¹ას-770-985-08 12 იანვარი, 2009 წ.

ქ. თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

მოსამართლეები:

ნ. კვანტალიანი (მომხსენებელი), ლ. ლაზარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტრო (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ვ. შ-ძის უფლებამონაცვლე ვ. შ-ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 4 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ვ. შ-ძემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს მიმართ შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: მოსარჩელე მუშაობდა სს „ჭ.-ის“ მაღაროში მებიგედ. 1970 წლის 21 ივნისს იგი მგზავრობდა რა ჭიათურის ... პარტიის კუთვნილი ავტომობილით, ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დაზარალდა და დაკარგა პროფესიული შრომისუნარიანობა 80 პროცენტით. ჭიათურის საქალაქო სასამართლოს 1970 წლის გადაწყვეტილებით ვ. შ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოპასუხე ჭიათურის გეოლოგიურ საძიებო პარტიას დაეკისრა ვ. შ-ძის ყოველთვიური თანამდებობრივი სარგოს 80%-ის, თვეში 142 მანეთის გადახდა. სასამართლო გადაწყვეტილებით დაკისრებულ თანხას ვ. შ-ძე იღებდა 1997 წლის მაისამდე, ხოლო შემდგომ სარჩოს გადახდა შეუწყდა. მოსარჩელემ მოითხოვა დაგროვილი დავალიანების სახით მოპასუხისათვის 17490 ლარის და ყოველთვიურად სარჩოს სახით 176 ლარის დაკისრება.

პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას 2006 წლის 19 სექტემბერს ვ. შ-ძე გარდაიცვალა და სასამართლოს 2007 წლის 20 აპრილის განჩინებით მოსარჩელე ვ. შ-ძის უფლებამონაცვლედ საქმეში ჩაება მისი შვილი ვ. შ-ძე, რომელმაც დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა და მოითხოვა მოპასუხისათვის, ფულადი ვალდებულების შესრულების მიზნით, 8 339,10 ლარის დაკისრება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ვადრენ შ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს ვ. შ-ძის სასარგებლოდ დაეკისრა 8339,10 ლარის გადახდა, რაც საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტრომ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 4 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ვ. შ-ძე მუშაობდა სს „ჭ.-ის“ მაღაროში მებიგედ, რომელიც 1970 წლის 21 ივნისს ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დაზარალდა და დაკარგა პროფესიული შრომისუნარიანობა 80%-ით. ჭიათურის საქალაქო სასამართლოს 1970 წლის 10 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ჭიათურის გეოლოგიურ საძიებო პარტიას დაეკისრა ვ. შ-ძის სასარგებლოდ მისი ყოველთვიური სარგოს 80%-ის, თვეში 142 მანეთის გადახდა. დაზარალებული ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილების საფუძველზე იღებდა სარჩოს 1997 წლამდე. ვ. შ-ძის თანამდებობრივი სარგო 2002 წლის მარტიდან 2006 წლის სექტემბრამდე შეადგენდა 10 423,88 ლარს. 2006 წლის 19 სექტემბერს ვ. შ-ძე გარდაიცვალა. მისი მემკვიდრეა შვილი, მოსარჩელე ვ. შ-ძე. სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს მისცა სწორი სამართლებრივი შეფასება, კერძოდ, სასამართლომ მართებულად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე და 317-ე მუხლები. სააპელაციო პალატამ დაუსაბუთებლად ჩათვალა აპელანტის განმარტება, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს სადავო თანამდებობრივი სარგოს ოდენობის დადგენისას საქმეში არსებულ რაიმე მტკიცებულებაზე არ მიუთითებია, ვინაიდან გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ეფუძნება სს “ჭ.-ის“ 2004 წლის 29 აპრილის და 2007 წლის 27 მარტის ცნობებს მებიგის საშუალო ხელფასის ოდენობის შესახებ. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის განმარტება სარჩელის ხანდაზმულობის შესახებ და მიუთითა, რომ ჭიათურის საქალაქო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მხარეებს წარმოეშვათ გარკვეული უფლებები და ვალდებულებები, კერძოდ, მოპასუხეს წარმოეშვა მოსარჩელის მიმართ ყოველთვიური სარჩოს გადახდის ვალდებულება, რაც წარმოადგენს პერიოდულად შესასრულებელ ვალდებულებას. აღნიშნულთან დაკავშირებით კი კანონი ადგენს ხანდაზმულობის ვადის ათვლის თავისებურებას, რადგან თითოეული შესრულების დარღვევა ცალ-ცალკე წარმოშობს მოთხოვნის უფლებას და ასეთი მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა, სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სამი წელია. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზემოაღნიშნული ნორმის შესაბამისად, ანაზღაურებას ექვემდებარება სარჩელის აღძვრამდე ბოლო სამი წლის მიუღებელი სარჩო და აპელანტის მითითება სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლზე დაყრდნობით სარჩელის ხანდაზმულობის თაობაზე არასწორია. პალატამ აღნიშნა, რომ „საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს დებულების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 12 ივნისის ¹50 დადგენილებაში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანისა და სამინისტროს ზოგიერთი სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულების თაობაზე“ საქართველოს მთავრობის 2005 წლის 23 ნოემბრის ¹213 დადგენილების შესაბამისად, „საქართველოს მთავრობის სტრუქტურის, უფლებამოსილებისა და საქმიანობის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონის 25-ე მუხლის მეორე პუნქტის შესაბამისად, სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულებები – გეოლოგიის დეპარტამენტი, გეოდეზიისა და კარტოგრაფიის დეპარტამენტი და ჰიდრომეტეოროლოგიის დეპარტამენტი გარდაიქმნენ საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს სტრუქტურულ ერთეულებად, ამდენად, გეოლოგიის დეპარტამენტის უფლებამონაცვლეს წარმოადგენს საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტრო.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტრომ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 130-ე, 999-ე, 1008-ე მუხლები და ვ.შ-ძის სარჩელი ხანდაზმულად მიეჩნია, რადგან ხანდაზმულობის 3-წლიანი ვადა უნდა აეთვალა 1997 წლიდან, როდესაც მოსარჩელეს წარმოეშვა სადავო თანხის მოთხოვნის უფლება. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ მოცემულ შემთხვევაში ... დეპარტამენტი აღარ არსებობს. სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, ვინაიდან მიუთითა, რომ სს “ჭ.-ის” 2004 წლის ¹პმ-3-19 და 2007 წლის ¹05-42 ცნობებით, ვ. შ-ძის თანამდებობრივი სარგო 2002 წლის მარტიდან 2006 წლის სექტემბრამდე შეადგენდა 10423,88 ლარს. საქმეში არ არის წარმოდგენილი მტკიცებულება, რომელსაც გასაჩივრებული განჩინება ეფუძნება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, გასაჩივრებული განჩინება გაუქმდეს და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო:

ვ. შ-ძის უფლებამონაცვლე ვ. შ-ძის სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროსათვის ვ. შ-ძის მიერ შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მიღებული საწარმოო ტრავმის საკომპენსაციოდ ერთჯერადად ზიანის ანაზღაურებისა და ყოველთვიური სარჩოს დაკისრება.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემული დავა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლის მიხედვით, ამ კანონმდებლობით დადგენილი წესით განსახილველ საქმეთა რიგს არ მიეკუთვნება და იგი განხილულ და გადაწყვეტილ უნდა იქნეს ადმინისტრაციული საქმეების განხილვისა და გადაწყვეტის საპროცესო წესებით.

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით რეგლამენტირებულია სასამართლოს განსჯადი ადმინისტრაციული საქმეები. აღნიშნული მუხლის პირველი ნაწილი განსაზღვრავს ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განსახილველ საქმეთა კატეგორიებს და ადგენს, თუ რა შეიძლება წარმოადგენდეს სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანს, ანუ, რომელი საქმეები შეიძლება იქნეს განხილული ადმინისტრაციული იურისდიქციის სასამართლოს მიერ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების ფარგლებში. ამავე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, ამ კოდექსით დადგენილი წესით საერთო სასამართლოში განიხილება დავა იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან.

ზემოხსენებული ნორმის შესაბამისად, დავის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივად მიჩნევისათვის საჭიროა სამი პირობის არსებობა, კერძოდ, სადავო სამართლებრივი ურთიერთობა უნდა გამომდინარეობდეს ადმინისტრაციული (საჯარო) სამართლის კანონმდებლობიდან, სადავო სამართალურთიერთობაში მონაწილე ერთ-ერთი მხარე მაინც უნდა იყოს ადმინისტრაციული ორგანო და ადმინისტრაციული დავის საგანს უნდა წარმოადგენდეს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილით გათავლისწინებული შემთხვევები.

განსახილველ შემთხვევაში საქმეში მოპასუხედ ჩაბმულია საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტრო, რომელიც “აღმასრულებელი ხელისუფლების სტრუქტურისა და საქმიანობის წესის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-14 მუხლის თანახმად, სამთავრობო დაწესებულებაა, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის “ა” პუნქტის მიხედვით კი ადმინისტრაციულ ორგანოა. ამდენად, მოცემულ დავაში ერთ-ერთ მხარეს, მოპასუხეს ადმინისტრაციული ორგანო წარმოადგენს, შესაბამისად, პროცესუალური სუბიექტების ე.წ. სამართალსუბიექტობის პრინციპის მიხედვითაც აღნიშნული საქმე ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით რეგლამენტირებული ადმინისტრაციული სასამართლოს განსჯადი დავაა.

ამასთან, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის “გ” ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანი შეიძლება იყოს ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე. დასახელებული ნორმის შესაბამისად, განსახილველი დავა უნდა მოწესრიგდეს ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით იმის გამოც, რომ ვ. შ-ძე სარჩელით ფაქტობრივად მოითხოვს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ზიანის სახით ერთჯერადი კომპენსაციის გადახდისა და სარჩოს დანიშვნის თაობაზე ვალდებულების შესრულებას.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლი, ასევე საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 და 26-ე მუხლებით დადგენილი განსჯადობის წესები, ვინაიდან წარმოდგენილი სასარჩელო მოთხოვნა გამომდინარეობს და განხილულ უნდა იქნეს ადმინისტრაციული სამართლის დანაწესთა შესაბამისად, გასაჩივრებული განჩინება კი გამოტანილია სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობის ნორმებზე დაყრდნობით.

ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში არსებობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლით გათვალისწინებული განჩინების გაუქმების საფუძველი, რადგან სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 4 ივნისის განჩინება გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.