ბს-1036-884-კ-04 15 აპრილი, 2005 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ნ. სხირტლაძე (თავმჯდომარე),

გ. ქაჯაია (მომხსენებელი),

ნ. კლარჯეიშვილი

დავის საგანი: ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება და ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2003წ. 20 თებერვალს შპს “სგ.-მ” სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიას კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ის” მიმართ და მოითხოვა მოპასუხისათვის 1833852,35 ლარის დაკისრება შემდეგი საფუძვლებით: 2001წ. 6 და 10 თებერვალს შპს “სგ.-სა” და კავშირ (ასოციაცია) “ს,-ს” შორის დაიდო ხელშეკრულება ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების თაობაზე. მოპასუხემ ხელშეკრულების პირობები დაარღვია, კერძოდ: არ გადაიხადა ტრანსპორტირებისა და ბუნებრივი გაზის საფასური და ძირითადი ვალის სახით 1685820.35 ლარის დავალიანება წარმოექმნა, რომელიც მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 2002წ. 11 ივლისის საფინანსო ურთიერთანგარიშსწორების შედარების აქტით განისაზღვრა. მიუხედავად არაერთგზის სიტყვიერი თუ წერილობითი თხოვნისა, მოპასუხეს აღნიშნული თანხა არ გადაუხდია.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მოპასუხის მიერ აღნიშნული თანხის გადაუხდელობამ მის მიერ ბიუჯეტისადმი ვალდებულების შეუსრულებლობა და სანქციის სახით საგადასახადო ორგანოების მხრიდან საურავების დაწესება გამოიწვია, რის გამოც 148000 ლარის ზიანი მიადგა, რადგან ბიუჯეტმა სანქციის სახით დაარიცხა ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირებისათვის მიუღებელი თანხის (986907,55 ლარი), დღგ _ (164484,59)-ს 0,15% ყოველი ვადაგადაცილებული დღისათვის, ანუ 246,72 ლარი ყოველ დღეზე, რამაც 600 დღეზე 148032 ლარი შეადგინა. სულ ხელშეკრულებით გათვალისწინებულმა თანხამ (1685820.35 ლარი) და მიყენებულმა ზიანმა (148032 ლარი) 1833852,35 ლარი შეადგინა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 29 აპრილის განჩინებით აღნიშნული საქმე განსჯადობით იმავე სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიას გადაეცა შემდეგ გარემოებათა გამო:

სასამართლო კოლეგიამ მიიჩნია, რომ აღნიშნული ხელშეკრულების დადებისას ელექტრობაზარი კანონმდებლობის საფუძველზე ახორციელებდა საჯარო-სამართლებრივ უფლებამოსილებას და ხელშეკრულების მხარედ გამოდიოდა, როგორც იურიდიული პირი, ამდენად, მოცემული ხელშეკრულება თავისი სამართლებრივი შინაარსით ადმინისტრაციულ გარიგებას წარმოადგენდა.

აღნიშნულ განჩინებას არ დაეთანხმა და განსხვავებულ აზრზე დარჩა მოსამართლე გ. გ.-ი, რომელმაც მიუთითა, რომ სსკ-ის 22-ე მუხლის შესაბამისად, სასამართლოს თავის წარმოებაში მიღებული საქმე განსჯადობის წესების დაცვით უნდა განეხილა და არსებითად გადაეწყვიტა, თუნდაც ეს საქმე შემდგომში სხვა სასამართლოს განსჯადი გამხდარიყო.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 21 აგვისტოს გადაწყვეტილებით შპს “სდ.-ის” სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: კავშირ (ასოციაცია) “ს.-ს” შპს “სგ.-ის” სასარგებლოდ 1685820,35 ლარი დაეკისრა შემდეგ გარემოებათა გამო:

სასამართლო კოლეგიამ მიიჩნია, რომ 2001წ. 10 თებერვლის ხელშეკრულება მოხსენიებულია, როგორც დავალების ხელშეკრულება, მაგრამ იგი სკ-ის 709-ე მუხლის შესაბამის დავალების ხელშეკრულებას არ წარმოადგენდა. სასამართლოს აზრით, სკ-ის 477-ე მუხლის შესაბამისად, აღნიშნული ხელშეკრულება წარმოადგენდა ნასყიდობის ხელშეკრულებას და არ არსებობდა მისი ბათილობის კანონით გათვალისწინებული რაიმე საფუძველი.

სასამართლომ განმარტა, რომ სკ-ის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ვალდებულების ძალით, კრედიტორი უფლებამოსილია, მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება, მოცემულ შემთხვევაში ტრანსპორტირების საფასურის ანაზღაურება, ვინაიდან 2001წ. 6 იანვარსა და იმავე წლის 10 თებერვალს გაფორმდა ხელშეკრულება ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირებაზე და ხელშეკრულების შესრულების ფაქტი მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია.

სასამართლო კოლეგიამ მიუთითა, რომ მხარეთა შორის გაფორმდა სამი საფინანსო ურთიერთანგარიშსწორების შედარების აქტი. ამ აქტებიდან ორი ასახავდა მოპასუხის დავალიანების ოდენობას მოსარჩელის წინაშე გაზის ტრანსპორტირებისა და ღირებულებისათვის. შესაბამისად, დავალიანება შეადგენდა 986907,55 ლარს და 1403160, 80 ლარს. მესამე აქტი ასახავდა შპს “სგ.-ის” დავალიანებას კავშირი “ს.-ის” მიმართ, რომელიც 704248 ლარს შეადგენდა. M მოსარჩელემ მოითხოვა გაზის ტრანსპორტირებისა და საფასურის ღირებულების ანაზღაურება მოპასუხის წინაშე არსებული დავალიანების გამოკლებით (986907,55+1403160,80_7004248= 16855820,35), რაც კოლეგიამ საფუძვლიანად მიიჩნია.

მოსარჩელის მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების ნაწილში სასამართლო კოლეგიამ არ დააკმაყოფილა შემდეგი საფუძვლებით:

სასამართლომ განმარტა, რომ საგადასახადო კოდექსის მე-3 მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ამ კოდექსის მიხედვით დარიცხული გადასახადი არის ვალი სახელმწიფოს წინაშე და ექვემდებარება ბიუჯეტში აუცილებელ გადახდას. მოსარჩელე ვალდებულია, ნებისმიერ შემთხვევაში გადაიხადოს გადასახადი და ის გარემოება, რომ მოპასუხის მიზეზით არ გააჩნდა არავითარი სახსრები საანგარიშსწორებო პერიოდში ძირითადი გადასახადის გადასახდელად, არ დადასტურებულა. შესაბამისად, არ დადასტურდა მიზეზობრივი კავშირი მოპასუხის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულებების შეუსრულებლობასა და მოსარჩელის საბიუჯეტო გადასახადის გადაუხდელობის გამო ძირითად გადასახადზე საურავის დარიცხვას შორის.

აღნიშნული გადაწყვეტილება კავშირმა (ასოციაცია) “ს.-მ” საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს უზენაეს სასამართლოში, მოითხოვა ბუნებრივი აირის საფასურის დაკისრების ნაწილში მისი გაუქმება და საქმის დაბრუნება ხელახლა განსახილველად შემდეგ გარემოებათა გამო:

კასატორის განმარტებით, 2001წ. 10 თებერვლის დავალების ხელშეკრულების მე-7 მუხლის მიხედვით, ყოველი საანგარიშო თვიდან მომდევნო თვის 5 რიცხვამდე უნდა გაფორმებულიყო სამმხრივი აქტი, რაც იქნებოდა მოწინააღმდეგე მხარის მიერ დავალიანების შესრულების, ხოლო სესბ-ის მიერ შესრულებული დავალიანების მიღების საფუძველი. ამავე ხელშეკრულების მე-8 მუხლის მიხედვით, ფორსმაჟორად ჩაითვლება და მხარეები თავისუფლდებიან ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებისაგან “იტერას” მიერ კომპანიისაგან დამოუკიდებელი მიზეზებით გაზის შეწყვეტისას, რაც გამოიწვევს “კომპანიის” მიერ ნაკისრი ვალდებულებების შესრულების შეფერხებას ან შეუსრულებლობას. კასატორი მიიჩნევს, რომ მუხლით დასტურდება, ორივე “კომპანიასა” და “იტერას” შორის, აგრეთვე, სესბსა და “კომპანიას” შორის გაფორმებული ხელშეკრულებები, ერთი მეორის გარეშე არ იარსებებდა და ემსახურებოდა საქართველოს პრეზიდენტის 2001წ. 4 იანვრის ¹1 ბრძანებულების საფუძველზე, სესბის მიერ საქართველოში ბუნებრივი აირის შემოტანის მიზანს, რადგანაც სესბი, კანონმდებლობიდან გამომდინარე, თავად არ იყო უფლებამოსილი, გაეფორმებინა ბუნებრივი აირის შესყიდვის ხელშეკრულება, სესბის დავალებით ბუნებრივი აირი შეისყიდა და მისთვის გადასაცემად შემოიტანა შპს “სგ.-მ”. ამდენად, 2001წ. 10 თებერვლის ხელშეკრულება წარმოადგენდა სწორედ დავალების ხელშეკრულებას და არა ნასყიდობის ხელშეკრულებას.

კასატორის, ანუ მარწმუნებლის მოთხოვნის მიუხედავად, მოწინააღმდეგე მხარემ, ანუ რწმუნებულმა არ წარმოადგინა მასსა და “იტერას” შორის გაფორმებული შედარების აქტი დავალიანების შესახებ და არც რაიმე წერილობითი დოკუმენტი, რომლითაც “იტერა” კომპანიას სთხოვს გაზის საფასურის გადახდას, თუ ასეთი რამ “იტერას” არ მოუთხოვია, მაშინ რწმუნებულს არც საფასურის გადახდა უნდა მოეთხოვა თავისი მარწმუნებლისაგან.

კასატორის აზრით, გაურკვეველი დარჩა “კომპანიის” დავალიანება “იტერას” მიმართ ამ პერიოდში შემოტანილი ბუნებრივი აირის საფასურის სახით, რადგან, “იტერას” შეეძლო ვალის გაქვითვა პატიებით ან რაიმე სხვა ვალდებულებათა დაფარვის მიზნით მოეხდინა. სკ-ის 713-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, რწმუნებული მოვალეა, მისცეს მარწმუნებელს აუცილებელი ინფორმაცია, ხოლო მისი მოთხოვნით _ მიაწოდოს ცნობები დავალიანების შესრულების მიმდინარეობის შესახებ, შესრულების შემდეგ კი ჩააბაროს მას ანგარიში. სასამართლო კოლეგიამ არ დააკმაყოფილა სესბის შუამდგომლობა, “კომპანიას” წარმოედგინა “იტერასთან ანგარიშსწორებისა და დავალიანების არსებობის დამადასტურებელი დოკუმენტაცია, რასაც კასატორი არამართებულად მიიჩნევს. ამით კოლეგიამ შეგნებულად აარიდა თავი საქმის არსებითი დეტალების გამოკვლევას.

საკასაციო სასამართლოს სხდომაზე კასატორის წარმომადგენელმა დააზუსტა საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა და აღნიშნა, რომ დასაზუსტებელი იყო მხარეთა შორის არსებული ურთიერთდავალიანების ოდენობები და ითხოვა გადაწყვეტილების მთლიანად გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად თბილისის საოლქო სასამართლოში დაბრუნება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმნისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004წ. 14 აპრილის განჩინებით კასატორის, კავშირ (ასოციაცია) “ს.-ის” საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 21 აგვისტოს გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

საკასაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სასამართლო კოლეგიამ არასწორი ინტერპრეტაცია გაუკეთა მხარეებს შორის 2001წ. 10 თებერვალს დადებულ დავალების ხელშეკრულებას. გაუგებარი იყო, თუ რის საფუძველზე დაასკვნა კოლეგიამ, რომ დავალების ხელშეკრულებაში დაფიქსირებული 1000 მ³ გაზის ფასი _ 50 აშშ დოლარი სწორედ მოსარჩელეს უნდა გადაუხადოს მოპასუხემ, როდესაც ასეთი ვალდებულება საერთოდ არ არის გათვალისწინებული ამ ხელშეკრულებაში. ხელშეკრულებაში დაფიქსირებული მოპასუხის სურვილი ბუნებრივი გაზის შეძენისა სრულებით არ ნიშნავს გაზის სწორედ მოსარჩელისაგან შეძენას. საკასაციო პალატამ ასევე არ გაიზიარა სასამართლო კოლეგიის მოსაზრება, რომ ხელშეკრულებით ნაკისრ ურთიერთვალდებულებათა შინაარსი წარმოადგენდა ამ ხელშეკრულების ნასყიდობის ხელშეკრულებად მიჩნევის საფუძველს. საკასაციო პალატამ ჩათვალა, რომ ასეთი მოცულობის გაზის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების გაფორმებისას მხარეები აუცილებლად დააფიქსირებდნენ ხელშეკრულების სახეობას (კერძოდ, ნასყიდობის) და ანგარიშსწორების წესს და ამ ხელშეკრულების რაობის გარკვევას სასამართლოს არ მიანდობდნენ. ხელშეკრულებაში არსად არ არის მითითებული, რომ გაზის საფასურს მოპასუხე მოსარჩელეს გადაუხდიდა. საკასაციო პალატამ ჩათვალა, რომ საქმეში მესამე პირად კომპანია “იტერას” ჩაბმა ნათელს მოჰფენდა მხარეთა შორის არსებულ ურთიერთობას და ხელს შეუწყობს საქმეზე კანონიერი გადაწყვეტილების მიღებას.

საკასაციო პალატა ასევე არ დაეთანხმა სასამართლო კოლეგიას საქმეში არსებული შედარების აქტების საფუძველზე საბოლოო დავალიანების დადგენას. მოპასუხე, ანუ კასატორი, ეთანხმებოდა რა მოთხოვნას გაზის ტრანსპორტირების ღირებულების ნაწილში, სადავოდ ხდიდა მთლიანად ურთიერთდავალიანებების ოდენობას და მათ შორის, მოთხოვნას გაზის საფასურის ნაწილში, რომელიც შედარების აქტის შესაბამისად, შეადგენდა 1403 160,8 ლარს. საკასაციო პალატამ ჩათვალა, რომ სასამართლო კოლეგიამ უნდა დაესაბუთებინა, თუ რატომ უნდა გამოკლებოდა სწორედ ამ თანხას მოსარჩელის დავალიანება და არა გაზის ტრანსპორტირების ღირებულებას. წინააღმდეგ შემთხვევაში, თუ საბოლოოდ დადგინდებოდა, რომ გაზის საფასურის გადახდა არ ეკისრება მოპასუხეს, მაშინ სწორედ გაზის ტრანსპორტირების ღირებულებას უნდა გამოკლებოდა ეს დავალიანება. საკასაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სასამართლო კოლეგიას უნდა კონკრეტულად გაემიჯნა, თუ რომელი სახის გადასახადს უნდა გამოკლებოდა დავალიანება და ისე მიეღო საბოლოო გადაწყვეტილება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004წ. 10 ივნისის განჩინებით სასკ-ის 16.1-ე მუხლით საქმეში მესამე პირად ჩაბმული იქნა “იტერა”.

შპს “საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანიის მიერ” წარდგენილ იქნა დაზუსტებული სასარჩელო განცხადება, რომლითაც მოითხოვა მოპასუხეს მის სასარგებლოდ დაკისრებოდა:

1. 172227,37 ლარის, 2001წ. 6 იანვარს და 2001წ. 10 თებერვალს ხელმოწერილი ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების ხელშეკრულებების შესაბამისად ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების საფასურის გადახდა;

2. 867742,89 ლარის გადახდა 2001წ. 6 იანვარს და 2001 წ. 10 თებერვალს ხელმოწერილი ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების ხელშეკრულების შესაბამისად, ფულადი ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილებისათვის;

3. 2001წ. 10 თებერვალს ხელმოწერილი ხელშეკრულების შესაბამისად ბუნებრივი გაზის საფასურის გადახდა 552381, (1127810,21 ლარი) აშშ დოლარის ოდენობით;

4. 983403,69 (2007838,28 ლარი) აშშ დოლარის გადახდა, 2001წ. თებერვალს დადებული ხელშეკრულების შესაბამისად, ფულადი ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილებისათვის;

5. 5000 ლარის გადახდა, მოსარჩელის მიერ გაწეული სასამართლო ხარჯებისათვის,სულ 4180617,76 ლარი.

სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოსარჩელის მიერ შემცირებულ იქნა მოთხოვნა 1252500 ლარამდე.

სასამართლო კოლეგიის 2004წ. 27 ივლისის გადაწყვეტილებით შპს “სგ.-ის” სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. კავშირ (ასოციაცია) “ს.-ს” მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 1252500 ლარისა და მოსარჩელის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად 5000 ლარის გადახდა.

სასამართლო კოლეგიამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2001წ. 10 თებერვალს კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ისა” და შპს “სგ.-ს” შორის გაფორმდა დავალების ხელშეკრულება, ხოლო 2001წ. 12 მარტს კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ისა” და შპს “სგ.-ს” შორის გაფორმდა დავალების ხელშეკრულება კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ისა” და შპს “სგ.-ს” შორის 2001წ. 10 თებერვლის დავალების ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანის შესახებ.აღნიშნული ხელშეკრულების თანახმად, მოპასუხემ გამოთქვა ბუნებრივი გაზის შეძენის სურვილი მისი შემდგომ ელექტროენერგიად გარდაქმნის მიზნით. მოსარჩელემ აიღო ვალდებულება ელექტრობაზრისაგან ამ ხელშეკრულების შესაბამისად მიღებული დავალების საფუძველზე უზრუნველეყო ბუნებრივი გაზის გადაცემა სადგურ “...-ში” შემდგომი განბაჟებისათვის. ხელშეკრულებით განისაზღვრა მოსარჩელის მიერ გაზმზომ სადგურ “...-ში” ელექტრობაზარზე გადაცემული ბუნებრივი გაზის ფასი, ყოველი 1000 მ³-სათვის 50 აშშ დოლარის ოდენობით. ასევე განისაზღვრა მხარეთა სხვა ვალდებულებები, მათ შორის, მოპასუხის ვალდებულება მოსარჩელისათვის აგრეთვე დაეფარა “იტერასთან” ანგარიშსწორების პერიოდში წარმოქმნილი საბანკო მომსახურების ხარჯები და მოპასუხის ვალდებულება გაზის საფასურის, ტრანსპორტირების ღირებულების, 2000 წელში “იტერასთან” წარმოშობილი დავალიანების და საბანკო მომსახურების ხარჯების ანაზღაურება განეხორციელებინა წინასწარი გადახდით.

სასამართლო კოლეგიამ ასევე დადგენილად ჩათვალა, რომ 2001წ. 25 იანვარს საერთაშორისო ენერგეტიკის კომპანია “იტერასა” და შპს “სგ.-ს” შორის დაიდო ბუნებრივი გაზის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, განყიდველმა (“იტერამ”) აიღო სახელმწიფო გამზომ სადგურ “...”-მდე გაზის მიწოდების ვალდებულება (1000 მ³ ბუნებრივი გაზის ფასი 50 აშშ დოლარი), ხოლო მყიდველმა შპს “სგ.-მ” _ აიღო ვალდებულება ანგარიშგება ეწარმოებინა მყიდველის მიერ ფულადი სახსრების გამყიდველის ანგარიშზე გადარიცხვის გზით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კოლეგიამ მიიჩნია, რომ მართალია “ს.-ისა” და შპს “სგ.-ს” შორის 2001წ. 10 თებერვლის ხელშეკრულება იწოდებოდა დავალების ხელშეკრულებად, მაგრამ იგი არ წარმოადგენდა სკ-ის 709-ე მუხლით გათვალისწინებულ დავალების ხელშეკრულებას, რამდენადაც მხარეებს არ უკისრიათ ამგვარი ურთიერთობისათვის დამახასიათებელი ვალდბულებები, ხელშეკრულებისათვის სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული წესები.

სკ-ის 50-ე მუხლიდან გამომდინარე აღნიშნული ხელშეკრულება, სასამართლო კოლეგიის განმარტებით, ფაქტობრივად წარმოადგნდა ორმხრივი ნების გამოვლენას (გარიგებას), რომლის განმარტებისას სკ-ის 52-ე მუხლის თანახმად, ნება უნდა დადგენილიყო გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. ხელშეკრულებით მხარეთა მიერ ნაკისრი ურთიერთვალდებულებათა შინაარსიდან გამომდინარე, იგი ფაქტობრივად წარმოადგენდა სკ-ის 477-ე მუხლით გათვალისწინებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებას.

სასამართლოს აზრით, უდავო იყო ის, რომ მოსარჩელემ შეასრულა ხელშეკრულების ნაკისრი ვალდებულება და გადასცა მოპასუხეს ბუნებრივი აირი გაზმზომ სადგურ “...”-ში.

სასამართლო კოლეგიამ არ გაიზიარა მოპასუხის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ აღნიშნული ბუნებრივი გაზი არ წარმოადგენდა მოსარჩელის საკურებას, რამდენადაც მოსარჩელემ წარმოადგინა კომპანია “იტერასაგან” მისი შეძენის დამადასტურებელი 2001წ. 25 მარტის ხელშეკრულება.

სკ-ის 477-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება.

სასამართლო კოლეგიამ ჩათვალა, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი, მხარეთა შორის 2002წ. 6 ივნისს გაფორმებული საფინანსო ურთიერთანგარიშსწორება შედარების აქტიდან გამომდინარე, ელექტროენერგიის საბითუმო ბაზრის დავალიანება “სგ.-ის” წინაშე გაზის ღირებულებისათვის შეადგენდა 1403160,80 ლარს.

კოლეგიის აზრით ასევე უდავო იყო, რომ მხარეთა შორის 2001წ. 6 იანვრის და 2001წ. 10 თებერვალს გაფორმდა ხელშეკრულებები ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირებაზე. მოსარჩელის მიერ ამ ხელშეკრულების შესრულების ფაქტი მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია. გაზის ტრანსპორტირების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოპასუხეს წარმოეშვა ტრანსპორტირების ღირებულების ანაზღაურების ვალდებულება. სკ-ის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება, მოცემულ შემთხვევაში ტრანსპორტირების საფასურის ანაზღაურება.

2002წ. 6 ივნისის საფინანსო ურთიერთანგარიშსწორების შედარების აქტის თანახმად, გაზის ტრანსპორტირების საფასურის გადახდასთან დკავშირებით ელექტროენერგიის საბითუმო ბაზრის დავალიანება “სგ.-ის” წინაშე შეადგენდა 986 907,55 ლარს.

საქმეში წარმოდგენილი მხარეთა შორის გაფორმებული სამი საფინანსო ურთიერთნგარიშსწორების შედარების აქტიდან ორი, სასამართლო კოლეგიის აზრით, ასახავდა მოპასუხის დავალიანების ოდენობას მოსარჩელის წინაშე გაზის ტრანსპორტირებისთვის და გაზის ღირებულებისათვის; შესაბამისად, დავალიანება 2002წ. 6 ივნისის მდგომარეობით შეადგენდა 986 907,55 ლარს და 1 403160,80 ლარს. მესამე აქტი ასახავდა “ს.-ის” დავალიანებას “ე.-ის” მიმართ, რომელიც 2002წ. 11 ივნისის მდგომარეობით 704248 ლარს შეადგენდა. მოსარჩელე ითხოვდა გაზის ტრანსპორტირების და გაზის საფასურის ღირებულების გადახდას მოპასუხის წინაშე არსებული დავალიანების გამოკლებით, რაც 2002წ. 11 ივნისის მდგომარეობით შეადგენდა 1685820,35 ლარს (986907,55+1403160,80-704248 = 1685820,35), ხოლო მოპასუხის მიერ საოლქო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე წარმოდგენილი საგადასახადო დავალიანებებისა და მოსარჩელის მიერ სასამართლოს მთავარ სხდომაზე შემცირებული სასარჩელო მოთხოვნის შესაბამისად, საქმის განხილვის დროისათვის შეადგენდა 1252500 ლარს, რაც სასამართლო კოლეგიამ ზემოაღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე საფუძვლიანად მიიჩნია და ჩათვალა, რომ სარჩელი ამ ნაწილში უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

რაც შეეხებოდა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას, სასამართლო კოლეგიამ საგადასახადო კოდექსის მე-3 მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, რომლის მიხედვითაც ამ კოდექსის საფუძველზე დარიცხული გადასახადი არის ვალი სახელმწიფოს წინაშე და ექვემდებარებოდა ბიუჯეტში აუცილებელ გადახდას, მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ვალდებულია იყო ნებისმიერ შემთხვევაში გადაეხადა გადასახადი და არ იყო დადასტურებული ის გარემოება, რომ მას მოპასუხის მიზეზით არ გააჩნდა არავითარი სახსრები საანგარიშსწორებო პერიოდში ძირითადი გადასახადის გადასახდელად. შესაბამისად, არ დასტურდებოდა მიზეზობრივი კავშირი მოპასუხის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულებების შეუსრულებლობისა და მოსარჩელისათვის საბიუჯეტო გადასახადის გადაუხდელობის გამო ძირითადი გადასახადებზე საურავის დარიცხვას შორის.

სასამართლო კოლეგიამ აღნიშნა, რომ სკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც წარმოადგენს ზიანის გამომწვევ მოქმედების უშუალო შედეგს.

სასამართლო კოლეგიის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა კავშირმა (ასოციაცია) “ს.-მ” დ მოითხოვა საოლქო სასამართლოს 2004წ. 27 ივლისის გადაწყვეტილების მთლიანად გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორი მიუთითებს, რომ სასამართლო კოლეგიამ სრულიად დაუსაბუთებლად ჩათვალა მხარეებს შორის 2001წ. 10 თებერვალს გაფორმებული დავალების ხლშეკრულება სკ-ის 474-ე მუხლით გათვალისწინებული ნასყიდობის ხელშეკრულებად. აღნიშნულ ხელშეკრულებაში მხარეებმა ცალსახად, ნათლად და გასაგებად ჩამოაყალიბეს თავიანთი პოზიციები, განსაზღვრეს უფლებები და მოვალეობები. ხელშეკრულების პირობებიდან ნათლად ჩანს, რომ გაზის ტრანსპორტირების კომპანია სესბის დავალებით, “იტერასაგან” შეისყიდიდა ბუნებრივ აირს და კი არ მიჰყიდის, არამედ გადასცემს შესყიდულ ბუნებრივ აირს სესბს. ბუნებრივი აირის საფასური ეკუთვნოდა “იტერას” და არა ტრანსპორტირების კომპანიას. შესაბამისად კასატორი მიიჩნევს, რომ 2001წ. 10 თებერვლის ხელშეკრულების პირობები სრულად ესადაგება სამოქალაქო კოდექსით განსაზღვრულ დავალებას.

კასატორი აღნიშნავს, რომ მოსარჩელემ არ წარმოადგინა მასსა და “იტერას” შორის გაფორმებული შედარების აქტი დავალიანების შესახებ ან რაიმე დოკუმენტი, რომლითაც დადასტურდება, რომ “იტერა” მოსარჩელისაგან ითხოვდა გაზის საფასურის გადახდას და ასეთი მოთხოვნის არ არსებობისას მოსარჩელეს არ უნდა მოეთხოვა თავისი მარწმუნებლისაგან საფასურის გადახდა. როგორც სემეკ-ის 2001წ. 18 ივლისის ¹7 დადგენილებიდან ირკვევა, “იტერას” გააჩნდა გარკვეული ვალდებულება მოსარჩელე ორგანიზაციის მიმართ და მხარეებს შეეძლოთ ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვა არა მხოლოდ სემეკის აღნიშნულ დადგენილებაში მითითებულ კონკრეტულ შემთხვევაში, არამედ შპს “სგ.-ის” მიერ “იტერასაგან” დავალებით შესყიდული ბუნებრივი აირის ნაწილშიც. სკ-ის 713.1 მუხლის თანახმად, რწმუნებული მოვალეა მისცეს, მარწმუნებელს აუცილებელი ინფორმაცია, ხოლო მისი მოთხოვნით _ მიაწოდოს ცნობები დავალების შესრულების მიმდინარეობის შესახებ, შესრულების შემდეგ კი ჩააბაროს მას ანგარიში.

კასატორის აზრით, სასამართლო კოლეგიამ საბითუმო ბაზარს ისე დააკისრა 1252500 ლარის გადახდა, რომ არ დაუკონკრეტებია და არ გაუმიჯნავს ამ თანხიდან რამდენია გაზის ტრანსპორტირების დავალიანება და რამდენი ბუნებრივი აირის დავალიანება. დაუსაბუთებელია გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, თუ მოპასუხემ რის საფუძვლზე უნდა გადაუხადოს მოსარჩელეს დავალიანების ხელშეკრულებაში დაფიქსირებული 1000 მ³ გაზის ღირებულება 50 აშშ დოლარის ოდენობით, კასატორი არ ეთანხმება გაზის საფასურის თანხას _ 1403160 ლარს, რადგან მოსარჩელემ ვერ წარმოადგინა მტკიცებულებები, რომ “იტერას”, დავის სასამართლოში განხილვის მომენტისათვის ეკუთვნოდა სწორედ ეს თანხა.

ბუნებრივი აირის ტრანსპორტირების საფასურთან მიმართებაში კასატორი, გამომდინარე იქიდან, რომ არ ცნობს ბუნებრივი აირის საფასურს, შესაბამისად მიჩნევს, რომ მოსარჩელეს მიერ აღიარებული სესბის ვალი _ 704148 ლარი უნდა გამოაკლდეს გაზის ტრანსპორტირების საფასურს _ 986907 ლარს, რის შედეგადაც მისი ვალი შეადგენს ამ ნაწილში 282 689 ლარს. ამავე დროს მოსარჩელემ საერთო დავალიანების მოთხოვნა შეამცირა სასამართლო პროცესზე 325320 ლარით, რითაც უნდა შემცირდეს გაზის ტრანსპორტირების დავალიანებაც, ანუ ტრანსპორტირების საფასური გადახდილია 42631 ლარის მეტობით, რასაც უნდა დაემატოს სესბის მიერ მოსრჩელისათვის გადახდილი 108000 ლარი, რაც საბოლოოდ 150631 ლარის ზედმეტად გადახდის ტოლფასია.

კასატორის აზრით, სასამართლო კოლეგიამ არ გაიზიარა მათი თხოვნა და არ განსაზღვრა სსკ-ის 250-ე მუხლის შესაბამისად გადაწყვეტილების აღსრულების წესი, რათა სესბს თანხა გადაეხადა სესბის აღმასრულებელი საბჭოს მიერ დამტკიცებული კრედიტორი ორგანისაზიისათვის თანხის განაწილების მოდელის მიხედვით.

საკასაციო პალატას ერთობლივი განცხადებით მიმართეს შპს “სგ.-მ” და სს “სკ.-მ” და ითხოვეს სს “სკ.-ის” საქმეში საპროცესო უფლებამონაცვლედ ჩაბმა დათმობილი ვალის 1200000 ლარის მოთხოვნის ნაწილში, რადგან 2004წ. 29 ივლისს ზემოაღნიშნული ორგანიზაციებს შორის დაიდო ხელშეკრულება ვალის მოთხოვნის დათმობის შესახებ, რომლის ძალითაც შპს “სგ.-მ” სს “სკ.-ს” დაუთმო ძირითადი ვალის მოთხოვნის უფლება 1200000 ლარის ოდენობით. შესაბამისად, შპს-ს დარჩა მოპასუხის მიმართ არსებული მოთხოვნის უფლებიდან 52500 ლარის მოთხოვნის უფლება, ხოლო სს-ს წარმოეშვა კავშირის მიმართ 1200000 ლარის მოთხოვნის უფლება.

საკასაციო პალატის 2005წ. 24 დეკემბრის განჩინებით დაკმაყოფილდა გაცხადება და 1200000 ლარის მოთხოვნის ნაწილში შპს “სგ.-ის” უფლებამონაცვლედ საქმეში ჩაბმული იქნა სს “სკ.-ა”.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებები, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ კასატორის, კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ის” საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის მოტივით და უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004წ. 27 ივლისის გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო პალატა აღნიშნავს იმ გარემოებას, რომ საკასაციო სასამართლოს სხდომაზე მხარეებმა დაადასტურეს ის გარემოება, რომ სადავო თანხა _ 1252500 ლარი მთლიანად წარმოადგენდა კასატორისათვის მიწოდებული გაზის საფასურს და გაზის ტრანსპორტირების საზღაურის ნაწილში დავა მხარეებს შორის ფაქტობრივად აღარ არსებობდა. ამავე დროს, კასატორის წარმომადგენელმა დაადასტურა ის ფაქტი, რომ მითითებული თანხის გაზის ოდენობა მიღებული ჰქონდათ, მაგრამ, ვინაიდან მხარეებს შორის გაფორმებული ხელშეკრულება დავალების ხელშეკრულებას წარმოადგენდა, შპს ვალდებული იყო, წარმოედგინა რაიმე მტკიცებულება, რომ “იტერა” ნამდვილად ითხოვდა მათგან მიწოდებული გაზის საფასურის გადახდას.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ სასამართლო კოლეგიამ არასწორად მიანიჭა მხარეებს შორის 2001წ. 10 თებერვალს გაფორმებულ ხელშეკრულებას ნასყიდობის ხელშეკრულების კვალიფიკაცია. საქმეში წარმოდგენილი მხარეთა შორის 2002წ. 6 ივნისს გაფორმებული საფინანსო ურთიერთანგარიშსწორების შედარების აქტში, რომელსაც ხელს კასატორის გენერალური დირექტორი და მთავარი ბუღალტერი აწერს, პირდაპირ არის მითითებული, რომ გაზის ღირებულებისათვის დავალიანება შეადგენდა 1403160,80 ლარს. აღნიშნული გაზის მიწოდება განხორციელდა 2001წ. 10 თებერვლის ხელშეკრულების ფარგლებში, ანუ აღნიშნული ნათლად მიუთითებს, რომ ფაქტობრივად მხარეებს შორის გაზის მიწოდებასთან მიმართებაში დადებული იყო ნასყიდობის ხელშეკრულება. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სასამართლო კოლეგიამ სწორად გამოიყენა სკ-ის 50-ე დ 52-ე მუხლები და სწორი კვალიფიკაცია მისცა ზემოაღნიშნულ ხელშეკრულებას, მიიჩნია რა იგი სკ-ის 477-ე მუხლით გათვალისწინებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებად. საკასაციო პალატა ასევე ეთანხმება სასამართლო კოლეგიის მოსაზრებას და საქმეში წარმოდგენილ 2001წ. 25 მარტის ხელშეკრულების საფუძველზე დადასტურებულად მიიჩნევს, რომ საბითუმო ბაზრისთვის მიწოდებული ბუნებრივი აირი “საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანიას” “იტერასაგან” ჰქონდა შეძენილი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კასატორს ფაქტობრივად სადავოდ არ გაუხდია მხარეთა შორის გაფორმებული შედარების აქტები, ამავე დროს იგი აპელირებს მხოლოდ იმ გარემოებაზე, რომ მოწინააღმდეგე მხარის მიერ ვერ იქნა წარმოდგენილი ხელშეკრულების საფუძველზე შესყიდული ბუნებრივი აირის საფასურის სახით მხარეებს შორის გაფორმებული 2002წ. 6 ივნისის შედარების აქტში დაფიქსირებული თანხის გადახდის ვალდებულების მტკიცებულებები. საკასაციო პლატა თვლის, რომ სასამართლო კოლეგიამ საქმეში არსებულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით სწორად დაადგინა კასატორის დავლიანება სს “სგ.-ის” წინაშე 1685820,35 ლარის ოდენობით და მოსარჩელის შემცირებული მოთხოვნის საფუძველზე დააკისრა კასატორს 1252500 ლარის გადახდა.

საკასაციო პალატა აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით მიიჩნევს, რომ კასატორის, კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ის” საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ არსებობს მისი დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძვლები, შესაბამისად, უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004წ. 27 ივლისის გადაწყვეტილება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სასკ-ის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ის 399-ე, 404-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. კასატორის _ კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004წ. 27 ივლისის გადაწყვეტილება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.