საქართველოს უზენაესი სასამართლო

განჩინება

საქართველოს სახელით

ას-792-1114-07 11 თებერვალი, 2008 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

მოსამართლეები:

ნ. კვანტალიანი (მომხსენებელი), მ. ცისკაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ც. შ-ლია (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ნ. გ-იანი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ სესხის დაბრუნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ. გ-იანმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ც. შ-ლიას მიმართ 3800 აშშ დოლარის დაკისრების შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: 2001 წლის 25 დეკემბერს მხარეებს შორის დაიდო სესხის ზეპირი ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც ნ. გ-მა მოპასუხეს ასესხა 1000 აშშ დოლარი, ხოლო ორ დღეში _ კიდევ 2000 აშშ დოლარი. სესხის დაბრუნების ვადად განისაზღვრა 2002 წლის აგვისტო. ც.შ-მ ნაკისრი ვალდებულება არ შეასრულა, რის გამოც უნდა დაეკისროს მოპასუხისათვის ძირითადი ვალის _ 3000 აშშ დოლარისა და, ფულადი ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო, ზიანის _ 800 აშშ დოლარის - სულ 3800 აშშ დოლარის ანაზღაურება. სადავო ვალდებულების არსებობა დასტურდება მოპასუხის მიერ შედგენილი ხელწერილებით.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: მხარეებს შორის დაიდო 300 აშშ დოლარის სესხის ხელშეკრულება ყოველთვიურად 10%-ის დარიცხვით. მოპასუხემ 7-8 თვის განმავლობაში როგორც ძირითადი თანხა, ისე პროცენტი დაფარა, რისი დამადასტურებელი ხელწერილი დაიტოვა მოსარჩელემ. უსაფუძვლოა მოსარჩელის მითითება 2000 აშშ დოლარის მოპასუხისათვის სესხად გადაცემის თაობაზე, ვინაიდან აღნიშნული გარიგება არ შედგა. 2000 აშშ დოლარის სესხების სანაცვლოდ ნ.გ-მა მოითხოვა სესხის იპოთეკით უზრუნველყოფა, რისთვისაც ც.შ-ს მიატანინა მისი შვილის სახელზე რიცხული ბინის საბუთები და იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ გადასაცემ თანხაზე (აშშ დოლარის კუპიურების მითითებით) ხელწერილი წინასწარ დაადებინა, თუმცა თანხის გადაცემა არ მოხდა, რადგან მოპასუხის შვილმა კუთვნილი ბინის იპოთეკით დატვირთვაზე უარი განაცხადა.

ქ.თბილისის, გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 23 ივნისის გადაწყვეტილებით ნ.გ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ც. შ-ს მის სასარგებლოდ დაეკისრა 900 აშშ დოლარის გადახდა, რაც მხარეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.

მოცემული საქმე არაერთხელ განხილულ იქნა სხვადასხვა ინსტანციის სასამართლების მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით ნ.გ-ის სააპელაციო და ც.შ-ს შეგებებული სააპელაციო საჩივრები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ახალი გადაწყვეტილებით ნ.გ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ც.შ-ს მის სასარგებლოდ დაეკირა ძირითადი თანხის _ 1000 აშშ დოლარის, პროცენტის _ 1954 აშშ დოლარისა და ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯები _ 118 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ნ. გ-იანი მოთხოვნა ც. შ-ლიას მიმართ სესხის დაბრუნების შესახებ ემყარება 2001 წლის 12 დეკემბრისა და 2002 წლის 17 თებერვლის ხელწერილებს, რომლებიც საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2006 წლის 21 აგვისტოს ექსპერტის დასკვნის თანახმად, ხელმოწერილია ც. შ-ლიასმ მიერ. სასამართლოს მითითებით, 2001 წლის 25 დეკემბრის ხელწერილში აღნიშნულია, რომ მოპასუხემ მოსარჩელისაგან ისესხა “900 დოლარი + 100 პროც. დარჩა = 100 დოლარი. 1 თვის პროცენტი გადახდილია.” პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლით და მიიჩნია, რომ დასახელებული ხელწერილით გამოვლენილი ნება უნდა განიმარტოს შემდეგნაირად: ც. შ-ლიამ ნ. გ-იანისაგან ისესხა 1000 აშშ დოლარი და იმავე დღეს მოსარჩელეს გადაუხადა ერთი თვის პროცენტი _ 100 აშშ დოლარი. ამდენად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ მოცემული დოკუმენტით მხარეთა შორის წარმოიშვა სასესხო სამართლებრივი ურთიერთობა, რომლისთვისაც გათვალისწინებულ იქნა პროცენტი. პალატის მოსაზრებით, საქმის მასალებით არ დასტურდება აპელანტ ნ.გ-ის არგემნეტი, რომ სადავო გარიგება დაიდო 3 თვით და ასევე არ მოიპოვება მტკიცებულება, რომ სესხი იყო ვადიანი. სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმის მასალებით ასევე არ დადასტურებულა გარიგების შეწყვეტის ფაქტი, რის გამოც, სამოქალაქო კოდექსის 626-ე და 365-ე მუხლების საფუძველზე, ც.შ-ს 1000 აშშ დოლარის დაბრუნების ვალდებულება წარმოეშვა 2003 წლის 17 იანვრიდან, ნ.გ-ის მიერ სარჩელის აღძვრის მომენტიდან. სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ მოპასუხემ მოსარჩელეს 2002 წლის 25 იანვრიდან 2003 წლის 17 იანვრამდე (11 თვისა და 23 დღე) უნდა გადაუხადოს ძირითადი თანხის 3% _ 353 აშშ დოლარი. სამოქალაქო კოდექსის 403-ე მუხლის შესაბამისად, სასამართლო, მიუთითა, რომ 2005 წლის 2 თებერვლის სასამართლო სხდომაზე მოსარჩელემ იშუამდგომლა დავის საგნის გაზრდის შესახებ და მოითხოვა მოპასუხისაგან ზიანის ანაზღაურება. აღნიშნული მოთხოვნა სასამართლომ გაიზიარა და მიიჩნია, რომ ც.შ-ს 2003 წლის 17 იანვრიდან 2007 წლის 29 ივნისამდე (53 თვე და 11 დღე) უნდა დაეკისროს ძირითადი თანხის _ 1000 აშშ დოლარის 3%-ის, სულ 1601 აშშ დოლარის გადახდა. სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ ნ.გ-ის მოთხოვნა 2002 წლის 17 თებერვლის ხელწერილის საფუძველზე 2000 აშშ დოლარისა და ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში უსაფუძვლოა, ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსის 53-ე მუხლის მუხლის შესაბამისად, აღნიშნული ხელშეკრულებიდან გარიგების შინაარსი საერთოდ არ დგინდება, არამედ მითითებულია მხოლოდ 2000 აშშ დოლარის სერიები და ნომრები. აღნიშნულის საფუძველზე პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემული გარიგება არ არსებობს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის თანახმად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ ნ.გ-ს უნდა აუნაზღაურდეს ადვოკატის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯები _ 2954 აშშ დოლარის 4% _ 118 აშშ დოლარი.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ც. შ-ლიამ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა 2001 წლის 25 დეკემბრის ხელწერილი და საქმეში წარმოდგენილი ხელწერილების საფუძველზე მხარეთა შორის სასესხო სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობა არასწორად ჩათვალა, ვინაიდან კასატორმა სასამართლოს განუმარტა, რომ ნ.გ-ის მიერ წარმოდგენილი 2001 წლის 25 დეკემბრის, 2002 წლის 17 თებერვლის, 6 ივლისისა და 16 აგვისტოს, ასევე წელიწადის მითითების გარეშე 5 აგვისტოს, ხელშეკრულებები ც.შ-ს მიერ ხელმოწერილი არ არის და მისთვის უცნობია, თუ ვის ეკუთვნის სადავო ხელმოწერა. აღნიშნული გარემოება დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი ორი გრაფიკული ექსპერტიზის დასკვნით, ასევე მოწმეების _ რ. შ-სა და ი. ჩ-ის ჩვენებებით, რომლებმაც განმარტეს, რომ სესხის ხელშეკრულება არ დაიდო, რადგან რ.შ-მ უარი განაცხადა კუთვნილი ბინის იპოთეკით დატვირთვაზე. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხევდით, სასამართლომ არასწორად დააკისრა ც.შ-ს მოსარჩელის მიერ ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯები, რადგან ნ.გ-სათვის სასამართლოს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 47-ე მუხლის თანახმად, ადვოკატი არ დაუნიშნა, ხოლო საკუთარი ხარჯით დაქირავებული ადვოკატის ხარჯების მოწინააღმდეგე მხარისათვის დაკისრების შესაძლებლობას დასახელებული ნორმა არ ითვალისწინებს.

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლებისა და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ც. შ-ლიას საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო შემდეგი გარემოებები: 2005 წლის 25 დეკემბერს ც. შ-ლიამ ნ. გ-იანთან დადებული უვადო სარგებლიანი სესხის ხელშეკრულების თანახმად, სესხად მიიღო 1000 აშშ დოლარი და იმავე დღეს გამსესხებელს გადაუხადა ერთი თვის პროცენტი _ 100 აშშ დოლარი. ც.შ-ს ნაკისრი ვალდებულება არ შეუსრულებია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის სამართლებრივ შეფასებას მოდავე მხარეთა შორის არსებული ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის თაობაზე და მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით სავსებით მართებულად იქნა გამოყენებული სამოქალაქო კოდექსის 623-ე, 625-ე, 626-ე, 367-ე და 403-ე მუხლების დანაწესები. ც. შ-ლიას საკასაციო საჩივრის დასაშვებობისას საკასაციო სასამართლომ შეამოწმა რა კასაცია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის გათვალისწინებულ საფუძვლებთან მიმართებით, მიიჩნია, რომ აღნიშნულ ნაწილში საკასაციო პრეტენზია დასაშვები არ არის, ვინაიდან სასესხო ურთიერთობებთან დაკავშირებით არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა, რომელიც ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში.

მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლომ ც.შ-ს საკასაციო საჩივარი დასაშვებად მიიჩნია სასამართლო ხარჯების გადახდის დაკისრების ნაწილში, ვინაიდან სასამართლომ ჩათვალა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლისა და 47-ე მუხლის მესამე ნაწილის გამოყენების სამართლებრივ შეფასებას მნიშვნელობა აქვს ამ კუთხით სასამართლო პრაქტიკის განვითარებისათვის.

კასატორი სადავოდ ხდის იმ გარემოებას, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მას დაეკისრა ადვოკატის დახმარების გამო გაწეული ხარჯების ანაზღაურება ნ.გ-ის სასარგებლოდ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და ამავე კოდექსის 47-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად. აღნიშნულს კასატორი უკანონოდ მიიჩნევს, იმ მოტივით, რომ მითითებული ნორმებით ადვოკატის ხარჯების გადახდა მხოლოდ იმ შემთხვევაშია დასაშვები, თუკი ადვოკატი სახელმწიფოს ხარჯზეა მოწვეული.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არა უმეტეს ამ კოდექსის 47-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული ოდენობისა. ამავე კოდექსის 47-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, თუ მხარეს არ შეუძლია ადვოკატის ხარჯების ანაზღაურება, სასამართლოს უფლება აქვს ამ მხარის შუამდგომლობის საფუძველზე მოიწვიოს ადვოკატი სახელმწიფოს ხარჯზე, თუ განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გამო ადვოკატის მონაწილეობა ამ საქმის განხილვაში მიზანშეწონილია. ასეთ შემთხვევაში ადვოკატი მიიღებს ანაზღაურებას სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტამდე ოდენობით.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს მიერ დავის განხილვისას ნ.გ-ის წარმომადგენლის სახელმწიფო ბიუჯეტის ხარჯზე მოწვევა არ დგინდება. წარმომადგენლის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯების დამადასტურებელი დოკუმენტი მხარეს არ წარმოუდგენია. ზემოაღნიშნულის მიუხედავად, მითითებული ნორმებისა და ფაქტობრივი გარემოებების ანალიზით, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მხარის მიერ წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლოს შეუძლია დაეყრდნოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 47-ე მუხლის მეორე ნაწილით განსაზღვრული ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობის ფარგლებს.

საკასაციო სასამართლოს ეს დასკვნა ეფუძნება შემდეგს: როგორც წესი, მართლმსაჯულების განხორციელება დაკავშირებულია სასამართლო ხარჯებთან და სასამართლოს გარეშე ხარჯებთან. ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯი წარმოადგენს სასამართლოს გარეშე ხარჯებს (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 37-ე მუხლის მესამე ნაწილი). ამგვარი ხარჯების ოდენობა უნდა განისაზღვროს მხარის მიერ სასამართლოში წარდგენილი ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე. ამგვარი მტკიცებულების არარსებობის შემთხვევაში, სასამართლოს მხარის მოთხოვნის საფუძველზე თვითონაც შეუძლია გონივრულ ფარგლებში განსაზღვროს დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობა, თუკი აშკარაა, რომ პირის უფლების დარღვევის აღკვეთის მიზნით ხარჯი გაღებულია (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება “პინკოვა და პინკი ჩეხეთის რესპუბლიკის წინააღმდეგ”). სასამართლომ მხარეს ხარჯების ანაზრაურება უნდა დააკისროს მხოლოდ იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც ისინი რეალურად და საჭიროებისამებრ იქნა გაღებული იმ მიზნით, რომ აღკვეთილიყო სამოქალაქო უფლების დარღვევა (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება “ასანიძე საქართველოს წინააღმდეგ”). ამდენად, სასამართლომ ხარჯების განსაზღვრისას უნდა მოახდინოს მხარის სამართლიანი დაკმაყოფილება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სასამართლოს შეხედულებით ხარჯების ოდენობის განსაზღვრისას, დავის საგნის ღირებულებიდან გამომდინარე, პროცენტული ცენზის დადგენა (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 47-ე მუხლის მეორე ნაწილი) გამორიცხავს ხარჯების ხელოვნურად გაზრდას და უზრუნველყოფს იმ მხარის ინტერესების დაცვას, რომელსაც ხარჯების გადახდა უნდა დაეკისროს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ც. შ-ლიას საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელი.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.