ას-779-1066-09 29 დეკემბერი, 2009წ.

თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მიხეილ გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

ლალი ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნუნუ კვანტალიანი

სხდომის მდივანი _ ლ. სანიკიძე

კასატორი (მოსარჩელე) _ ნ. ი.-ა (წარმომადგენელი ვ. ც.-ე)

მოწინააღმდეგე მხარეები (მოპასუხეები) _ მ. მ.-ე, ჟ. მ.-ე (წარმომადგენელი მ. ხ.-ე), შპს “ნ.-ი” (დირექტორი თ. დ.-ა)

მესამე პირები დამოუკიდებელი მოთხოვნის გარეშე _ ...-ის მუნიციპალიტეტის გამგეობა, ...-ის მუნიციპალიტეტის საკრებულო

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 21 აპრილის გადაწყვეტილება

დავის საგანი _ პრივატიზების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2007 წლის 23 ივლისს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სასარჩელო განცხადებით მიმართა ნ. ი.-მ (წარმომადგენელი ხ. მ.-ე) მოპასუხეების: შპს “ნ.-ის”, მ. და ჟ. მ.-ების მიმართ. მოსარჩელის საბოლოო მოთხოვნას წარმოადგენდა 2004 წლის 3 დეკემბერს შპს “ნ.-სა” და მ. მ.-ს შორის დადებული, თბილისში, ...-ის დასახლების ... კორპუსში მდებარე ¹... ბინის პრივატიზაციის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა (ს.ფ. 2-4, 49-51, 152-153).

სასარჩელო განცხადებიდან და მასზე თანდართული მასალებიდან ირკვევა, რომ ...-ის გამგეობის 1993 წლის 29 ოქტომბრის ¹165 გადაწყვეტილებით ნ. ი.-ს სამსულიან ოჯახს ორი სულის გათვალისწინებით ...-ის დასახლების ახლადაშენებულ კორპუსში გამოუყვეს ოროთახიანი ბინა. მოსარჩელის მეუღლის _ ნკ. ი.-ის სახელზე გამოიწერა ¹... ორდერი;

2000 წლის 24 აპრილს თბილისის ...-ის პროფკავშირის კომიტეტისა და საბინაო კომისიის გაერთიანებული სხდომის ოქმის საფუძველზე ნ. ი.-ა დატოვებულ იქნა ერთოთახიან ბინაში, ხოლო სადავო ოროთახიანი ბინა გადაეცა მოქალაქე ჟ. მ.-ს. ი.-ებისათვის ბინის ჩამორთმევის საფუძვლად მიეთითა ის გარემოება, რომ მათ ბინის ორდერი არ ჰქონდათ წაღებული, რის გამოც ბინაზე უფლება დაკარგეს. აღნიშნული ოქმი დამტკიცდა ...-ის გამგეობის 2000 წლის 26 აპრილის ¹89 დადგენილებით, რომლითაც ჟ. მ.-ის სახელზე სადავო ბინაზე გაიცა ორდერი. გამგეობის დადგენილების საფუძველზე ჟ. მ.-მ მოწმეების თანდასწრებით დაიკავა მითითებული ბინა;

ამის შემდგომ ნ. ი.-მ ...-ის გამგეობის 2000 წლის 26 აპრილის ¹89 დადგენილების ბათილად ცნობისა და ბინის დაბრუნების მოთხოვნით სარჩელით მიმართა სასამართლოს. თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ნ. ი.-ს სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ...-ის გამგეობის 2000 წლის 26 აპრილის ¹89 დადგენილება მისგან გამომდინარე სამართლებრივი შედეგებით, სარჩელი სადავო ბინის ნ. ი.-ს მფლობელობაში დაბრუნების შესახებ არ დაკმაყოფილდა. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2002 წლის 26 ივნისის განჩინებით ზემოაღნიშნული საქმე სადავო ბინის კუთვნილების საკითხის გასარკვევად გასაჩივრებულ (ბინის მოპასუხის მფლობელობიდან გამოთხოვაზე უარის თქმის) ნაწილში განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს. თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003 წლის 25 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ნ. ი.-ს სარჩელი დაკმაყოფილდა, თბილისში, ...-ის დასახლების ... კორპუსის მე-2 სადარბაზოში მე-3 სართულზე მდებარე ¹... ბინა გამოთხოვილ იქნა მ.-ის უკანონო მფლობელობიდან. სააპელაციო სასამართლოს 2003 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილებაზე გაიცა სააღსრულებო ფურცელი;

2004 წლის 7 ოქტომბერს შპს “ნ.-ის” პროფკავშირის კომიტეტისა და საბინაო კომისიის გაერთიანებულ სხდომაზე მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება, რომლითაც სადავო ბინა გაუნაწილდა ჟ. მ.-ის ორსულიან ოჯახს. ამ ოქმის საფუძველზე ჟ. მ.-ის ორსულიან ოჯახზე გაიცა ორდერი. იმავდროულად ...-ის გამგეობის 2004 წლის 1 დეკემბრის ¹177 დადგენილებით დამტკიცდა შპს “ნ.-ის” პროფკომიტეტისა და საბინაო კომისიის ერთობლივი სხდომის დასახელებული ოქმი და სადავო ბინა დაუკანონდა ჟ. მ.-ის ოჯახის ორ წევრს;

2004 წლის 3 დეკემბერს შპს “ნ.-სა” და მ. მ.-ს შორის დაიდო პრივატიზაციის ხელშეკრულება, რომლითაც შპს “ნ.-ის” დირექტორმა თ. დ.-მ მ. მ.-ს უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადასცა ზემომითითებული საცხოვრებელი ბინა.

მოსარჩელის მოსაზრებით, შპს “ნ.-ი” არ იყო უფლებამოსილი, დაედო პრივატიზაციის ხელშეკრულება, რამდენადაც იგი არ წარმოადგენდა გასხვისებული უძრავი ნივთის მესაკუთრეს. ამასთან, ხელშეკრულების საფუძვლად დასახელებულია საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107 დადგენილება, რაც არასწორია. რამდენადაც შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება განეკუთვნება კერძო სამართლის იურიდიულ პირს, შესაბამისად, იგი ვერ იქნება უფლებამოსილი, პრივატიზაციის გზით გაასხვისოს სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონება. სადავო პრივატიზაციის ხელშეკრულების კანონსაწინააღმდეგობაზე ასევე მიუთითებდა აღნიშნული დადგენილების მე-12 პუნქტი, რომლის მიხედვით, საცხოვრებელი სახლის (ბინის) ექპლოატაცია ხდება ადგილობრივი მმართველობის ორგანოს საბინაო-საექპლუატაციო ორგანიზაციასა და მესაკუთრეს შორის დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზე არ ყოფილა (ს.ფ. 2-40).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ნ. ი.-ს სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი შპს “ნ.-სა” და მ. მ.-ს შორის სანოტარო წესით 2004 წლის 3 დეკემბერს დადებული საცხოვრებელი ბინის პრივატიზების ხელშეკრულება.

საქალაქო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ ,,,-ის გამგეობის 2004 წლის 1 დეკემბრის ¹177 დადგენილებით, რომლითაც მ.-ების ოჯახს დაუკანონდა სადავო ბინა და გადაეცა ორდერი, ნ. ი.-ს გაუუქმდა ბინის მფლობელობისა და სარგებლობის უფლება. სასამართლოს განმარტებით, გამგეობის დასახელებული დადგენილება, ისევე როგორც ნ. ი.-სათვის სადავო ბინაზე მფლობელობის განმსაზღვრელი დოკუმენტები _ ...-ის გამგეობის 1993 წლის 29 ოქტომბრის ¹165 გადაწყვეტილება და მის საფუძველზე გაცემული ბინის ორდერი, თავისი არსით წარმოადგენენ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტებს. ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ძალადაკარგულად გამოცხადების კომპეტენციით აღჭურვილია ის ორგანო, რომელმაც გამოსცა ადმინისტრაციული აქტი. ამასთან, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ძალადაკარგულად ცხადდება ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისათვის დადგენილი წესით. ამისათვის კი აუცილებელია შესაბამისი ადმინისტრაციული წარმოების გზით მიღებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის არსებობა, რომლის სარეზოლუციო (დადგენილებით) ნაწილში მითითებული იქნება აქტის ძალადაკარგულობის თაობაზე. ...-ის გამგეობის 2004 წლის 1 დეკემბრის ¹177 დადგენილება არ შეიცავს ასეთი სახის დადგენილებით ნაწილს და ამ აქტის მხოლოდ სამოტივაციო ნაწილში გამოთქმული მოსაზრება, რომ რაღაც გარემოების გამო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გაუქმებულად (ძალადაკარგულად) უნდა იქნეს მიჩნეული, ვერ გამოდგებოდა ნ. ი.-ს უფლების დამადასტურებელი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გაუქმებისათვის. უფრო მეტიც, გამგეობის 2004 წლის 1 დეკემბრის ¹177 დადგენილება თავისი შინაარსით საერთოდ არ ისახავდა მიზნად ...-ის გამგეობის 1993 წლის 29 ოქტომბრის ¹165 გადაწყვეტილებისა და მის საფუძველზე გაცემული ბინის ორდერის გაუქმებას. ამასთან, მოცემული საქმის მასალებში არ მოიპოვებოდა რაიმე სხვა სახის დოკუმენტი, რომელიც დაადასტურებდა სადავო ბინისადმი მოსარჩელის სამართლებრივი უფლებამოსილების გაუქმებას. აქედან გამომდინარე, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ნ. ი.-ს ამ დროისთვისაც გააჩნდა მართლზომიერი მფლობელობის უფლება.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა “საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107 დადგენილებაზე და განმარტა, რომ ამ დადგენილების მიზანს წარმოადგენდა სახელმწიფო და საზოგადოებრივი საბინაო ფონდის მოქალაქეთათვის საკუთრებაში გადაცემა. დადგენილებით მოწესრიგდა ისეთი ბინების პრივატიზების საკითხებიც, რომლებიც იმყოფებოდნენ ჯერ კიდევ ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის არმქონე საწარმო-დაწესებულებებისა და ორგანიზაციების ბალანსზე და აღნიშნული ბინები წარმოადგენდა სახელმწიფო საკუთრებას. ასეთი ბინების მოქალაქეთათვის უსასყიდლოდ გადაცემის ურთიერთობაში საწარმო-დაწესებულებებს, როგორც სახელმწიფოს ნების გამომხატველ ორგანიზაციულ წარმონაქმნებს, პრივატიზაციის ხელშეკრულების გაფრმების უფლება მიეცათ. 1994 წლის 28 ოქტომბერს მიღებულ იქნა “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონი. ამ კანონით მოწესრიგდა სამეწარმეო საქმიანობის მონაწილეთა მოწყობის ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმები და განისაზღვრა სამეწარმეო (სამეურნეო) საქმიანობის ცნება. აღნიშნული კანონის საფუძველზე შექმნილმა ორგანიზაციულმა წარმონაქმნებმა შეიძინეს კერძო სამართლის იურიდიული პირების სტატუსი და მიუხედავად იმისა, მათი დამფუძნებელი (პარტნიორი, აქციონერი) იყო თუ არა სახელმწიფო, ამ ორგანიზაციულმა წარმონაქმნებმა შეიძინეს სხვა პირებისგან (მათ შორის, სახელმწიფოსგან) დამოუკიდებელი სამართალსუბიექტობა.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107 დადგენილების ის დანაწესი, რომლითაც საწარმო-დაწესებულებებს მიეცათ უფლება, სახელმწიფო საკუთრების პრივატიზაციის პროცესში სახელმწიფოს სახელით ემოქმედათ, ვერ გავრცელდებოდა “მეწარმეთა შესახებ” კანონის შესაბამისად შექმნილი საწარმოების მიმართ. წინააღმდეგ შემთხვევაში სახელმწიფოსათვის საერთოდ აზრს დაკარგავდა საკუთრების ცნება და მივიღებდით მდგომარეობას, როდესაც სხვისი, სახელმწიფო საკუთრების გასხვისების უფლება ექნებოდა არამესაკუთრე კერძო სამართლის იურიდიულ პირს. კერძო პირებს შორის საკუთრების გადაცემა წესრიგდება სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმებით და ამდენად, დაუშვებელია მათ შორის პრივატიზების ხელშეკრულების გაფორმება. კერძო სამართლის იურიდიული პირი არ შეიძლება იყოს სახელმწიფო საკუთრების გასხვისებაზე (პრივატიზაციაზე) უფლებამოსილი პირი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქალაქო სასამართლომ დაასკვნა, რომ შპს “ნ.-სა” და მ. მ.-ს შორის 2004 წლის 3 დეკემბერს დადებული პრივატიზაციის ხელშეკრულება, რომლითაც გასხვისდა სახელმწიფო საკუთრების ობიექტი, წარმოადგენდა მართლსაწინააღმდეგო გარიგებას, რაც სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლიდან გამომდინარე მისი ბათილობის საფუძველი იყო (ს.ფ. 155-164).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მ. და ჟ. მ.-ებმა, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ს.ფ. 185-194).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 7 ივლისისა და 2008 წლის 9 დეკემბრის საოქმო განჩინებებით მოცემულ საქმეში მესამე პირებად ჩაებნენ ...-ის მუნიციპალიტეტის გამგეობა და საკრებულო (ს.ფ. 275-279, 310-313).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 21 აპრილის გადაწყვეტილებით მ. მ.-ისა და ჟ. მ.-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ნ. ი.-ს სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107 დადგენილების მე-5 პუნქტზე და განმარტა, რომ საცხოვრებელი ბინა უსასყიდლოდ გადაეცემათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი ბინის დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან. ამ დადგენილების თანახმად, ხელშეკრულება საცხოვრებელი სახლის (ბინის) უსასყიდლოდ გადაცემის შესახებ ფორმდება ადგილობრივი მმართველობის ორგანოს სახელით საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციასა და მოქალაქეს შორის, რომელსაც ბინა უნდა გადაეცეს საკუთრებაში, ხოლო საწარმოს, დაწესებულებისა და ორგანიზაციის კუთვნილი საცხოვრებელი სახლის (ბინის) უსასყიდლოდ გადაცემისას _ ადმინისტრაციასა და მოქალაქეს შორის.

სააპელაციო სასამართლომ მოცემული დავის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვნად მიიჩნია იმის გარკვევა, თუ ვის სახელზე ირიცხებოდა სადავო ბინა საჯარო რეესტრში უშუალოდ პრივატიზაციამდე, რამდენადაც თავად პრივატიზაციის ხელშეკრულებაში აღნიშნული იყო, რომ იგი ირიცხებოდა სახელმწიფოს სახელზე.

საქმეში არსებული საჯარო რეესტრის ცნობებზე დაყრდნობით სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ზემომითითებულ პერიოდში სადავო ბინა ირიცხებოდა სახელმწიფოს სახელზე. იმ ფაქტს, რომ საჯარო რეესტრში ბინის აღრიცხვამდე ტექნიკური ინვენტარიზაციის მონაცემებში მისი მესაკუთრის აღმნიშვნელ გრაფაში მითითებული იყო: “სახელმწიფო საკუთრება შპს “ნ.-ი”, _ ...-ის მუნიციპალიტეტის გამგეობა და ...-ის მუნიციპალიტეტის საკრებულო ხსნიდნენ იმით, რომ შპს “ნ.-ის” დამფუძნებელს წარმოადგენდა სახელმწიფო და მას გადაცემული ჰქონდა სადავო ქონება.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ნ. ი.-ს სარჩელი სწორედ იმ გარემოებას ეფუძნებოდა, რომ საგნის განკარგვა განხორციელდა არაუფლებამოსილი პირის მიერ, რადგან ბინა წარმოადგენდა სახელმწიფო საკუთრებას და შპს “ნ.-ი” არ იყო უფლებამოსილი მის პრივატიზებაზე.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 102-ე მუხლზე და განმარტა, რომ საგნის განკარგვა არაუფლებამოსილი პირის მიერ ნამდვილია, თუკი იგი ხორციელდება უფლებამოსილი პირის წინასწარი თანხმობით. ამავე მუხლის შესაბამისად, განკარგვა ხდება ნამდვილი, თუ უფლებამოსილი პირი მას მოიწონებს.

მოცემულ შემთხვევაში როგორც ადგილობრივი თვითმმართველობის აღმასრულებელი ორგანოს _ გამგეობის, ისე ადგილობრივი თვითმმართველობის წარმომადგენლობითი ორგანოს _ საკრებულოს წარმომადგენლები ცალსახად გამოხატავდნენ ნებას, რომ იწონებდნენ შპს “ნ.-ის” დირექტორსა და დამქირავებელ მ. მ.-ს შორის დადებულ საცხოვრებელი ბინის პრივატიზების ხელშეკრულებას. მათვე მიაჩნდათ, რომ არ არსებობდა პრივატიზაციის ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველი.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი (ს.ფ. 387-395).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ. ი.-მ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორის მოთხოვნის საფუძვლები შემდეგში მდგომარეობს:

სააპელაციო სასამართლომ სადავო პრივატიზაციის ხელშეკრულების მიმართ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 102-ე მუხლი და მითითებული ხელშეკრულება, როგორც არაუფლებამოსილი პირის მიერ დადებული გარიგება, უფლებამოსილი პირის მიერ მისი მოწონების გამო მიიჩნია ნამდვილად, რაც არასწორია. პრივატიზაციის ხელშეკრულება მისი კლასიკური გაგებით წარმოადგენს ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებას (ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის “ზ” ქვეპუნქტი). უზენაესმა სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე 2008 წლის 1 აპრილს გამოტანილ განჩინებაში განმარტა, რომ ადმინისტრაციული კანონმდებლობის რეგულირების სფეროში შედის ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ დადებული მხოლოდ ისეთი ხელშეკრულებები, რომლის საგანიც ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ურთიერთობაა, რომელიც ადმინისტრაციული სამართლის ნორმებით მოწესრიგდება და ადმინისტრაციულ უფლებებსა და ვალდებულებებს წარმოშობს, ცვლის ან წყვეტს. აქედან გამომდინარე, ცალსახად უნდა გაიმიჯნოს სამოქალაქო გარიგების შინაარსი ადმინისტრაციული გარიგების შინაარსიდან. ადმინისტრაციული გარიგების (ხელშეკრულების) დადებისას უპირატესობა ენიჭება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მოთხოვნებს. იმ შემთხვევაში, თუკი გავყვებით სააპელაციო სასამართლოს ლოგიკას, მაშინ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ პრივატიზაციის ხელშეკრულების მოწონება აღნიშნულ ხელშეკრულებას უპირობოდ ხდის ნამდვილად.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს მოცემული საქმე უნდა გადაეგზავნა განსჯადი სასამართლოსათვის, ხოლო წინააღმდეგ შემთხვევაში გამოეყენებინა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 67-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის თანახმად, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება, რომელიც ზღუდავს მესამე პირის უფლებებს ან აკისრებს მას რაიმე ვალდებულებას, ძალაში შეიძლება შევიდეს მხოლოდ მესამე პირის მიერ წერილობითი თანხმობის წარდგენის შემდეგ. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებამდე ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია აცნობოს ამის შესახებ მესამე პირს, რომლის ინტერესებსაც იგი შეეხება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი მიიჩნევს, რომ ადმინისტრაციული შინაარსის ხელშეკრულების დადებისას მარტოოდენ უფლებამოსილი პირის ნება არ წარმოადგენს ადმინისტრაციული ხელშეკრულების ნამდვილად მიჩნევის საფუძველს. ადმინისტრაციული ხელშეკრულება უნდა აკმაყოფილებდეს ამ გარიგებისათვის დამახასიათებელ ყველა კანონისმიერ მოთხოვნას. ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 66-ე მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დადებული ადმინისტრაციული ხელშეკრულება არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს საქართველოს კონსტიტუციას და კანონმდებლობას, ამავე კოდექსის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ადმინისტრაციულ ორგანოს უფლება არა აქვს კანონმდებლობის მოთხოვნების საწინააღმდეგოდ განახორციელოს რაიმე ქმედება. თავისთავად ცხადია, რომ შპს “ნ.-ი” ვერ განახორციელებდა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით გათვალისწინებულ მოთხოვნებს, ვინაიდან ეს ორგანიზაცია არ წარმოადგენს ადმინისტრაციულ ორგანოს. მის მიმართ არ არსებობს კანონიერი ნდობა და მას არ ევალება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით გათვალისწინებული ვალდებულებების შესრულება.

კასატორის აზრით, კერძო პირის მიერ ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, აღნიშნული ხელშეკრულების ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ მოწონება და ამის გამო სამოქალაქო კოდექსის 102-ე მუხლით სადავო ხელშეკრულების ნამდვილად მიჩნევა ეწინააღმდეგება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მოთხოვნებს, რაც, თავის მხრივ, იწვევს მოქალაქის (ამ შემთხვევაში ნ. ი.-ს) უფლებების დარღვევას (ს.ფ. 408-418).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის სასამართლო განხილვის შედეგად მიიჩნევს, რომ უნდა გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 21 აპრილის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმეზე დადგენილია:

...-ის რაიონის გამგეობის 1993 წლის 29 ოქტომბრის ¹165 გადაწყვეტილებით ნ. ი.-ს სამსულიან ოჯახს ...-ის დასახლებაში ახალაშენებულ კორპუსში გამოეყო ოროთახიანი ბინა ორი სულის გათვალისწინებით. გამოიწერა ორდერი მოსარჩელის მეუღლის _ ნკ. ი.-ის სახელზე;

2000 წლის 24 აპრილს თბილისის ...-ის პროფკავშირის კომიტეტისა და საბინაო კომისიის გაერთიანებული სხდომის ოქმის საფუძველზე ნ. ი.-ა დატოვებულ იქნა ერთოთახიან ბინაში, ხოლო სადავო ოროთახიანი ბინა გადაეცა მოქალაქე ჟ. მ.-ს. ი.-ებისათვის ბინის ჩამორთმევას საფუძვლად დაედო ის გარემოება, რომ მათ ბინის ორდერი არ ჰქონდათ წაღებული, რის გამოც დაკარგეს ბინაზე უფლება. აღნიშნული ოქმი დამტკიცდა ...-ის რაიონის გამგეობის 2000 წლის 26 აპრილის ¹89 დადგენილებით, რომლითაც ჟ. მ.-ის სახელზე სადავო ბინაზე გაიცა ორდერი. გამგეობის დადგენილების საფუძველზე ჟ. მ.-მ მოწმეების თანდასწრებით დაიკავა მითითებული ბინა;

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 29 ნოემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ნ. ი.-ს სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ...-ის რაიონის გამგეობის 2000 წლის 26 აპრილის ¹89 დადგენილება;

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003 წლის 25 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ნ. ი.-ს სარჩელი დაკმაყოფილდა, თბილისში, ...-ის დასახლების ... კორპუსის მე-2 სადარბაზოში მე-3 სართულზე მდებარე ¹... ბინა გამოთხოვილ იქნა მ.-ის უკანონო მფლობელობიდან;

2004 წლის 7 ოქტომბერს შპს “ნ.-ის” პროფკავშირის კომიტეტისა და საბინაო კომისიის გაერთიანებულ სხდომაზე მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება, რომლითაც სადავო ბინა გაუნაწილდა ჟ. მ.-ის ორსულიან ოჯახს. ამ ოქმის საფუძველზე გაიცა ორდერი. იმავდროულად ...-ის რაიონის გამგეობის 2004 წლის 1 დეკემბრის ¹177 დადგენილებით დამტკიცდა შპს “ნ.-ის” პროფკომიტეტისა და საბინაო კომისიის ერთობლივი სხდომის დასახელებული ოქმი და სადავო ბინა დაუკანონდა ჟ. მ.-ის ოჯახის ორ წევრს;

2004 წლის 3 დეკემბერს შპს “ნ.-სა” და მ. მ.-ს შორის დაიდო საცხოვრებელი ბინის პრივატიზაციის ხელშეკრულება, რომლითაც შპს “ნ.-ის” დირექტორმა თ. დ.-მ მ. მ.-ს უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადასცა ზემოაღნიშნული ბინა.

მოცემულ საქმეზე დავის საგანია შპს “ნ.-სა” და მ. მ.-ს შორის დადებული საცხოვრებელი ბინის პრივატიზების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა იმ საფუძვლით, რომ შპს “ნ.-ი” არ იყო უფლებამოსილი, დაედო აღნიშნული ხელშეკრულება, რამდენადაც არ წარმოადგენდა გასხვისებული უძრავი ნივთის მესაკუთრეს.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ მოცემული დავა არასწორად განიხილა სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით და რომ დავა ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განსჯადია. საქმეზე სადავოა ფიზიკურ პირსა და კერძო სამართლის იურიდიულ პირს შორის დადებული ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ნამდვილობა, რა დროსაც სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ეს უკანასკნელი ხელშეკრულების დადებისას არ მოქმედებდა როგორც ადმინისტრაციული ფუნქციით აღჭურვილი ორგანო და არც ბინის მესაკუთრეს წარმოადგენდა. ასეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობის პირობებში სადავო ხელშეკრულება ვერ ჩაითვლება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის “ზ” ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებად. შესაბამისად, დავა არ წარმოადგენს ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განსჯადს, რამდენადაც დავის საგანი არ არის ადმინისტრაციული ხელშეკრულების კანონიერება.

საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107 დადგენილების მე-5 პუნქტის საფუძველზე ხელშეკრულება სახელმწიფო საკუთრების საცხოვრებელი ბინის უსასყიდლოდ გადაცემის შესახებ უნდა გაფორმებულიყო ადგილობრივი მმართველობის ორგანოს სახელით საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციის მიერ და რომ მოცემულ შემთხვევაში სადავო ხელშეკრულება დადებულია აღნიშნული ნორმის დარღვევით. სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს აქვს მის საკუთრებაში არსებული ქონების განკარგვის უფლებამოსილება. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სადავო ბინის მესაკუთრის მიერ ნება მ. მ.-სათვის ამ ქონების გადაცემის შესახებ გამოხატული არ არის. ამასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ შპს “ნ.-ის” მიერ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონების განკარგვაზე მესაკუთრის ნება გამოიხატა სასამართლო სხდომაზე მესამე პირების _ ...-ის მუნიციპალიტეტის გამგეობისა და საკრებულოს წარმომადგენლების ზეპირი განცხადებით, რომ იწონებენ შპს “ნ.-ის” მიერ დადებულ აღნიშნულ ხელშეკრულებას და რომ ამის შედეგად განკარგვა ნამდვილი ხდება სამოქალაქო კოდექსის 102-ე მუხლის საფუძველზე. სააპელაციო სასამართლოს არ გამოურკვევია, ზემოაღნიშნული ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ ქონების განკარგვის მოწონების შესახებ გამოცემულია თუ არა შესაბამისი წერილობითი დოკუმენტი, რამდენადაც აღნიშნული მოწონების შედეგად ადმინისტრაციული ორგანო თანხმდება უკვე ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებაზე, ხოლო ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 69-ე მუხლის თანახმად ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება ხორციელდება მხოლოდ წერილობითი ფორმით.

საქმის ხელახალი განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ ასევე კიდევ ერთხელ სარწმუნოდ უნდა გაარკვიოს, ხომ არ არის სადავო ბინა შპს “ნ.-ის” საკუთრება, რადგან საქმეში არსებულ ტექბიუროს ამონაწერში საკუთრების ფორმის შესახებ გაურკვეველი მითითებაა: “სახელმწიფო საკუთრება შპს “ნ.-ი”. სააპელაციო სასამართლომ უნდა გაარკვიოს, აღნიშნული ჩანაწერი ხომ არ გულისხმობს, რომ ბინა არის შპს “ნ.-ის”, როგორც სახელმწიფოს 100%-იანი წილობრივი მონაწილეობით არსებული საწარმოს საკუთრება. მართალია, საქმეში არის საჯარო რეესტრის ცნობაც, სადაც აღნიშნულია, რომ ბინა სახელმწიფო საკუთრებაა, მაგრამ საჯარო რეესტრში მონაცემები გადადიოდა ტექბიუროში არსებული მდგომარეობით.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს მოწინააღმდეგე მხარის არგუმენტს, რომ სარჩელის მოთხოვნის მიმართ არ არსებობს მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის ბინაზე უფლებადაკარგულად ცნობის შესახებ გადაწყვეტილება არ მიღებულა, ამასთან, ...-ის რაიონის გამგეობის 2000 წლის 26 აპრილის ¹89 დადგენილება ბათილად არის ცნობილი თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 29 ნოემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, იმავდროულად, არსებობს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003 წლის 25 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომლითაც სადავო ბინა ი.-ს სასარგებლოდ გამოთხოვილია მ.-ის უკანონო მფლობელობიდან. ასეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობის პირობებში ვერ ვიტყვით, რომ მოსარჩელეს არ გააჩნია სარჩელის აღძვრის იურიდიული ინტერესი.

საქმის ხელახალი განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოარკვიოს ზემომითითებული გარემოებები და მიიღოს გადაწყვეტილება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 21 აპრილის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.