ას-968-1269-07 15 მაისი, 2008 წ.

ქ.თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები:

როზა ნადირიანი, თეიმურაზ თოდრია

სხდომის მდივანი _ ე.ხაჩიძე

კასატორი – ლ.ს-ვა

წარმომადგენელი _ თ.გ-ძე

მოწინააღმდეგე მხარე – თ.მ-ძე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 20..წ. .. ოქტომბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება

დავის საგანი – თანამესაკუთრედ ცნობა, ნივთის გაუმჯობესების, ავადმყოფის მოვლის, დაკრძალვისა და სასაფლაოს მოწყობისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურება, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ლ.ს-ვამ სარჩელი აღძრა სასამართლოში თ.მ-ძის მიმართ ქ.ბ.ში, ....... ქ.¹110-ში მდებარე საცხოვრებელ სახლზე თანამესაკუთრედ ცნობის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: 19.. წ. . .ს-ავა არარეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა აწ გარდაცვლილ რ.მ-ძესთან, რომელთან ერთად ეწეოდა საოჯახო მეურნეობას. 20.. წ. .. ივლისს რ.მ-ძესა და ქ.ბ.ის მერიასთან არსებულ საბინაო სერვისის წარმომადგენელ რ.ბ-ევს შორის გაფორმდა და სანოტარო წესით დამოწმდა უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რა დროსაც ნოტარიუსმა მოითხოვა მოსარჩელის, როგორც რ.მ-იძის მეუღლის თანხმობა. ამავე წლის . ნოემბერს სადავო სახლის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულება გაფორმდა რ.მ-ძესა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საბინაო საკითხთა დეპარტამენტის თავმჯდომარე რ.ბ-ევს შორის. ბინა იყო ავარიული. მოსარჩელემ ძმისგან _ ზ. ს-ავასაგან ნასესხები 10000 აშშ დოლარით აღნიშნულ ბინას ჩაუტარა რემონტი, რის შედეგად უძრავი ნივთის ღირებულება მნიშვნელოვნად გაიზარდა. ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 954-ე მუხლის შესაბამისად, ლ.ს-ავას უნდა მიეკუთვნოს სადავო უძრავი ნივთის ./.. მოგვიანებით მოსარჩელემ წარადგინა დაზუსტებული სარჩელი, რომლითაც მოითხოვა მოპასუხე თ.მ-ძისაგან სადავო საცხოვრებელი სახლის გაუმჯობესებისათვის დახარჯული 25 210 ლარის, რ.მ-ძის დაკრძალვასა და სასაფლაოს მოწყობისათვის _ 5840 ლარის, რ.მ-ძის ავადმყოფობისას გაწეული 2000 ლარის, ადვოკატის მომსახურებისათვის _ 1400 ლარისა და მოსარჩელის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურება. ლ.ს-ავამ მიიჩნია, რომ მოპასუხემ მემკვიდრეობით მიიღო რა მამის სამკვიდროში შემავალი სადავო უძრავი ნივთი, სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლის შესაბამისად, იგი ლ.ს-ავას ხარჯებით გაუმჯობესებული სამკვიდროს ნაწილში უსაფუძვლოდ გამდიდრდა.

თ.მ-ძემ სარჩელი არ ცნო და შეგებებული სარჩელით მოითხოვა საცხოვრებელი სახლის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა და ლ.ს-ვასათვის ყოველთვიური ქირის _ 200 ლარის დაკისრება შემდეგი დასაბუთებით: რ.მ-ძე გარდაიცვალა 20.. წ. .. მარტს, რის შემდეგ მისმა შვილმა _ თ.მ-ძემ კანონის მოთხოვნათა დაცვით მიიღო მამის სამკვიდრო _ ქ. B., .......... ქ.¹...-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი. შეგებებული სარჩელის ავტორი ვერ ახორციელებს თავის საკუთრების უფლებას მითითებულ უძრავ ნივთზე, რადგან სახლში უკანონოდ ცხოვრობს რ.მ-ძის არარეგისტრირებული მეუღლე ლ.ს-ავა, რომელიც ბინას არ ათავისუფლებს და არც შესაბამის ქირას არ იხდის.

ბ. საქალაქო სასამართლოს 20..წ. .. აპრილის გადაწყვეტილებით ლ.ს-ვას სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, თ.მ-ძეს მის სასარგებლოდ დაეკისრა ქონების გაუმჯობესებისათვის გაწეული ხარჯების _ 24 770 ლარისა და რ.მ-ძის დაკრძალვის ხარჯების _ 5840 ლარის გადახდა, ლ.ს-ავას სარჩელი დანარჩენ ნაწილში და თ.მ-ძის შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებისა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში თ.მ-ძემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით, მოითხოვა ახალი გადაწყვეტილებით სადავო სახლის გაუმჯობესებისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურების შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება და რ.მ-ძის მოვლისა და დაკრძალვის ხარჯების 1885,2 ლარით შემცირება. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანა ლ.ს-ავამაც, რომელმაც მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში მისი გაუქმება.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 20..წ. ..ოქტომბრის გადაწყვეტილებით თ.მ-ძის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ქონების გაუმჯოსებისათვის გაწეული 25210 ლარის ანაზღაურების ნაწილში გაუქმდა და ამ ნაწილში ლ.ს-ვას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ასევე არ დაკმაყოფილდა არც ლ.ს-ავას სააპელაციო საჩივარი შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო პალატამ ნაწილობრივ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი შეფასებები, კერძოდ: თ.მ-ძე არის აწ გარდაცვლილი რ.მ-ძის შვილი და პირველი რიგის მემკვიდრე, ხოლო მოსარჩელე ლ.ს-ვა 19.. წლიდან არარეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა რ.მ-ძესთან, მასთან ერთად ეწეოდა საერთო საოჯახო მეურნეობას, რა დროსაც, 20.. წ. . ნოემბერს, რ.მ-ძემ 1000 ლარად შეიძინა სადავო სახლი, სადაც ისინი ცხოვრობდნენ რ.მ-ძის გარდაცვალებამდე _ 20.. წ. .. მარტამდე. მოწმეთა განმარტებებით დასტურდება, რომ სადავო უძრავი ნივთი შეძენისას იყო საცხოვრებლად უვარგის მდგომარეობაში. რ.მ-ძეს ჰქონდა მცირე შემოსავალი, მისი ხელფასი შეადგენდა 210 ლარს. ლ.ს-ავამ თავისი ძმისაგან ნასესხები 10 000 აშშ დოლარით, ვინმე ხომერიკისაგან ნასესხები 2000 აშშ დოლარითა და საკუთარი დანაზოგით ჩაატარა სადავო ნივთის რემონტი. საქმეში წარმოდგენილი შპს “ა-ის” დასკვნით დასტურდება, რომ აღნიშნულისათვის დაიხარჯა 25210 ლარი. საცხოვრებელ სახლზე ჩატარებული სამუშაოების შედეგად მისი ღირებულება მნიშვნელოვნად გაიზარდა და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ გაცემული დასკვნის თანახმად, შესრულებული რემონტის შემდგომ უძრავი ნივთის ღირებულებაა 24 770 ლარი. სასამართლო კოლეგიამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1151-ე, 1163-ე მუხლებით და არ გაიზიარა ლ.ს-ავას მოთხოვნა სადავო სახლის თანამესაკუთრედ ცნობის შესახებ, ვინაიდან მოსარჩელე და რ.მ-ძე რეგისტრირებულ ქორწინებაში არ იმყოფებოდნენ. სასამართლო კოლეგიამ მიიჩნია, რომ ლ.ს-ავასათვის ყოველთვიური ქირის დაკისრების შესახებ თ.მ-ძის მოთხოვნა უსაფუძვლოა, რადგან ლ.ს-ავა წლების განმავლობაში ცხოვრობდა სადავო სახლში მისი მესაკუთრის ნებართვით. მოწმეთა განმარტებით, რ.მ-ძეს უძრავი ნივთის ლ.ს-ავასათვის ჩუქებაც კი ჰქონდა გადაწყვეტილი. ამასთან, არც რ.მურვანეძეს და არც მის მემკვიდრეს ლ.ს-ავასთან ბინის ქირავნობის თოაბაზე შეთანმება არ ჰქონიათ. თ.მ-ძე საჯარო რეესტრში სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრედ ჯერ არ დარეგისტრირებულა. კოლეგიამ დადგენილად მიიჩნია, რომ რ.მ-ძის მკურნალობისა და დაკრძალვის ხარჯები გაიღო ლ.ს-ვამ და თ.მ-ძეს აღნიშნულში მონაწილეობა არ მიუღია. მოწმეთა ჩვენებებითა და საქმეში წარმოდგენილი 20..წ. .. მარტის ზედდებულებით ირკვევა, რომ რ.მ-ძის გარდაცვალებისას ლ.ს-ავამ სავაჭრო ცენტრ “ბ-ის” ტერიტორიაზე 699,50 ლარად შეიძინა გარდაცვლილისათვის სხვადასხვა დასახელების ტანსაცმელი, იმავე დღეს ქელეხისათვის იყიდა 328,15 ლარის პროდუქტი, ასევე, ბათუმის სამოქალაქო მომსახურების ბიუროში გადაიხადა 765 ლარი, დაქირავებულ დარბაზში კი 320 ლარი. 20.. წ. .. მარტს სს “ჭ-ში” 86 ლარად იყიდა ქელეხისათვის პური. აპრილში გადაუხადა ე.წ. “ორმოცი”, რისთვისაც 65 ლარად დაიქირავა დარბაზი, შეიძინა 30 ლარის ღირებულების ნამცხვარი და 130 ლარის პროდუქტი. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნულ საკითხზე დამატებით მიიჩნია, რომ საქმეში მტკიცებულებად დართული ქელეხისა და ორმოცისათვის შეძენილი საჭირო პროდუქტის ჩამონათვალით, სადაც ღვინო გათვალისწინებული არ არის, დასტურდება სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე მიცემული ლ.ს-ავას განმარტება, რომ ქ.ბ.ის მერიის მიერ რ.მ-ძის გარდაცვალებასთან დაკავშირებით გამოყოფილი 1000 ლარით შეძენილ იქნა ქელეხისა და ორმოცისათვის საჭირო ღვინო, რომლის ღირებულება ლ.ს-ავას რ.მ-ძის დაკრძალვის სხვა ხარჯებთან ერთად არ მოუთხოვია. პალატის მოსაზრებით, თ.მ-ძემ ვერ დაადასტურა თავისი არგუმენტი, რომ ლ.ს-ავამ რ.მ-ძის დაკრძალვისათვის გაწეულ სადავო თანხებში შეიყვანა საკუთარი საჭიროებისათვის დახარჯული 885,2 ლარი. ამდენად, სადავო 5840 ლარის 1885,2 ლარით შემცირების შესახებ თ.მ-ძის მოთხოვნა სასამართლომ უსაფუძვლოდ ჩათვალა. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის ფაქტი, რომ რ.მ-ძის საკუთრებაში არსებული ქ.ბ.ში, .......... ქ.¹..-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი გარემონტდა რ.მ-ძის სიცოცხლეში, ლ.ს-ვასთან ფაქტობრივად თანაცხოვრებისას, ერთობლივად და ამ სახლის გაუმჯობესებისათვის გაწეულმა ხარჯებმა შეადგინა 24 770 ლარი, რითაც უძრავი ნივთის ღირებულება მნიშვნელოვნად გაიზარდა. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა ლ.ს-ავას პოზიცია, რომ სადავო ქონების გაუმჯობესებისათვის ხარჯები უშუალოდ მან გასწია, რადგან ამასთან დაკავშირებით შეკრებილი მტკიცებულებები მიიჩნია არასაკმარისად და წინააღმდეგობრივად, კერძოდ, ლ.ს-ავას მითითებით, სახლის რეკონსტრუქცია-რემონტი 20.. წ. მაის-ოქტომბერში ჩაატარა შპს “ა-მა” მასთან გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე, რომელსაც აპელანტი დააკავშირა ტ. ქ-ძემ. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა მოწმე ტ. ქ-ძის განმარტებაზე, რომ აღნიშნული სამშენებლო ორგანიზაცია მდებარეობს ქ.ბ.ში, სადაც მანქანით მიიყვანა ლ.ს-ავა შესაბამისი ხელშეკრულების გასაფორმებლად. ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის ცნობით პალატამ გამოარკვია, რომ ბათუმში შპს “ა-ი” რეგისტრირებული არ არის, არამედ იგი მდებარეობს დაბა მახინჯაურში. პალატის მოსაზრებით, ლ.ს-ავამ ვერ დაადასტურა ასევე ის გარემოება, რომ სადავო ქონების გაუმჯობესების ხარჯები გასწია რ.მ-ძის გარდაცვალების შემდგომაც. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1489-ე მუხლი, მაშინ, როდესაც უნდა ეხელმძღვანელა ამავე კოდექსის 1488-ე მუხლის პირველი ნაწილით, ვინაიდან ლ.ს-ავას მოთხოვნა სადავო უძრავი ნივთის გაუმჯებესებისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე ხანდაზმულია. სასამართლომ დაადგინა, რომ 20.. წ. 15 მარტს რ.მ-ძის გარდაცვალების შესახებ ლ.ს-ავასათვის, როგორც გარდაცვლილთან ერთად მცხოვრები პირისათვის, იმთავითვე გახდა ცნობილი, სარჩელი კი შეიტანა სამოქალაქო კოდექსის 1488-ე მუხლით გათვალისწინებული ვადის დარღვევით _ 20.. წ. .. მარტს. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ რ.მ-ძის გარდაცვალების შემდეგ ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 20.. წ. 11 აპრილის გადაწყვეტილებით ლ.ს-ავა ცნობილ იქნა რა სადავო სახლის ./.-ის მესაკუთრედ, მას სახლის გაუმჯობესებისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურება თ.მ-ძეს მოსთხოვა 20.. წ. .. მარტს დაზუსტებული სარჩელით მხოლოდ იმის შემდეგ, რაც ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 20.. წ. .. სექტემბრის განჩინებით ამავე სასამართლოს 20.. წ. 11 აპრილის გადაწყვეტილება გაუქმდა. პალატის მოსაზრებით, ლ.ს-ავას განმარტების გაზიარების შემთხვევაშიც, რომ სადავო ხარჯების ანაზღაურება მან თ.მ-ძეს 20.. წ. ზაფხულში მოსთხოვა, ამ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნა მაინც ხანდაზმული იქნება, ვინაიდან, აპელანტის მითითებით, თ.მ-ძემ სადავო თანხის გადახდაზე უარი განუცხადა და დაემუქრა კიდეც სახლის წართმევითა და გამოსახლებით. სასამართლომ ჩათვალა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1488-ე მუხლით დადგენილი ვადა უნდა აითვალოს 20.. წ. .. მარტიდან, აღნიშნული ვადა კანონით გათვალისწინებული საფუძვლებით არ შეწყვეტილა და ამოიწურა ამავე წლის .. სექტემბერს. სასამართლომ მიუთითა, რომ ხანდაზმულობის ვადის თ.მ-ძის მიერ მამის სამკვიდროს მისაღებად სანოტარო ორგანოსათვის 20.. წ. მაისში მიმართვის მომენტიდან ათვლის შემთხვევაშიც ლ.ს-ავას მოთხოვნა კვლავ ხანდაზმული იქნებოდა. პალატამ სამოქალაქო კოდექსის 1488-ე მუხლის მესამე ნაწილით ჩათვალა, რომ ლ.ს-ავამ სადავო ხარჯების მოთხოვნის უფლება დაკარგა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ორივე მხარემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 20.. წ. .. თებერვლის განჩინებით თ.მ-ძის საკასაციო საჩივარი დარჩა განუხილველი დაუშვებლობის გამო.

ლ.ს-ვამ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება იმ ნაწილში, რომლითაც მის სასარჩელო მოთხოვნას ქონების გაუმჯობესებიათვის გადახდილი 25210 ლარის ანაზღაურებაზე უარი ეთქვა, ასევე, ლ.ს-ავას სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში დატოვების ნაწილში შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მეორე ნაწილი, 394-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტი და საერთოდ არ იმსჯელა ლ.ს-ავას მოთხოვნაზე სადავო ქონების თანამესაკუთრედ ცნობის შესახებ. პალატამ არასწორად მიიჩნია, რომ კასატორის მოთხოვნა ქონების გასაუმჯობესებლად გაწეული ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე, სამოქალაქო კოდექსის 1488-ე მუხლის შესაბამისად, ხანდაზმულია, ვინაიდან ლ.ს-ავამ რ.მ-ძის მემკვიდრეს სადავო ქონებასთან დაკავშირებული პრეტენზია წარუდგინა ჯერ კიდევ 20.. წ. აპრილში, როდესაც განცხადებით მიმართა სასამართლოს და ბ. საქალაქო სასამართლოს 20.. წ. .. აპრილის გადაწყვეტილებით დადგინდა იურიდიული მნიშვნელობის ფაქტი, რომ ლ.ს-ავა იმყოფებოდა არარეგისტრირებულ ქორწინებაში რ.მ-ძესთან და ეწეოდა მასთან ერთობლივ საოჯახო მეურნეობას 19.. წ., ლ.ს-ავა იყო 20..წ. . ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების მონაწილე და რ.მ-ძესთან თანაბარწილად შეიძინა სადავო საცხოვრებელი სახლი. თ.მ-ძის საჩივრის საფუძველზე აღნიშნული გადაწყვეტილება ბათილად იქნა ცნობილი და კასატორმა შეიტყო, რომ 20.. წ. . მაისს ამ უკანასკნელმა განცხადებით მიმართა სანოტარო ბიუროს მამის სამკვიდროს მიღების შესახებ. 20.. წ. აგვისტო-სექტემბერში მხარეთა შორის სატელეფონო საუბრისას ლ.ს-ავამ თ.მ-ძეს, როგორც რ.მ-ძის სავარაუდო მემკვიდრეს, მოსთხოვა სადავო ქონების გაუმჯობესებისათვის მის მიერ გაწეული ხარჯების ანაზღაურება, თუმცა მოწინააღმდეგე მხარემ უარი განუცხადა. აღნიშნული გარემოებანი ადასტურებს, რომ კასატორის ზემოხსენებული მოთხოვნა ხანდაზმული არ არის. კასატორის მიერ სადავო ხარჯების გაღების ფაქტი დადასტურდა საქმეზე ჩატარებული სამშენებლო-ტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნით. ასევე, მოპასუხის მოთხოვნით დანიშნულმა გრაფიკულმა ექსპერტიზამ დაადგინა, რომ სამშენებლო ფირმის ხარჯთაღრიცხვა ხელმოწერილია უფლებამოსილი პირის მიერ. საქმეში წარმოდგენილია საკმარისი მტკიცებულებები კასატორის მიერ რ.მ-ძის მკურნალობის, დაკრძალვის, ორმოცისა და წლისთავის ხარჯების დაფარვის დასადასტურებლად. კასატორის მოთხოვნა სადავო სახლის თანამესაკუთრედ ცნობის თაობაზე ემყარება იმ გარემოებას, რომ ლ.ს-ავასა და რ.მ-ძეს შორის არსებობდა ფაქტობრივი ცოლ-ქმრული ურთიერთობა. 19.. წ. მათ დაიწერეს ჯვარი, რისი დამადასტურებელი მტკიცებულებაც საქმეში წარმოდგენილია. მართალია, სამოქალაქო კანონმდებლობა ქორწინების წარმომშობ საფუძვლად მის რეგისტრაციას მიიჩნევს, თუმცა გასათვალისწინებელია, რომ საქართველო მართლმადიდებელი ქვეყანაა, რაც აღიარებულია სახელმწიფოსა და საპატრიარქოს შორის გაფორმებული კონკორდატით, ამდენად, ჯვრისწერის ფაქტს არანაკლები იურიდიული მნიშვნელობა უნდა მიენიჭოს. ამასთან, საქართველო ევროკონვენციის მონაწილეა და მასზე უნდა გავრცელდეს სტრასბურგის ევროკომისიის მითითება, რომლის მიხედვითაც ქორწინება გასცდა ფორმალურ ურთიერთობებს, ოჯახური ცხოვრების არსებობა-არარსებობის საკითხი მნიშვნელოვნად დამოკიდებულია მჭიდრო პირადი ურთიერთობის რეალურად არსებობის ფაქტზე. ევროსასამართლოს 19.. წ. გადაწყვეტილებით, საქმეზე “კ. ნიდერლანდების წინააღმდეგ”, ოჯახური ურთიერთოების ცნება არ იზღუდება მხოლოდ ქორწინებაზე დამყარებული ურთიერთობით და შეიძლება მოიცავდეს სხვა დე ფაქტო ოჯახურ კავშირებს, როდესაც მხარეები ერთად ცხოვრობენ ქორწინების გარეშე. მოცემულ შემთხვევაში თ.მ-ძეს სადავოდ არ გაუხდია ის გარემოება, რომ 19.. წ. კასატორსა და მამამისს შორის არსებობდა ფაქტობრივი ცოლ-ქმრული ურთიერთობა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ლ.ს-ვას საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ლ.ს-ვასათვის ქონების გაუმჯობესისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურების მოთხოვნის ხანდაზმულად ცნობის ნაწილში უნდა გაუქმდეს და საქმე ამ ნაწილში უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად, ხოლო დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელი შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ არ არის წამოყენებული დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველი საკასაციო საჩივრით ზემოხსენებული სახის პრეტენზია ნაწილობრივ წარმოდგენილია. საკასაციო პალატა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, აუქმებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, ვინაიდან საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, კერძოდ:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ თ.მ-ძე არის აწ გარდაცვლილი რ.მ-ძის შვილი და პირველი რიგის მემკვიდრე. ლ.ს-ვა კი 19.. წლიდან იმყოფება არარეგისტრირებულ ქორწინებაში რ.მ-ძესთან, რა დროსაც, 2002 წლის 8 ნოემბერს, რ.მ-ძემ 1000 ლარად შეიძინა სადავო სახლი მდებარე ქ.ბ.ში, .......... ქ.¹...ში, სადაც ისინი ცხოვრობდნენ რ.მ-ძის გარდაცვალებამდე _ 20.. წ. .. მარტამდე. სადავო უძრავი ნივთი შეძენისას იყო საცხოვრებლად უვარგისი. საცხოვრებელ სახლზე ჩატარებული სამუშაოების შედეგად მისი ღირებულება მნიშვნელოვნად გაიზარდა 24 770 ლარამდე.

ასევე დადგენილია, რომ რ.მ-ძე გარდაიცვალა 20.. წ. .. მარტს, რის შემდეგაც, ლ.ს-ვამ მიმართა სასამართლოს იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტის დადგენის მოთხოვნით, რაც დაკმაყოფილდა სასამართლოს 20.. წ. .. აპრილის გადაწყვეტილებით და ლ.ს-ვა ცნობილ იქნა სადავო საცხოვრებელი სახლის ./. წილის მესაკუთრედ. თ.მ-ძემ განცხადებით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა აღნიშნული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა, რაც დაკმაყოფილდა ბ. საქალაქო სასამართლოს 20.. წ. .. სექტემბრის განჩინებით. შემდგომ ლ.ს-ავამ მოითხოვა თ.მ-ძისაგან სადავო საცხოვრებელი სახლის გაუმჯობესებისათვის გაწეული თანხების ანაზღაურება.

სასამართლომ დაადგინა, რომ ლ.ს-ავასათვის, როგორც გარდაცვლილთან ერთად მცხოვრები პირისათვის, რ.მ-ძის გარდაცვალების შესახებ იმთავითვე, 20.. წ. 15 მარტს გახდა ცნობილი, სარჩელი კი შეიტანა სამოქალაქო კოდექსის 1488-ე მუხლით გათვალისწინებული ექვსთვიანი ვადის დარღვევით _ 20.. წ. .. მარტს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ სარჩელი ხანდაზმულად მიიჩნია.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა კანონი, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 1488-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რის შედეგადაც არ იქნა გამოკვლეული ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც არსებითია კანონით დადგენილი ნორმის შემადგენლობის დასადგენად და მის გამოსაყენებლად. დასახელებული ნორმა ადგენს, რომ მამკვიდრებლის კრედიტორებმა ექვსი თვის განმავლობაში იმ დღიდან, რაც მათთვის ცნობილი გახდა სამკვიდროს გახსნის შესახებ, უნდა წარუდგინონ მოთხოვნა მემკვიდრეებს, რომლებმაც მიიღეს სამკვიდრო, მოთხოვნის ვადის დადგომის მიუხედავად.

სამოქალაქო კანონმდებლობა სხვადასხვა ტიპის ვადებს იცნობს. მათ შორისაა სამოქალაქო უფლების განხორციელების _ ხანდაზმულობის ვადები, თუმცა აღსანიშნავია, რომ ზოგ შემთხვევაში კანონი პირს აძლევს შესაძლებლობას ან ავალდებულებს (თუ კანონით ასეთი ვალდებულებაა დათქმული), მოსთხოვოს შესრულება უშუალოდ ვალდებულ პირს. სასარჩელო ხანდაზმულობა კი ეს არის კანონით დადგენილი დრო, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომლის უფლებაც შელახულია, შეუძლია მოითხოვნის იძულებითი აღსრულება ან უფლების დაცვა სასამართლოში სარჩელის შეტანის გზით. თუკი დარღვეული უფლების იძულებით დაცვის შესაძლებლობა კანონით განსაზღვრული ვადით არ იქნებოდა შეზღუდული, ეს გამოიწვევდა სამოქალაქო საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანის გაძნელებას, ვინაიდან დიდია ალბათობა საქმესთან დაკავშირებული უტყუარი მტკიცებულებების დაკარგვისა, საქმეში მონაწილე პირების მიერ საქმის გარემოებების არაადეკვატურად აღქმისა და სხვა. ამრიგად, სასარჩელო ხანდაზმულობა ხელს უწყობს რა სამოქალაქო ურთიერთობათა სტაბილიზაციას, ამავდროულად ემსახურება სახელშეკრულებო დისციპლინის სიმყარეს და ეხმარება სამოქალაქო ურთიერთობის მონაწილეებს თავიანთი უფლებებისა და ვალდებულებების აქტიურად და დროულად განხორციელებაში. რაც შეეხება კონტრაჰენტისადმი ან კანონით განსაზღვრული პირისადმი მიმართვის ვადებს, სამოქალაქო კანონმდებლობით ასეთი დანაწესის დადგენა ნაკარნახევია სამართალწარმოების ეკონომიურობის მიზნით, იმის გათვალისწინებით, რომ დარღვეული უფლების აღდგენის საკითხი მხარეთა შორის ნებაყოფლობით გადაწყდეს. სამოქალაქო უფლების განხორციელების ვადებს აქვთ როგორც საერთო, ისე განმასხვავებელი ნიშნები. ამდენად, კონკრეტულ ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობების მოწესრიგებისას ამ ურთიერთობათა სპეციფიკის გათვალისწინებით კანონი შეიძლება ითვალისწინებდეს როგორც სასარჩელო ხანდაზმულობის, ასევე სხვა სახის ვადასაც, თუმცა მათი მყარი გამიჯვნა, ზემოაღნიშნული გარემოებების (განსხვავებული თანამდევი სამართლებრივი შედეგები) გამო, აუცილებელია.

მოცემულ შემთხვევაში სწორედ ამგვარ ვითარებასთან გვაქვს საქმე, ვინაიდან გამოსაყენებელი ნორმა _ სამოქალაქო კოდექსის 1488-ე მუხლის პირველი ნაწილი თავისი შინაარსით ადგენს არა სარჩელის სასამართლოში წარდგენის ხანდაზმულობას, არამედ კრედიტორის მიერ მემკვიდრისათვის მოთხოვნის წარდგენის ვადას.

აღნიშნული ნორმის შესაბამისად, სასამართლოს უნდა გამოერკვია კანონით დადგენილი 6 თვის ვადაში ლ.ს-ავამ მიმართა თუ არა მემკვიდრე თ.მ-ძეს მამკვიდრებლის ვალებთან დაკავშირებით. დადებით შემთხვევაში, სასამართლომ, სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად, ასევე უნდა გამოარკვიოს, როდის შეიტყო ლ.ს-ავამ თავისი უფლების დარღვევის შესახებ, როდის მიიღო მემკვიდრისაგან უარი და რა მომენტიდან წარმოიშვა მოთხოვნა ანუ როდიდან უნდა დაიწყოს სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის დენა.

ამ მხრივ გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ სააპელაციო სასამართლო გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში უთითებს ლ.ს-ავას განმარტებაზე, რომლითაც დასტურდება, რომ მან 20.. წ. ზაფხულში სატელეფონო საუბრისას თ.მ-ძისაგან მოითხოვა სადავო სახლის გაუმჯობესებისათვის მის მიერ გაწეული ხარჯების ანაზღაურება, რაზედაც ამ უკანასკნელისაგან მიიღო უარი და თ.მ-ძე დაემუქრა კიდეც სადავო სახლის წართმევით და გამოსახლებით.

საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ ასევე უნდა შეაფასოს ლ.ს-ვას წარმომადგენლის მიერ საქმეში წარდგენილი შუამდგომლობა, რომლითაც მხარე მოითხოვდა სასამართლოს მიერ სატელეფონო საუბრების ამონაწერის გამოთხოვას იმ ფაქტის დასადასტურებლად, რომ ლ.ს-ვასა და თ.მ-ძეს შორის 20.. წ. აგვისტო-ოქტომბერში მიმდინარეობდა სატელეფონო საუბრები ქონების გაუმჯობესებისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურების თხოვნით (ტ.II, ს.ფ. 273), რაც არ იქნა დაკმაყოფილებული სასამართლოს მიერ (ტ.II, ს.ფ. 281).

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოთხოვნას, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იმ ნაწილში გაუქმების თაობაზე, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა ლ.ს-ავას სარჩელი სადავო სახლის მდებარე ქ.ბ.ში, .......... ქ.¹...-ში ./.-ის მესაკუთრედ. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ გადაწყვეტილების გამოტანისას სწორად გამოიყენა კანონი _ სამოქალაქო კოდექსის 1151-ე მუხლი, რომლის თანახმად მეუღლეთა უფლება-მოვალეობებს წარმოშობს მხოლოდ იუსტიციის სამინისტროს სახელმწიფო რეესტრის მწარმოებელ ტერიტორიულ ორგანოში რეგისტრირებული დაქორწინება.

აღნიშნულთან დაკავშირებით უსაფუძვლოა კასატორის მოსაზრება, რომ სასამართლომ არარეგისტრირებული ქორწინების საკითხს შეფასება უნდა მისცეს საქართველოს სახელმწიფოსა და საქართველოს სამოციქულო-ავტოკეფალურ მართლმადიდებელ ეკლესიას შორის კონსტიტუციური შეთანხმების მე-3 მუხლის შესაბამისად, რომლის ძალითაც სახელმწიფო აღიარებს ეკლესიის მიერ შესრულებულ ჯვრისწერას კანონმდებლობით დადგენილი წესით. სამართლებრივ ურთიერთობებში გამოიყენება ქორწინების სახელმწიფო რეგისტრაციის მონაცემები.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კონსტიტუციური შეთანხების მითითებული ნორმით საეკლესიო წესით ჯვრისწერის სახელმწიფოსაგან აღიარება დეკლარაციული ხასიათისაა და მეუღლეთა კანონით დადგენილი უფლებებისა და მოვალეობების წარმოშობის საფუძველი ვერ გახდება. საკასაციო სასამართლო მხარეთა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებასაც, რომ ამავე ნორმით ზუსტად განსაზღვრულია სახელმწიფოს მიერ ჯვრისწერის აღიარების ფარგლები, კერძოდ, მითითებულია, რომ აღიარება ხდება კანონმდებლობით დადგენილი წესით და სამართლებრივ ურთიერთობებში გამოიყენება ქორწინების სახელმწიფო რეგისტრაციის მონაცემები. ამ დანაწესიდან გამომდინარე, შეიძლება დავასკვნათ, რომ ეკლესიის მიერ შესრულებული ჯვრისწერის აღსრულების შემდეგ ახლადშექმნილი ოჯახი მართლმადიდებლური წესით ხდება კანონიერი და მას რაიმე თანამდევი კანონით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი არ მოჰყვება. ამდენად, მითითებული კონსტიტუციული შეთანხმებით დეტალურად არის რა განსაზღვრული საეკლესიო ჯვრისწერის დანიშნულება და მოქმედების ფარგლები, ნორმის განმარტებაც კანონით დადგენილი ფაქტების შესაბამისად უნდა მოხდეს. აღნიშნული გამორიცხავს კასატორის მოთხოვნას, ჯვრისწერის საფუძველზე მისი, როგორც მეუღლის სამოქალაქო უფლების _ თანასაკუთრების წარმოშობის თაობაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ლ.ს-ავას საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 20..წ. .. ოქტომბრის გადაწყვეტილება ქონების გაუმჯობესებისათვის გაწეული 25210 ლარის ანაზღაურების ნაწილში გაუქმდეს და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს. დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელი.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.