკავებულობის გამო, .. .. იძულებულია ტვირთი გააჩეროს გზად მდებარე სადგურში. ასეთ შემთხვევაში, ტვირთის დანიშნულების ადგილზე მიწოდების დაყოვნებისას დგება საერთო ფორმის აქტი.

გ)„წესების“ 433-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის მიხედვით საერთო ფორმის აქტით დასტურდება დატვირთული ვაგონების დაყოვნება შუალედურ სადგურში იმის გამო, რომ ტვირთმიმღების ან მისასვლელი ლიანდაგით მფლობელის მიზეზით მათ ვერ იღებენ მომიჯნავე სადგურები ან მომიჯნავე სადგურს არ გააჩნია ვაგონების დაგროვებისათვის საჭირო ტექნიკური აღჭურვილობა.

დ)„წესების“ 413-ე მუხლის მე-2 ნაწილი კი იმპერატიულად ადგენს თუ მომიჯნავე სადგურში მიუღებლობის გამო დატვირთული ვაგონები, ტვირთმიმღების ან მისასვლელი ლიანდაგით მოსარგებლის მიზეზით, დაყოვნდა შუალედურ სადგურში, შუალედური სადგური ავსებს საერთო ფორმის აქტს.

სააპელაციო საასამართლოს მიერ მითითებულ „წესების“ 434-ე მუხლის პირველი ნაწილში (საერთო ფორმის აქტების დანიშნულების სადგურში შედგენა) საერთოდ არ არის ნახსენები ვაგონების დაყოვნება. ამიტომ სასამართლოს მოსაზრება, ვაგონების მოცდენასთან დაკავშირებით საერთო ფორმის აქტების მხოლოდ დანიშნულების სადგურში შედგენის სავალდებულობის შესახებ მცდარია და გამომდინარეობს ნორმის არასწორი განმარტებიდან.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტების საწინააღმდეგოდ, სარკინიგზო კოდექსის 25-ე მუხლის მე-4 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტი და „წესების“ 413-ე მუჟხლის მე-2 ნაწილი ნათლად ადგენს, რომ ტვირთის დანიშნულების ადგილზე მიწოდების დაყოვნებისას, შუადელურ სადგურში დგება საერთო ფორმის აქტი, რომლითაც დასტურდება დატვირთული ვაგონების დაყოვნება შუალედურ სადგურში („წესების“ 433-ე მუჟხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტი). კასატორს მიაჩნია, რომ თუ ვაგონების დაყოვნებას ადგილი აქვს გაგზავნის ან დანიშნულების სადგურში, მაშინ საერთო ფორმის აქტი უნდა შედგეს დაყოვნების ადგილზე გაგზავნის ან დანიშნულების სადგურში, თანახმად „წესების“ 434-ე მუხლის პირველი ნაწილისა, ხოლო თუ ვაგონების დაყოვნება მოხდა გზად მდებარე სადგურში. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, საერთო ფორმის აქტი უნდა შედგეს უშუალოდ დაყოვნების ადგილზე – გზად მდებარე სადგურში, ვინაიდან „წესების“ 440-ე მუხლით გათვალისწინებული რეკვიზიტების ვაგონის დაყოვნების მიზეზის, დაყოვნების დაწყებისა და დამთავრების დროის ფიქსირება სხვა სადგურში შეუძლებელია, რადგან მათ ეს მონაცემები არ გააჩნიათ.

კასატორის აზრით სააპელაციო სასამართლომ .. ..-ის მიერ წარმოდგენილი საერთო ფორმის აქტები არ მიიჩნია სათანადო მტკიცებულებად, რადგან ჩათვალა, რომ აქტები არ იყო სრულყოფილად შედგენილი და მათ არ გააჩნდათ კანონმდებლობით გათვალისწინებული აუცილებელი რეკვიზიტები. სახელდობრ, საერთო ფორმის აქტებში სრულყოფილად არ იყო ფიქსირებული ვაგონების დაყოვნების დაწყებისა და დამთავრების, აგრეთვე დაყოვნების ფაქტობრივი დრო, რასაც ითვალისწინებს „წესების“ 440-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი.

ამ ხარვეზის შევსების მიზნით, .. ..-მ სასამართლოს წარუდგინა ვაგონების მიწოდებისა და აკრების უწყისები (ფორმა გუ-46) რომელიც შეიცავს სპეციალურ გრაფას ვაგონების გამოყენების (მოცდენის დაწყების) თარიღისა და საათის აღნიშვნით (გრაფა 5), ვაგონის დაყოვნების დასრულების თარიღისა და საათის მითითებით (გრაფა 6). უწყისი ასევე ითვალისწინებს ვაგონების გამოყენების (დაყოვნების) ფაქტობრივი დროის ფიქსირებას (გრაფა 7). ამიტომ საერთო ფორმის აქტზე ამ რეკვიზიტების (ვაგონების დაყოვნების დაწყებისა და დამთავრების, აგრეთვე დაყოვნების ფაქტობრივი დრო) მიუთითებლობა შეივსო დამატებითი მტკიცებულებით – ვაგონების მიწოდებისა და აკრების უწყისით (ფორმა გუ-46) და აღნიშნული არ შეიძლება გამხდარიყო .. ..-ის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულების, საერთო ფორმის აქტების უარყოფის საფუძველი.

საქმეში წარმოდგენილ საერთო ფორმის აქტებს სასამართლომ არ მიანიჭა მტკიცებულების ძალა რადგან მათში, „წესების“ 440-ე მუხლის შესაბამისად, არ იყო ფიქსირებული ვაგონების დაყოვნების მიზეზი, რასაც .. .. ვერ დაეთანხმება, რადგან საერთო ფორმის აქტებში ვაგონების მოცდენების მიზეზად ყველგან მითითებულია ფოთის სადგურის მიუღებლობა. თავად ფოთის სადგურის მიუღებლობის მიზეზის განსამარტავად, .. ..-მ დამატებითი მტკიცებულებების სახით სასამართლოს წარუდგინა სადგურ ფოთის წერილები და შპს „.. ..ის“ ბრძანებები, რომლითაც დასტურდება, რომ გზად მდებარე სადგურებში შპს „ჩ...ს“ ვაგონების დაყოვნება გამოწვეული იყო ფოთის ტერმინალში მისი 80 ვაგონის დაგროვებით (რაც გამოიწვია ტანკერების დაგვიანებამ), რის გამოც ფოთის ტერმინალის დაცლამდე, .. .. იძულებული იყო შპს „ჩ...ს“ ვაგონები გაეჩერებინა გზად მდებარე სადგურებში, მაგრამ სასამართლომ უკანონოდ არ გაითვალისწინა წარდგენილი დამატებითი მტკიცებულებები.

„წესების“ 413-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად თუ მომიჯნავე სადგურში მიუღებლობის გამო დატვირთული ვაგონები დაყოვნდა შუალედურ სადგურში, ტვირთმიმღების მიზეზით და მომიჯნავე სადგურს არ გააჩნია ვაგონების დასაგროვებლად საჭირო ტექნიკური საშუალებები, .. .. გასცემს ვაგონების დაყოვნების განკარგულებას შუალედურ სადგურში და შუალედური სადგური ავსებს საერთო ფორმის აქტს.

ვინაიდან 2004 წლის 2 სექტემბრისათვის შპს „ჩ...ს“ ტერმინალზე სათავსოს უქონლობის გამო, სადგურ ფოთში შპს „ჩ...ის“ დაუცლელი 80 ვაგონი, „წესების“ 413-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, .. ..-მ გასცა ბრძანება ¹15 შპს „ჩ...ს“ 69 ვაგონის შუალედურ სადგურში (სადგური სამტრედია) დაყოვნების შესახებ. იგივე მიზეზით, სათავსოს უქონლობის გამო, შპს „ჩ...ის“ 13 ცისტერნის დაყოვნებაზე 3 სექტემბერს გაიცა ბრძანება ¹16 5 სექტემბერს იგივე მოტივით გაიცა ბრძანება ¹17 სამტრედიაში 22 ცისტერნის დაყოვნებაზე და ა.შ.

კასატორის განმარტებით „წესების“ 413-ე მუხლით გათვალისწინებული სადგურ ფოთის შეტყობინებები და მათ საფუძველზე გამოცემული ბრძანებები, შპს „ჩ....ის“ ტერმინალზე სათავსოს უქონლობის გამო, მისი ვაგონების გზად მდებარე სადგურებში დაყოვნების შესახებ“ სააპელაციო სასამართლომ სათანადო მტკიცებულებებად არ მიიჩნია, რაც უკანონოა. ამ მტკიცებულებათა შეფასებისას სასამართლომ არ გამოიყენა „წესების“ 413-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, რაც სამართლებრივად არის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული, გადაწყვეტილების გაუქმების უდავო საფუძველი. აღნიშნული მტკიცებულებების შეფასებისას, სააპელაციო სასამართლოს რომ ეხელმძღვანელა „წესების“ 413-ე მუხლით, სასამართლო მათ სათანადო მტკიცებულებად ჩათვლიდა და მიიღებდა .. ..-ის სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ გადაწყვეტილებას;

გარდა დაუსაბუთებლობისა, სააპელაციო სასამართლომ .. ..-ის სარჩელი არ დააკმაყოფილა უსაფუძვლობის გამო და იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლით. ვინაიდან განსახილველი დავის საგანია ტვირთის გადაზიდვასთან დაკავშირებული ურთიერთობა. კასატორს მიაჩნია, რომ სასამპართლოს დავის გადაწყვეტისას, გარდა სამოქალაქო კოდექსის ზოგადი ნორმებისა, უპირველესად უნდა ეხელმძღვანელა საქართველოს სარკინიგზო კოდექსით, რომელიც სპეციალური კანონია, რომელშიც დეტალურად არის რეგლამენტირებული სარკინიგზო ტრანსპორტით ტვირთის გადაზიდვის წესები, მხარეთა უფლება-მოვალეობები და პასუხისმგებლობის საფუძვლები, კერძოდ:

სარკინიგზო კოდექსის 22-ე მუხლის მე-7 ნაწილი ადგენსა: „ტვირთის გადაზიდვისა და მასთან დაკავშირებული სხვა მომსახურების გაწევის საფასურის გადახდამდე ვაგონის დაყოვნებისა და ტვირთის ვაგონში შენახვისათვის პასუხისმგებლობა, აგრეთვე ვაგონით (კონტეინერით) სარგებლობის საფასურის გადახდის ვალდებულება მისი დაყოვნების მთელი დროისათვის ეკისრება ტვირთმფლობელს ან ექსპედიტორს“.

სარკინიგზო კოდექსის 23-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით „რკინიგზის მიერ ტვირთგამგზავნისათვის (ტვირთმიმღებისათვის) ან ექსპედიტორისათვის ვაგონის (კონტეინერის) დასაცლელად ან დასატვირთად გამოყოფის მომენტიდან მისი უკან დაბრუნების მომენტამდე ტვირთგამგზავნი (კონტეინერით) სარგებლობის საფასური და .. ..-ს აუნაზღაუროს ვაგონის (კონტეინერის) დაგვიანებით დაბრუნების გამო გაწეული ტვირთის შენახვის ხარჯი“.

სარკინიგზო კოდექსის 36-ე მუხლის მე-10 ნაწილი ადგენს: „ტვირთგამგზავნის (ტვირთმიმღების) ან ექსპედიტორის მიზეზით .. ..-ის სადგურში ან ნავსადგურის მისამართზე მისული ან დატვირთვა-გადმოტვირთვისათვის სამუშაოების ჩატარების ადგილზე მიწოდებული ან ამ ადგილის გათავისუფლების მოლოდინში მდგარი ვაგონის (კონტეინერის) დაყოვნებისას, აგრეთვე ამ პირების მისამართზე მისული ვაგონის (კონტეინერის) გზად მდებარე .. ..-ის სადგურში დაყოვნებისას აღნიშნული პირები ვალდებულნი არიან .. ..-ს გადაუხადონ ვაგონით (კონტეინერით) სარგებლობისა და ტვირთის შენახვის დადგენილი საფასური მისი დაყოვნების მთელი დროისათვის“.

კოდექსის 25-ე მუხლის მე-4 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, ტვირთის დანიშნულების ადგილზე მიწოდების დაყოვნებისას დგება საერთო ფორმის აქტი, რომლის საფუძველზეც ტვირთმიმღები ან ექსპედიტორი ვალდებულია გადაუხადოს .. ..-ს ამ კოდექსით დადგენილი საფასური.

კასატორის აზრით, ვაგონების დაყოვნების დროს (მოცდენისას) სარკინიგზო კოდექსის 22-ე, 23-ე, 25-ე და 36-ე მუხლებით დადგენილი ვაგონით სარგებლობის საფასური, სამართლებრივად წარმოადგენს .. ..-სათვის, როგორც გადამზიდველისათვის, მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას, რადგან „ჩ...ის“, როგორც ტვირთმიმღებს, დროულად რომ დაეცალა და გაეთავისუფლებინა ფოთის სადგურში გაჩერებული 80 ვაგონი, .. .. შეუფერხებლად მიაწვდიდა დანარჩენ ვაგონებსაც და იძულებული არ იქნებოდა ვაგონები დაეყოვნებინა გზად მდებარე სადგურებში, ხოლო „ჩ...ს“ მიერ დაყოვნებული ვაგონებით .. .. განახორციელებდა სხვა გადაზიდვას და შესაბამისად მიიღებდა შემოსავალს. სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის მიხედვით, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც, კერძოდ იმ შემოსავლისთვის, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის საფუძველზე შპს „.. ..“ ითხოვს გააუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2006 წლის 2 ნოემბრის გადაწყვეტილება, როგორც უკანონო და ამავე კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად მიიღებული იქნას ახალი გადაწყვეტილება შპს „.. ..ის“ სარჩელის დაკმაყოფილებისა და შპს „ჩ... (ფოთი) ლიმიტედ საქართველოსთვის“, ვაგონების დაყოვნების გამო, ვაგონით სარგებლობის საფასურისა და ტვირთის შენახვის ხარჯის სახით 183161 ლარის დაკისრების თაობაზე. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის საფუძველზე. ასევე კასატორი ითხოვს, შპს „ჩ... (ფოთი) ლიმიტედ საქართველოსათვის“ .. ..-ის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 9158 ლარის დაკისრებას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ განიხილა საქმის მასალები, გაეცნო საკასაციო საჩივარს და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ 2003 წლიდან შპს „.. ..ის“ მეშვეობით შპს „ჩ... ლიმიტედ საქართველო“ ახორციელებდა საქართველოს ტერიტორიაზე აზერბაიჯანის სახელმწიფო საზღვრიდან ფოთამდე ნავთობისა და ნავთობპროდუქტების საერთაშორისო სარკინიგზო გადაზიდვებს სხვადასხვა მოცულობით. სააპელაციო სასამართლოს მიერ ასევე დადგენილია, რომ საქმეზე წარმოდგენილი საერთო ფორმის აქტები შედგენილია „რკინიგზით ტვირთის გადაზიდვის წესების მოთხოვნათა დარღვევით სააპელაციო სასამართლოს მიერ სხვა ფაქტობრივი გარემოებით დადგენილი არ არის.

კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არასწორად განმარტა „რკინიგზით ტვირთის გადაზიდვის“ 434-ე მუხლი. მისი აზრით, აღნიშნული ნორმა უნდა განმარტებულიყო სარკინიგზო კოდექსის 25-ე მუხლის მე-4 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის, „რკინიგზის ტვირთის გადაზიდვის წესების“ 433-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტისა და ამავე წესების 413-ე მუხლის მე-2 ნაწილთან ერთობლიობაში, ხოლო აღნიშნული ნორმათა ანალიზი ცხადყოფს, რომ საერთო ფორმის აქტი შეიძლება შედგეს შუალედურ სადგურში ტვითმიმღების მიზეზით ან დანიშნულების სადგურის ლიანდაგის დაკავებლობის გამო.

პალატა თვლის, რომ საერთო ფორმის აქტის შედგენის ადგილს გზადმდებარე ან დანიშნულების სადგურში არ შეიძლება მიენიჭოს გადამწყვეტი მნიშვნელობა დავის გადასაწყვეტად. მოცემულ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია იმ გარემოების დადგენა, თუ რა სახის იურიდიული მნიშვნელობის ფაქტი დადასტურდება საქმეში წარმოდგენილი საერთო ფორმის აქტებით. უპირველეს ყოვლისა სააპელაციო პალატა უთითებს, რომ ყველა საერთო ფორმის აქტი შედგენილია კანონის მოთხოვნათა დარღვევით. მაგრამ, საერთო ფორმის აქტზე მხოლოდ შტემპელის არ არსებობა, როდესაც აქტს სათანადო პირები ადასტურებენ, არ ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ აქტი ბათილია, მასზე მსჯელობა შესაძლებელია სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლიობაში.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ დავის არსის სწორად განსაზღვრისათვის საჭიროა დადგინდეს ვაგონების დაყოვნების მიზეზი. მოცემულ შემთხვევაში გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება იმ ფაქტის დადგენას, რის გამო მოხდა ვაგონების დაყოვნება. იგი გამოწვეული იყო თვითონ ტვირთმიმღების ბრალით თუ დანიშნულების სადგურში არსებული მდგომარეობით. ბუნებრივია, თუ დანიშნულების სადგურში განთავსებული იყო სხვა ვაგონები, მაშინ მის შემდგომ მომავალი ვაგონები ვერ მოახდენდნენ გადმოტვირთვას და მას მოცდენისთვის არ შეიძლება პასუხისმგებლობა დააკისროს. სწორედ აღნიშნული გარემოებების დადგენა არის წინაპირობა დავის სწორად გადაწყვეტის.

პალატა მიიჩნევს, რომ ზემომითითებული გარემოებების დაუდგენლობა, მათი სამართლებრივი შეფასების არარსებობა სასამართლოს გადაწყვეტილების შეფასებას შეუძლებელს ხდის. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

შპს „.. ..ის“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2006 წლის 2 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას;

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.