ას-873-1498-03 31 მარტი, 2009წ.
თბილისი
სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების
საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე)
ლ. ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნ. კვანტალიანი
სხდომის მდივანი _ ლ. სანიკიძე
კასატორი (მოსარჩელე) _ ი. გ-ძე, წარმომადგენელი ა. ვ-შვილი
მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) _ სს “თ.-ი”, წარმომადგენელი ა. ა-ელი
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003 წლის 14 ივლისის გადაწყვეტილება
დავის საგანი _ ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
2001 წლის 29 აგვისტოს თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა ი. გ-ძემ მოპასუხეების _ შპს “ბ.-ისა” და სს “ე.-ის” (ამჟამად სს “თ.-ი”) მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხეებისაგან სოლიდარულად 25 137.26 ლარის ანაზღაურება.
მოგვიანებით წარდგენილ დაზუსტებულ სარჩელში ი. გ-ძემ მოპასუხედ მხოლოდ სს “ე.-ი” დაასახელა და დამატებით მოითხოვა მოპასუხისათვის მიუღებელი შემოსავლის სახით 91 317 აშშ დოლარის დაკისრება.
რაიონული სასამართლოს მთავარ სხდომაზე ი. გ-ძემ სარჩელი შეამცირა და მიუღებელი შემოსავლის სახით მოპასუხისათვის დასაკისრებელი თანხის ოდენობა საბოლოოდ 56 501 ლარით განსაზღვრა.
მოსარჩელის ზემოაღნიშნული მოთხოვნების საფუძვლები შემდეგში მდგომარეობს:
1999 წლის ნოემბრიდან 2000 წლის აგვისტოს თვემდე ი. გ-ძემ შეასრულა სს “თ.-ის” ცალკეული დაკვეთებით გათვალისწინებული მომსახურება, კერძოდ, აწარმოა 60 000 ცალი სანათი სადარბაზოების განათებისათვის. აღნიშნულ ნაკეთობაზე მოსარჩელეს 2000 წლის 19 მაისიდან მიღებული ჰქონდა პატენტი U..., რომლის ტექნიკური გადაწყვეტა ითვლებოდა ნაკეთობის ძირითად არსად და მის გარეშე ნაკეთობა ვერ იარსებებდა. ამ დროის განმავლობაში ი. გ-ძეს ნაკეთობის მიწოდების გრაფიკი არ დაურღვევია, ხოლო მოპასუხეს მასზე რაიმე პრეტენზია არ გამოუთქვამს.
მოსარჩელის მოთხოვნები გამომდინარეობდა სს “ე.-თან” 2000 წლის 17 ივლისს დადებული ხელშეკრულებიდან. მითითებული ხელშეკრულების შესაბამისად სამუშაოს შესრულებისათვის საჭირო მასალა უნდა შეეძინა ი. გ-ძეს, თავის მხრივ, სს “ე.-ი” ვალდებული იყო, მიეღო სათანადო ზომები, რომ ხელი შეეშალა მეორე მხარის კერძო ინფორმაციის გამჟღავნებაზე მესამე მხარისათვის (ხელშეკრულების მე-10 მუხლის მე-3 პუნქტი). აქვე განმარტებული იყო, რომ კერძო ინფორმაცია გულისხმობდა სამუშაოსთან დაკავშირებულ მთელ ტექნიკურ და ბიზნეს-ინფორმაციას, რომელშიც აუცილებლად მოიაზრებოდა მისაწოდებელ პროდუქტზე მიღებულ პატენტი.
სადავო შემთხვევაში სს “თ.-მ” არათუ ხელი შეუშალა ზემომითითებული ინფორმაციის მესამე მხარისათვის გადაცემას, არამედ თავად გაამჟღავნა ინფორმაცია ი. გ-ძის პატენტის თაობაზე. ინფორმაციის მესამე პირზე გადაცემა იმაში გამოიხატა, რომ 2000 წლის 28 აგვისტოს მოპასუხემ ი. გ-ძის ნაცვლად ხელშეკრულება იმავე სახის მოდელზე გააფორმა შპს “ჰოროზონტთან”. დასახელებული საზოგადოების საქმიანობის ძირითად საგანს პლასტმასის ნაკეთობათა წარმოება და რეალიზაცია წარმოადგენდა. მისი ერთ-ერთი დამფუძნებელი იყო ზურა ბ-ელი. ამ უკანასკნელმა 2007 წლის 7 აგვისტოს მიიღო პატენტი სამრეწველო ნიმუშზე, რომელიც წარმოადგენდა ი. გ-ძის ფორმაშეცვლილ სანათს. ამასთან, იგი იყო მხოლოდ ტექნიკური ნიმუშის იერსახე და არ შეიცავდა ამ ნიმუშის ტექნიკურ გადაწყვეტას.
რამდენადაც მოპასუხემ ი. გ-ძის საპატენტო უფლებაზე ინფორმაცია ზ. ბ-ელს მიაწოდა, 2000 წლის 28 აგვისტოს შემდგომ მოსარჩელესთან კონტრაქტი აღარ გააგრძელა და ხელშეკრულება შპს “ჰ.-თან” გააფორმა, მოსარჩელეს მიადგა ზიანი, როგორც ფაქტობრივად, ისე მიუღებელი შემოსავლის სახით. პირველ შემთხვევაში მოიაზრებოდა მის მიერ სამუშაოს შესასრულებლად საჭირო მასალების (წნეხყალიბები და სხვა მოწყობილობები) შესაძენად გაწეული ხარჯები. სარჩელზე თანდართული შპს “პ.-ის” 2000 წლის 23 აგვისტოს ხარჯთაღრიცხვით დგინდებოდა, რომ აღნიშნული ხარჯების ოდენობა მთლიანობაში 25 137.26 ლარს შეადგენდა. რაც შეეხებოდა მიუღებელ შემოსავალს, დასახელებული მოთხოვნა მოიცავდა 61 250 ცალი სანათის საფასურის ღირებულებას, რაც საბოლოოდ 56 501 ლარით განისაზღვრა (ს.ფ. 2-3, 102, 132-145).
მოპასუხე სს “თ.-მ” სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მხარეთა შორის ვალდებულებითი ურთიერთობა წარმოიშვა 2000 წლის 17 ივლისს დადებული ხელშეკრულებიდან. ხელშეკრულება მხარეებმა გააფორმეს თავისუფალი პრინციპის საფუძველზე, რომლის მიხედვით ი. გ-ძემ მოპასუხეს გაუწია ცალკეული დაკვეთებით გათვალისწინებული მომსახურება. მოსარჩელე სამუშაოებს გარკვეული რაოდენობის სანათებზე ასრულებდა კონკრეტული დაკვეთების საფუძველზე. ყოველი დაკვეთა დამოუკიდებელი იყო სხვა დაკვეთისაგან (ხელშეკრულების მესამე მუხლი), რის შესახებაც მოსარჩელე ინფორმირებული იყო. კერძოდ, მან იცოდა, რომ კონკრეტული დაკვეთის შესრულების შემდეგ მასთან ურთიერთობა შეიძლებოდა აღარ გაგრძელებულიყო. ასეთი ვალდებულება სს “თ.-ს” არც ხელშეკრულებით და არც კანონით არ ჰქონია დაკისრებული. მოპასუხეს შეეძლო თავისუფლად აერჩია სხვა კონტრაქტორი ან საერთოდ აღარ ეწარმოებინა სანათები. იმ გარემოებას, რომ კონტრაქტი არ შეწყვეტილა, არც მოპასუხე უარყოფდა. იგი სარჩელში აცხადებდა, რომ ხელშეკრულება მოპასუხეს მასთან არ გაუგრძელებია 2000 წლის აგვისტოს შემდგომ.
მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნასთან დაკავშირებით მოპასუხემ განმარტა, რომ დასახელებული მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმებისას ყურადღება უნდა მიქცეოდა იმას, რამდენად მოსალოდნელი იყო მოსარჩელისათვის მისი მიღება. თავის მხრივ შემოსავლის მიღების მოსალოდნელოობა იმით უნდა განსაზღვრულიყო, აპირებდა თუ არა მოპასუხე ახალი დაკვეთის მიცემას. სადავო შემთხვევა ასეთი დასკვნის საფუძველს არ იძლეოდა (ს.ფ. 69-70, 104-105).
თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2002 წლის 10 მაისის გადაწყვეტილებით ი. გ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა, სს “ე.-ს” ი. გ-ძის სასარგებლოდ დაეკისრა მის მიერ მიყენებული ზარალის ასანაზღაურებლად 25 137 ლარის, აგრეთვე მიუღებელი შემოსავლის _ 56 501 ლარის, მთლიანობაში _ 81 638 ლარის გადახდა.
რაიონულმა სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
სს “ე.-ს” ი. გ-ძის, როგორც კონტრაქტორისათვის მიცემული ჰქონდა ცალკეული დაკვეთები განათების სისტემის დამზადებაზე, რომელთა მიხედვით ი. გ-ძეს უნდა დაემზადებინა 61 250 ცალი სანათი სადარბაზოს განათებისათვის. თითოეული სანათის ღირებულება შეადგენდა 1.16 აშშ დოლარს, რაც სარჩელის აღძვრის დროისათვის ეროვნულ ვალუტაში შეადგენდა 2.1 ლარს. აღნიშნულ საყოფაცხოვრებო სანათზე სათავსოებისათვის ი. გ-ძეს მიღებული ჰქონდა საპატენტო უფლება;
კონტრაქტორსა და სს “ე.-ს” შორის დადებული ხელშეკრულების მე-3 მუხლის თანახმად, კონტრაქტორს უნდა უზრუნველეყო განაცხადში ჩამოთვლილი სამუშაოების შესასრულებლად საჭირო პერსონალის, აღჭურვილობისა და სხვა რესურსების არსებობა;
ზემოაღნიშნული სამუშაოს გარდა დამატებით 25 000 ცალი სანათის შესასრულებლად ი. გ-ძემ 2000 წლის 23 აგვისტოს შპს “პ.-საგან” შეიძინა სხვადასხვა სახის მასალა, რომლის ხარჯთაღრიცხვამ შეადგინა 19 986.36 ლარი. მითითებული სამუშაოს შესასრულებლად მოპასუხემ ავანსის სახით გასცა 7000 აშშ დოლარი, რაც მოგვიანებით უკან დაიბრუნა. კონტრაქტორის მიერ შეძენილი მასალა ფაქტობრივად გახდა უვარგისი და მისი გამოყენება შესაძლებელია მხოლოდ ჯართის სახით;
სს “ე.-მ” 2000 წლის 28 აგვისტოს ხელშეკრულება გააფორმა შპს “ჰ.-თან”. ამ უკანასკნელთან დადებული ხელშეკრულების განხორციელების მიზნით სს “ე.-მა” მას გადაურიცხა 11 317 აშშ დოლარი იმავე სახის მოდელზე, რაც დაპატენტებული ჰქონდა ი. გ-ძეს და იგი იყო პატენტმფლობელი. ამასთან, ზ. ბ-ელი აღნიშნულ მოდელზე პატენტმფლობელი გახდა 2000 წლის 8 ივლისიდან, მას შემდეგ როდესაც მოსარჩელე უკვე იყო ამ მოდელის მფლობელი.
რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზემოაღნიშნული ქმედებით მოპასუხემ დაარღვია მასა და ი. გ-ძეს შორის დადებული ხელშეკრულების მე-10 მუხლის მოთხოვნები _ კერძო ინფორმაცია მიაწოდა მესამე პირს, რამდენადაც ხელშეკრულების მითითებული მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე სამუშაო და მისაწოდებელი პროდუქტი წარმოადგენდა სს “e.-ის” კერძო ინფორმაციას.
რაიონული სასამართლოს მოსაზრებით, სს “ე.-ის” მიერ დაირღვა ხელშეკრულების ზემოაღნიშნული მუხლით გათვალისწინებული მოთხოვნა, რამაც ასახვა ჰპოვა შპს “ჰ.-თან” დადებულ ხელშეკრულებაში, რის შედეგადაც მოსარჩელესთან ფაქტობრივად ხელშეკრულება აღარ გაგრძელებულა. იმ შემთხვევაში, თუკი მოპასუხის მიერ შეირჩეოდა სხვა კონტრაქტორი (მოცემულ შემთხვევაში შპს “ჰ.-ი”), მასთან ხელშეკრულების გაფორმებამდე მოპასუხეს არ უნდა შეელახა ი. გ-ძის უფლებები. ხელშეკრულების მე-16 მუხლის თანახმად, სს “ე.-ი” ვალდებულია ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე წერილობით შეატყობინოს კონტრაქტორს, ხოლო ეს უკანასკნელი ვალდებულია მოკლე ვადაში შეწყვიტოს მუშაობა. მოსარჩელესთან კონტრაქტის არსებობის პირობებში მოპასუხის მიერ შპს “ჰ.-ისათვის” კერძო ინფორმაციის მიწოდებით დაირღვა ხელშეკრულების ზემოაღნიშნული პირობები. იმ შემთხვევაში, თუკი კონტრაქტორის მხრიდან ადგილი ექნებოდა დარღვევას, სს “ე.-ს” შეეძლო გამოეყენებინა ხელშეკრულების მე-16 პუნქტის “ბ” ქვეპუნქტით გათვალისწინებული უფლება _ გაეუქმებინა მოსარჩელესთან დადებული ხელშეკრულება, რაც არ განუხორციელებია.
ამდენად, რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მოქმედებით ხელყოფილ იქნა მოსარჩელის ინტერესი და სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იგი ვალდებული იყო მასზე მიყენებული ზიანი აენაზღაურებინა, რაც შეადგენდა 25 137 ლარს.
გარდა ამისა, სასამართლოს მითითებით, მოპასუხის მხრიდან ვალდებულების არაჯეროვნად შესრულების შედეგად მოსარჩელემ განიცადა ზიანი არა მარტო ფაქტობრივად, არამედ მიუღებელი შემოსავლის სახითაც, რაც კონკრეტულ შემთხვევაში შეადგენდა 56 501 ლარს (ს.ფ. 158-162).
რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს “ე.-მ”, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით:
რაიონულმა სასამართლომ არასწორად განმარტა ხელშეკრულების მე-10 მუხლი, რომელიც არანაირად არ ვრცელდებოდა სანათზე. ი. გ-ძემ, როგორც გამყიდველმა, მოპასუხეს შესთავაზა თავისი მზა პროდუქტი და იგი შესყიდულ იქნა დაკვეთების საფუძველზე. შესაბამისად, მხარეთა შორის კერძო ინფორმაციის გადაცემას ადგილი არ ჰქონია. მოგვიანებით გამოჩნდა მეორე მომწოდებელი, რომლის პროდუქტიც მოპასუხისათვის უფრო მისაღები აღმოჩნდა და მასთან გაფორმდა ხელშეკრულება. საპატენტო უფლებების მითვისების შემთხვევაში პასუხისმგებლობა მას უნდა დაკისრებოდა, ვინც აღნიშნული უფლებები მიითვისა.
რაც შეეხებოდა მიუღებელ შემოსავალს, მოცემულ შემთხვევაში შემოსავლის მიღება იმაზე იყო დამოკიდებული, აპირებდა თუ არა სს “ე.-ი” ახალი დაკვეთის მომზადებას. ყოველი დაკვეთა სხვა დაკვეთისაგან დამოუკიდებელი იყო. ახალი დაკვეთის მომზადების ვალდებულება აპელანტს არ ჰქონდა დაკისრებული და ამდენად, მოპასუხის მხრიდან ვალდებულების შეუსრულებლობას ადგილი ვერ ექნებოდა (ს.ფ. 190-194).
თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003 წლის 14 ივლისის გადაწყვეტილებით სს “ე.-ის” სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2002 წლის 10 მაისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ი. გ-ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ ი. გ-ძესა და სს “ე.-ს” შორის 2000 წლის 17 ივლისს დაიდო ხელშეკრულება მომსახურების შესახებ, რომლის მიხედვით მოსარჩელე მოპასუხის შეკვეთების შესაბამისად ამზადებდა სადარბაზოს სანათებს. აღნიშნულ სანათზე მას გააჩნდა შესაბამისი საპატენტო უფლება. მხარეთა შორის ურთიერთობა გრძელდებოდა 2000 წლის 28 აგვისტომდე. მოსარჩელის მიერ შეკვეთების შესრულების შემდგომ კონტრაქტი მათ შორის აღარ განახლებულა.
პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ მოპასუხემ 2000 წლის 28 აგვისტოს ხელშეკრულება გააფორმა შპს “ჰ.-თან”, მას გადაურიცხა 11 317 აშშ დოლარი იმავე სახის მოდელზე, რაც დაპატენტებული ჰქონდა მოსარჩელეს, ხოლო ზ. ბ-ელი იმავე მოდელზე პატენტმფლობელი გახდა 2000 წლის 8 ივლისს. აღნიშნული ქმედებით, სასამართლოს აზრით, მოპასუხემ დაარღვია ხელშეკრულების მე-10 მუხლის მოთხოვნები. სააპელაციო სასამართლო არ დაეთანხმა რაიონული სასამართლოს ზემოაღნიშნულ დასკვნას. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მოპასუხემ 2000 წლის ივლისში ავანსის _ 7000 ლარის გადარიცხვით ივალდებულა მასთან ხელშეკრულების გაგრძელება, რაც არ შეასრულა და ამის გამო უნდა დაეკისროს მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის _ 25 137 ლარის ანაზღაურება. მოცემულ შემთხვევაში საქმის მასალებით ირკვეოდა, რომ სამუშაოები მოსარჩელის მიერ სრულდებოდა ცალკეული დაკვეთების მიხედვით და თანხაც შესაბამისად გადაიხდებოდა. ამასთან, მოსარჩელის მიერ მითითებული 7000 ლარი ავანსის სახით გადახდილი იყო მხარეთა შორის არსებული კონტრაქტის მოქმედების პერიოდში _ 2000 წლის 18 აპრილს, იგი ეხებოდა კონკრეტულ დაკვეთას და არ შეიძლებოდა მიჩნეულიყო სამომავლოდ ახალი კონტრაქტის დადების პირობად.
სააპელაციო სასამართლომ დაადასტურა მოდავე მხარეთა შორის დადებულ ხელშეკრულებაში კერძო ინფორმაციასა და მისი მესამე მხარისათვის გამჟღავნებაზე ხელის შეშლის ვალდებულებაზე დანაწესის არსებობა (ხელშეკრულების მე-10 მუხლის მე-3 ნაწილი), თუმცა ყურადღება გაამახვილა ამავე მუხლში მოცემული კერძო ინფორმაციის ცნების განმარტებაზე, რომლის თანახმად, კერძო ინფორმაცია გულისხმობს სამუშაოსთან დაკავშირებულ მთელ ტექნიკურ და ბიზნეს-ინფორმაციას, რომელსაც სს “ე.-ი” მიაწოდებს კონტრაქტორს, აგრეთვე ნებისმიერ სხვა ინფორმაციას, რომელიც ერთ-ერთი მხარის მიერ მეორისათვის მიწოდებული იქნება მატერიალური ფორმით და რომელზეც აღნიშნული იქნება: “შეზღუდული გავრცელების”, “კონფიდენციალური”, “კერძო” და ა.შ., ანდა რომელიმე მხარის მიერ მეორისათვის მიწოდებული იქნება არამატერიალური ფორმით, მასთან ერთად მიღებული იქნება შეტყობინება მისი კერძო ხასიათის შესახებ და მიწოდებიდან თხუთმეტი დღის განმავლობაში მიმწოდებელი მხარე მიმღებ მხარეს წერილობითი ფორმით დაუდასტურებს ამ ინფორმაციის კერძო ხასიათს.
სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ი. გ-ძის უფლება პატენტზე მხარეთა მიერ არ ყოფილა აღიარებული კერძო ინფორმაციად ზემოაღნიშნულ მოთხოვნათა დაცვით, თუმცა ასეთად რომც აღიარებულიყო, მისი მესამე მხარისათვის გამჟღავნება არ დადასტურებულა.
სააპელაციო სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად არ მიიჩნია მოსარჩელის არგუმენტი, რომ ზ. ბ-ელმა დააპატენტა ფორმაშეცვლილი მისი ნაკეთობა და მიიღო პატენტი “სამრეწველო ნიმუშზე”, რასაც ხელი შეუწყო მოპასუხის მოქმედებამ. საპატენტო უფლების შელახვა ინტელექტუალური სამართლის სფეროს განეკუთვნებოდა, მასზე ი. გ-ძეს სათანადო წესით არ უდავია და ამ უფლების შელახვა არ დადასტურებულა. ამასთან, ის გარემოება, რომ სს “ე.-მ” ხელშეკრულება დადო შპს “ჰ.-თან” სხვა ნიმუშის სანათის დამზადებასა და მიწოდებაზე, მის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობას არ წარმოადგენდა, რადგან მას ამგვარი ვალდებულება მხარის წინაშე არ უკისრია.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. რამდენადაც მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხის მიერ ვალდებულების დარღვევა არ დასტურდებოდა, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მისთვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი არ არსებობდა (ს.ფ. 301-303).
სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ი. გ-ძემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი მოტივებით:
სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა საქმის განხილვაში მონაწილე ხუთი მოწმის მიერ მიცემული განმარტება, რომლითაც დასტურდება, რომ სს “ე.-მ” ი. გ-ძესთან დადებული ხელშეკრულების, აგრეთვე “საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” საქართველოს კანონის დარღვევით სხვას გადასცა სასარგებლო მოდელზე ი. გ-ძის მიერ დაპატენტებული ნაწარმოების ესკიზები და რეპროდუქციისათვის აუცილებელი ინფორმაცია.
სასამართლომ საერთოდ არ იმსჯელა მოწმე ნ. ჭ.-ს მიერ მიცემულ ახსნა-განმარტებაზე, რომლითაც ირკვევა, რომ სს “ე.-მ” თავდაპირველად მას გადასცა ი. გ-ძის მიერ დაპატენტებული ინფორმაცია, თუმცა ნ. ჭ.-მ კოლეგიალობის გამო უარყო ამგვარი კანონსაწინააღმდეგო შეთავაზება. ამის შემდგომ სს “ე.-ი” შეუთანხმდა ზ. ბ-ელს, გადასცა მას ნაკეთობის დამზადებისათვის ნიმუშები და ყველა სხვა აუცილებელი ინფორმაცია (მათ შორის, ნაკეთობის შესყიდვის ფასი), ხოლო ზ. ბ-ელმა შეუცვალა ფორმა ნაკეთობას და დააპატენტა სამრეწველო ნიმუშის სახით.
სასამართლომ არ იმსჯელა საქმეში არსებულ, კვალიფიციურ სპეციალისტთა ახსნა-განმარტებებზე, რომლითაც დასტურდება, რომ მოცემულ შემთხვევაში მნიშვნელოვნად დაირღვა ი. გ-ძის საპატენტო უფლებები.
სასამართლომ არასწორად განმარტა მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება, არ გაითვალისწინა, რომ აღნიშნული ხელშეკრულება ი. გ-ძემ კეთილსინდისიერად შეასრულა და 2000 წლის ივლისში სს “ე.-მა” 7000 აშშ დოლარის ავანსის სახით გადარიცხვით დაადასტურა ხელშეკრულების გაგრძელება იმავე პირობებით, რაც უკვე არსებობდა მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების შესაბამისად. ი. გ-ძისათვის ავანსის გამოყოფა ადასტურებს, რომ მას უნდა მოემზადებინა წარმოების აღჭურვილობა და შეეძინა მასალების ნაწილი მთლიანი მოცულობის მეორე ნახევრისათვის.
სასამართლომ არ გამოიყენა “საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” კანონი, ასევე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის იმპერატიული ნორმები მტკიცებულებათა შეკრებისა და შეფასების შესახებ, ამასთან, არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის გამოყენებული ნორმები, რის გამოც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმებას ექვემდებარება (ს.ფ. 313-314).
უზენაეს სასამართლოში საქმის განხილვისას თავდაპირველად საკასაციო საჩივრის წარმოება შეჩერდა ი. გ-ძის მიერ “საქპატენტისა” და ზ. ბ-ელის მიმართ, ზიანის ანაზღაურებისა და გაცემული პატენტის ბათილად ცნობის მოთხოვნით აღძრული საქმის გადაწყვეტამდე (ს.ფ. 397-401). მას შემდგომ, რაც დასახელებულ საქმეზე თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა, საქართველოს უზენაესმა სასამართლოს 2004 წლის 8 ივლისის განჩინებით ი. გ-ძის საკასაციო საჩივრის განხილვა განაახლა (ს.ფ. 397-401, 410-412).
2007 წლის 27 მარტს საკასაციო სასამართლოს განცხადებით მომართა ი. გ-ძემ, რომელმაც მოითხოვა საკასაციო საჩივრის წარმოების შეჩერება ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული პროკურატურის მიერ 2006 წლის 14 ივლისის დადგენილებით აღძრული სისხლის სამართლის ¹0205140 საქმის _ ი. გ-ძის მიერ შექმნილი სასარგებლო მოდელ “უ-...” სანათზე გაცემული საავტორო უფლების მითვისების ფაქტზე _ გამოძიების დამთავრებამდე (ს.ფ. 418).
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2007 წლის 10 აპრილის განჩინებით შეჩერდა საკასაციო საჩივრის წარმოება ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული პროკურატურის მიერ 2006 წლის 14 ივლისის დადგენილებით აღძრული სისხლის სამართლის ¹0205140 საქმის _ ი. გ-ძის მიერ შექმნილი სასარგებლო მოდელ “უ-...” სანათზე გაცემული საავტორო უფლების მითვისების ფაქტზე _ დამთავრებამდე (ს.ფ. 424-426).
2009 წლის 14 იანვარს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატას განცხადებით მომართა ი. გ-ძემ (წარმომადგენელი ა. ვ-შვილი), რომელმაც მოითხოვა საქმეზე წარმოების განახლება იმ საფუძვლით, რომ ი. გ-ძის მიერ შექმნილი სასარგებლო მოდელ “უ...” სანათზე გაცემული საავტორო უფლების მითვისების ფაქტზე აღძრულ სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებულია დადგენილება, რომლითაც სისხლის სამართლის საქმეზე შეწყდა წინასწარი გამოძიება ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო (ს.ფ. 443).
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2009 წლის 16 იანვრის განჩინებით ი. გ-ძის (წარმომადგენელი ა. ვ-შვილი) განცხადება დაკმაყოფილდა და ი. გ-ძის საკასაციო საჩივარზე განახლდა წარმოება (ს.ფ. 448-450).
2009 წლის 16 თებერვალს ი. გ-ძემ საკასაციო სასამართლოში ახსნა-განმარტება წარმოადგინა. მისი მითითებით, ზ. ბ-ელის მიმართ წარმოებული გამოძიების სტადიაზე დადგინდა ის გარემოება, რომ ხელშემკვრელმა მხარემ სს “თ.-მ” გაამხილა მისი გამოგონება. უფრო მეტიც, ამ უკანასკნელმა დაავალა ზ. ბ-ელს ანალოგიური დანიშნულების და ფუნქციონალურად დაბალი ხარისხის პროდუქციის წარმოება. აღნიშნულით იკვეთება სს “თ.-ის” არაკეთილსინდისიერება და ბრალეულობა მის მიმართ. სს “თ.-ს” 2000 წლის აგვისტოს თვეში ი. გ-ძესთან უნდა დაედო მორიგი ხელშეკრულება, რომლის განხორციელების პირობებშიც იგი მიიღებდა 56 000 ლარის ოდენობით შემოსავალს. მოცემულ შემთხვევაში ამ შემოსავლის მიუღებლობა სწორედ სს “თ.-ის” არაკეთილსინდისიერი დამოკიდებულებიდან გამომდინარეობდა. შესაბამისად, კასატორი ითხოვს სს “თ.-ისაგან” ზიანის სახით 25137 ლარის, ხოლო მიუღებელი შემოსავლის სახით 56000 ლარის ანაზღაურებას, რასაც უნდა გამოაკლდეს გამოძიების სტადიაზე ზ. ბ-ელის მიერ კასატორისათვის გადახდილი თანხა _ 15000 ლარი. საბოლოოდ, მოპასუხისათვის დასაკისრებელი თანხის ოდენობა 66 137 ლარს შეადგენს (ს.ფ. 458-459).
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების გამოკვლევის შედეგად მიიჩნევს, რომ უნდა გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003 წლის 14 ივლისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული 2003 წლის 14 ივლისის გადაწყვეტილების გამოტანის შემდგომ, საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში მოცემულ საქმეზე წარმოება ორჯერ შეჩერდა. პირველ შემთხვევაში წარმოება შეჩერდა ი. გ-ძის მიერ “საქპატენტისა” და ზ. ბ-ელის მიმართ ზიანის ანაზღაურებისა და გაცემული პატენტის ბათილად ცნობის მოთხოვნით აღძრული საქმის გადაწყვეტამდე. საბოლოოდ, თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 19 აპრილის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი “საქპატენტის” მიერ ზ. ბ-ელზე გაცემული პატენტი D... “პ.-ი” და ზ. ბ-ელს დაეკისრა ი. გ-ძისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. დასახელებული გადაწყვეტილების თანახმად, ზ. ბ-ელის სამრეწველო ნიმუშის D...-ის ტექნიკური გადაწყვეტილება (ბუდე და წკირები, ასევე სტანდარტული ელ. სადინების შემაერთებელი მოწყობილობა) უცვლელად გადატანილია ი. გ-ძის მიერ შემუშავებული U... სასარგებლო მოდელიდან ანუ დადგინდა, რომ ზ. ბ-ელის მხრიდან ადგილი ჰქონდა ი. გ-ძის მიერ შემუშავებული U... სასარგებლო მოდელის გამოყენებას (ს.ფ. 384-387). მეორე შემთხვევაში საკასაციო საჩივარზე წარმოება შეჩერდა თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული პროკურატურის მიერ 2006 წლის 14 ივლისის დადგენილებით აღძრული სისხლის სამართლის საქმის _ ი. გ-ძის მიერ შექმნილი სასარგებლო მოდელ U... სანათზე გაცემული საავტორო უფლების მითვისების ფაქტზე _ დამთავრებამდე. აღნიშნულ სისხლის სამართლის საქმეზე 2008 წლის 5 დეკემბერს მიღებულ იქნა დადგენილება წინასწარი გამოძიების შეწყვეტის შესახებ ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო. წანასწარი გამოძიებით დადგინდა რიგი გარემოებები, რომელთა შორის მოცემულ საქმესთან მიმართებაში საგულისხმოა შემდეგი: შპს “ბ.-ის” წარმომადგენელმა, 2000 წლის მაისის დასაწყისში, ზ. ბ-ელს, იმ მიზნით, რომ შემდგომში ი. გ-ძესთან სანათების მიწოდებაზე შეეწყვიტათ ხელშეკრულება, წარუდგინა ამ უკანასკნელის მიერ დამზადებული U... სანათის სასარგებლო მოდელი, შესთავაზა ანალოგიური ტიპის სანათების დამზადება და დაჰპირდა მასთან ხელშეკრულების გაფორმებას; ზ. ბ-ელი დაეთანხმა შეთავაზებულ პირობებს და შპს “ჰ.-ის” U... სანათის მიხედვით დაამზადა ანალოგიური ტიპის სანათი; შპს “ბ.-ის” წარმომადგენელმა მოსთხოვა ზ. ბ-ელს ნაკეთობის სხვა სახელით დაპატენტება, რაც ამ უკანასკნელმა შეასრულა; ზ. ბ-ელმა გამოიყენა ი. გ-ძის მიერ დაპატენტებული სასარგებლო მოდელი U...-ის არსებითი ნიშნებით დამზადებული ნაკეთობა წკირები და ნათურის ბუდე, რომელიც ყოველგვარი სახეცვლილების გარეშე გადაიტანა მის მიერ დამზადებულ სამრეწველო ნიმუშ D...-ში; აღნიშნული სამრეწველო ნიმუშები ზ. ბ-ელის მიერ იქნა დაპატენტებული “საქპატენტში” 2000 წლის 7 აგვისტოს.
თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 14 აპრილის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით და სისხლის სამართლის საქმეზე წინასწარი გამოძიების შეწყვეტის შესახებ 2008 წლის 5 დეკემბრის ზემოაღნიშნული დადგენილებით დადგენილია ახალი გარემოებები, რაც, მათი შეფასების გარეშე დღეის მდგომარეობით შეუძლებელს ხდის საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებას. ამასთან, მითითებული ახალი გარემოებები, თავის მხრივ, წარმოშობს საქმეზე შესაბამისი სხვა ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის აუცილებლობასაც, რის გამოც საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღება საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში შეუძლებელია.
სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახალი განხილვისას ფაქტობრივი გარემოებები უნდა დაადგინოს სისხლის სამართლის საქმეზე წინასწარი გამოძიების შეწყვეტისა და თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილების გათვალისწინებით.
ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნის საფუძვლიანობის გამოსარკვევად, სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, საქმეზე აუცილებელია დადგინდეს ი. გ-ძის საპატენტო უფლების ზ. ბ-ელისათვის გადაცემაში სს “თ.-ის” ბრალეულობა. როგორც უკვე აღინიშნა, წინასწარი გამოძიებით დადგენილია, რომ ი. გ-ძის მიერ დამზადებული U... სანათის სასარგებლო მოდელი ზ. ბ-ელს გადასცა “ბ.-ის” წარმომადგენელმა. საყურადღებოა, რომ, საქმის მასალების მიხედვით, “ბ.-ი” წარმოადგენს 2000 წლის 17 ივლისის ხელშეკრულებაზე ხელმომწერ სუბიქტს (ს.ფ. 84-95), რის გამოც, ამ უკანასკნელის მიერ ზ. ბ-ელისათვის სასარგებლო მოდელის გადაცემაში სს “თ.-ის” ბრალეულობის არსებობის, ამ ფაქტსა და ი. გ-ძესთან სს “თ.-ის” მიერ სახელშეკრულებო ურთიერთობის გაწყვეტას შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობის დასადგენად “ბ.-ის” ადგილი მოცემულ კონკრეტულ სახელშეკრულებო ურთიერთობაში დასადგენია. მოცემული ფაქტობრივი გარემოებების დაუდგენლობის პირობებში შეუძლებელია საქმეზე სს “თ.-ის” ბრალეულობის საკითხთან მიმართებით სწორი დასკვნის გამოტანა.
საკასაციო სასამართლო ასევე ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ 2000 წლის 17 ივლისის ხელშეკრულების (რომელსაც ი. გ-ძე ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას აფუძნებს) მხარეებს წარმოადგენენ სს “ე.-ი” და “გ.-ო”. აღნიშნულ ხელშეკრულებაზე ი. გ-ძე ხელს აწერს, როგორც “გ.-ს” კონტრაქტორი (ს.ფ. 84-95). სს “ე.-ის” შეკვეთებზე შედგენილ ცალკეულ განაცხადებშიც მიმწოდებლად ფიგურირებს “გ.-ო”, რომელსაც წარმოადგენს ი. გ-ძე (ს.ფ. 6-7, 11-15). ასეთ ვითარებაში ზიანის ანაზღაურების შესახებ ი. გ-ძის მოთხოვნის საფუძვლიანობის განსაზღვრისას ასევე აუცილებელია მოსარჩელესა და “გ.-ს” შორის არსებული ურთიერთობის დადგენა, კერძოდ, იმის გარკვევა, სადავო შემთხვევაში წარმოადგენს თუ არა ი. გ-ძე ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნაზე უფლებამოსილ სუბიექტს, აქვს თუ არა მას “გ.-ს” სახელით სარჩელის აღძვრის უფლებამოსილება. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ შეიცავს მოცემულ საკითხზე რაიმე მსჯელობას.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ზემომითითებული გარემოებების გარკვევასთან ერთად სასამართლოს მიერ საბოლოო გადაწყვეტილების გამოტანისას მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული თითოეული მხარის მიერ თავისი წილი მტკიცების ტვირთის გაწევა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომელზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. იმისდა მიხედვით, თუ როგორ იქნება გაწეული ი. გ-ძის ან სს “თ.-ის” მიერ მათი წილი მტკიცების ტვირთი, სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიტანოს საბოლოო გადაწყვეტილება.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003 წლის 14 ივლისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას;
საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
