საქართველოს უზენაესი სასამართლო

განჩინება

საქართველოს სახელით

¹ას-820-1137-07 15 აპრილი, 2008წ.

თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლალი ლაზარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნუნუ კვანტალიანი, როზა ნადირიანი

სხდომის მდივანი _ ეკა ხაჩიძე

კასატორები _ 1. ნ. ჩ-შვილი, წარმომადგენელი ა. გ-ია (მოსარჩელე);

2. სს “თელეთის ნავთობის კომპანია”, წარმომადგენელი მ. ბ-ძე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილება

დავის საგანი _ კომპენსაციის გადახდა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2006 წლის 24 თებერვალს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა ნ. ჩ-შვილმა მოპასუხე სს ნავთობის ეროვნული კომპანია “საქნავთობის” მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისათვის ბინის კომპენსაციის დაკისრება 36 939 აშშ დოლარის ოდენობით.

მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლები მდგომარეობს შემდეგში:

ნ. ჩ-შვილი 1981 წლიდან მუშაობდა საწარმოო გაერთიანება “საქნავთობის” გროზნოს კანტორის “ნავთობმანქანათრემონტის” საქართველოს განყოფილებაში, რომელიც წარმოადგენდა საწარმოო გაერთიანება “საქნავთობის” სტრუქტურულ ერთეულს. 1991 წელს, შრომითი ურთიერთობიდან გამომდინარე, საცხოვრებელი პირობების გაუმჯობესების აღრიცხვაზე მყოფ სხვა პირებთან ერთად საწარმოო გაერთიანება “საქნავთობმა” მოსარჩელის ოთხსულიან ოჯახს რიგის მიხედვით გამოუყო თბილისში, პავლოვის ქ. ¹29-ში მე-2 მშენებარე საუწყებო კორპუსის მე-8 სართულზე ¹30 და ¹31 ერთოთახიანი და ოროთახიანი ბინა. მოპასუხე ორგანიზაციამ, ნაცვლად იმისა, რომ დაემთავრებინა სახლის მშენებლობა, ადმინისტრაციისა და პროფკომის პრეზიდიუმის 2002 წლის 22 ოქტომბრის ¹148/9-55 გადაწყვეტილებით დაადგინა ბინაში შესახლებულ პირთა თანხმობის გარეშე ალ. ყაზბეგის ¹29/2 კორპუსში სს “საქნავთობის” მიერ განაწილებული ბინების მფლობელებისათვის საკომპენსაციო თანხების გაცემა 1 კვ.მ ფართზე 150 აშშ დოლარის ოდენობით, ხოლო მშენებარე კორპუსი და მიწის ნაკვეთი მოპასუხემ გაასხვისა. დასახელებული გადაწყვეტილებით მოპასუხეს უნდა მოეხდინა ბინის ფართის საკომპენსაციო თანხების ნაწილ-ნაწილ გადახდა. იმის მიუხედავად, რომ მოსარჩელემ არაერთხელ მიმართა მოპასუხეს საკომპენსაციო თანხის ანაზღაურების მოთხოვნით, მისთვის არანაირი თანხა არ გადაუხდიათ.

ბოლო წლებში ბინის ღირებულების მკვეთრი ზრდის გამო შეუძლებელია ზემომითითებული თანხის გადახდის შემთხვევაშიც თუნდაც ერთოთახიანი ბინის ყიდვა. ინდივიდუალური აუდიტორის დასკვნის შესაბამისად, 1 კვ.მ-ის აშენება ე.წ. “შავი კარკასის” დონეზე შეადგენს 600-700 აშშ დოლარს, მოპასუხის მიერ მშენებარე სახლში მისთვის გადასაცემი ერთოთახიანი ბინის ფართი შეადგენს 46.50 კვ.მ-ს, ხოლო ოროთახიანი ბინის ფართი _ 76.63 კვ.მ-ს. მოსარჩელემ მოითხოვა 1 კვ.მ ფართისათვის 300 აშშ დოლარის ეკვივალენტი თანხის გადახდა ეროვნულ ვალუტაში გადახდის დროისათვის არსებული კურსით, რაც შეადგენდა 36939 აშშ დოლარს (ს.ფ. 4-5).

მოპასუხე სს ნავთობის ეროვნული კომპანია “საქნავთობმა” სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის შესაბამისად, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება. ამავე კოდექსის 317-ე მუხლის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან.

რამდენადაც სს ნავთობის ეროვნული კომპანია “საქნავთობის” ადმინისტრაციისა და პროფკომის გადაწყვეტილება წარმოადგენდა კომპანიის შიდასამსახურებრივ დოკუმენტს და მის საფუძველზე მოპასუხეს არ უკისრია რაიმე სახის ვალდებულება მესამე პირების მიმართ (ამ შემთხვევაში მოსარჩელისადმი), შესაბამისად, აღნიშნული გადაწყვეტილება მოსარჩელეს არ ანიჭებდა უფლებას სს “საქნავთობისათვის” მოეთხოვა რაიმე მოქმედების შესრულება (ს.ფ. 44).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილებით ნ. ჩ-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ ნ. ჩ-შვილი 1981 წლიდან მუშაობდა საწარმოო გაერთიანება “საქნავთობის” გროზნოს კანტორის “ნავთობმანქანათრემონტის” საქართველოს განყოფილებაში. 1991 წლის მდგომარეობით იგი საწარმოში მომუშავე იმ პირთა შორის ირიცხებოდა, რომლებიც საბინაო პირობების გაუმჯობესებას საჭიროებდნენ. 1991 წლის 20 თებერვალს ქ. თბილისის სამგორის რაიონის სახალხო დეპუტატების საბჭოს აღმასრულებელმა კომიტეტმა სხდომაზე განიხილა საწარმოს ადმინისტრაციისა და პროფკომიტეტის ერთობლივი გადაწყვეტილება ნ. ჩ-შვილისათვის საცხოვრებელი სადგომის გამოყოფის შესახებ და თავისი ¹76/1 გადაწყვეტილებით დაამტკიცა საბინაო კომისიის წინადადება მოსარჩელისათვის ქ. თბილისში, პავლოვის ქ. ¹29-ში მდებარე მეორე კორპუსში, მე-8 სართულზე ორი ბინის მიკუთვნების თაობაზე. გადაწყვეტილებაში აღინიშნა იმის შესახებაც, რომ დიზაინისა და კეთილმოწყობის სამმართველოს ნ. ჩ-შვილისათვის განკუთვნილი ბინები უნდა გაეერთიანებინა შესაბამისი პროექტის და ხარჯთაღრიცხვის შედგენით, რის შემდეგაც მასზე უნდა გაცემულიყო ორდერი, თუმცა საცხოვრებელი კორპუსი არ აშენებულა, იგი დარჩა ე.წ. ნულოვან ნიშნულზე, ნ. ჩ-შვილზე საბინაო ორდერი არ გაცემულა, აღმასკომის ხსენებული გადაწყვეტილება დარჩა აღუსრულებელი.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოშობილია ზიანის მიყენების, უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. საქმეზე დასტურდებოდა, რომ მხარეებს შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობა არ არსებობდა. რაც შეეხებოდა უსაფუძვლო გამდიდრებას, რაც სამოქალაქო კოდექსის 976-991-ე მუხლებით რეგულირდებოდა, იგი გულისხმობდა ვალდებულების შესასრულებლად ან რაიმე მოქმედების შესრულების ან არშესრულების მიზნით სხვისთვის გადაცემული ქონების უკან დაბრუნების მოთხოვნის უფლებას. სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეს არც ამგვარი მოთხოვნის საფუძველი არ გააჩნდა (ს.ფ. 82-84).

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ნ. ჩ-შვილმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მისი სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

საქალაქო სასამართლომ მოსარჩელის მოთხოვნა სს ნავთობის ეროვნული კომპანია “საქნავთობის” მიმართ ბინის სანაცვლოდ კომპენსაციის გაცემის თაობაზე არ დააკმაყოფილა იმ ძირითადი მოტივით, რომ მხარეებს შორის არ არსებობდა სახელშეკრულებო ურთიერთობა. სასამართლოს ამგვარი მსჯელობა არასწორია, რამდენადაც მოსარჩელე იმყოფებოდა ბინის მიღების აღრიცხვაზე კანონის საფუძველზე, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 35-ე, 36-ე, 38-ე, 39-ე, მე-40 მუხლების შესაბამისად. აქედან გამომდინარე, სს ნავთობის ეროვნული კომპანია “საქნავთობი” ვალდებული იყო მოსარჩელისათვის მიეცა მშენებარე სახლში ბინები. აღნიშნული ვალდებულება მოპასუხის მიერ დადასტურებული და აღიარებულია ადმინისტრაციისა და პროფკომის პრეზიდიუმის 2002 წლის 22 ოქტომბრის ¹148/9-55 გადაწყვეტილებით, რაც არ შესრულებულა.

სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობის საფუძველია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. მოსარჩელის ბინის რიგში აყვანის ვალდებულება, ამ ვალდებულების განხორციელება და შემდგომში ბინის ნაცვლად ფულადი კომპენსაციის გაცემის აღიარება წარმოადგენს სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლით გათვალისწინებული ვალდებულების წარმოშობის საფუძველს.

სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. მოპასუხე მხარემ არ შეასრულა კანონით დაკისრებული და აღიარებული ვალდებულება. აღსანიშნავია, რომ მოპასუხეს მიწის ნაკვეთი გამოეყო იმ დროს მოქმედი კანონის შესაბამისად უსასყიდლოდ, მიზნობრივად, მისი მუშა-მოსამსახურეებისათვის მრავალბინიანი კორპუსის ასაშენებლად. მოპასუხემ მიწის ნაკვეთი გაასხვისა და ნახა სარგებელი ბინის მომავალ მფლობელთა ხარჯზე, რაც უსაფუძვლო გამდიდრებას წარმოადგენს. ამდენად, სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლი, არასწორად განმარტა ამავე კოდექსის 317-ე მუხლი, 796-991-ე მუხლები (ს.ფ. 92-94).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილებით ნ. ჩ-შვილის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ნ. ჩ-შვილის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, სს “თელეთის ნავთობის კომპანიას” ნ. ჩ-შვილის სასარგებლოდ დაეკისრა 18 469 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ლარებში გადახდა ნ. ჩ-შვილის სასარგებლოდ.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ 1991 წლის 20 თებერვლის თბილისის სამგორის რაიონის დეპუტატების საბჭოს აღმასკომის ¹76/1 გადაწყვეტილებით მიღებულ იქნა საბინაო კომისიის წინადადება, დამტკიცდა საწარმოო გაერთიანება “საქნავთობის” გროზნოს კანტორის “ნავთობმანქანათრემონტის” საქართველოს ხელმძღვანელობის მიერ წარდგენილი ბინების განაწილების სია და ნ. ჩ-შვილს პავლოვის ქ. ¹29-ში, მე-2 კორპუსის მე-8 სართულზე მიეცა ერთოთახიანი და ოროთახიანი ¹30 და ¹31 ბინები. მშენებარე ბინა მიწის ნაკვეთთან ერთად გასხვისდა. სს “საქნავთობის” ადმინისტრაციის და პროფკომიტეტის პრეზიდიუმის 2002 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილების თანახმად, ნ. ჩ-შვილისათვის უნდა გაცემულიყო საკომპენსაციო თანხა 1 კვ.მ საერთო ფართისათვის 150 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ოდენობით. სახაზინო საწარმო სახელმწიფო კომპანია “საქნავთობის” უფლებამონაცვლეს წარმოადგენს სს “საქნავთობი”, ხოლო ამ უკანასკნელის უფლებამონაცვლეა სს “თელეთის ნავთობის კომპანია”.

სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია მოსარჩელის მტკიცება თბილისის სამგორის რაიონის დეპუტატების საბჭოს აღმასკომის 1991 წლის 20 თებერვლის ¹76/1 გადაწყვეტილების საფუძველზე მისთვის ბინის გაცემის შესახებ მოპასუხე საწარმოს ვალდებულების წარმოშობის თაობაზე, რამდენადაც უშუალოდ მხარეთა შორის აღნიშნულის თაობაზე გარიგება არ დადებულა შესახლების ორდერის გაცემის სახით. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მხარეები სახელშეკრულებო შებოჭვის პირობებში არ იმყოფებოდნენ და სამოქალაქო კოდექსის 316-ე, 317-ე, 361-ე მუხლები ბინის გადაცემის მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს არ წარმოშობდა. სხვისი ქონების მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის შემთხვევაში მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად სამოქალაქო კოდექსის უსაფუძვლო გამდიდრების თავში შემავალი 982-ე და 991-ე მუხლების გამოყენებისათვის სახეზე უნდა ყოფილიყო პირის სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფა, მოცემულ შემთხვევაში კი არ დასტურდებოდა მოსარჩელის სამართლებრივი კავშირი მოპასუხის მიერ გასხვისებულ ქონებაზე.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, საკომპენსაციო თანხის ანაზღაურებაზე მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველს წარმოადგენდა მხოლოდ სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლი. სს “საქნავთობის” ადმინისტრაციის 2002 წლის 22 ოქტომბრის ¹148/9-55 გადაწყვეტილება წარმოადგენდა ვალის აღიარების ხელშეკრულებას, რადგან სამოქალაქო კოდექსის 51-ე მუხლიდან გამომდინარე, სახეზე იყო მეორე მხარის ნების გამოვლენაც, ნ. ჩ-შვილმა შეიტყო თუ არა გადაწყვეტილების შესახებ, მასზე განაცხადა თანხმობა, რაც იმაში გამოიხატა, რომ ჯერ წერილობით მიმართა საწარმოს საკომპენსაციო თანხის გაცემის მოთხოვნით, ხოლო შემდგომ სარჩელი აღძრა სასამართლოში აღნიშნულის თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოპასუხის მიერ მითითებული ის გარემოება, რომ გადაწყვეტილების მიღებისას საწარმოს ადმინისტრაციას არ გააჩნდა სამეთვალყურეო საბჭოსა და საერთო კრების თანხმობა, მესამე პირების მიმართ არ წარმოშობდა სამართლებრივ შედეგებს და არ წარმოადგენდა მესამე პირებთან საწარმოს წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირის მიერ გამოვლენილი ნამდვილი ნების ბათილობის საფუძველს.

სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა საკომპენსაციო თანხის 1 კვ.მ-ზე 300 აშშ დოლარის, მთლიანობაში 36 936 აშშ დოლარის ანაზღაურების შესახებ და ჩათვალა, რომ მოპასუხეს უნდა დაკისრებოდა თანხის გადახდა იმ ოდენობით, რისი გადახდის ვალდებულებაც იკისრა, ანუ 1 კვ.მ-ზე 150 აშშ დოლარის, მთლიანობაში 18 469 აშშ დოლარის ოდენობით (ს.ფ. 166-172).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ. ჩ-შვილმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება იმ ნაწილში, რომლითაც მისი სარჩელი არ დაკმაყოფილდა და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სასარჩელო მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილება.

კასატორი დაუსაბუთებლად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში. მოპასუხე საწარმომ ბინის საკომპენსაციო თანხის გადახდის ვალდებულება იკისრა 2002 წლის 22 ოქტომბერს და ეს თანხა შეადგენდა 150 ლარს ყოველი კვადრატული მეტრისათვის. თუ 2002 წლის 22 ოქტომბრის მდგომარეობით მეტ-ნაკლებად შესაძლებელი იყო, რომ მოსარჩელეს დაეკმაყოფილებინა თავისი მოთხოვნა ფულადი კომპენსაციის დროული მიღებით, დღეისათვის მშენებარე კორპუსებში 1 კვ.მ ფართის ღირებულება მერყეობს 600-1000 აშშ დოლარამდე და ზევით და ამდენად, მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელემ თანხის არათავისდროული გადახდის გამო განიცადა ზიანი, რაც უნდა აანაზღაუროს მოპასუხემ (ს.ფ. 179-182).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა აგრეთვე სს “თელეთის ნავთობის კომპანიამ”, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლი. სასამართლოს მოსაზრება, რომ ვალის არსებობის აღიარება წარმოადგენს ახალ ხელშეკრულებას და იგი საერთოდ არ არის კავშირში ძირითად ვალდებულებასთან, ეწინააღმდეგება სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლს, რომლის თანახმად, ვალის აღიარებისათვის მხარეებს შორის უნდა არსებობდეს ვალდებულებითი ურთიერთობა, რომლის შემდგომი აღიარება უნდა მოხდეს წერილობითი ფორმით.

სააპელაციო სასამართლოს უნდა ემსჯელა, არსებობდა თუ არა მხარეთა შორის ვალდებულებითი ურთიერთობა, რომლის საფუძველზეც შესაძლებელია შემდგომში მომხდარიყო აღიარება.

სასამართლომ არ დაასაბუთა ვალის აღიარებისათვის ორმხრივი ხელშეკრულების მინიჭების საფუძველი. სასამართლომ ვალის არსებობის აღიარებად მიიჩნია სს ნავთობის ეროვნული კომპანია “საქნავთობის” ადმინისტრაციისა და პროფკომის 2002 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილება, მაშინ როდესაც აღნიშნული გადაწყვეტილება წარმოადგენს შიდაორგანიზაციულ დოკუმენტს, იგი მიმართული არ ყოფილა მესამე პირებისადმი და შესაბამისად, არ შეიძლება ჩაითვალოს ხელშეკრულებად, ნების გამოვლენად სხვა პირებისადმი. აღნიშნული მათ სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას აღნიშნეს, მაგრამ სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში ამის თაობაზე მსჯელობა არ ყოფილა.

ზემომითითებული 2002 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილება რომც ჩაითვალოს სს “თელეთის ნავთობის კომპანიის” ნების გამოვლენად და შესაბამის გარიგებად, ამ შემთხვევაში სახეზე იქნება პირობითი გარიგება, ვინაიდან აღნიშნული გადაწყვეტილების შესრულება დამოკიდებული იყო გარკვეულ პირობაზე, კერძოდ, კომპანიის მხრიდან მოგების მიღებაზე. სამოქალაქო კოდექსის 92-ე მუხლის თანახმად, მხარის ნებაზე დამოკიდებული პირობა ბათილია და ბათილია ამ პირობით დადებული გარიგებაც. ის გარემოება, რომ კომპანიის მხრიდან საკომპენსაციო თანხის ანაზღაურება მოხდებოდა სააქციო საზოგადოებაში მიღებული მოგების ხარჯზე, არამართლზომიერი და უკანონოა, რადგან სააქციო საზოგადოებაში მოგების განაწილების საკითხს წყვეტს საერთო კრება თავისი უფლებამოსილების ფარგლებში და არავის არა აქვს უფლება თვითნებურად განკარგოს საზოგადოების მოგება. საზოგადოების მოგებიდან საკომპენსაციო თანხების გადახდა წარმოადგენს კანონსაწინააღმდეგო პირობას, ხოლო ის გარემოება, რომ გადაწყვეტილებას ხელს აწერენ კომპანიის გენერალური დირექტორი და პროფკომის თავმჯდომარე ანუ ის პირები, რომლებიც უფლებამოსილნი არ იყვნენ მიეღოთ ასეთი სახის გადაწყვეტილება და განეკარგათ კომპანიის მოგება, მიუთითებს აღნიშნული პირობის არამართლზომიერებაზე და უკანონობაზე, რაც სამოქალაქო კოდექსის 91-ე მუხლის თანახმად წარმოადგენს გარიგების ბათილობის საფუძველს (ს.ფ. 207-212).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრების საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს “თელეთის ნავთობის კომპანიის” საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო ნ. ჩ-შვილის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო დადასტურებულად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ შემდეგ გარემოებებს: თბილისის სამგორის რაიონის დეპუტატების საბჭოს აღმასკომის 1991 წლის 20 თებერვლის ¹76/1 გადაწყვეტილებით მიღებულ იქნა საბინაო კომისიის წინადადება, დამტკიცდა საწარმოო გაერთიანება “საქნავთობის” გროზნოს კანტორის “ნავთობმანქანათრემონტის” საქართველოს ხელმძღვანელობის მიერ წარდგენილი ბინების განაწილების სია და მოქალაქე ნ. ჩ-შვილს მიეცა ერთოთახიანი და ოროთახიანი ორი ბინა პავლოვის ქ. ¹29-ში, მე-2 კორპუსის მე-8 სართულზე. აღნიშნული საცხოვრებელი კორპუსი არ აშენებულა. მშენებარე ნაგებობა მიწის ნაკვეთთან ერთად გასხვისდა. სს “საქნავთობის” ადმინისტრაციისა და პროფკომიტეტის პრეზიდიუმის 2002 წლის 22 ოქტომბრის ¹148/9-55 გადაწყვეტილებით დადგინდა საკომპენსაციო თანხების გაცემა მშენებარე კორპუსის იმ ბინათმფლობელებზე, რომლებსაც გაუნაწილდათ ბინები საწარმოო გაერთიანება “საქნავთობის” 1987 წლის 3 სექტემბრის ¹84/22-1 გადაწყვეტილებით. საკომპენსაციო თანხების გაცემა დადგინდა 1 კვ.მ საერთო ფართზე 150 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ოდენობით ლარებში. მოსარჩელე ნ. ჩ-შვილი მიეკუთვნება იმ ბინათმფლობელს, რომლის მიმართაც დადგენილია საკომპენსაციო თანხის გაცემა. დადგენილია, რომ მას საკომპენსაციო თანხა არ მიუღია. სახაზინო საწარმო სახელმწიფო კომპანია “საქნავთობის” უფლებამონაცვლეს წარმოადგენს სს “საქნავთობი”, ხოლო ამ უკანასკნელის უფლებამონაცვლეს _ მოპასუხე სს “თელეთის ნავთობის კომპანია”.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმის შესახებ, რომ სს “საქნავთობის” ადმინისტრაციისა და პროფკომიტეტის პრეზიდიუმის 2002 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილების მიღებამდე მხარეთა შორის ვალდებულებითი ურთიერთობა არ არსებობდა. აღნიშნულ 2002 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილებაში მითითებულია, რომ 1987 წლის 3 სექტემბრის ¹84/22-1 გადაწყვეტილებით საწარმოო გაერთიანება “საქნავთობმა” იკისრა ბინების განაწილების ვალდებულება, აღნიშნული 2002 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით საკომპენსაციო თანხების გაცემა დადგინდა მშენებარე კორპუსის სწორედ იმ ბინათმფლობელებზე, რომლებსაც გაუნაწილდათ ბინები საწარმოო გაერთიანება “საქნავთობის” 1997 წლის 3 სექტემბრის ¹84/22-1 გადაწყვეტილებით. მიუხედავად ამისა, მოცემულ შემთხვევაში სადავო ურთიერთობა შეეხება 2002 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობას. ამ შემთხვევაში 2002 წლის გადაწყვეტილებით ვალდებულების აღიარება დამოუკიდებელია ძირითადი ვალდებულებისაგან, იგი ქმნის ახალ დამოუკიდებელ მოთხოვნას. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ მოცემულ შემთხვევაში ადგილი აქვს სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის საფუძველზე ვალდებულების აღიარებას და დავა სწორედ აღნიშნული ურთიერთობიდან გამომდინარეობს.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის _ სს “თელეთის ნავთობის კომპანიის” მიერ საკომპენსაციო თანხის ანაზღაურების დადგენის ნაწილში სს “საქნავთობის” ადმინისტრაციისა და პროფკომიტეტის პრეზიდიუმის 2002 წლის 22 ოქტომბრის ¹148/9-55 გადაწყვეტილების შიდაორგანიზაციულ დოკუმენტად შეფასებას. აღნიშნული გადაწყვეტილება წარმოადგენს საწარმოს ხელმძღვანელობითი და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებით აღჭურვილი პირის _ გენერალური დირექტორის მიერ საწარმოს პროფკავშირთან ერთად საწარმოს სახელით მიღებულ გადაწყვეტილებას, რომლითაც საწარმო გამოხატავს ნამდვილ ნებას და გარკვეულ ვალდებულებას კისრულობს მესამე პირების, მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე ნ. ჩ-შვილის წინაშე. თავის მხრივ, ნ. ჩ-შვილისათვის ცნობილია საწარმოს ნება და ცნობს ვალის აღიარებას. ამდენად, ეს არ არის მხოლოდ შიდასაზოგადოებრივი მიზნებისათვის, საწარმოს შიდასაზოგადოებრივ ურთიერთობებში გამოსაყენებელი დოკუმენტი.

საკასაციო სასამართლო ასევე არ იზიარებს სს “თელეთის ნავთობის კომპანიის” მსჯელობას 2002 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილების გარიგებად მიჩნევის შემთხვევაში მისი პირობით გარიგებად დაკვალიფიცირების შესახებ. მხარეთა ურთიერთობა ვერ შეფასდება სამოქალაქო კოდექსის 368-ე მუხლით გათვალისწინებულ პირობით გარიგებად. აღნიშნული ნორმის თანახმად, თუ გარიგების ნამდვილობა დამოკიდებულია რაიმე პირობის დადგომაზე, მაშინ ვალდებულება შესასრულებელია იმ დღიდან, როდესაც ეს პირობა დგება. 2002 წლის 22 ოქტომბრის ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილების მე-3 პუნქტი, სადაც გენერალური დირექტორი საწარმოს ბუღალტერიას ავალებს, მოახდინოს აღნიშნული საკომპენსაციო თანხების გაცემა სს “საქნავთობის” ფინანსური შესაძლებლობების გათვალისწინებით მის განკარგულებაში დარჩენილი მოგების ხარჯზე და რასაც კასატორი სს “თელეთის ნავთობის კომპანია” პირობით გარიგებად მიიჩნევს, წარმოადგენს შიდასაზოგადოებრივი შინაარსის მქონე დებულებას, რამდენადაც ეს არის ურთიერთობა საწარმოს შიგნით, საკომპენსაციო თანხების გაცემის კონკრეტული წყაროს მითითების თაობაზე, რაც არ შეეხება მესამე პირებს.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას ნ. ჩ-შვილის სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში. სს “თელეთის ნავთობის კომპანიის” 2002 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილების შინაარსი ნათლად მიუთითებს, რომ სს “თელეთის ნავთობის კომპანიამ” მოსარჩელის მიმართ იკისრა მასზე განაწილებული იმ ბინების კომპენსაციის ანაზღაურება, რომლებიც ვერ აშენდა. გადაწყვეტილების გამოტანის მდგომარეობით აღნიშნული საკომპენსაციო თანხა განისაზღვრა 1 კვ.მ-ზე 150 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარით, რაც მოსარჩელეზე იმ მდგომარეობით არ გაცემულა. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენს 46,50 კვ.მ ერთოთახიანი და 76,63 ოროთახიანი ბინის კომპენსაციის _ 300 აშშ დოლარის მოპასუხისათვის დაკისრება. სს “თელეთის ნავთობის კომპანიას” არც ერთი ინსტანციის სასამართლოში სადავოდ არ გაუხდია აღნიშნული ფასის _ 300 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის არარეალურობა და ამ ეტაპზე ბინის ფასთან შეუსაბამობა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის, 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე მას არ მოუხდენია აღნიშნულთან დაკავშირებით თავისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზაცია.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო აუქმებს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას და იღებს ახალ გადაწყვეტილებას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. სს “თელეთის ნავთობის კომპანიის” საკასაციო საჩივარი Aარ დაკმაყოფილდეს;

2. ნ. ჩ-შვილის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

3. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილება და საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

4. ნ. ჩ-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდეს. სს “თელეთის ნავთობის კომპანიას” დაეკისროს ნ. ჩ-შვილის სასარგებლოდ 36 939 აშშ დოლარის გადახდა;

5. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.