გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ ბს-1008-594(კ-05) 6 ივნისი, 2006

ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოსადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ნ. წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლ. ლაზარაშვილი,

ნ. სხირტლაძე

დავის საგანი: იჯარის ხელშეკრულების დადება, საიჯარო ქირის დავალიანების დაკისრება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2003წ. 10 აპრილს ოზურგეთის რაიონულ სასამართლოში სარჩელი აღძრა ოზურგეთის რაიონის გამგეობამ შპს «ა...ს" მიმართ და მოითხოვა მოპასუხისათვის გადაუხდელი საიჯარო ქირის _ 128700 ლარის დაკისრება შემდეგი საფუძვლით:

სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ოზურგეთის სამმართველოს 1998წ. 11 თებერვლის ¹8/1 ბრძანების თანახმად, შპს «ა...» შეისყიდა საბერძნეთის რესპუბლიკაში რეგისტრირებულმა სს «... კომპანიმ", ხოლო 1998წ. 20 მარტს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ოზურგეთის რაიონულ სამმართველოსა და სს «... კომპანის" შორის დაიდო წილის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულება, რომლითაც ბერძნულმა კომპანიამ შეიძინა შპს «ა...ში" სახელმწიფოს წილი _ 97,7%.

მოსარჩელის განმარტებით, აღნიშნული ხელშეკრულება შედგენილია სკ-ის, «საზღვარგარეთის ქვეყნებისა და კომპანიებისათვის კონცესიების გაცემის წესის შესახებ» კანონით დადგენილ მოთხოვნათა დარღვევით, კერძოდ, აღნიშნული ხელშეკრულებით არ არის განსაზღვრული მიწითა და ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობის კონკრეტული პირობები, რის გამოც იგი არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს საკონცესიო ტიპის ხელშეკრულებად. სამეურნეო ობიექტების შესყიდვა და მათზე საკუთრების უფლების გადაცემა არ ნიშნავს ბუნებრივ რესურსებზე ანალოგიური უფლებების მოპოვებას. მიწითა და ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობის კონკრეტული პირობები, მათ შორის, მიწის ნაკვეთით სარგებლობისათვის სასყიდლის (საიჯარო ქირის) დაწესების პირობაც განისაზღვრება გრძელვადიანი საიჯარო ხელშეკრულებით, რომლის გაფორმების უფლებაც დელეგირებული აქვს მიწის მესაკუთრეს, კონკრეტულ შემთხვევაში _ ოზურგეთის რაიონის გამგეობას. წილის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების გაფორმების მომენტისათვის სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ოზურგეთის სამმართველოს მიერ შპს «ა...ს» სამეურნეო ობიექტები უცხოელ ინვესტორზე გაიყიდა წიაღით სარგებლობისათვის მიწით სარგებლობის პირობების შესახებ მიწის მესაკუთრის წინასწარი თანხმობის გარეშე, რაც აუცილებელია არა მარტო რესურსების მომპოვებელი ობიექტების გასხვისების, არამედ თვით ბუნებრივი რესურსების მოპოვებაზე ლიცენზიის გაცემისას. შპს «ა...ზე» 1997წ. 28 დეკემბერს გაცემულ ლიცენზიაში კი წიაღით სარგებლობასთან დაკავშირებული მიწის ნაკვეთის სარგებლობის შესახებ პირობები საერთოდ არ არის შეტანილი, რის გამოც‚ მოსარჩელის მოსაზრებით, ოზურგეთის გამგეობა კანონიერად ცდილობდა‚ გაეფორმებინა შპს «ა...სთან» ხელშეკრულება მიწითა და ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობის პირობების დასადგენად. მოსარჩელის მითითებით, გამგეობამ მართებულად არ გაიზიარა შპს «ა...ს» მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ მიწის მინაკუთვნიწარმოადგენს წიაღით სარგებლობის ლიცენზიის განუყოფელ ნაწილს და იგი დამატებით სხვა სახის ხელშეკრულების გაფორმებას არ საჭიროებდა. აღნიშნული ეწინააღმდეგება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილ წესებს უძრავი ნივთების განკარგვის შესახებ, რაც ვრცელდება შპს «ა...ს» საკარიერო მეურნეობაზეც და ქონების მესაკუთრემ, სკ-ის 581-ე მუხლის შესაბამისად, იგი სარგებლობის უფლებით უნდა გასცეს საიჯარო ხელშეკრულების საფუძველზე. აღნიშნულის შესაბამისად, შპს «ა...» ვალდებული იყო‚ ოზურგეთის რაიონის გამგეობასთან გაეფორმებინა მიწის იჯარის ხელშეკრულება სკ-ის 531-570-581-583-ე მუხლებით დადგენილი წესების დაცვით და მიწის მესაკუთრისათვის გადაეხადა მხარეთა შეთანხმებით დადგენილი ქირა. შპს «ა...ს» საიჯარო ხელშეკრულების პროექტი და გამგეობის წერილი წარედგინა 2000წ. 26 ოქტომბერს. ხელშეკრულების პროექტით საიჯარო ქირის გადახდას ექვემდებარებოდა 99,63 ჰა მიწის ნაკვეთი, საიდანაც 37,43 ჰა არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის წლიური საიჯარო ქირა განსაზღვრული იყო 56456,7 ლარით, 62 ჰა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწისათვის _ 56456,6 ლარით, ხოლო წიაღით სარგებლობის ლიცენზიაში 2000წ. 29 სექტემბერს შეტანილი ცვლილებების გათვალისწინებით საიჯარო ქირა 34,8 ჰა მიწის ფართობზე შეადგენდა 52200 ლარს. მოსარჩელის განმარტებით, 1998-2000 წლებში საიჯარო ხელშეკრულების გაფორმების შემთხვევაში, შპს «ა...ს» მიწის იჯარის გადასახადი უნდა გადაეხადა 277200 ლარი, ფაქტობრივად, მიწის გადასახადი _ 148500 ლარი შეტანილ იქნა, რის გამოც მოსარჩელემ მოითხოვა შპს «ა...სათვის» 128700 ლარის გადახდის დაკისრება.

ოზურგეთის რაიონის გამგეობის სარჩელი არ ცნო შპს «ა...მ» და შესაგებლით მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი მოტივით:

ოზურგეთის რაიონის გამგეობა არ არის უფლებამოსილი‚ იმსჯელოს 1998წ. 20 მარტს დადებული გარიგების პირობებზე, რადგან იგი აღნიშნული გარიგების მხარეს არ წარმოადგენდა. ამასთან, «სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ» კანონით დადგენილი ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა ამოიწურა 2001წ. 20 მარტს. მითითებული კანონის თანახმად, გამგეობა არ არის უფლებამოსილი, შეამოწმოს სხვა ორგანოს _ ქონების მართვის სამმართველოს მიერ უცხოელ ინვესტორთან დადებული გარიგება.

შესაგებლის ავტორის მითითებით, მოსარჩელემ არ დაასაბუთა‚ თუ რატომ არ უნდა იქნეს გამოყენებული «საინვესტიციო საქმიანობის ხელშეწყობისა და გარანტიების შესახებ» კანონის მე-15 მუხლი, რომლის თანახმად, მითითებული კანონით დადგენილი უფლებები, მათ შორის‚ საკუთრება ფულად სახსრებზე, ხელშეუხებელია გამაუარესებელი კანონის ძალაში შესვლიდან 10 წლის მანძილზე. კონკრეტულ შემთხვევაში, ინვესტორის მდგომარეობა უარესდება, რადგან სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, მისი ხარჯი გაიზრდება 128000 ლარით. აღნიშნული ხელყოფს საკუთრების უფლებას დივიდენდზე, რადგან ხარჯი ზარალს გაზრდის იმდენად, რომ მომავალი წლების მოგება მოხმარდება ზარალის გადაფარვას და დივიდენდის მიღება შეუძლებელი იქნება.

შესაგებლის ავტორმა უკანონოდ მიიჩნია საიჯარო ქირის მოთხოვნა 1998 წლიდან, რადგან «სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის მართვისა და განკარგვის შესახებ» კანონი ძალაში შევიდა 1999 წლიდან. შესაგებლის ავტორმა უსაფუძვლოდ მიიჩნია საიჯარო ქირის დაკისრების შესახებ მოთხოვნა და აღნიშნა, რომ ქირის გადახდა შესაძლებელი იქნებოდა წიაღის მოპოვებისა და გადამუშავების ლიცენზიის არქონის პირობებში, რადგან სასარგებლო წიაღისეულის მოსაპოვებლად მიკუთვნებული აქვთ სამთო მინაკუთვნი, რომლის მიზანია წიაღით სარგებლობის უზრუნველყოფა და რაშიც შპს «ა...» ყოველთვიურად იხდის ლიცენზიით დადგენილი მოსაპოვებელი სასარგებლო წიაღისეულიდან გამოსაშვები პროდუქციის ჯამური საბაზრო ღირებულების 2%-ს‚ იჯარის ხელშეკრულებით ახალი ქირის დადგენა კი უკანონოა, რადგან შპს «ა...» წიაღით სარგებლობს სპეციალური ლიცენზიის საფუძველზე და იხდის გადასახადს, ხოლო სხვა სახის გადასახადს არც ლიცენზია და არც «წიაღის შესახებ» კანონი არ ითვალისწინებს. შესაგებლის ავტორის განმარტებით, «წიაღის შესახებ» კანონის მე-7 მუხლის, მე-9 მუხლის პირველი პუნქტისა და 34-ე მუხლის შესაბამისად, მასზე «სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის მართვისა და განკარგვის შესახებ» კანონი არ ვრცელდება, რადგან სამთო მინაკუთვნი არის არა არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, არამედ წიაღი, თანახმად «წიაღის შესახებ» კანონის პირველი მუხლისა.

ამდენად, შესაგებლის ავტორმა ოზურგეთის რაიონის გამგეობის სარჩელი მიიჩნია უსაფუძვლოდ და დაუსაბუთებლად.

ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2003წ. 1 აგვისტოს განჩინებით საქმეში მესამე პირებად იქნენ ჩართულნი საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტრო, ოზურგეთის რაიონის მიწის მართვისა (ამჟამად საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს უზურგეთის ტერიტორიული სარეგისტრაციო სამსახური) და ქონების მართვის სამმართველოები (ამჟამად ოზურგეთის ქონების აღრიცხვისა და პირვატიზების სამმართველო).

2003წ. 25 აგვისტოს ოზურგეთის რაიონის გამგეობამ დაზუსტებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა შპს «ა...სთან" სახელმწიფო მიწით სარგებლობის შესახებ იჯარის ხელშეკრულების გაფორმება და საიჯარო ქირის _ 277200 ლარის მოპასუხისთვის დაკისრება შემდეგი მოტივით:

მოსარჩელის მითითებით, წიაღით სარგებლობის ლიცენზიის პირველი მუხლი მოითხოვს წიაღით სარგებლობასთან დაკავშირებული მიწის ნაკვეთის სარგებლობის შესახებ წიაღით მოსარგებლისათვის მიწათმფლობელის წერილობით თანხმობას. შპს «ა...ს" ლიცენზიის ეს მუხლი შეუვსებელია, რადგან არც ლიცენზიის გამცემ ორგანოს და არც შპს «ა...ს" ოზურგეთის რაიონის გამგეობისათვის მიწის მინაკუთვნის გამოყოფაზე შეტყობინება არ გაგზავნია. სკ-ის, «იჯარის შესახებ" და «უცხოური ინვესტიციების შესახებ" კანონების თანახმად, უცხოელ ინვესტორთან გრძელვადიანი საიჯარო ხელშეკრულების გაფორმების უფლება დელეგირებულია მიწის მესაკუთრეზე, ამ შემთხვევაში _ ოზურგეთის რაიონის გამგეობაზე, თანახმად სკ-ის 581-ე მუხლისა. ვინაიდან შპს «ა...ს" წიაღით სარგებლობაზე ლიცენზიის აღებისას მინაკუთვნზე მიწის მესაკუთრის თანხმობა არ ჰქონია, «ა...» ლიცენზიის აღების შემდეგ ვალდებული იყო‚ მიემართა რაიონის გამგეობისათვის მიწაზე საიჯარო ხელშეკრულების დასადებად, რაც მას არ განუხორციელებია. ოზურგეთის რაიონის გამგეობამ არაერთგზის მიმართა შპს «ა...ს" ხელმძღვანელობას მიწის მინაკუთვნზე იჯარის ხელშეკრულების დადების შესახებ, რაზეც მოპასუხემ უარი განაცხადა.

წიაღით მოსარგებლესთან მიწის მინაკუთვნზე იჯარის ხელშეკრულების დადება, მოსარჩელის აზრით, არის «წიაღის შესახებ» კანონით გათვალისწინებული წიაღით მოსარგებლის ვალდებულება. ლიცენზიის გაცემის დროს, როგორც აღინიშნა, გამგეობასთან მიწათსარგებლობაზე რაიმე შეთანხმება არ ყოფილა. გარემოს დაცვის სამინისტრომ წიაღით მოსარგებლეს მიწის მინაკუთვნი გამოუყო საქართველოს მინისტრთა საბჭოს 1952 და 1978 წლების დადგენილებების საფუძველზე, რაც არასწორი იყო, რადგან ლიცენზიის გაცემის დროისათვის უკვე მოქმედებდა ახალი კანონმდებლობა. მიწის მესაკუთრის _ ოზურგეთის რაიონის გამგეობის თანხმობის გარეშე მიწის მინაკუთვნის გამოყოფა და იჯარის ხელშეკრულების გარეშე შპს «ა...ს" მიერ მინაკუთვნით სარგებლობა ეწინააღმდეგება «წიაღის შესახებ" კანონის მე-16, მე-17 და მე-18 მუხლების მოთხოვნებს. მიწის იჯარის ხელშეკრულების დადებაზე შპს «ა...ს" უარი უსაფუძვლოა, რადგან ემყარება «წიაღის შესახებ" კანონის მე-8 მუხლის არასწორ განმარტებას, რომ მიწის მინაკუთვნი წარმოადგენს წიაღით სარგებლობის ლიცენზიის განუყოფელ ნაწილს და ავტომატურად გაიცემა წიაღით სარგებლობის ლიცენზიასთან ერთად. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა შპს «ა...სთან" 34.8 ჰა მიწის მინაკუთვნზე იჯარის ხელშეკრულების დადება და გადაუხდელი საიჯარო ქირის _ 277200 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრება.

ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2003წ. 30 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ოზურგეთის რაიონის გამგეობის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; შპს «ა...ს» მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა, ნაცვლად 277200 ლარისა, 2000წ. ოქტომბრიდან 2002წ. ჩათვლით საიჯარო ქირის _ 128700 ლარის, გადახდა. ამასთან, შპს «ა...ს" დაევალა მოსარჩელესთან მიწის მინაკუთვნის სარგებლობისათვის საიჯარო ხელშეკრულების დადება, რაც სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს «ა...» 1997წ. 19 დეკემბერს დაფუძნდა ქონების მართვის სამინისტროს მიერ, რომელიც სასამართლოში რეგისტრირებულ იქნა იმავეწ. 26 დეკემბერს. გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს მიერ გაიცა წიაღით სარგებლობის ლიცენზია ¹170, 20წ. ვადით, ბეტონიტური თიხების მოპოვებისა და გადამუშავების მიზნით და წიაღით სარგებლობასთან დაკავშირებით მიწის მინაკუთვნის ფართობი განისაზღვრა 97 ჰა-ით. გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროსთან არსებული წიაღით სარგებლობის ლიცენზირების უწყებათშორისი საბჭოს 2000წ. 29 სექტემბრის გადაწყვეტილებით შპს «ა...ზე» გაცემულ ლიცენზიაში შევიდა ცვლილება და წიაღის მოპოვებისათვის მიწის მინაკუთვნის სახით სარგებლობისათვის მიეცა 34,8 ჰა.

რაიონულმა სასამართლომ იხელმძღვანელა «წიაღის შესახებ» 1996წ. 17 მაისის, «საინვესტიციო საქმიანობის ხელშეწყობისა და გარანტიების შესახებ» 1996წ. 12 ნოემბრის კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტით, მე-12 მუხლით, «საზღვარგარეთის ქვეყნებისა და კომპანიებისათვის კონცესიების გაცემის წესის შესახებ» კანონის მე-15 მუხლით და უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოპასუხის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ შპს «ა...ზე» არ ვრცელდება საიჯარო გადასახადი. ამასთან, რაიონულმა სასამართლომ განმარტა, რომ «საზღვარგარეთის ქვეყნებისა და კომპანიებისათვის კონცესიების გაცემის წესის შესახებ» კანონის მე-15 მუხლის მე-2 წინადადების თანახმად, ინვესტორი თავის საქმიანობას ახორციელებს ახალი საკანონმდებლო აქტის ძალაში შესვლამდე მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, რომელიც ითვალისწინებს მიწის იჯარისა და საიჯარო ქირის გადასახადს.

რაიონულმა სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა მოპასუხის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მიწის მინაკუთვნი წარმოადგენს ლიცენზიის განუყოფელ ნაწილს და ავტომატურად გაიცემა ლიცენზიასთან ერთად. რაიონული სასამართლოს განმარტებით, «წიაღის შესახებ» კანონის მე-8 მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, მიწის მინაკუთვნზე მესაკუთრეს უფლება აქვს‚ მოითხოვოს მოსარგებლისაგან მიწათსარგებლობისათვის გარკვეული, შეთანხმებული ანაზღაურება საიჯარო ქირის გადასახადის სახით, ამავე კანონის მე-9 მუხლის მე-16 პუნქტის მიხედვით კი, სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვების ლიცენზია იძლევა საბადოს დამუშავების შედეგად წიაღიდან ამოღებული განსაზღვრული ოდენობის პირდაპირი ან გადამუშავების შემდეგ რეალიზაციის უფლებას და ასეთი ლიცენზიებით სამთო და გეოლოგიური მინაკუთვნები არ განისაზღვრება და ლიცენზიასთან ერთად არ გაიცემა.

«წიაღის შესახებ» კანონის 54-ე მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, ძალადაკარგულად ჩაითვალა ლიცენზირების შემოღებამდე წიაღით სარგებლობის მიზნით გაცემული ყველა დოკუმენტი, რომელიც ადასტურებდა მიწის გამოყოფის სამთო ან გეოლოგიური მინაკუთვნებით სარგებლობის უფლებას, თუ იგი საქართველოს კანონმდებლობის თანახმად არ იქნება დამაგრებული წიაღით სარგებლობის ლიცენზიით, რასაც მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობდა და‚ შესაბამისად, მიწის მინაკუთვნი განსახილველ შემთხვევაში სახელმწიფო ფონდის მიწებში ვერ აღირიცხებოდა.

რაიონულმა სასამართლომ საქმის მასალების საფუძველზე, დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის არსებობდა საიჯარო ხელშეკრულების დადების შესახებ მოლაპარაკებები. აღნიშნულთან დაკავშირებით გამგეობის მიერ მიღებული ¹101 დადგენილება სასამართლომ მიიჩნია ხელშეკრულების დადებასთან დაკავშირებით გაკეთებულ ოფერტად, შესაბამისად, რაიონული სასამართლოს მითითებით, მიღებული აქცეპტი წარმოადგენს საკმარის საფუძველს იმისა, რომ მხარეთა შორის არსებობდა სახელშეკრულებო შეთანხმება, რომელიც ქმნიდა საიჯარო ხელშეკრულების დადების წინაპირობას. აღნიშნულის გათვალისწინებით, სკ-ის 327-ე მუხლის მე-3 ნაწილის, 581-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა და 569-ე მუხლის შესაბამისად, რაიონულმა სასამართლომ საფუძვლიანად მიიჩნია ოზურგეთის რაიონის გამგეობის მოთხოვნა საიჯარო ხელშეკრულების დადების შესახებ. ამასთან, რაიონული სასამართლოს განმარტებით, სახელშეკრულებო შეთანხმება მხარეთა შორის მიღებულ იქნა 2000წ. ოქტომბრიდან, რის გამოც საიჯარო ქირა, ნაცვლად 277200 ლარისა, გადახდილ უნდა იქნეს 128700 ლარის ოდენობით.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს «ა...მ" და მოითხოვა ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2003წ. 30 სექტემბრის გადაწყვეტილების გაუქმება და ოზურგეთის რაიონის გამგეობის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა უსაფუძვლობის გამო.

სააპელაციო სასამართლოს 2004წ. 1 ივნისს ოზურგეთის რაიონის გამგეობამ წარადგინა შეგებებული სააპელაციო საჩივარი და მოითხოვა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება და შპს «ა...სათვის» სხვაობის (277200-128700) 145500 ლარის დაკისრება.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 4 ივნისის განჩინებით შპს «ა...სა" და ოზურგეთის რაიონის გამგეობის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2003წ. 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება, რაც სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო, რომ ბერძნული კომპანიის მიერ შპს «ა...ს" 97,7% წილის შეძენის შემდეგ, ცვლილება შევიდა წიაღით სარგებლობის ლიცენზიაში და ნაცვლად 97 ჰა-სა, შპს «ა...ს" მიწის მინაკუთვნი განესაზღვრა 34,8 ჰა-ს ოდენობით. სასამართლომ წარმოდგენილ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით დადგენილად ცნო, რომ 2000წ. 3 აგვისტოს შპს «ა...მ", სკ-ის 329-ე მუხლის შესაბამისად, ოფერტით მიმართა ოზურგეთის რაიონის გამგეობას მიწის იჯარის ხელშეკრულების დადების შესახებ და გამგეობამ, როგორც აქცეპტანტმა, 2003წ. 10 ოქტომბერს მიიღო ¹101 დადგენილება მიწის მინაკუთვნის შპს «ა...ს" სარგებლობაში ლიცენზიის მოქმედების ვადით გადაცემის შესახებ, 1 კვ.მ-ზე საიჯარო ქირის _ 0,15 თეთრის ოდენობით, რის შესახებაც ოზურგეთის რაიონის გამგეობამ 2003წ. 26 ოქტომბერს გაუგზავნა პასუხი ოფერენტს. სააპელაციო პალატამ სკ-ის 329-ე მუხლის საფუძველზე, შპს «ა...ს" წინადადება საიჯარო ხელშეკრულების დადების შესახებ ჩათვალა ოფერენტის შეთავაზებად, ვინაიდან «ა...ს" არაორაზროვნად ჰქონდა გამოთქმული მზადყოფნა იჯარის ხელშეკრულების დადებაზე, ოფერტში მითითებული იყო, რომ იჯარის ხელშეკრულება უნდა დადებულიყო ლიცენზიის მოქმედების ვადით _ 2017 წლამდე. მითითებული იყო საიჯარო მინაკუთვნის ფართიც _ 34,8 ჰა. შპს «ა...ს" მიერ შეთავაზებული ოფერტიდან გამომდინარე, სასამართლომ ჩათვალა, რომ მხარეებს შორის საიჯარო ხელშეკრულება დადებულია 2000წ. ოქტომბრიდან და შპს «ა...ს", როგორც მოიჯარეს, საიჯარო ქირა უნდა დაეკისროს 2000წ. ოქტომბრიდან, ნაცვლად 1998წ.ა, რაც 2002წ. ჩათვლით შეადგენს 128700 ლარს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, უსაფუძვლობის გამო სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა ოზურგეთის რაიონის გამგეობის შეგებებული სააპელაციო საჩივარი შპს «ა...ზე" საიჯარო ქირის სახით 277200 ლარის იმ მომენტიდან დაკისრების შესახებ, როცა საწარმო შეუდგა მიწის მინაკუთვნის სარგებლობას.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელე ოზურგეთის რაიონის გამგეობამ და მოითხოვა განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და მათი შეგებებული სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილება, კერძოდ, 1998 წლიდან, ანუ იმ მომენტიდან, რაც შპს «ა..." წიაღის შესახებ ლიცენზიის საფუძველზე შეუდგა 34,8 ჰა მიწის მინაკუთვნის სარგებლობას, საიჯარო ქირის სახით 1 კვ.მ 0,15 თეთრის დაკისრება, რაც 2002წ. ბოლომდე 277200 ლარს შეადგენს. კასატორი ითხოვს საიჯარო ქირის სხვაობის (277200-128700) 145500 ლარის შპს «ა...სათვის" დაკისრებას და სასამართლო ხარჯების სახით 500 ლარის ანაზღაურებას.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ასევე შპს «ა...მ", რომელმაც «წიაღის შესახებ» კანონის მე-3, მე-8, სკ-ის 569-ე მუხლების საფუძველზე, მოითხოვა განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით ოზურგეთის რაიონის გამგეობის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 10.03.05წ. განჩინებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ოზურგეთის რაიონის გამგეობისა და შპს «ა...ს" საკასაციო საჩივრები. გაუქმდა ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 04.06.04წ. განჩინება და საქმე არსებითად განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლომ საკასაციო საჩივრების დაკმაყოფილების საფუძვლად მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვისას დაშვებული საპროცესო დარღვევებზე და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიულად დაუსაბუთებლობაზე, ვინაიდან განსახილველი დავის საგანს წარმოადგენდა შპს «ა...სა" და ოზურგეთის რაიონის გამგეობას შორის იჯარის ხელშეკრულების დადება 34,8 ჰა მიწის მონაკვეთზე, რომლითაც შპს «ა..." სარგებლობდა საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროს მიერ გაცემული წიაღით სარგებლობის ლიცენზიის საფუძველზე. სააპელაციო პალატამ მხარეებს შორის მიწის იჯარის ხელშეკრულების დადებისა და საიჯარო ქირის დაკისრების შესახებ დავის გადაწყვეტისას იხელმძღვანელა მხოლოდ სკ-ის 329-ე მუხლით, რომელიც ზოგადი ნორმაა და არ გამოიყენა სპეციალური კანონები «წიაღის შესახებ", აგრეთვე‚ მიწის შესახებ მოქმედი კანონმდებლობა, რომლითაც უშუალოდ რეგულირდება წიაღთან და მიწასთან დაკავშირებული ურთიერთობები, რაც სსკ-ის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის «ა" ქვეპუნქტის თანახმად, წარმოადგენდა გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს. ასევე მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლომ უცვლელად დატოვა ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2003წ. 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება. საქმეში წარმოდგენილია სსკ-ის 257-ე მუხლის შესაბამისად, საქმის განხილვის დამთავრების შემდეგ დაუყოვნებლივ გამოტანილი გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი, რომლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, შპს «ა...ს" მოსარჩელე ოზურგეთის რაიონის გამგეობის სასარგებლოდ დაეკისრა საიჯარო ქირის სახით 128700 ლარის გადახდა, ხოლო დასაბუთებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-2 პუნქტის თანახმად, გარდა საიჯარო ქირის დაკისრებისა, შპს «ა...ს" დაევალა ოზურგეთის რაიონის გამგეობასთან საიჯარო ხელშეკრულების დადებაც. რაიონული სასამართლოს სხდომის ოქმში არ არის ასახული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის შინაარსი, რაც გამოცხადდა საქმის განხილვის დამთავრებისთანავე. წარმოდგენილი გადაწყვეტილებების მიხედვით, რაიონულმა სასამართლომ მოტივირებული გადაწყვეტილებით შეცვალა სარეზოლუციო ნაწილით გამოცხადებული გადაწყვეტილება, რაც სამართლებრივად უხეშ პროცესუალურ დარღვევას წარმოადგენს და საკასაციო სასამართლოსათვის გაურკვეველი იყო. სააპელაციო პალატამ რაიონული სასამართლოს რომელი გადაწყვეტილება დატოვა უცვლელად.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს 2005წ. 19 მაისის განჩინებით შპს «ა...ს" სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; ოზურგეთის რაიონის გამგეობის შეგებებული სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ოზურგეთის რაიონის გამგეობის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ 1997წ. 26 დეკემბერს შპს «ა...ზე" გაიცა წიაღით სარგებლობის ლიცენზია 20წ. ვადით 97 ჰა-ზე. მოგვიანებით, როდესაც შპს «ა...ს" 97,6% წილი შეიძინა ბერძნულმა კომპანიამ, ცვლილებები შევიდა შპს «ა...ს" წიაღით სარგებლობით ლიცენზიაში და მიწის მინაკუთვნების ფართობი განისაზღვრა 34.8 ჰა-ით. შპს «ა...ს" მიწის მინაკუთვნი გამოყოფილი აქვს საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1952 და 1978 წლების დადგენილებებით. წიაღით სარგებლობის ლიცენზიის თანახმად, შპს «ა..." წიაღით სარგებლობისათვის იხდის წიაღის გადასახადს 2%-ის ოდენობით.

აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თითქოს ლიცენზიის საკითხი შეთანხმებული არ იყო სახელმწიფოსთან. სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება იმის თაობაზე რომ მინისტრთა საბჭოს მითითებული დადგენილებები ძალადაკარგული იყო და მიუთითა, რომ «წიაღის შესახებ" კანონის 54-ე მუხლის პირველი პუნქტის პირველი წინადადების მიხედვით, ძალადაკარგულად ჩაითვალა ლიცენზირების შემოღებამდე წიაღის სარგებლობის მიზნით გაცემული ყველა ის დოკუმენტი, რომლებიც ადასტურებდა მიწის გამოყოფას, სამთო ან გეოლოგიური მინაკუთვნებით სარგებლობის უფლებას, თუ იგი, საქართველოს კანონმდებლობის თანახმად, არ იყო დამაგრებული წიაღით სარგებლობის ლიცენზიით. განსახილველ შემთხვევაში, მიწის მინაკუთვნი შპს «ა...ს" დამაგრებული ჰქონდა ლიცენზიით.

«წიაღის შესახებ" კანონის მე-8 მუხლის პირველი წინადადების მიხედვით, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ მიწაზე განთავსებული წიაღით სარგებლობის ობიექტებს წიაღით სარგებლობის სახეობათა მიხედვით უწესდებათ მიწის მინაკუთვნი, რომელიც გამოიყოფა წიაღით სარგებლობის უზრუნველყოფის მიზნით. «წიაღის შესახებ" კანონის მე-7 მუხლის მე-4 პუნქტის ბოლო წინადადების თანახმად, წიაღის უბანი გაიცემა სამთო მინაკუთვნის სახით. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის მეორე წინადადების მიხედვით, სამთო მინაკუთვნი წარმოადგენს ლიცენზიის განუყოფელ ნაწილს და ავტომატურად გაიცემა ლიცენზიასთან ერთად. ამავე კანონის 34-ე მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, საქართველოში წიაღით სარგებლობა, ფასიანი წიაღის სარგებლობის გადასახადის ოდენობა და ვადები მოცემულია ლიცენზიაში, რომლის შესაბამისად, შპს «ა..." იხდიდა 2%-ს. სასამართლომ მიუთითა, რომ სხვა სახის გადასახადი არც წიაღის შესახებ კანონით და არც სხვა კანონმდებლობით გათვალისწინებული არ იყო. სასამართლომ მიიჩნია, რომ შპს «ა..." არ იყო ვალდებული, დაედო იჯარის ხელშეკრულება ოზურგეთის რაიონის გამგეობასთან, რადგან სამთო მინაკუთვნი მას განსაზღვრული ჰქონდა ლიცენზიით, რომელიც ლიცენზიის განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენდა.

სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ შპს «ა...ს" საიჯარო ხელშეკრულების დადების ვალდებულება ეკისრებოდა «ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ» და «სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის მართვისა და განკარგვის შესახებ" კანონების საფუძველზე და მიუთითა, რომ მთითებული კანონის მე-2 მუხლის «ვ" ქვეპუნქტის მიხედვით ამ კანონის მოქმედება არ ვრცელდებოდა წიაღის მიწებზე. ამავე კანონის მე-3 მუხლის მე-4 პუნქტის მიხედვით, იჯარის ხელშეკრულების გაფორმება ევალებოდათ მხოლოდ იმ სუბიექტებს, რომლებზეც ამ კანონის მოქმედება ვრცელდებოდა.

ასევე უსაფუძვლო იყო მოსარჩელის მოთხოვნა «სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის მართვისა და განკარგვის წესის შესახებ" კანონის საფუძველზე იჯარის ხელშეკრულების დადების დავალდებულების შესახებ, ვინაიდან მითითებული კანონის მე-3 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, კანონის მოქმედება ვრცელდებოდა ისეთ სახელმწიფო მიწის ნაკვეთებზე, რომლებიც უფლებრივად დაუტვირთავი და თავისუფალი იყო. მოცემულ შემთხვევაში შპს «ა..." ლიცენზიის საფუძველზე ფლობდა სადავო 34.6 ჰა მიწის ნაკვეთს, რომლის განუყოფელ ნაწილს შეადგენდა სამთო მინაკუთვნი.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა შპს «ა...ს" მიერ ხელშეკრულების დადების ვალდებულება სამთო მინაკუთვნით გამოყოფილ მიწის ნაკვეთზე.

სააპელაციო სასამართლოს 19.05.2005წ. გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ოზურგეთის რაიონის გამგეობამ და მოითხოვა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005წ. 19 მაისის გადაწყვეტილების გაუქმება და სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შემდეგი მოტივით:

სააპელაციო სასამართლოს არ გამოუკვლევია საქმის ფაქტობრივი და იურიდიული გარემოებები, არ გამოუყენებია კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა იგი და გადაწყვეტილება არ არის სამართლებრივად დასაბუთებული.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია რა დადგენილად ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ შპს «ა...ს» მიწის მინაკუთვნი გამოყოფილი აქვს მინისტრთა კაბინეტის დადგენილებებით, რომ არ დაინტერესებულა მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსით, კერძოდ, კასატორის განმარტებით, მითითებული დადგენილებები არ ეხებოდა შპს «ა...ს» მიერ ლიცენზიით დაკავებულ ტერიტორიებს. სკ-ის 1506-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სკ-ის ამოქმედებამდე საქართველოს პრეზიდენტის, საქართველოს მთავრობის ან ნორმატიული აქტების შესახებ საქართველოს კანონის შესაბამისად, უფლებამოსილი ორგანოების მიერ გამოცემული ნორმატიული აქტები ჩაითვლება ძალადაკარგულად თუ ისინი განსხვავებულად აწესრიგებენ სამოქალაქო კოდექსით მოწესრიგებულ ურთიერთობებს. ზემოაღნიშნული დადგენილებები ძალადაკარგულია, ისინი გამოცემულია საბჭოთა ხელისუფლების დროს, როდესაც მიწა, წიაღი, საწარმო სახელმწიფო საკუთრება იყო. ამჟამად კი, წიაღის მომპოვებელი კერძო სამართლის სუბიექტია და სამოქალაქო კოდექსი ამ ურთიერთობებს განსხვავებულად აწესრიგებს. «წიაღის შესახებ» კანონის 54-ე მუხლი ახალი ნორმაა, მას არ გააჩნია უკუქცევითი ძალა და ვერ გავრცელდება 1998 წელს წარმოშობილ ურთიერთობებზე. ნორმატიული აქტი, რომელზეც მიუთითა სასამართლომ, ძალადაკარგულია. ამდენად, კასატორის მითითებით, უსაფუძვლოა მტკიცება იმის თაობაზე, რომ მიწის მინაკუთვნი გამოყოფილია კანონიერად, არ არსებობს მიწის მესაკუთრის ოზურგეთის რაიონის გამგეობის თანხმობა წიაღით სარგებლობისათვის მიწის მინაკუთვნის გამოყოფაზე მიწით სარგებლობის პირობების დაწესებით.

კასატორის განმარტებით, ოზურგეთის რაიონის გამგეობის სარჩელის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს «წიაღის შესახებ» კანონის მე-17 მუხლის მე-3 პუნქტის ბოლო წინადადება, რომელიც ანიჭებს გამგეობას უფლებას, ლიცენზიის გაცემამდე დააწესოს მიწის მინაკუთვნის სარგებლობის პირობები, რაც არასწორად განმარტა სასამართლომ.

სააპელაციო სასამართლომ გვერდი აუარა იმ გარემოებას, რომ მიწის მინაკუთვნი არ არის არც წიაღის უბანი და არც სამთო მინაკუთვნი. სააპელაციო სასამართლომ არ მიუთითა «წიაღის შესახებ» კანონის მე-8 მუხლის მე-4 ნაწილზე, რომლის მიხედვით, მიწის მინაკუთვნი წარმოადგენს წიაღით სარგებლობის ლიცენზიის განუყოფელ შემადგენელ ნაწილს და ავტომატურად გაიცემა წიაღით სარგებლობის ლიცენზიასთან ერთად ლიცენზიაში მიწათსარგებლობისა და ტყით სარგებლობის პირობების შეტანით. მიწის მინაკუთვნზე უფლების მოპოვება ხორციელდება სამთო მინაკუთვნზე უფლების მოპოვებასთან ერთად, რასაც უზრუნველყოფს წიაღით მოსარგებლე საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა «წიაღის შესახებ» კანონის მე-17 და მე-18 მუხლები, რადგან ოზურგეთის რაიონის გამგეობა სადავოდ ხდიდა არა ლიცენზიის გაცემის სისწორეს, არამედ ითხოვდა დარღვეული უფლების აღდგენას. «წიაღის შესახებ» კანონის მე-17 მუხლის თანახმად, ლიცენზიის მოსაპოვებლად დაინტერესებული სუბიექტი მიმართავს განცხადებით სამინისტროს, რომელშიც აღინიშნება მიწის მესაკუთრის წინასწარი თანხმობა წიაღის სარგებლობისათვის მიწით სარგებლობის პირობების შესახებ, რაც დარღვეულ იქნა ლიცენზიის მოპოვებისას.

კასატორის მითითებით, სადავო მიწა წარმოადგენს სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთს, რომლის განკარგვის უფლება სკ-ის 581-ე მუხლისა და სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის განკარგვისა და იჯარის შესახებ მოქმედი კანონების თანახმად, დელეგირებული აქვს ოზურგეთის რაიონის გამგეობას. სასამართლოს მიერ ასევე უგულებელყოფილია «წიაღის შესახებ» კანონის მე-9 და მე-16 მუხლების მოთხოვნები.

ამდენად, კასატორის მოსაზრებით, ოზურგეთის რაიონის გამგეობა უფლებამოსილია მოითხოვოს ხელშეკრულების დადების დავალდებულება მიწის მინაკუთვნის სარგებლობისათვის ქირის დაწესებით, რადგან შპს «ა...» სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე სარგებლობს 34,8 ჰა მიწის მინაკუთვნით, რომელიც გამგეობას ეკუთვნის. ამასთან, ხელშეკრულების დადების ვალდებულება წარმოიშობა მიწის მინაკუთვნით სარგებლობის მომენტიდან.

ოზურგეთის რაიონის გამგეობის საკასაციო საჩივარი არ ცნო შპს «ა...ს» წარმომადგენელმა და შესაგებლით მოითხოვა საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი მოტივით:

«წიაღის შესახებ» კანონის თანახმად, სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვებისას წიაღით მოსარგებლე იხდის მხოლოდ წიაღით სარგებლობის გადასახადს და იმ მიწით სარგებლობისათვის, რომლის საფარის ქვეშაც მდებარეობს წიაღისეული, მოქმედი კანონმდებლობით არ არის ვალდებული გადაიხადოს მიწათსარგებლობის გადასახადი. შესაგებლის ავტორის მითითებით, «წიაღის შესახებ» კანონი წარმოადგენს სპეციალურ კანონს, რომელიც აწესრიგებს წიღით სარგებლობასთან დაკავშირებულ სამართლებრივ ურთიერთობებს და მას უპირატესობა ენიჭება ამ ტიპის ურთიერთობების რეგულირებისას.

შესაგებლის ავტორის მითითებით, წიაღით სარგებლობა და მიწით სარგებლობა განსხვავებული იურიდიული კატეგორიებია. წიაღით სარგებლობისათვის მიწის მინაკუთვნის დაწესება არ შეიძლება გაიგივებულ იქნეს მიწით სარგებლობასთან. ამ შემთხვევაში, ლიცენზიის მიზანს წარმოადგენს წიაღის მოპოვება, რომელიც მიწის საფარველის ქვეშ მდებარეობს და არა მიწის დამუშავება ან მისი სხვაგვარი გამოყენება. წიაღით სარგებლობისათვის ლიცენზიანტი იხდის წიაღით სარგებლობის გადასახადს და არ არსებობს არც ერთი ნორმატიული აქტი, რომელიც ადგენს მიწით სარგებლობის გადასახადს წიაღით სარგებლობის გადასახადს წიაღით სარგებლობისათვის. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქართველოს წიაღიც და წიაღის შემცველი მიწის ნაკვეთებიც შეადგენენ წიაღის სახელმწიფო ფონდს და შესაბამისად, წარმოადგენენ წიაღის ფონდის მიწებს. წიაღის ფონდით სარგებლობისათვის კი კანონი «წიაღის შესახებ» ითვალისწინებს მხოლო წიაღით სარგებლობის გადასახადს.

შესაგებლის ავტორის მითითებით, შსპ «ა...ს» სახელზე გაცემული ლიცენზია ადგენს, რომ საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1952წ. ¹2450 და 1978წ. ¹517 დადგენილებების საფუძველზე შპს «ა...ს» გადაეცა მიწის მინაკუთვნი უფასო სარგებლობაში 20 წლის ვადით.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ოზურგეთის რაიონის გამგეობის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005წ. 19 მაისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას დარღვეულია მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, სსკ-ის 393-ე მუხლი, 394-ე მუხლის «ე» პუნქტი, სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა იგი, სრულყოფილად არ გამოიკვლია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, გადაწყვეტილება იურიდიული თვალსაზრისით იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ შეუძლებელია მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ ისე მიიჩნია დადგენილად საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები, რომ არ ისარგებლა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლებით მინიჭებული საპროცესო უფლებამოსილებით და აღნიშნულთან დაკავშირებით არ გამოუთხოვია შესაბამისი მტკიცებულებები, ასევე დაარღვია სსკ-ის 249-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მოთხოვნა და გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში არ მიუთითა მტკიცებულებებზე, რომლებზეც დაამყარა თავისი დასკვნები. კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს «ა...ს» მიწის მინაკუთვნი გამოყოფილი აქვს საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1952 და 1978 წლების დადგენილებებით. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მიერ წამოყენებულ საკასაციო პრეტენზიას, რომ სააპელაციო სასამართლო ისე დაეყრდნო ზემოაღნიშნულ დადგენილებებს, რომ აღნიშნული დოკუმენტები არ გამოუთხოვია და არ გასცნობია მათ.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა მოიპოვოს ზემოაღნიშნული დადგენილებები და დაადგინოს, მინისტრთა საბჭოს დადგენილებებით, რომელ საწარმოზე და რომელი მიწის ნაკვეთი იქნა გამოყოფილი და რა სანივთო უფლება წარმოეშვა ამ საწარმოს. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს, წარმოადგენს თუ არა ამ საწარმოს სამართალმემკვიდრეს შპს «ა...» და როგორც უფლებამონაცვლე დაწესებულებას, გადაეცა თუ არა ლიცენზიაში მითითებული 34,8 ჰა მიწის ნაკვეთი. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს, სკ-ის 1506-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, არსებობს თუ არა საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1952 და 1978 წლების დადგენილებების ძალადაკარგულად მიჩნევის სამართლებრივი საფუძველი.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ დადგენილ უნდა იქნეს შპს «ა...ზე» წიაღით სარგებლობის შესახებ ლიცენზიის გაცემისას, მიწის ნაკვეთი იმყოფებოდა თუ არა სახელმწიფო საკუთრებაში და, შესაბამისად, დაცულ იქნა თუ არა «წიაღის შესახებ» კანონის მე-17 მუხლის მოთხოვნა მიწის მესაკუთრის წინასწარი წერილობითი თანხმობის არსებობის შესახებ, რაც წიაღით სარგებლობის ლიცენზიის გაცემის აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლოს სრულიად დაუსაბუთებლად მიაჩნია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა იმის თაობაზე, რომ ლიცენზიის საკითხი შეთანხმებული იყო სახელმწიფო ორგანოსთან. სააპელაციო სასამართლოს არ მიუთითებია, რის საფუძველზე მივიდა ასეთ დასკვნამდე, რის გამოც საკასაციო სასამართლო ასკვნის, რომ ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს მოწინააღმდეგე მხარის არგუმენტს იმის თაობაზე, რომ «წიაღის შესახებ» საქართველოს კანონის თანახმად, სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვებისას წიაღით მოსარგებლე იხდის მხოლოდ წიაღით სარგებლობის გადასახადს და იმ მიწით სარგებლობისათვის, რომლის საფარის ქვეშაც მდებარეობს წიაღისეული, წიაღითმოსარგებლე არ არის ვალდებული, გადაიხადოს მიწათსარგებლობის გადასახადი. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოწინააღმდეგე მხარის მითითებული არგუმენტი მოკლებულია სამართლებრივ საფუძველს, რადგან ის გარემოება, რომ წიაღით მოსარგებლე წიაღით სარგებლობისათვის იხდის «წიაღის შესახებ» კანონით დადგენილ გადასახადს, არ ათავისუფლებს ამ უკანასკნელს მიწით სარგებლობის გადასახადისაგან. გადასახადი, რომელსაც იხდის შპს «ა...», რაც განსაზღვრულია ლიცენზიით, ანუ მოსაპოვებელი სასარგებლო წიაღისეულიდან გამოსაშვები პროდუქციის ჯამური საბაზრო ღირებულების 2%-ის ოდენობით, «წიაღის შესახებ» კანონით დადგენილია წიაღით და არა მიწით სარგებლობისათვის. «წიაღის შესახებ» კანონის მე-2 მუხლით განმტკიცებული დებულების თანახმად, წიაღით სარგებლობის დროს ატმოსფერული ჰაერის, ზედაპირული წყლის, მიწის, მცენარეული საფარისა და ცხოველთა სამყაროს გამოყენებასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს არეგულირებს საქართველოს შესაბამისი კანონმდებლობა.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ წიაღით სარგებლობის უფლების მოპოვება თავისთავად არ გულისხმობს მიწით სარგებლობის უფლების წარმოშობას, რითიც არის განპირობებული ის გარემოება, რომ «წიაღის შესახებ» კანონის მე-17 მუხლის შესაბამისად, წიაღით სარგებლობის შესახებ ლიცენზიის მოპოვებისათვის, დაინტერესებულმა პირმა უნდა წარადგინოს მიწის მესაკუთრის წინასწარი წერილობითი თანხმობა წიაღით სარგებლობისათვის მიწის სარგებლობის პირობების შესახებ.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის შედეგად, კერძოდ, შპს «ა...» წარმოადგენს თუ არა იმ სახელმწიფო საწარმოს სამართალმემკვიდრეს, რომელსაც გამოეყო საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1952 და 1978 წლების დადგენილებებით მიწის ნაკვეთი და, შესაბამისად, შპს «ა...ს», როგორც უფლებამონაცვლე დაწესებულებას, გადაეცა თუ არა მითითებული მიწა, უნდა იმსჯელოს, ლიცენზიის გაცემის დროისათვის სადავო 34,8 ჰა მიწის მინაკუთვნი წარმოადგენდა სახელმწიფო საკუთრებას თუ იმყოფებოდა შპს «ა...ს» კანონიერ მფლობელობაში და‚ შესაბამისად, დაცული იყო თუ არა «წიაღის შესახებ» კანონის მე-17 მუხლის მოთხოვნა და არსებობდა თუ არა მისი გამოყენების საფუძველი – ესაჭიროებოდა თუ არა შპს «ა...ს» მიწის მინაკუთვნის გამოყოფაზე ოზურგეთის რაიონის გამგეობის წინასწარი წერილობითი თანხმობა, რადგან 1997წ. 26 დეკემბრის ¹0170 ლიცენზიაში საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1952 და 1978 წლების დადგენილებების მითითება თავისთავად არ ადასტურებს იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ შპს «ა...» იყო სახელმწიფო საწარმოს სამართალმემკვიდრე, შესაბამისად, მიწის ნაკვეთი ლიცენზიის გაცემის დროისათვის იმყოფებოდა მის მფლობელობაში და საჭირო არ იყო მიწათსარგებლობის უფლების მოპოვებისათვის მიწის მესაკუთრის – ოზურგეთის რაიონის გამგეობის თანხმობა, რადგან შპს «ა...ს» უკვე გადაცემული ჰქონდა სახელმწიფოსაგან სადავო 34,8 ჰა მიწა. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სწორედ აღნიშნული გარემოებების სათანადო გამოკვლევის, დადგენისა და შეფასების შემდეგ უნდა იმსჯელოს სააპელაციო სასამართლომ ოზურგეთის რაიონის გამგეობის მოთხოვნის საფუძვლიანობაზე.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სრულიად დაუსაბუთებელი და სამართლებრივ საფუძველს მოკლებულია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა იმის თაობაზე, რომ სამთო მინაკუთვნი არის შპს «ა...ზე» გაცემული ლიცენზიის განუყოფელი ნაწილი, რის გამოც დამატებით მიწაზე ხელშეკრულების დადება არ არის საჭირო. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამთო მინაკუთვნი და მიწის მინაკუთვნი განსხვავებული ცნებებია. ოზურგეთის გამგეობა სადავოდ ხდის არა შპს «ა...სათვის» სამთო მინაკუთვნის გამოყოფას, არამედ იმ გარემოებას, რომ შპს «ა...» მიწის მინაკუთვნით სარგებლობს კანონიერი საფუძვლის გარეშე და ლიცენზიის გაცემისას მიწის მინაკუთვნის გამოყოფისა და სარგებლობის პირობები არ იყო შეთანხმებული მიწის მესაკუთრესთან _ ოზურგეთის რაიონის გამგეობასთან. «წიაღის შესახებ» კანონის მე-7 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სამთო მინაკუთვნი არის წიაღით სარგებლობის ლიცენზიით სივრცობრივად განსაზღვრული წიაღის უბანი, რომლის ფარგლებშიც წიაღით მოსარგებლეს ეძლევა წიაღით სარგებლობის უფლება. ამავე კანონის მე-8 მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით კი, მიწის მინაკუთვნი უწესდებათ წიაღით სარგებლობის ობიექტებს და გამოიყოფა წიაღით სარგებლობის უზრუნველსაყოფად. ამდენად, ის გარემოება, რომ სამთო მინაკუთვნი წარმოადგენს შპს «ა...ს» სახელზე გაცემული ლიცენზიის შემადგენელ ნაწილს, რასაც სადავოდ არ ხდის ოზურგეთის გამგეობა, არ ადასტურებს შპს «ა...ს» მიერ მიწის მინაკუთვნის სამართლებრივი საფუძვლით ფლობის ფაქტს. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ამ ნაწილშიც დაუსაბუთებელია, რის გამოც შეუძლებელია მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ასევე დაუსაბუთებელი და სამართლებრივ საფუძველს მოკლებულია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა იმის თაობაზე, რომ ხელშეკრულების დადების დავალდებულება არ შედის სასამართლოს კომპეტენციაში. სასამართლოს არ მიუთითებია შესაბამის სამართლებრივ ნორმაზე, რის საფუძველზეც მივიდა ამ დასკვნამდე. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანს შეიძლება წარმოადგენდეს ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შესრულება ან შეწყვეტა.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის განხილვისას არ გამოიკვლია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის გარემოებები, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა იგი, გადაწყვეტილება იურიდიულად იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ შეუძლებელია მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება, რაც გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ კასატორის მიერ წამოყენებული საკასაციო პრეტენზიები დასაბუთებელია, შეიცავს დასაბუთებულ არგუმენტაციას გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონშეუსაბამობის თაობაზე და სსსკ-ის 412-ე მუხლის შესაბამისად, მოცემული საქმე ექვემდებარება ხელახლა განხილვას, რა დროსაც სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს ზემოაღნიშნულ გარემოებებზე და მათი გამოკვლევისა და შეფასების შედეგად მიიღოს გადაწყვეტილება. ამდენად, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ ოზურგეთის რაიონის გამგეობის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2005წ. 19 მაისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად გადაეცეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის I, 26.3 მუხლებით, სსკ-ის 372-ე, 390, 399-ე, 411-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ოზურგეთის რაიონის გამგეობის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005წ. 19 მაისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად გადაეცეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას;

3. სასამართლო ხარჯები გადანაწილდეს საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.