ას-845-1059-08 31 მარტი, 2009 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

მოსამართლეები:

ნ. კვანტალიანი (მომხსენებელი), ლ. ლაზარაშვილი

სხდომის მდივანი _ ლ.სანიკიძე

კასატორი – ნ. კ-ძე (მოსარჩელე)

წარმომადგენელი _ დ.ვ-ძე

მოწინააღმდეგე მხარე – ქობულეთის მუნიციპალიტეტის გამგეობა (მოპასუხე)

წარმომადგენელი _ თ.გ-ძე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 17 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი – მესაკუთრედ აღიარება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ. კ-ძემ განჩინებით მიმართა სასამართლოს იურიდიული მნიშვნელობის ფაქტის ქ.ქობულეთში, ... გამზირ ¹...-ში მდებარე სახლისა და 3596 კვ.მ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ აღიარების შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: სადავო სახლი და მიწის ნაკვეთი მოსარჩელის მამამ შეიძინა ნ. ბ-ენკოსაგან, რის საფუძველზე ნ.კ-ძე წლების განმავლობაში ფლობდა და სარგებლობდა აღნიშნული უძრავი ნივთით, თუმცა, ფინანსური სირთულეების გამო, საჯარო რეესტრში უძრავი ქონების განმცხადებლის საკუთრებად აღრიცხვა დროულად ვერ მოხერხდა. საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი შემოღობილია, ამასთან, ნ.კ-ძე იხდიდა მიწისა და კომუნალურ გადასახადებს. სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლის შესაბამისად, განმცხადებელი, როგორც სადავო უძრავი ქონების კეთილსინდისიერი და მართლზომიერი მფლობელი, უნდა ჩაითვალოს მის მესაკუთრედაც.

ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 24 იანვრის გადაწყვეტილებით ქ.ქობულეთში, ... გამზირის ¹...-ში მდებარე 3596 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე განლაგებული საცხოვრებელი სახლი 74 კვ.მ საერთო სასარგებლო ფართით, რომელსაც ნ. კ-ძე 1995 წლის 12 აპრილიდან ფლობს და სარგებლობს, აღიარებულ იქნა მის საკუთრებად წარდგენილი აზომვითი გეგმა-ნახაზის ფარგლებში, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს ქობულეთის სარეგისტრაციო სამსახურს დაევალა აღნიშნული უძრავი ქონების ნ. კ-ძის საკუთრებად აღრიცხვა.

2007 წლის 16 აპრილს ქობულეთის მუნიციპალიტეტის გამგეობამ განცხადებით მიმართა სასამართლოს ზემოხსენებული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და საქმის წარმოების განახლების შესახებ იმ საფუძვლით, რომ მოცემული საქმე არასწორად იქნა განხილული უდავო წარმოების წესით და დაინტერესებული პირი _ ქობულეთის მუნიციპალიტეტის გამგეობა მის განხილვაში მიწვეული არ ყოფილა.

ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 3 სექტემბრის განჩინებით ამავე სასართლოს 2006 წლის 24 იანვრის გადაწყვეტილება ცნობილ იქნა ბათილად და საქმის წარმოება სასარჩელო წესით განახლდა.

ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 20 თებერვლის გადაწყვეტილებით ნ. კ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ქ. ქობულეთში, ... გამზირ ¹...-ში მდებარე სახლი და 3596 კვ.მ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი აღიარებულ იქნა ნ. კ-ძის საკუთრებად.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ქობულეთის მუნიციპალიტეტის გამგეობამ.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 17 ივლისის გადაწყვეტილებით ქობულეთის მუნიციპალიტეტის გამგეობის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ნ. კ-ძე აღიარებულ იქნა ქ.ქობულეთში, ... გამზირ ¹...-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლისა და შენობის ქვეშ არსებული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ, ხოლო საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ აღიარების ნაწილში მას უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 1995 წლის 12 აპრილს ნ. კ-ძემ მოახდინა ქ.ქობულეთში, ... ქ.¹...-ში მდებარე 74,2 კვ.მ ოთხოთახიანი ¹1 ბინის პრივატიზაცია, რომელიც დარეგისტრირდა ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროში ნ. კ-ძის სახელზე. ტექნიკურ პასპორტში მიეთითა, რომ ნ.კ-ძეს ხსენებულ მისამართზე დაკავებული ჰქონდა 3596 კვ.მ მიწის ნაკვეთი. პალატამ მიიჩნია, რომ, სამოქალაქო კოდექსის 1514-ე მუხლის თანახმად, სადავო საცხოვრებელი სახლის პრივატიზებისა და ტექბიუროში რეგისტრაციის შემდეგ ნ.კ-ძე გახდა მისი მესაკუთრე. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელის მიწის ნაკევთის მესაკუთრედ აღიარების ნაწილში და დაადგინა, რომ 1995 წლის 12 აპრილს ნ.კ-ძემ მოახდინა მხოლოდ საცხოვრებელი სახლის და არა მიწის ნაკვეთის პრივატიზება. პრივატიზაციის ხელშეკრულებაში საერთოდ არ არის საუბარი მიწის ნაკვეთზე, რომელიც მოსარჩელეს უნდა გადასცემოდა, შესაბამისად, პრივატიზაციის შემდეგ სადავო მიწა სახელმწიფოს საკუთრებას წარმოადგენდა და ნ.კ-ძეს მასზე საკუთრების უფლება არ წარმოშობია. სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ, სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლის თანახმად, ფიზიკურ პირთა საკუთრებად ჩაითვლება მხოლოდ ის ნაკვეთები, რომლებიც მათ ჰქონდათ კანონიერ სარგებლობაში, რაც ძირითადად შეეხება სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების იმ მიწის ნაკვეთებს, რომელზეც არსებობდა ე.წ. გამოყოფის აქტები. ამასთან, ამავე მუხლიდან გამომდინარეობს, რომ ფიზიკურ პირთა საკუთრებად გამოცხადდა როგორც სასოფლო, ასევე არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების ის მიწის ნაკვეთებიც, რომლებზეც უშუალოდ იყო განლაგებული პირთა საკუთრებაში არსებული შენობები. სასამართლოს მოსაზრებით, ზემოხსენებული ნორმის მიზანს წარმოადგენდა შენობასა და მიწის ნაკვეთზე ფიზიკურ პირთა საკუთრების უზრუნველყოფა. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირის მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ აღიარებისათვის აუცილებელია, იგი იყოს ინდივიდუალური სახლის მესაკუთრე და შესაბამისი აქტის საფუძველზე გამოყოფილი ჰქონდეს მიწის ნაკვეთი. მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ დაადგინა, რომ ნ.კ-ძეს მიწის ნაკვეთი რაიმე სახის აქტით არ გამოყოფია და პრივატიზაციის ხელშეკრულება მას უფლებას აძლევდა, ესარგებლა მხოლოდ იმ მიწის ნაკვეთით, რომელზეც მის მიერ პრივატიზებული სახლი იყო აგებული. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ნ.კ-ძე მთლიანი მიწის ნაკვეთის კანონიერი მოსარგებლე არასდროს ყოფილა. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, სადავო უძრავი ნივთის ტექნიკურ პასპორტში მიწის ნაკვეთის ფაქტობრივად ფლობის ფაქტის მითითება არ ნიშნავს, რომ მხარეს ამ ნაკვეთით სარგებლობის უფლება ჰქონდა. პალატამ ჩათვალა, რომ ტექნიკური პასპორტი უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტთან ერთად წარმოადგენდა პირის ფაქტობრივ სარგებლობაში არსებული ქონების ტექნიკურ დახასიათებასაც, შესაბამისად, მასში კანონიერად დაკავებულ ფართთან ერთად აისახებოდა ის მიწის ნაკვეთებიც, რომლებიც პირებს თვითნებურად ეჭირათ. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის არგუმენტი, რომ მან მიწაზე უფლებები არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწაზე ქონების გადასახადის გადახდის გამო მოიპოვა, რადგან ამ გზით მიწაზე საკუთრების უფლების მოპოვებას კანონი არ ითვალისწინებს. ამასთან, სასამართლომ დაადგინა, რომ ნ.კ-ძემ ქონების გადასახადი გადაიხადა მას შემდეგ, რაც ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 24 იანვრის გადაწყვეტილების საფუძველზე მიწა საკუთრებად დაირეგისტრირა და აღნიშნული გადასახადის გადახდა არ ადასტურებს, რომ ნ.კ-ძეს 2006 წლის 24 იანვრამდე სადავო მიწაზე კანონიერი უფლებები გააჩნდა. პალატის მითითებით, ამ გადაწყვეტილების აღსრულების შემდეგ ნ.კ-ძე გახდა ქონების მესაკუთრე და წარმოეშვა ქონების გადასახადის გადახდის ვალდებულება, რაც ასახულია ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 31 მაისის მიმართვაში. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ნ.კ-ძეს სადავო მიწაზე უფლება არც “ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ” კანონის საფუძველზე არ მოუპოვებია და უფლებამოსილი ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ამ კანონის მიხედვით საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნით არ მიუმართავს.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ნ. კ-ძემ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა გასაჩივრებულ ნაწილში მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით: სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ ქ.ქობულეთში, ... ქ.¹...-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის პრივატიზების შედეგად სადავო მიმდებარე მიწის ნაკვეთი გადავიდა კასატორის კანონიერ სარგებლობაში. სადავო მიწაზე საკუთრების აღიარებისათვის აუცილებელ პირობას წარმოადგენს არა მიწის გამოყოფის აქტის არსებობა, როგორც ამას სააპელაციო პალატა უთითებს, არამედ მიწის ნაკვეთის კანონიერ სარგებლობაში ყოფნა. აღნიშნული გარემოება კი დასტურდება ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტებით _ გეგმა-ნახაზითა და ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლის ტექნიკური პასპორტით, რომელშიც მითითება ფაქტობრივ სარგებლობაში მიწის ნაკვეთის არსებობის თაობაზე მხარის მიერ უძრავი ნივთის კანონიერად ფლობის საკმარისი საფუძველია. ამასთან, გასათვალისწინებელია ის ფაქტი, რომ კომუნისტური წესწყობილებისას მოქმედი კანონმდებლობა დასაშვებად მიიჩნევდა პირზე მხოლოდ 600 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ფიქსირებას, ხოლო დანარჩენი ფართი აღინიშნებოდა ტექნიკური პასპორტის გრაფაში _ “ფაქტობრივი”, რომელიც ადასტურებდა ქონების არა საკუთრების, არამედ კანონიერად სარგებლობის უფლებას. ამდენად, დასახელებულ გრაფაში მითითებული ფართი მიტაცებულად და მითვისებულად ვერ ჩაითვლებოდა. სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლი სწორედ იმ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის საკუთრების უფლების აღიარებისათვის არის შეტანილი სამოქალაქო კოდექსში, რომლებიც წარმოადგენდნენ ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლის ირგვლივ მდებარე, თვისობრივად მათ შემადგენელ ნაწილს, თუმცა ხელშეკრულებებსა და სამკვიდრო მოწმობებში არ აისახებოდა ზემოხსენებული შეზღუდვის გამო. წინააღმდეგ შემთხვევაში დასახელებული ნორმის არსებობა მნიშვნელობას დაკარგავდა. საჯარო რეესტრის ამოქმედების შემდეგ საკუთრების უფლებით რეგისტრირდება ის მიწა, რომელიც შენობა-ნაგებობის საკუთრების დამდგენ დოკუმენტში იყო მითითებული, ხოლო დანარჩენ საკარმიდამო ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარება ხდებოდა სასამართლოსათვის მიმართვის გზით, სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლის საფუძველზე და უმრავლესობა დავები მიწების მფლობელთა სასარგებლოდ გადაწყდა. ნ.კ-ძის მიერ მიწის გადასახადის გადახდა სასამართლომ სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლად არასწორად მიიჩნია. ფაქტობრივად, მიწის გადასახადის გადახდის მოთხოვნით გამგეობამ აღაიარა მხარის საკუთრების უფლება და იგი მხოლოდ ერთი წლის შემდეგ გახადა სადავოდ.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთება და მიაჩნია, რომ ნ. კ-ძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდეს და საქმე განსჯადობით დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას ხელახლა განსახილველად შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ განსახილველ შემთხვევაში არსებობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, რადგან სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, მოცემული დავა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლის მიხედვით, ამ კანონმდებლობით დადგენილი წესით განსახილველ კატეგორიათა რიგს არ განეკუთვნება.

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით რეგლამენტირებულია სასამართლოს განსჯადი ადმინისტრაციული საქმეები. აღნიშნული მუხლის პირველი ნაწილი განსაზღვრავს ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განსახილველ საქმეთა კატეგორიებს და ადგენს, თუ რა შეიძლება წარმოადგენდეს სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანს, ანუ, რომელი საქმეები შეიძლება იქნეს განხილული ადმინისტრაციული იურისდიქციის სასამართლოს მიერ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების ფარგლებში, ხოლო ამავე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, ამ კოდექსით დადგენილი წესით საერთო სასამართლოში განიხილება დავა იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან.

მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველი დავა სწორედ ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან გამომდინარეობს, კერძოდ:

ნ. კ-ძის სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს ქ.ქობულეთში, ... გამზირ ¹...-ში მდებარე სახლისა და 3596 კვ.მ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ აღიარება იმ საფუძვლით, რომ ნ.კ-ძე წლების განმავლობაში ფლობდა და სარგებლობდა აღნიშნული უძრავი ქონებით, შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლის საფუძველზე მის მესაკუთრედაც უნდა ჩაითვალოს.

“სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის მართვისა და განკარგვის შესახებ” კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილებას სახელმწიფო მიწის სარგებლობაში ან საკუთრებაში გადაცემის შესახებ იღებენ შესაბამისი ადგილობრივი მმართველობის რაიონის, ქალაქის, რომელიც არ შედის რაიონის შემადგენლობაში, თვითმმართველობისა და მმართველობის ორგანოები, ხოლო ამავე მუხლის მე-3 პუნქტის “ა” და “გ” ქვეპუნქტების შესაბამისად, რაიონის, ქალაქის, რომელიც არ შედის რაიონის შემადგენლობაში, აღმასრულებელი ორგანოების კომპეტენციას განეკუთვნება სახელმწიფო მიწის განკარგვის ორგანიზება, სახელმწიფოს სახელით სახელმწიფო მიწის განკარგვის შესახებ მოლაპარაკებების წარმოება. განსახილველ შემთხვევაში საქმის მასალებიდან ირკვევა, რომ სადავო მიწა სახელმწიფო საკუთრებაა. ამდენად, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემული დავის განხილვისას მნიშვნელოვანია, გაირკვეს მოსარჩელის მიერ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული სადავო მიწის მართლზომიერად ფლობისა და სარგებლობის საკითხი, რაც უნდა განხორციელდეს “სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის მართვისა და განკარგვის შესახებ” კანონის საფუძველზე, ამდენად, მითითებული ნორმატიული აქტიდან წარმოშობილი დავა გამომდინარეობს ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან და უნდა გადაწყდეს ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლი, ასევე საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 და 26-ე მუხლებით დადგენილი განსჯადობის წესები, როდესაც მოცემული საქმე განიხილა სამოქალაქო სამართალწარმოების გზით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ნ. კ-ძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 17 ივლისის გადაწყვეტილება და საქმე განსჯადობით განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.