ას-760-976-08 10 თებერვალი, 2009 წ.

ქ.თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

მოსამართლეები:

ნ. კვანტალიანი (მომხსენებელი), ლ. ლაზარაშვილი

სხდომის მდივანი _ ვ. ბოკუჩავა

კასატორები _ მ. და გ. ა-იები (მოპასუხეები)

წარმომადგენ. _ ქ. ბ-ძე, დ.გ-შვილი

მოწინააღმდეგე მხარეები _ ნ. ქ-შვილი (მოსარჩელე)

წარმომადგენ. _ ლ.ი-იანი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი _ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, გარიგების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ. ქ-შვილმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ. გ. და შ. ა-იების მიმართ ბინიდან გამოსახლების თაობაზე შემდეგი საფუძვლებით: ნ. ქ-შვილმა მ. გ. და შ. ა-იებისაგან 2001 წლის 6 ივლისს სანოტარო წესით გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე 2000 ლარად შეიძინა ქ. თბილისში, . . . მე-15 კორპუსში მდებარე ¹1 ბინა. აღნიშნული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე 2001 წლის 11 ივლისს საჯარო რეესტრში ბინა დარეგისტრირდა ნ. ქ-შვილის სახელზე. ამდენად, მოსარჩელემ საკუთრების უფლება სადავო ბინაზე შეიძინა სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის დაცვით. არაერთგზის გაფრთხილებისა და მოთხოვნის მიუხედავად, მოპასუხეებმა უარი განაცხადეს ბინის გამოთავისუფლებასა და მისი მოსარჩელისათვის გადაცემაზე.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და შეგებებული სარჩელით მოითხოვეს 2001 წლის 6 ივლისის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა შემდეგი დასაბუთებით: სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმდა იძულებისა და მუქარის გზით. მ. და გ. ა-იებთან მივიდა ვინმე მ. მ-შვილი, რომელმაც განუმარტა, რომ მოპასუხეთა შვილს, ზ. ა-იას ჰქონდა მისი ვალი, რომლის უზრუნველსაყოფადაც მოპასუხეებს უნდა გადაეფორმებინათ კუთვნილი ბინა. სესხის დაბრუნების შემთხვევაში სადავო უძრავი ნივთი დაუბრუნდებოდათ უკან. სადავო გარიგება დაიდო მოსაჩვენებლად, ისე, რომ რეალურად ბინის გასხვისების სურვილი მხარეს არ ჰქონდა და არც შესაბამისი ღირებულება ნ.ქ-შვილს მოპასუხეთათვის არ გადაუხდია.

ქ.თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ნ. ქ-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა, შ. გ. და მ. ა-იები ქ.თბილისში, . . . მე-15 კორპუსში მდებარე ¹1 ბინიდან გამოსახლდნენ თანმხლებ პირებთან ერთად, შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მ. და გ. ა-იებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 9 მარტის გადაწყვეტილებით რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება გაუქმდა, ნ.ქ-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, მ. და გ. ა-იების სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ნ. ქ-შვილსა და მ. გ. და შ. ა-იებს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ნ. ქ-შვილმა გაასაჩივრა საკასაციო წესით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2005 წლის 18 ოქტომბრის განჩინებით გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და საქმე დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 11 მარტის გადაწყვეტილებით მ. და გ. ა-იების სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ნ. ქ-შვილის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, მ. გ. და შ. ა-იები სადავო ბინიდან გამოსახლდნენ, ხოლო შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი: 2001 წლის 6 ივლისს მხარეებს, ერთი მხრივ, ნ. ქ-შვილსა და მეორე მხრივ, მ. გ. და შ. ა-იებს შორის, დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე ქ.თბილისში, . . . მე-15 კორპუსში მდებარე ¹1 ბინის მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში აღირიცხა ნ. ქ-შვილი. ზ. ა-ია, რომელიც გარკვეული პერიოდი ცხოვრობდა რუსეთში, 1996 წლიდან იცნობდა მ. მ-შვილს და მასთან ერთად აწარმოებდა ბიზნესს. ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით მ. გ. და შ. ა-იებს სასამართლოსათვის 2004 წლის 7 ოქტომბრამდე არ მიუმართავთ. ნ. ქ-შვილის მაზლს _ მ. მ-შვილს, ჰქონდა მისი რძლის ვალი 5000 აშშ დოლარის ოდენობით. ნ.ქ-შვილი დასთანხმდა მ.მ-შვილის წინადადებას, ვალის დაბრუნების ნაცვლად, სადავო ბინის გადაფორმების შესახებ. ნ. ქ-შვილი და მ. გ. და შ. ა-იები ხელშეკრულების დადებამდე ერთმანეთს არ იცნობდნენ. მ. გ. და შ. ა-იების შეგებებული სარჩელის, 2004 წლის 9 ნოემბრის სასამართლოს სხდომაზე მ. ა-იას განმარტების, სააპელაციო სასამართლოში აპელანტების ახსნა-განმარტებების, ასევე, საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილი შესაგებლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ ზ. ა-იასა და მ. მ-შვილს შორის არსებობდა სასესხო ურთიერთობა და მოცემული სამოქალაქო დავის მხარეებს შორის დაიდო არა ნასყიდობის, არამედ სესხიდან წარმოშობილი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მხარეთა ახსნა-განმარტებების საფუძველზე ჩათვალა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებით დაიფარა მხარეებს შორის არსებული სხვა (სასესხო) ვალდებულება. პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაკითხული მოწმეების _ დ.ო-ის, ს.ფ-ის, თ.კ-ას ჩვენებებით სასამართლომ დაადგინა, რომ აპელანტებს პერიოდულად აკითხავდნენ და სთხოვდნენ ვალის დაბრუნებას. სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალებისა და მოწმეთა ჩვენებების ანალიზით დაასკვნა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლით დადგენილი წესით დადასტურებული არ არის მართლსაწინააღმდეგო მიზნითა და საშუალებათა გამოყენებით მყიდველისა და მისი ახლობლების მხრიდან გამყიდველის იძულება გარიგების დასადებად, ვინაიდან არც ერთი მოწმის ჩვენებით არ დგინდება, რომ მ. მ-შვილი ა-იების ოჯახზე რაიმე ზეწოლას ახორციელებდა. არც ერთი მოწმე არ არის ა-იების ოჯახის მიმართ მუქარისა და შეურაცხყოფის უშუალო მომსწრე, არამედ, ა-იების გადმოცემით, იციან, რომ ზ. ა-იას ვალის გამო იძულებული გახდნენ გაეფორმებინათ ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 85-ე-88-ე მუხლებით, გაითვალისწინა აპელანტთა ასაკი, ცხოვრებისეული გარემოებები და ჩათვალა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოწმეთა ჩვენებებით არ დგინდება უშუალოდ რა სახის იძულება განხორციელდა, შეეძლო თუ არა მას თავისი ხასიათით რაიმე გავლენა მოეხდინა პირზე და ეფიქრებინა, რომ მის პიროვნებას ან ქონებას რეალური საფრთხე ემუქრება. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტის მიერ სადავო გარემოებების დასადასტურებლად მითითებული მტკიცებულება _ მოწმეთა ჩვენებები არ წარმოადგენს ნასყიდობის ხელშეკრულების გამაბათილებელ მტკიცებულებას. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის პირველი ნაწილით და დაადგინა, რომ ნ. ქ-შვილს, მ. გ. და შ. ა-იებისათვის ბინის ღირებულების საფასური არ გადაუხდია. სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის, მხარეთა ახსნა-განმარტებებისა და მოწმე ლია ცათაშვილის ჩვენების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ დასაბუთებულად მიიჩნია მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება წარმოადგენს თვალთმაქცურ გარიგებას, რომლითაც დაფარულ იქნა სხვა სესხის გარიგება და ამგვარი შესრულებით შეწყდა სასესხო ურთიერთობა. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ წერილობითი სავალო საბუთის არარსებობის პირობებში, მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებით, ვალის დადასტურება დაუშვებელია. სააპელაციო პალატამ საქმის მასალებით დაადგინა, რომ მ. ა-იას მიერ სასამართლოსათვის მიცემული განმარტებების თანახმად, მის შვილს, ზ. ა-იას ჰქონდა მ. მ-შვილის ვალი, რისი ოდენობაც არ დაუკონკრეტებია. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლის შესაბამისად სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ მხარეთა შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით დაიფარა სხვა გარიგება. რაც შეეხება მ. მ-შვილის მხრიდან, ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების მიზნით, ა-იების იძულებას, აღნიშნული გარემოება სათანადო დადასტურებას მოითხოვს, რაც კონკრეტულ შემთხვევაში საქმის მასალებით არ დგინდება. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 427-ე, 428-ე მუხლებით და ჩათვალა, რომ მ. მ-შვილი ერთდროულად წარმოადგენს ნ. ქ-შვილის მოვალეს და ზ. ა-იას მიმართ კრედიტორს. შესაბამისად, ა-იების მიერ ნ. ქ-შვილისათვის მ. მ-შვილის ვალის სანაცვლოდ ბინის გადაცემით შეწყდა ვალდებულებითი ურთიერთობა, ერთი მხრივ, ზ. ა-იასა და მ. მ-შვილს, ხოლო მეორე მხრივ, მ-შვილსა და ნ. ქ-შვილს შორის. მიუხედავად იმ გარემოებისა, რომ ვალდებულება უშუალოდ მოვალე ზ. ა-იას არ შეუსრულებია, ასევე აღნიშნული შესრულება მიიღო არა კრედიტორმა მ. მ-შვილმა, არამედ ნ. ქ-შვილმა, სასამართლომ მიიჩნია, რომ კრედიტორთა სასარგებლოდ ვალდებულება შესრულდა კანონის მოთხოვნათა დაცვით. პალატის მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში არც ვალდებულების ბუნებიდან და არც ხელშეკრულებიდან არ გამომდინარეობს, რომ მოვალეს ვალდებულება პირადად უნდა შეესრულებინა. საქმის მასალებით კი დადგენილია, რომ მ-შვილმა თვითონ შესთავაზა ქ-შვილს ვალდებულების შესრულების მიღება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ქ-შვილმა ვალდებულების შესრულება მიიღო კანონის დაცვით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მ. და გ. ა-იებმა გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვეს მისი გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ სათანადოდ არ შეაფასა შემდეგი გარემეობანი: ნ.ქ-შვილი თავისი სარჩელის საფუძვლად მიუთითებდა იმას, რომ მოპასუხეთაგან 2000 ლარად შეიძინა სადავო ბინა და დარეგისტრირდა მის მესაკუთრედ. მ. და გ. ა-იები შეგებებული სარჩელით აღნიშნული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობას ამყარებდნენ გარიგების მხარეთა ნების გამოვლენის ნაკლზე, რადგან ხელშეკრულების დადებამდე არ იცნობდნენ ნ.ქ-შვილს, რეალურად გარიგება ბინის გაყიდვას არ ითვალისწინებს, შესაბამისად, მათ არც სადავო ნივთი გადაუციათ მყიდველისათვის და არც მისი საფასური მიუღიათ. ფაქტობრივად, ნასყიდობა დაიდო მ. და გ. ა-იების შვილის _ ზ. ა-იას მიერ ნ.ქ-შვილის ნათესავის _ ზ. მ-შვილის მიმართ არსებული სესხის უზრუნველსაყოფად ზ.მ-შვილის მხრიდან იძულების, მუქარისა და შანტაჟის გამო. სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3-4, 102-ე, 105-ე და 381-ე მუხლების მოთხოვნები. სასამართლომ დაადგინა, რომ ნ.ქ-შვილსა და მ. გ. შ. ა-იებს შორის ნასყიდობის ხელშეკრულება არ დადებულა, სადავო გარიგება, სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის შესაბამისად, მოჩვენებითია და მისი მეშვეობით შესრულდა სხვა ვალდებულება, რა დროსაც გადაწყვეტილება დაასაბუთა სამოქალაქო კოდექსის 371-ე, 373-ე, 427-ე და 428-ე მუხლებით, რომლებიც ნ.ქ-შვილს საერთოდ არ მიუთითებია. სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 623-624-ე მუხლები, როდესაც სათანადო მტკიცებულების არარსებობის პირობებში ზ.ა-იასა და მ.მ-შვილს შორის სესხის ხელშეკრულების არსებობა დადგენილად ჩათვალა. სააპელაციო პალატამ არ გაითვალისწინა საქმის განხილვისას ზ.ა-იას განმარტება, რომ რუსეთში ცხოვრებისას საერთო საქმიანობას ეწეოდა ზ.მ-შვილთან ერთად, თუმცა სადავო გარიგების დადებისას მისი ვალი არ ჰქონდა. ამასთან, სესხის ხელშეკრულების არსებობის შემთხვევაშიც სასამართლოს უნდა გამოერკვია მისი პირობები, ნასესხები თანხის ოდენობა, მხარეთა შორის სასესხო ურთიერთობის წარმოშობის დრო, ვისგან შეიტყვეს მოპასუხეებმა ზ.ა-იას ვალის შესახებ, ამ უკანასკნ.ს მითითებით გაუფორმეს ნ.ქ-შვილს ერთადერთი ბინა თუ საკუთარი ინიციატივით, ნასყიდობის ხელშეკრულების შედგენის მომენტისათვის რა ოდენობის სესხი ჰქონდა ზ.ა-იას მ.მ-შვილის მიმართ და რა ღირებულების უძრავი ნივთი გადაეცა მის სანაცვლოდ მოსარჩელეს, როდის მოხდა მრავალმხრივი ნების გამოვლენა მოპასუხეთა ბინის გადაცემით ზ.ა-იას ვალის გაქვითვის თაობაზე, მაშინ, როცა მოსარჩელე და მოპასუხეები 2001 წლის 6 ივლისის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებამდე ერთმანეთს არ იცნობდნენ, ხოლო მესამე პირები _ ზ.ა-ია და მ.მ-შვილი სადავო ხელშეკრულების მხარეებს არ წარმოადგენდნენ. მეტიც, ზ.ა-ია ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას საქართველოში საერთოდ არ იმყოფებოდა. სააპელაციო პალატას ასევე არ გამოურკვევია, შეესაბამებოდა თუ არა სადავო ნასყიდობის საგნის რეალურ ღირებულებას ხელშეკრულებაში დაფიქსირებული ფასი _ 2000 ლარი და 2000 ლარად შეფასებული ნივთის ნ.ქ-შვილისათვის გადაცემით როგორ უნდა დაფარულიყო ორი სხვადასხვა ფულადი ვალდებულება, მაშინ, როცა მ.მ-შვილის დავალიანება ნ.ქ-შვილის მიმართ, სასამართლოს მითითებით, შეადგენდა 5000 აშშ დოლარს, ხოლო ზ.ა-იას სესხის ოდენობა მ.მ-შვილის მიმართ არ დადგენილა. ვალის არსებობის დამადასტურებლად საქმეში არა თუ წერილობითი მტკიცებულება, არამედ მ.მ-შვილის განმარტებაც კი არ არის წარმოდგენილი. ზ.ა-იას სასესხო დავალიანების დასადასტურებლად სასამართლო შემოიფარგლა მხოლოდ ზ.ა-იას დედის განმარტებით.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო შემდეგი: 2001 წლის 6 ივლისს ნ. ქ-შვილსა და მ. გ. და შ. ა-იებს შორის დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე ქ.თბილისში, . . . მე-15 კორპუსში მდებარე ¹1 ბინის მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში აღირიცხა ნ. ქ-შვილი. ზ. ა-ია, რომელიც გარკვეული პერიოდი ცხოვრობდა რუსეთში, 1996 წლიდან იცნობდა მ. მ-შვილს და მასთან ერთად აწარმოებდა ბიზნესს. ზ. ა-იასა და მ. მ-შვილს შორის არსებობდა სასესხო ურთიერთობა. მ. მ-შვილს ჰქონდა მისი რძლის, ნ. ქ-შვილის ვალი 5000 აშშ დოლარის ოდენობით. ქ-შვილი დასთანხმდა მ-შვილის წინადადებას, ვალის დაბრუნების ნაცვლად, სადავო ბინის გადაფორმების შესახებ. ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით მ. გ. და შ. ა-იებს სასამართლოსათვის 2004 წლის 7 ოქტომბრამდე არ მიუმართავთ.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთება და მიაჩნია, რომ მ. და გ. ა-იების საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდეს და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის პირველი ნაწილის «ბ» ქვეპუნქტის თანახმად, აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ სათანადოდ არ გამოიკვლია საქმის გარემოებები, რის გამოც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია, კერძოდ:

უპირველესად, უნდა აღინიშნოს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი გარემოება ეწინააღმდეგება მიღებულ გადაწყვეტილებას, კერძოდ, სააპელაციო პალატამ შეაფასა რა სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება, დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ იგი წარმოადგენს თვალთმაქცურ გარიგებას, რომლითაც დაიფარა სხვა გარიგება, კერძოდ, სესხის ხელშეკრულებას. ამასთან, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მ. და გ. ა-იების შეგებებული სარჩელი სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე და ამ ხელშეკრულების საფუძველზე დააკმაყოფილა ნ.ქ-შვილის სარჩელი მოპასუხეთა ბინიდან გამოსახლების თაობაზე. ამდენად, სასამართლომ თვალთმაქცურ (ბათილ) გარიგებად შეფასებული ნასყიდობის ხელშეკრულება საფუძვლად დაუდო სარჩელის დაკმაყოფილებას.

სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილით დაადგინა როგორც მ. ა-იას, ასევე გ. და შ. ა-იების უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა (გამოსახლება) ისე, რომ არანაირი შეფასება არ მიუცია გ. და შ. ა-იების მიერ სადავოდ გამხდარი ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას მათი ნამდვილი ნების არარსებობაზე და შემოიფარგლა მხოლოდ მ. ა-იას ნების შემოწმებით.

სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლზე დაყრდნობით დაადგინა, რომ მ. ა-იას აღიარება, რომ მის შვილს, ზ. ა-იას ჰქონდა მ. მ-შვილის ვალი საკმარის საფუძველს წარმოადგენს დასკვნისათვის, რომ ა-იების მიერ ქ-შვილისათვის მ. მ-შვილის ვალის სანაცვლოდ ბინის გადაცემით შეწყდა ვალდებულებით _ სასესხო ურთიერთობა ზ. ა-იასა და მ. მ-შვილს შორის.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო პალატის აღნიშნულ მსჯელობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლის მიხედვით, ერთი მხარის მიერ ისეთი გარემოების არსებობის ან არარსებობის დადასტურება (აღიარება), რომელზეც მეორე მხარე ამყარებს თავის მოთხოვნებსა თუ შესაგებელს, სასამართლომ შეიძლება საკმარის მტკიცებულებად ჩათვალოს და საფუძვლად დაუდოს თავის გადაწყვეტილებას. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნული მუხლით გათვალისწინებულ აღიარებად მიიჩნია მ. ა-იას განმარტება სასამართლო სხდომაზე, რომ მის შვილს _ ზ. ა-იას ჰქონდა მ. მ-შვილის ვალი. მითითებული განმარტებისა და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ მხარეთა შორის ნასყიდობის ხელშეკრულებით დაიფარა სასესხო ურთიერთობა. უპირველესად, უნდა აღინიშნოს, რომ სესხის ხელშეკრულება იდება რა მხარეთა შორის, ამ ხელშეკრულების არსებობის აღიარება თვით ხელშეკრულების მხარეების _ კრედიტორისა და მოვალის მიერ უნდა მოხდეს. სხვა პირის მიერ სესხის არსებობის დადასტურება წარმოადგენს ერთ-ერთ მტკიცებულებას სესხის ხელშეკრულების დადების დასადგენად და იგი საჭიროებს კანონით გათვალისწინებულ შემოწმებასა და შეფასებას.

ამასთან, მ. ა-იას მიერ ზ. ა-იას ვალის არსებობის დადასტურება ცალსახად არ ადგენს მ. ა-იას მიერ ზ. ა-იას ვალის გადახდის სურვილს. სამოქალაქო კოდექსის 371-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ კანონიდან, ხელშეკრულებიდან ან ვალდებულების ბუნებიდან არ გამომდინარეობს, რომ მოვალემ პირადად უნდა შეასრულოს ვალდებულება, მაშინ ეს ვალდებულება შეიძლება შეასრულოს მესამე პირმაც. აღნიშნული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, ცალსახად შეიძლება დავასკვნათ, რომ მესამე პირები _ მ. შ. და გ. ა-იები უფლებამოსილი იყვნენ, შეესრულებინათ მოვალის _ ზ. ა-იას ვალდებულება მ. მ-შვილის მიმართ. აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებული ქმედება იურიდიულად გამართლებულია მხოლოდ და მხოლოდ მაშინ, თუკი ვალდებულებით ურთიერთობაში მონაწილეობის მსურველ სუბიექტთა ნება თავისუფალია და ნამდვილი. ამდენად, სხვისი ვალდებულების შესრულებაზე დავის შემთხვევაში მესამე პირის ნების შემოწმება აუცილებელია.

სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ მხარეთა შორის ნასყიდობის ხელშეკრულებით დაიფარა სასესხო ურთიერთობა, ეფუძნება მხოლოდ მ. ა-იას განმარტებას. ამასთან, სასამართლოს ამ დასკვნის გაზიარების შემთხვევაშიც გაურკვეველია სადავო ნასყიდობის საგნის _ საცხოვრებელი ბინის სხვა მესაკუთრეთა, გ. და შ. ა-იების ნება, იმის გათვალისწინებით, რომ ორივე მათგანი სადავოდ ხდის ნასყიდობის ხელშეკრულებას, ხოლო სასამართლო ამ პირთა მიერ სხვისი ვალის დაფარვის მიზნით ქონების განკარგვას მხოლოდ მ. ა-იას განმარტებით ადგენს.

საკასაციო სასამართლო უთითებს იმ გარემოებაზე, რომ მოცემულ საქმეზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2005 წლის 18 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო სასამართლოს, საქმის ფაქტობრივ გარემოებათა გამოკვლევის გზით დაედგინა მხარეთა შორის რეალურად წარმოშობილი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის მეორე ნაწილთან შესაბამისობაში. საკასაციო სასამართლო აღნიშნულ გადაწყვეტილებაშიც ასევე უთითებდა, რომ უნდა გარკვეულიყო სამოქალაქო კოდექსის 428-ე მუხლის საფუძველზე სხვა ვალდებულების შესრულებით ხომ არ შეწყვეტილა ვალდებულება, რაც ცალსახად მოიაზრებდა ვალდებულების შესრულებისა და შემსრულებლის ნების ნამდვილობის გამოკვლევას.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით საკასაციო სასამართლოს მითითება არ შესრულებულა, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველია.

საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ განჩინების კვლევით ნაწილში მითითებულ გარემოებათა გათვალისწინებით უნდა გამოარკვიოს:

რა ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობდა მოდავე მხარეთა შორის და ჰქონდა თუ არა ადგილი მხარეთა მიერ თვალთმაქცური გარიგების დადებას, რა გარიგება დაიფარა და დადებით შემთხვევაში დაფარული გარიგების სუბიექტებს რა ვალდებულებები გააჩნდათ ერთმანეთის წინაშე;

თვალთმაქცური გარიგების სუბიექტთა ნამდვილი ნება რას ისახავდა მიზნად და რა სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა შეიძლება დაეკისროთ მათ;

იკისრა თუ არა მ. ა-იამ შვილის, ზ. ა-იას სასესხო ვალდებულების შესრულება, და თუ იკისრა, უნდა გაირკვეს მისი ქონებრივი უფლებამოსილების ფარგლები.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

მ. და გ. ა-იების საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.