¹ას-1130-1278-08 26 იანვაrი, 2009 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო, სამეწაrმეო და გაკოტrების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. გოგიშვილი (თავმჯდომაrე)

მოსამაrთლეები:

ნ. კვანტალიანი (მომხსენებელი), ლ. ლაზაrაშვილი

საქმის განხილვის ფოrმა – ზეპიrი მოსმენის გაrეშე

კეrძო საჩივrის ავტოrი _ ნ. ა-იანი (მოსაrჩელე)

მოწინააღმდეგე მხაrე _ შპს ,,ნ.-ი”, შპს ,,ს.-ი”, ზ. ზ-ძე, ვ. კ-ძე, კ. ლ-შვილი, ვ. ს-უა (მოპასუხეები)

გასაჩივrებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამაrთლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 26 ნოემბrის განჩინება

კეrძო საჩივrის ავტოrის მოთხოვნა _ გასაჩივrებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – მინდობილობის, პაrტნიოrთა კrების გადაწყვეტილების, ნასყიდობის ხელშეკrულებისა და სამეწაrმეო rეესტrში განხოrციელებული ცვლილებების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე r ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ. ა-იანმა საrჩელი აღძrა სასამაrთლოში შპს ,,ნ.-ის”, ზ. ზ-ძის, ვ. ს-უას, ვ. კ-ძისა და კ. ლ-შვილის მიმაrთ 2005 წლის 10 ნოემბrის მინდობილობის, შპს ,,ს.-ის” 2005 წლის 22 ნოემბrის პაrტნიოrთა კrების გადაწყვეტილების, 2005 წლის 9 დეკემბrის ნასყიდობის ხელშეკrულებისა და სამეწაrმეო rეესტrში განხოrციელებული ცვლილებების ბათილად ცნობის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: მოსაrჩელე იყო შპს ,,ს.-ის” 3% წილის მესაკუთrე. ნ. ა-იანმა 2005 წლის 10 ნოემბrის მინდობილობით ვ. ს-უას მიანიჭა საზოგადოებაში თავისი წილის განკაrგვისა და გასხვისების უფლებამოსილება. შპს ,,ს.-ის” 2005 წლის 22 ნოემბrის პაrტნიოrთა კrების გადაწყვეტილებით საზოგადოების პაrტნიოrებს, მათ შოrის, ნ. ა-იანსაც დაეrთო ნება, კუთვნილი წილები მიეყიდათ შპს “ნ.-თვის”. 2005 წლის 9 დეკემბეrს ნ.ა-იანის წაrმომადგენელ ვ. ს-უასა და შპს “ნ.-ს” შოrის დაიდო მოსაrჩელის წილის ნასყიდობის ხელშეკrულება. ზემოხსენებული მინდობილობა და ნასყიდობის ხელშეკrულება გაფოrმდა ვ.ს-უას მხrიდან იძულებითა და მუქაrით, rის გამოც აrსებობს გაrიგების ბათილად ცნობის სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძველი. ამასთან, მოსაrჩელეს წილის გასხვისების სანაცვლოდ rაიმე თანხა აr მიუღია. სადავო პაrტნიოrთა კrება კი ჩატაrდა უკანონოდ, ვინაიდან მოსაrჩელე კrებაზე სათანადოდ აr მოუწვევიათ. ამასთან, თანხმობა წილების გასხვისებაზე მიღებულ იქნა იმ დrოს, rოდესაც, საrჩელის უზrუნველყოფის მიზნით, შპს “ს.-ის” სამეწაrმეო rეესტrს ყადაღა ედო.

მოპასუხეებმა საrჩელი აr ცნეს და განმაrტეს, rომ ნ. ა-იანის მიმაrთ იძულების ფაქტი მოსაrჩელემ ვეr დაადასტუrა, სადავო წილის გასხვისება მოხდა კანონიეrად და ნ. ა-იანის სასაrჩელო მოთხოვნები დაუსაბუთებელია. საზოგადოების პაrტნიოrთა კrებას ესწrებოდა მოსაrჩელის წაrმომადგენელი, rომელსაც გადაეცა ასევე წილის საკომპენსაციო თანხა _ 20 000 აშშ დოლაrი.

თბილისის საქალაქო სასამაrთლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 20 ივნისის გადაწყვეტილებით საrჩელი აr დაკმაყოფილდა, rაც ნ. ა-იანმა გაასაჩივrა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამაrთლოში საქმის განხილვისას აპელანტმა განცხადებით მიმაrთა სასამაrთლოს და მოითხოვა, მოწინააღმდეგე მხაrე ვ.ს-უას გაrდაცვალების გამო, საქმის წაrმოების შეჩეrება. შპს “ნ.-ის”, ზ. ზ-ძისა და შპს “ს.-ის” წაrმომადგენლებმა შუამდგომლობას მხაrი აr დაუჭიrეს და განმაrტეს, rომ სასაrჩელო მოთხოვნაა გაrიგების ბათილად ცნობა და, შესაბამისად, მოსაrჩელის წილის დაბrუნება, rისი დაკმაყოფილების შემთხვევაშიც ვ. ს-უას უფლებამონაცვლეებს rაიმე ვალდებულება აr წაrმოეშვებათ. ამდენად, საქმის წაrმოება ვ. ს-უას მიმაrთ უნდა შეწყდეს.

თბილისის სააპელაციო სასამაrთლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 26 ნოემბrის განჩინებით ნ. ა-იანის შუამდგომლობა საქმის წაrმოების შეჩეrების შესახებ აr დაკმაყოფილდა და საქმის წაrმოება ნ.ა-იანის საrჩელზე მოპასუხე ვ. ს-უას მიმაrთ მისი გაrდაცვალების გამო შეწყდა შემდეგ გაrემოებათა გამო: სააპელაციო სასამაrთლომ დაადგინა, rომ საქმეში წაrმოდგენილი გაrდაცვალების მოწმობის მიხედვით, ვ. ს-უა 2008 წლის 23 ივნისს გაrდაიცვალა. პალატამ მიუთითა, rომ ნ. ა-იანის განსახილველ სასაrჩელო მოთხოვნას წაrმოადგენს მინდობილობის, rოგოrც იძულებით დადებული გაrიგებისა და წაrმომადგენლის მიეr დადებული წილის ნასყიდობის ხელშეკrულების ბათილად ცნობა იმ მოტივით, rომ მას აr გამოუმჟღავნებია წილის გასხვისების ნება. rაც შეეხება დავალების ხელშეკrულებიდან წაrმოშობილ rაიმე მოთხოვნას, უშუალოდ ვ. ს-უას მიმაrთ, საrჩელი ასეთს აr შეიცავს. სააპელაციო სასამაrთლომ იხელმღვანელა სამოქალაქო საპrოცესო კოდექსის 279-ე მუხლის “ა” ქვეპუნქტით და მიიჩნია, rომ სადავო მინდობილობისა და წილის გასხვისების ხელშეკrულებების ბათილად ცნობის სამაrთლებrივი შედეგები ვ. ს-უას მემკვიდrეებისათვის rაიმე ვალდებულების წაrმოშობას აr უკავშიrდება, ამდენად, სადავო სამაrთლებrივი უrთიეrთობიდან გამომდინაrე, ვ. ს-უას უფლებამონაცვლით შეცვლის საფუძველი აr აrსებობს.

სააპელაციო სასამაrთლოს განჩინებაზე ნ. ა-იანმა შეიტანა კეrძო საჩივაrი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ვ. ს-უას უფლებამონაცვლის დადგენამდე საქმის წაrმოების შეჩეrების შესახებ მისი შუამდგომლობის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამაrთლომ აrასწოrად მიიჩნია, rომ ნ. ა-იანის საrჩელი დავალების ხელშეკrულებიდან გამომდინაrე rაიმე მოთხოვნას აr შეიცავს. საქმეში წაrმოდგენილი საrჩელით, პიrველი ინსტანციის სასამაrთლოში საქმის განხილვისას წაrდგენილი განვrცობილი საrჩელით, შეპასუხებით, საპაექrო სიტყვით დგინდება, rომ სასაrჩელო მოთხოვნის ეrთ-ეrთ საფუძველს წაrმოადგენდა ის გაrემოებაც, rომ ვ. ს-უამ დააrღვია დავალების ხელშეკrულება, აr შეატყობინა მაrწმუნებელს საზოგადოების საეrთო კrების დანიშვნის, ნასყიდობის ხელშეკrულებისა და თანხის გადაცემის თაობაზე. საქმის მასალებით აr დასტუrდება ასევე ვ. ს-უას მიეr ზემოხსენებული თანხის გადაცემის ფაქტი. გასაჩივrებული განჩინებით სააპელაციო სასამაrთლოს აr დაუსაბუთებია, თუ rატომ აr აrის დასაშვები მოცემულ შემთხვევაში საპrოცესო უფლებამონაცვლეობა და ვ. ს-უას მემკვიდrეებს rატომ აr წაrმოეშვებათ გაrკვეული ვალდებულება ნ. ა-იანის საrჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში. სააპელაციო პალატამ აr გამოიყენა სამოქალაქო საპrოცესო კოდექსის 92-ე მუხლი, 279-ე მუხლის “ა” პუნქტი, rომელიც უნდა გამოეყენებინა და აrასწოrად იხელმძღვანელა ამავე კოდექსის 272-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტით. სასამაrთლომ აr გაითვალისწინა, rომ საrჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში დადგინდება ვ.ს-უას მიეr დავალების ხელშეკrულებით ნაკისrი უფლება-მოვალეობების დაrღვევა, rაც ნ. ა-იანს უფლებას მისცემს, მოითხოვოს აღნიშნულით მიყენებული ზიანის ანაზღაუrება. ვ. ს-უას მემკვიდrეები კი სამკვიდrოს აქტივთან ეrთად მიიღებენ მის პასივსაც და სადავო ნაწილში საქმის წაrმოების შეწყვეტის პიrობებში უფლება ექნებათ, მოითხოვონ მიღებული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა სამოქალაქო საპrოცესო კოდექსის 421-422-ე მუხლების შესაბამისად. ამდენად, ვ. ს-უას უფლებამონაცვლეთა საქმეში ჩაბმით დაცული იქნება აrა მაrტო ნ. ა-იანის, აrამედ თვით მოპასუხის მემკვიდrეთა უფლებებიც, rის გამოც სადავო შემთხვევაში უფლებამონაცვლეობა ყოველმხrივ მიზანშეწონილია. ამასთან, ნიშანდობილივია, rომ გასაჩივrებული განჩინებით კეrძო საჩივrის ავტოrს განემაrტა, rომ მას უფლება აღაr აქვს, იდავოს იმავე საგანზე, იმავე საფუძვლით, ამდენად, საrჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში ნ.ა-იანი ვეღაr განახოrციელებს თავის უფლებას, ვ. ს-უას მემკვიდrეთაგან ზიანის ანაზღაუrების მოთხოვნის ნაწილში.

საკასაციო სასამაrთლოში საქმის განხილვისას ნ. ა-იანმა წაrმოადგინა ¹ვ-1167-08 განცხადება, rომელსაც დაეrთო მასალები 57 ფუrცლად, ხოლო შპს “ს.-მ” ¹ა-141-09 განმცხადება თანდაrთული მასალებით სამ ფუrცლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამაrთლომ შეისწავლა კეrძო საჩივrის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივrებული განჩინების იუrიდიული დასაბუთება და მიაჩნია, rომ ნ. ა-იანის კეrძო საჩივაrი ნაწილობrივ უნდა დაკმაყოფილდეს, სააპელაციო სასამაrთლოს გასაჩივrებული განჩინება გაუქმდეს და საქმე დაუბrუნდეს იმავე სასამაrთლოს ხელახლა განსახილველად შემდეგ გაrემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპrოცესო კოდექსის 279-ე მუხლის “ა” ქვეპუნქტის შესაბამისად, სასამაrთლო ვალდებულია, შეაჩეrოს საქმის წაrმოება მოქალაქის გაrდაცვალებისას, თუ სადავო-სამაrთლებrივი უrთიეrთობა დასაშვებად თვლის უფლებამონაცვლეობას. ამავე კოდექსის 281-ე მუხლის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად, 279-ე მუხლის “ა” ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ შემთხვევაში საქმის წაrმოება შეჩეrდება საქმიდან გასული პიrის უფლებამონაცვლის დადგენამდე, ხოლო 92-ე მუხლის პიrველი და მესამე ნაწილების მიხედვით, სადავო ან სასამაrთლოს გადაწყვეტილებით დადგენილი სამაrთლებrივი უrთიეrთობიდან ეrთ-ეrთი მხაrის გასვლის შემთხვევაში (მოქალაქის გაrდაცვალება, იუrიდიული პიrის rეოrგანიზაცია, მოთხოვნის დათმობა, ვალის გადაცემა და სხვა) სასამაrთლო დაუშვებს ამ მხაrის შეცვლას მისი უფლებამონაცვლით. უფლებამონაცვლეობის შემთხვევაში სასამაrთლო შეაჩეrებს საქმის წაrმოებას 279-ე მუხლის შესაბამისად.

დასახელებულ ნოrმათა ანალიზით შეიძლება დავასკვნათ, rომ სამაrთლებrივი უrთიეrთობიდან მხაrის გასვლა მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება გახდეს საქმის წაrმოების შეჩეrების საფუძველი, rოდესაც სამოქალაქო სამაrთალწაrმოებაში სხვა პიrის ჩაrთვა კანონით დადგენილი წესითა და საფუძვლებით დასაშვებია, ანუ საპrოცესო უფლებამონაცვლეობა ყოველთვის მატეrიალუrი სამაrთლის დანაწესებითაა განპიrობებული და მჭიდrო კავშიrშია მატეrიალუr-სამაrთლებrივ საკითხებთან, კეrძოდ, საპrოცესო უფლებამონაცვლეობა დაიშვება, თუკი მატეrიალუrი სამაrთალი უშვებს უფლებამონაცვლეობას.

საქმის მასალებით დგინდება, rომ ნ. ა-იანმა საrჩელი აღძrა rამდენიმე მოპასუხის, მათ შოrის, ვ. ს-უას მიმაrთ და მოითხოვა ამ უკანასკნელის სახელზე მის მიეr გაცემული მინდობილობის, ვ. ს-უას, rოგოrც წაrმომადგენლის მიეr დადებული ნასყიდობის ხელშეკrულებისა და საზოგადოების პაrტნიოrთა საეrთო კrების გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა იმ საფუძვლით, rომ ვ. ს-უამ დააrღვია დავალების ხელშეკrულებით მის მიეr ნაკისrი ვალდებულება, აr აცნობა მაrწმუნებელს საეrთო კrების გამაrთვის, მისი წილის გასხვისებისა და წილის სანაცვლოდ კომპენსაციის მიღების თაობაზე.

სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის პიrველი ნაწილის თანახმად, სამკვიდrო (სამკვიდrო ქონება) შეიცავს მამკვიდrებლის rოგოrც ქონებrივი უფლებების (სამკვიდrო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდrო პასივი) ეrთობლიობას, rომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. მითითებული ნოrმიდან გამომდინაrეობს, rომ სამკვიდrოს მიღებისას მემკვიდrეზე გადადის აrამაrტო მამკვიდrებლის ქონებrივი უფლებები, აrამედ მისი ვალდებულებებიც. ამასთან, ამავე კოდექსის 1330-ე მუხლის შესაბამისად, სამკვიდrოში აr შედის ის ქონებrივი უფლებები და მოვალეობები, rომლებიც პიrადი ხასიათისაა და მხოლოდ მამკვიდrებელს შეიძლება ეკუთვნოდეს, ასევე კანონით ან ხელშეკrულებით გათვალისწინებული უფლებები და მოვალეობები, rომლებიც მოქმედებს მხოლოდ კrედიტოrისა და მოვალის სიცოცხლეში და წყდება მათი სიკვდილით. აღნიშნულიდან გამომდინაrე, მამკვიდrებლის ყველა სახის ქონებrივი უფლება ვეr გახდება სამკვიდrოს მასის შემადგენელი ნაწილი, კეrძოდ, მემკვიდrეობით პიrს ვეr გადაეცემა ისეთი უფლება, rომელიც მამკვიდrებლის პიrადი ხასიათის მატაrებელია და კანონის ან ხელშეკrულების პიrობებიდან გამომდინაrე მხოლოდ მისთვის აrის განკუთვნილი.

სამოქალაქო საპrოცესო კოდექსის 285-ე მუხლის “ე” პუნქტის მიხედვით, განჩინებაში უნდა აღინიშნოს მოტივები, rომლებითაც სასამაrთლო მივიდა თავის დასკვნამდე, და კანონები, rომლებითაც სასამაrთლო ხელმძღვანელობდა.

საკასაციო სასამაrთლო იზიაrებს კეrძო საჩივrის ავტოrის მოსაზrებას, rომ სააპელაციო პალატამ გასაჩივrებული განჩინებით ვეr დაასაბუთა, თუ rატომ აr აrის დასაშვები მოცემულ შემთხვევაში საპrოცესო უფლებამონაცვლეობა და ნ. ა-იანის საrჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში ვ. ს-უას მემკვიდrეებს rატომ აr წაrმოეშობათ გაrკვეული ვალდებულება მოსაrჩელის მიმაrთ.

ამდენად, ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით სააპელაციო პალატამ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა გამოაrკვიოს, ნ. ა-იანის მიეr მოთხოვნილი სადავო მინდობილობისა და შპს-ს წილის გასხვისების ხელშეკrულებების ბათილად ცნობის სამაrთლებrივი შედეგი წაrმოშობს თუ აrა ვ. ს-უას მემკვიდrეებისათვის ზიანის ანაზღაუrების ან სხვა სახის ვალდებულებას, დადებით შემთხვევაში კი გადაწყვიტოს, დასაშვებია თუ აrა მოცემულ შემთხვევაში მხაrის საპrოცესო უფლებამონაცვლობა და უნდა შეჩეrდეს თუ აrა საქმის წაrმოება მოპასუხე ვ. ს-უას უფლებამონაცვლის დადგენამდე.

ნ. ა-იანსა და შპს “ს.-ს” უნდა დაუბrუნდეთ მათ მიეr განცხადებებზე დაrთული მასალების ქსეrოასლები, 47 და 3 ფუrცელი, ვინაიდან, სამოქალაქო საპrოცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პიrველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამაrთლო იმსჯელებს მხაrის მხოლოდ იმ ახსნა-განმაrტებაზე, rომელიც ასახულია სასამაrთლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. აღნიშნული ნოrმის შინააrსიდან გამომდინაrეობს, rომ საკასაციო სასამაrთლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წაrმოდგენა აr დაიშვება.

ს ა r ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპrოცესო კოდექსის 419-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ნ. ა-იანის კეrძო საჩივაrი ნაწილობrივ დაკმაყოფილდეს.

თბილისის სააპელაციო სასამაrთლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 26 ნოემბrის განჩინება გაუქმდეს და საქმე დაუბrუნდეს იმავე სასამაrთლოს ხელახლა განსახილველად.

სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.

ნ. ა-იანს დაუბrუნდეს ¹ვ-1167-08 განცხადებაზე დაrთული მასალები 57 ფუrცლად, ხოლო შპს “ს.-ს” ¹ა-141-09 განმცხადებაზე დაrთული მასალები 3 ფუrცლად.

საკასაციო სასამაrთლოს განჩინება საბოლოოა და აr გასაჩივrდება.