ბს-1039-623 (კ-05) 27 იანვარი, 2006
ქ. თბილისი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა
შემადგენლობა: ნ. წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ნ. სხირტლაძე,
ლ. ლაზარაშვილი
დავის საგანი: ზიანის ანაზღაურება.
საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების გაცნობის შედეგად
გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა:
საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრომ განცხადებით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს, რომლითაც მოითხოვა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების სახით შპს «მ-ის» სახელზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაზე, გრანტის მმართველი ორგანოს მიერ გაცემულ ლიზინგის საგნებსა და მის საკუთრებაში არსებულ მოძრავ ქონებაზე ყადაღის დადება სარჩელის აღძვრამდე შემდეგი საფუძვლით:
საქართველოს ვაჭრობისა და საგარეო ეკონომიკური ურთიერთობების სამინისტროსა და შპს «ს-ს» შორის გაფორმებული 1999წ. 1 ივნისის ¹1 დავალებისა და საკუთრების მინდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, შპს «ს-სა» და შპს «მ-ს» შორის დადებული 1999წ. 15 სექტემბრის ¹14 გენერალური ხელშეკრულების საფუძველზე, შპს «მ-ს» საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს, როგორც გრანტის მმართველის, ორგანოს სახელზე ეროვნულ ბანკში გახსნილ სპეციალურ ანგარიშზე გადასახდელი ჰქონდა 635591,97 ლარი, რაც წარმოადგენს გრანტიდან შეძენილი ქონების ღირებულებას. საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 30 აპრილის ¹205 ბრძანებულების შესაბამისად, საქართველოს მთავრობის უფლებამოსილ იაპონური გრანტის მმართველ ორგანოდ განისაზღვრა საქართველოს ვაჭრობისა და საგარეო ეკონომიკური ურთიერთობის სამინისტრო (სამართალმემკვიდრე საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო).
განმცხადებელმა მიიჩნია, რომ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების მიუღებლობა შეუძლებელს გახდიდა გადაწყვეტილების აღსრულებას, რის გამო სსსკ-ის 198-ე მუხლის საფუძველზე მოითხოვა შპს «მ-ის» ქონებაზე ყადაღის დადება.
თბილისის საოლქო სასამართლოს 2004წ. 20 აგვისტოს განჩინებით ყადაღა დაედო შპს «მ-ის» სახელზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ უძრავ ქონებას, «გრანტის მმართველი» ორგანოს მიერ გაცემულ ლიზინგის საგნებს და მის საკუთრებაში არსებულ მოძრავ ქონებას.
2004წ. 24 აგვისტოს საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრომ სარჩელი აღძრა თბილისის საოლქო სასამართლოში მოპასუხე შპს «მ-ის» მიმართ, რომლითაც მოითხოვა მოპასუხისათვის 635 592 ლარის გადახდის დაკისრება, შემდეგი საფუძვლით:
1999წ. 4 მარტს, იაპონიის მთავრობის მიერ საქართველოს მთავრობისათვის ეკონომიკური სიძნელეების დაძლევის მიზნით, გამოიყო უსასყიდლო დახმარება «გრანტი» 300 მილიონი იენის, ანუ 5,9 მილიონი ლარის ოდენობით. «საქართველოს პრეზიდენტის საინვესტიციო პროგრამით მეჩაიეობის დარგის პრიორიტეტული განვითარების შესახებ» საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 12 აპრილის ¹134 ბრძანებულების შესაბამისად, აღნიშნული გრანტის თანხები მიმართულ იქნა მეჩაიეობის სექტორის პროგრამის დასაფინანსებლად. საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 30 აპრილის ¹205 ბრძანებულების შესაბამისად, იაპონური გრანტის საქართველოს მთავრობის უფლებამოსილ მმართველ ორგანოდ განისაზღვრა საქართველოს ვაჭრობისა და საგარეო ურთიერთობის სამინისტრო (სამართალმემკვიდრე _ საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო). მითითებული ბრძანებით ასევე დამტკიცდა გრანტის ათვისების მექანიზმი, რომლის მიხედვით მმართველ ორგანოს დაევალა გრანტის საბოლოო მომხმარებელი გამოევლინა ტენდერის მეშვეობით. პრეზიდენტის ბრძანებულების შესაბამისად, საქართველოს ვაჭობისა და საგარეო ეკონომიკური ურთიერთობის სამინისტრომ გრანტის ათვისებასთან დაკავშირებული ორგანიზაციული ღონისძიებების და კონსულტაციების განხორციელება დაავალა მის დაქვემდებარებაში არსებულ «ს-ს» და 1999წ. 1 ივნისს საქართველოს ვაჭრობისა და საგარეო ეკონომიკური ურთიერთობების სამინისტროსა და «ს-ს» შორის გაფორმდა ხელშეკრულება «რწმუნებულების დელეგირების და საკუთრების მინდობის შესახებ, რომლის მიხედვითაც მიმღები ორგანოს უფლებამოსილება გადაეცა «ს-ს». საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 30 აპრილის ¹205 ბრძანებულებით დამტკიცებული გრანტის ათვისების მექანიზმის შესაბამისად, მომხმარებლებს მოთხოვნილი მანქანა-დანადგარები უნდა გადასცემოდათ ლიზინგის ფორმით, ხოლო ნედლეული _ განვადება-ნასყიდობით. მომხმარებლებს გადაცემული პროდუქციის შეძენაზე დახარჯული თანხიდან ეროვნულ ბანკში გახსნილ საპარტნიორო ფონდის ანგარიშზე უნდა დაებრუნებინათ მხოლოდ პროდუქციის ღირებულების ფასის შესაბამისი თანხა ლარებში და ამასთან, გადაეხადათ მომსახურების ღირებულება პროდუქციის შეძენაზე დახარჯული თანხის 0,7%-ის ოდენობით და დღგ. იაპონელთა მხარემ საქართველოს მთავრობას ურჩია გრანტის ფარგლებში მოთხოვნილი პროდუქციის შესასყიდად დაექირავებინა საზღვარგარეთის ქვეყნების ავტორიტეტული შუამავალი, ბრიტანული ფირმა, რომელიც განახორციელებდა შესყიდვებს საქართველოს მთავრობისათვის. საუწყებათაშორისო სატენდერო კომისიის 1999წ. 29 ივნისის ¹2 ოქმით დაკმაყოფილდა 15 პრეტენდენტი კომპანიის განაცხადი, რომელიც 1999წ. 23 ივლისის ¹69/10 გადაწყვეტილებით დაამტკიცა საქართველოს პრეზიდენტის საინვესტიციო პროგრამების მაკოორდინებელმა კომისიამ. საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების შესაბამისად, საქართველოს ვაჭრობისა და საგარეო ეკონომიკური ურიერთობის სამინისტროს მიერ გამოცხადებულ ტენდერში ერთ-ერთ გამარჯვებულად გამოვლინდა შპს «მ-ი». საქართველოს ვაჭრობისა და საგარეო ეკონომიკური ურთიერთობების სამინისტროსა და შპს «ს-ს» შორის გაფორმებული «რწმუნებულების დელეგირების (დავალების) და საკუთრების მინდობის შესახებ» 1999წ. 1 ივნისის ხელშეკრულების საფუძველზე, შპს «ს-სა» და შპს «მ-ს» შორის 1999წ. 15 სექტემბერს ¹14 გენერალური ხელშეკრულება გაფორმდა. გენერალური ხელშეკრულების 2.3.6. მუხლის შესაბამისად, გაცემული პროდუქციის ღირებულების დაფარვა უნდა დაწყებულიყო პროდუქციის ყველა შემადგენელი ნაწილის მთლიანად მიღების დღიდან 6-თვიანი თავისუფალი პერიოდის შემდგომ, ყოველკვარტალურად, თანაბარნაწილად. 2001წ. 20 აპრილის ¹01/1001 წერილით შპს «მ-მა» დამატებით მოითხოვა პროდუქციის გადაცემა. შპს «ს-სა» და შპს «მ-ს» შორის გაფორმებული 2001წ. 14 მაისის ¹14/01 ურთიერთშეთანხმების აქტის შესაბამისად, შპს «მ-მა» უდანაკარგოდ მიიღო გრანტის ფარგლებში მოთხოვნილი პროდუქცია, ხოლო 6-თვიანი თავისუფალი პერიოდის შემდგომ ეროვნულ ბანკში გახსნილ სპეციალურ ანგარიშზე ¹......... უნდა დაეწყო გადაცემული პროდუქციის ღირებულების გადახდა, რაც მთლიანობაში შეადგენდა 635 592 ლარს. აღნიშნული აქტით მან პრაქტიკულად აღიარა სამინისტროს, როგორც გრანტის მმართველი ორგანოს წინაშე არსებული დავალიანება და ვალდებულება ამ დავალიანების გადახდის თაობაზე 6-თვიანი შეღავათიანი პერიოდის შემდგომ, თუმცა მას არ გადაუხდია არც ერთი თეთრი, რითაც დაირღვა 1999წ. 15 სექტემბრის ¹14 გენერალური ხელშეკრულების პირობები და საფრთხის ქვეშ დადგა სახელმწიფო სახსრების დაბრუნების საკითხი.
მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ შპს «მ-თან» გაფორმებულ ხელშეკრულებებსა და აქტებში მეორე მხარეს წარმოადგენს შპს «ს-ი» (შემდგომში შპს «ს-ო»), ხოლო კრედიტორს _ საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო, რამდენადაც საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებით, გრანტის მმართველ საქართველოს მთავრობის უფლებამოსილ ორგანოდ განსაზღვრულია საქართველოს ვაჭრობისა და საგარეო ეკონომიკური ურთიერთობების სამინისტრო, რომლის სამართალმემკვიდრესაც წარმოადგენს საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო, შპს «ს-ი» (შემდგომში შპს «ს-ო») მოქმედებდა სამინისტროს დავალებით და რწმუნებით, ამასთან, ანგარიში, რომელზედაც უნდა მოხდეს დავალიანების ჩარიცხვა წარმოადგენს საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს სახელზე ეროვნულ ბანკში გახსნილ ანგარიშს. მოსარჩელემ ასევე მოითთხოვა სარჩელის გამარტივებული წესით განხილვა.
სასამართლო კოლეგიის 2004წ. 27 აგვისტოს განჩინებით საქმეში III პირად ჩაბმულ იქნა შპს «ს-ი».
შპს «გ-ა» (ყოფილი «მ-ი თბილისი») შეგებებული სარჩელი აღძრა თბილისის საოლქო სასამართლოში მოპასუხეების _ საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და შპს «ს-ის» მიმართ, რომლითაც მოითხოვა მხარეთა შორის არსებული დავალიანების ურთიერთგაქვითვა შემდეგი საფუძვლით:
1999წ. 1 ივნისს საქართველოს ვაჭრობისა და საგარეო ეკონომიკური ურთიერთობების სამინისტროსა და «ს-ს» შორის გაფორმდა ხელშეკრულება «რწმუნებულის დელეგირების დავალებისა და საკუთრების მინდობის შესახებ», რომლის მიხედვით მიმღები ორგანოს უფლება-მოსილებანი გადაეცა ცენტრს. ამ ხელშეკრულების საფუძველზე შპს «ს-სა» და შპს «მ-რ თბილისს» შორის 1999წ. 15 სექტემბერს გაფორმდა ¹14 გენერალური ხელშეკრულება. ხელშეკრულების 2.1.4. პუნქტის შესაბამისად «ს-ი» ვალდებული იყო შპს «მ-თვის» მიეწოდებინა პროდუქცია ლიზინგისა და განვადება _ ნასყიდობის წესით, ხელშეკრულებით დადგენილი პირობებით, რაც არ შესრულებულა, კერძოდ, ჩაის გადამუშავებისთვის საჭირო უმნიშვნელოვანესი პროდუქცია _ მაზუთის საწვავი მიღებულ იქნა დაგვიანებით, რამაც გამოიწვია 2000წ. სეზონის საერთოდ ჩავარდნა. ფაქტობრივად, შპს «მ-ი თბილისი» გრანტით მიღებული სარგებლის ნაცვლად აღმოჩნდა ეკონომიკურად მძიმე მდგომარეობაში, საერთო ზარალმა საორიენტაციოდ შეადგინა 1129053,74 ლარი. მხარეთა შეთანხმებით 1999 წელს იაპონური არასაპროექტო გრანტის ფარგლებში მოთხოვნილი მაზუთის საწვავი საწარმოში უნდა შესულიყო მოკრეფილი ჩაის გადამუშავების პერიოდში, კერძოდ, 2000წ. აპრილში, (რადგან სწორედ ამ პერიოდში დგება მაზუთის საწვავის მობილიზაციის საჭიროება, რათა მოხდეს მოკრეფილი ჩაის ფოთლის გადამუშავება) ფაქტობრივად ივლისში შევიდა უმნიშვნელო რაოდენობა, 450 ტონა. გამოყოფილი მაზუთის დროულად მიუღებლობამ განაპირობა 2000 წელს დარგის რეაბილიტაციის პროცესის შეწყვეტა და წლების მანძილზე ჩაის დარგის სისტემატურ _ თანმიმდევრულ ღონისძიებებზე გაწეული ხარჯები ამაო გამოდგა. მეჩაიეობისა და ჩაის მრეწველობაში შექმნილი უმწვავესი მდგომარეობა და კრიზისისაგან გამოყვანისის ღონისძიებები საქართველოს პარლამენტის მსჯელობის საგანიც გახდა. საქართველოს პარლამენტის აგრარულ საკითხთა კომიტეტმა 2000წ. 19 ოქტომბრის დადგენილებით მიიღო გადაწყვეტილება სამთავრობო კომისიის შექმნის შესახებ, იმ ანგარიშით, რომ შემუშავებულიყო დარგის კრიზისიდან გამოყვანის კონცეფცია. «ს-ის» მხრიდან 1999წ. 15 სექტემბრის ხელშეკრულების პირობების შეუსრულებლობის გამო, შპს «მ-ი თბილისი» იძულებული გახდა არაერთგზის, კერძოდ: 24.12.99წ. ¹01/729, 04.05.00წ. ¹01/796, 29.0500წ. ¹01/814, 16.06.00წ. ¹01/821, 30.06.00წ. ¹01/823, 15.12..00წ.¹01/906, 26.12.00წ. ¹01/1420 პრეტენზიებით მიემართა «ს-თვის» და მოეთხოვა ვალდებულების შესრულება, მაგრამ, მიუხედავად არაერთგზის დაპირებისა, რეალური ნაბიჯები მოპასუხის მხრიდან არ გადადგმულა. მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების 4.1. პუნქტის თანახმად, ყველა პრეტენზია მეორე მხარეს უნდა განეხილა პრეტენზიის მიღებიდან 10 სამუშაო დღის განმავლობაში, ხოლო შემდგომი სამი დღის განმავლობაში ხელშეკრულების მეორე მხარეს უნდა გაეგზავნოს პასუხი, რაც კონკრეტულ შემთხვევაში არ განხორციელებულა.
შეგებებული სარჩელის ავტორმა აღნიშნა, რომ «ს-ის» მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების დროულად შეუსრულებლობის შედეგად მიიღეს დიდი მატერიალური ზიანი, რადგან, მაზუთის დროულმა მიუწოდებლობამ გამოიწვია 2000წ. პირველი და მეორე ვეგეტაციის ჩაის მოსავლის მთლიანად განადგურება, ვინაიდან პლანტაციების სეზონის დასაწყისში დაწყებული განაყოფიერების გამო, გადაუკრეფავ პლანტაციებში დაჩქარდა გატყიურების პროცესი, რითაც აგროტექნიკური თვალსაზრისით ჩაის ნარგავებს სერიოზული ზიანი მიადგა, წყალში ჩაიყარა სასუქის შეტანის, გასხვლისა და გაწმენდასთან დაკავშირებით გაწეული უზარმაზარი ხარჯები. აღნიშნულმა გარემოებებმა გამოიწვიეს რეალიზაციის შეფერხება, რაც თავისთავად აისახა საწარმოს საქმიანობასა და მის ფინანსურ მდგომარეობაზე; სრულიად უშედეგო აღმოჩნდა მარკეტინგული გამოკვლევებისათვის გაწეული დიდი ხარჯები გერმანიაში, რუსეთსა და პოლონეთში. შექმნილი მდგომარეობის გამო დაირღვა კონტრაქტები ისეთ ფირმებთან როგორიცაა: «ტ-ი», «ლ-ი», «მ-ი», «ვ-ი», «გ-ი», «მ-ი», «ნ-ი», რომლებიც განსაზღვრავენ ვითარებას ჩაის საერთაშორისო ბაზარზე. შპს «მ-რ თბილისმა» «ს-ს» გადაუხადა მომსახურებისათვის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა 71 058,94 ლარის ოდენობით, ხოლო თავის მხრივ «ს-მა» ნაკისრი ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულებით სარგებლობის ნაცვლად შეგებებული სარჩელის ავტორს მიაყენა მატერიალური ზიანი.
მოსარჩელემ შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა სკ-ის 361-ე, მე-400, 404-ე, 294-ე, 411-ე, 412-ე, 414-ე, 442.1., 442-ე მუხლებზე და მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილება. ამასთან, შეგებებული სარჩელის ავტორმა მიუთითა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 27-ე მუხლზე და განმარტა, რომ მითითებული ნორმით გათვალისწინებული უფლებამოსილება სასამართლოს გააჩნია მხოლოდ მხარეთა წერილობითი მოთხოვნის საფუძველზე, ხოლო ამგვარი მოთხოვნა საქმეში წარდგენილი არ ყოფილა.
შპს «ს-ომ» განცხადებით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს მოპასუხე შპს «მ-ის» მიმართ, რომლითაც მოითხოვა მოპასუხისათვის 45146.18 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება გადახდის დროისთვის არსებული შესაბამისი კურსით ლარებში შესანახად გადაცემულ 100 მტ. მაზუთზე 12 690 აშშ დოლარისა და სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დაკისრება, ამასთან მოპასუხისათვის, როგორც გრანტის მმართველი ორგანოსთვის, დაევალებინათ მაზუთის უკან დაბრუნება ან საქართველოს ეროვნულ ბანკში გახსნილ საპარტნიორო ფონდის ¹......... სპეციალურ ანგარიშზე საწვავის ციფ ღირებულების ლარებში, ერთ ტონაზე 126.9 აშშ დოლარის ოდენობით ჩარიცხვა, რაც ჯამში შეადგენდა 12 690 აშშ დოლარს, შემდეგი საფუძვლით:
მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ სრულიად ეთანხმება საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს მოთხოვნას და დამატებით განმარტა, რომ «საქართველოს პრეზიდენტის საინვესტიციო პროგრამით მეჩაიეობის დარგის პრიორიტეტული განვითარების შესახებ» საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 12 აპრილის ¹134, 1999წ. 30 აპრილის ¹205 ბრძანებულებებისა და საქართველოს ვაჭრობისა და საგარეო ეკონომიკური ურთიერთობების სამინისტროსა და შპს «ს-ს» შორის რწმუნებულების დელეგირების (დავალების) და საკუთრების მინდობის შესახებ 1999წ. 1 ივნისს დადებული ¹1 ხელშეკრულების შესაბამისად, შპს «ს-ი» (2000წ. 24 აგვისტოდან შპს «ს-ო) ახორციელებდა 1999 წელს გამოყოფილი იაპონური არასაპროექტო გრანტის ათვისებასთან დაკავშირებულ ორგანიზაციულ ღონისძიებებს და კონსულტაციებს. შპს «ს-სა» და შპს «მ-ს» შორის 1999წ. 15 სექტემბერს გაფორმებული ¹14 გენერალური ხელშეკრულების 2.3.5. პუნქტისა და 2001წ. 14 მაისის ¹14/01 ურთიერთშეთანხმების აქტის შესაბამისად, მოპასუხეს გენერალური ხელშეკრულების გაფორმებიდან მის მიერ ნაკისრი ვალდებულების სრულად შესრულებამდე «ს-თვის» უნდა გადაეხადა მომსახურების ღირებულება, მოთხოვნილი პროდუქციის შეძენაზე დახარჯული თანხის 0,7%-ისა და მისი დღგ-ს ჩათვლით, ანუ კვარტალურად 4129.98 აშშ დოლარის ოდენობით. შპს «ს-ო» გრანტის მომსახურებასთან დაკავშირებულ ორგანიზაციულ ღონისძიებებს ახორციელებდა 2003წ. 31 მაისამდე, რის შემდეგაც, საქართველოს პრეზიდენტის 2003წ. 8 მარტის ¹73 ბრძანებულების შესაბამისად, აღნიშნული ღონისძიებების შესრულება დაევალა საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს _ «საქართველოს ეროვნულ საინვესტიციო ცენტრს». 1999წ. 15 სექტემბრიდან და 2003წ. 31 მაისის პერიოდში მოპასუხეს სააგენტოს სასარგებლოდ დაუგროვდა მომსახურების დავალიანება 45634.58 აშშ დოლარის ოდენობით (გადახდის დღისათვის არსებული შესაბამისი კურსით ლარებში), ძირითადი თანხა 27 552.58 აშშ დოლარი და ჯარიმა _ 18 081.9 აშშ დოლარი. 2003წ. 31 მაისამდე შემდეგ მოპასუხემ გადაიხადა 488.4 დოლარი, ანუ მისი დაუფარავი დავალიანება შპს «ს-ადმი» შეადგენდა 45146.18 აშშ დოლარს, გადახდის დღისათვის არსებული შესაბამისი კურსით ლარებში. გარდა აღნიშნულისა, შპს «ს-ოსა» და შპს «მ-ს» შორის 2001წ. 14 ივნისს «სასაქონლო საწყობში მიბარების» შესახებ გაფორმებული ¹8/01 ხელშეკრულების შესაბამისად, 2001წ. 15 ივნისის მიღება-ჩაბარების აქტით მოპასუხეს შესანახად გადაეცა 1999წ. იაპონური გრანტის ფარგლებში შეტანილი 100 მტ მაზუთიM-100.
საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრომ დაზუსტებული სასარჩელო განცხადებით მიმართა საოლქო სასამართლოს, რომლითაც მოითხოვა, სკ-ის შესაბამისად, შპს «მ-თვის» 635 592 ლარის, ხოლო შპს «ს-ოს» სასარგებლოდ 45 146.18 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება გადახდის დროისათვის არსებული შესაბამისი კურსით ლარებში, აგრეთვე, შესანახად გადაცემული 100 მტ მაზუთზე 12 690 აშშ დოლარის შესაბამისი კურსით ლარებში დაკისრება და სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დაკისრება შემდეგი საფუძვლით:
1999წ. 5 მარტს იაპონიის მთავრობის მიერ საქართველოს მთავრობისათვის ეკონომიკური სიძნელეების დაძლევის მიზნით გამოიყო უსასყიდლო დახმარება, გრანტი 300 მილიონი იენის, ანუ 5,9 მილიონი ლარის ოდენობით. «საქართველოს პრეზიდენტის საინვესტიციო პროგრამით მეჩაიეობის დარგის პრიორიტეტული განვითარების შესახებ» საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 12 აპრილის ¹134 ბრძანებულების შესაბამისად, აღნიშნული გრანტის თანხები მიმართულ იქნა მეჩაიეობის სექტორის პროგრამების დასაფინანსებლად. საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 30 აპრილის ¹205 ბრძანებულების თანახმად, საქართველოს მთავრობის უფლებამოსილ იაპონური გრანტის მმართველ ორგანოდ განისაზღვრა საქართველოს ვაჭრობისა დასაგარეო ეკონომიკური ურთიერთობების სამინისტრო. ამ ბრძანებულებით დამტკიცდა გრანტის ათვისების მექანიზმი, რომლის მიხედვით მმართველ ორგანოს დაევალა გრანტის საბოლოო მომხმარებელი გამოევლინა ტენდერის მეშვეობით. პრეზიდენტის ბრძანებულების შესაბამისად, საქართველოს ვაჭრობისა და საგარეო ეკონომიკური ურთიერთობების სამინისტრომ გრანტის ათვისებასთან დაკავშირებული ორგანიზაციული ღონისძიებებისა და კონსულტაციების განხორციელება დაავალა მის დაქვემდებარებაში არსებულ შპს «ს-ს», რის თაობაზეც 1999წ. 1 ივნისს საქართველოს ვაჭრობისა და საგარეო ეკონომიკური ურთიერთობების სამინისტროსა და შპს «ს-ს» შორის გაფორმდა ხელშეკრულება «რწმუნებულების დელეგირების (დავალების) და საკუთრების მინდობის შესახებ». საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 30 აპრილის ¹205 ბრძანებულებით დამტკიცებული გრანტის ათვისების მექანიზმის შესაბამისად, მომხმარებლებს მოთხოვნილი მანქანა-დანადგარები უნდა გადასცემოდათ ლიზინგის ფორმით, ხოლო ნედლეული _ განვადება-ნასყიდობით. მომხმარებლებს გადაცემული პროდუქციის შეძენაზე დახარჯული თანხიდან ეროვნულ ბანკში გახსნილ საპარტნიორო ფონდის ანგარიშზე უნდა დაებრუნებინათ მხოლოდ პროდუქციის ღირებულების ფობ ფასის შესაბამისი თანხა ლარებში და ამასთან, გადაეხადათ მომსახურების ღირებულება პროდუქციის შეძენაზე დახარჯული თანხის 0,7%-ის ოდენობით და დღგ. იაპონიის მხარემ საქართველოს მთავრობას ურჩია გრანტის ფარგლებში მოთხოვნილი პროდუქციის შესასყიდად დაექირავებინა საზღვარგარეთის ქვეყნების კომპეტენტური შუამავალი, ბრიტანული ფირმა «ც-ს»-სი რომელიც განახორციელებდა შესყიდვებს საქართველოს მთავრობისათვის. საუწყებათშორისო სატენდერო კომისიის 1999წ. 29 ივნისის ¹2 ოქმით დაკმაყოფილდა 15 პრეტენდენტი კომპანიის განაცხადი, რომელიც 1999წ. 23 ივლისის ¹69/10 გადაწყვეტილებით, დაამტკიცა საქართველოს პრეზიდენტის საინვესტიციო პროგრამების მაკოორდინებელმა კომისიამ. საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების შესაბამისად, საქართველოს ვაჭრობისა და საგარეო ეკონომიკური ურთიერთობების სამინისტროს მიერ გამოცხადებულ ტენდერში ერთ-ერთ გამარჯვებულად გამოვლინდა შპს «მ-ი». საქართველოს ვაჭრობისა და საგარეო ეკონომიკური ურთიერთობების სამინისტროსა და «ს-ს» შორის 1999წ. 1 ივნისს გაფორმდა ხელშეკრულება «რწმუნებულების დელეგირების (დავალების) და საკუთრების მინდობის შესახებ» საფუძველზე, ხოლო შპს «ს-სა»და შპს «მ-ს» შორის 1999წ. 15 სექტემბრის ¹14 გენერალური ხელშეკრულება. გენერალური ხელშეკრულების 2.3.6. მუხლის შესაბამისად, გადაცემული პროდუქციის ღირებულების დაფარვა უნდა დაწყებულიყო პროდუქციის ყველა შემადგენელი ნაწილის მთლიანად მიღების დღიდან 6-თვიანი თავისუფალი პერიოდის შემდგომ, ყოველკვარტალურად, თანაბარნაწილად. 2001წ. 20 აპრილის ¹01/1001 წერილით შპს «მ-მა» შპს «ს-ოს» სთხოვა პროდუქციის დამატებით მიწოდება. სპს «ს-ოსა» და შპს «მ-ს» შორის გაფორმებული 2001წ. 14 მაისის ¹14/01 ურთიერთშეთანხმების აქტის შესაბამისად, შპს «მ-მა» უდანაკარგოდ მიიღო გრანტის ფარგლებში მოთხოვნილი პროდუქცია და 6-თვიანი თავისუფალი პერიოდის შემდგომ ეროვნულ ბანკში გახსნილ სპეციალურ ანგარიშზე ¹......... უნდა დაეწყო გადაცემული პროდუქციის ღირებულების გადახდა, რაც მთლიანობაში შეადგენდა 635 592 ლარს. აღნიშნული აქტით მან პრაქტიკულად აღიარა სამინისტროს, როგორც გრანტის მმართველი ორგანოს წინაშე არსებული დავალიანება და ვალდებულება ამ დავალიანების გადახდის თაობაზე 6-თვიანი შეღავათიანი პერიოდის შემდგომ, თუმცა მას არ გადაუხდია თანხა, რითაც დაირღვა 1999წ. 15 სექტემბრის ¹14 გენერალური ხელშეკრულების პირობები და საფრთხის ქვეშ დადგა სახელმწიფო სახსრების დაბრუნების საკითხი. შპს «ს-სა» და შპს «მ-ს» შორის 1999წ. 15 სექტემბერს გაფორმებული ¹14 გენერალური ხელშეკრულების 2.3.5. პუნქტის და 2001წ. 14 მაისის ¹14/01 ურთიერთშეთანხმების აქტის შესაბამისად, მოპასუხეს გენერალური ხელშეკრულების გაფორმებიდან მის მიერ ნაკისრი ვალდებულების სრულად შესრულებამდე «ს-თვის» უნდა გადაეხადა მომსახურების ღირებულება, მოთხოვნილი პროდუქციის შეძენაზე დახარჯული თანხის 0,7%-ის და მისი დღგ-ს ჩათვლით, ანუ კვარტალში 4129.98 აშშ დოლარის ოდენობით. შპს «ს-ო» გრანტის მომსახურებასთან დაკავშირებულ ორგანიზაციულ ღონისძიებებს ახორციელებდა 2003წ. 31 მაისამდე, რის შემდეგაც, საქართველოს პრეზიდენტის 2003წ. 8 მარტის ¹73 ბრძანებულების შესაბამისად, აღნიშნული ღონისძიებების შესრულება დაევალა საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს «ს-ოს». 1999წ. 15 სექტემბრიდან 2003წ. 31 მაისამდე პერიოდში მოპასუხეს სააგენტოს სასარგებლოდ დაუგროვდა მომსახურების დავალიანება 45634.58 აშშ დოლარის ოდენობით (გადახდის დღისათვის არსებული შესაბამისი კურსით ლარებში), ძირითადი თანხა 27 552.58 აშშ დოლარი და ჯარიმა 18 081.9 აშშ დოლარი. 2003წ. 31 მაისის შემდეგ მოპასუხემ გადაიხადა 488.4 აშშ დოლარი, ანუ მისი დაუფარავი დავალიანება შპს «ს-ადმი» შეადგენდა 45146.18 აშშ დოლარს, გადახდის დღისათვის არსებული შესაბამისი კურსით ლარებში. გარდა აღნიშნულისა, შპს «ს-ოსა» და შპს «მ-ს» შორის 2001წ. 14 ივნისს «სასაქონლო საწყობში მიბარების შესახებ» გაფორმებული ¹8/01 ხელშეკრულების შესაბამისად 2001წ. 15 ივნისის მიღება-ჩაბარების აქტით მოპასუხეს შესანახად გადაეცა 1999წ. იაპონური გრანტის ფარგლებში შემოტანილი 100 მტ მაზუთი მ-100.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისათვის აღნიშნული მაზუთის დაბრუნების დავალება ან საქართველოს ეროვნულ ბანკში გახსნილ საპარტნიორო ფონდის ¹........ სპეციალურ ანგარიშზე საწვავის ციფ ღირებულების ლარებში ჩარიცხვის დავალება, ერთ ტონაზე 126.9 აშშ დოლარის ოდენობით, რაც ჯამში შეადგენდა 12 690 ლარს; ამასთან, მოსარჩელემ მიუთითა, რომ, მიუხედავად იმ გარემოებისა, რომ შპს «მ-თან» გაფორმებულ ხელშეკრულებებსა და აქტებში მეორე მხარეს წარმოადგენს შპს «ს-ი» (შემდგომ შპს «ს-ო») კრედიტორს წარმოადგენდა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო, რადგან პრეზიდენტის ბრძანებულებით, გრანტის მმართველ საქართველოს მთავრობის უფლებამოსილ ორგანოდ განისაზღვრა საქართველოს ვაჭრობისა და საგარეო ეკონომიკური ურთიერთობის სამინისტრო, რომლის სამართალმემკვიდრესაც წარმოადგენს საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო, შპს «ს-ი», შემდგომ კი შპს «ს-ო», მოქმედებდა სამინისტროს დავალებით და რწმუნებით და ანგარიში, რომელზეც უნდა მოხდეს დავალიანების ჩარიცხვა წარმოადგენს საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს სახელზე ეროვნულ ბანკში გახსნილ ანგარიშს.
თბილისის საოლქო სასამართლოს 2005წ. 5 აპრილის გადაწყვეტილებით, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს, შპს «ს-ოს» სარჩელი დაკმაყოფილდა, შპს «გ-ს» დაეკისრა 635 592 ლარის გადახდა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს სასარგებლოდ, ამასთან, შპს «ს-ოს» სასარგებლოდ 45 042,43 აშშ დოლარის გადახდა გადახდის დღისათვის არსებული შესაბამისი კურსით ლარებში, აგრეთვე, შესანახად გადაცემულ 100 მტ მაზუთზე 12 690 აშშ დოლარის შესაბამისი კურსით ლარებში გადახდა; შპს «გ-ის» შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს და შპს «ს-ოს» დაეკისრათ სოლიდარულად შპს «გ-ის» სასარგებლოდ მიყენებული მატერიალური ზიანის კომპენსაციის მიზნით 751 300 ლარის გადახდა, ხოლო სკ-ის 442-ე მუხლის თანახმად შეწყდა ერთი მხრივ, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს, შპს «ს-ოსა» და, მეორე მხრივ, შპს «გ-ს» შორის არსებულ ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვით ურთიერთვალდებულებები შეწყვიტა, კერძოდ, შპს «გ-ს» არ დაეკისრა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს მიმართ 635 592 ლარი, ასევე არ დაეკისრა შპს «ს-ოს» სასარგებლოდ 57 573 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარებში (45 042 43 + 12 690 = 57 732 აშშ დოლარი), საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს და შპს «ს-ოს» არ დაეკისრა შპს «გ-ის» სასარგებლოდ სოლიდარულად მიყენებული მატერიალური ზიანის კომპენსაციის მიზნით 751 300 ლარის გადახდა, მხარეთა შორის მითითებული ვალდებულებები გაიქვითა ურთიერთჩათვლით, რაც სასამართლო კოლეგიამ დაასაბუთა შემდეგნაირად:
სასამართლო კოლეგიამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:
დაზუსტებული სასარჩელო განცხადების მიხედვით მოსარჩელეები ითხოვდნენ შპს «გ-თვის» 635 592 ლარის გადახდის დაკისრებას საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს სასარგებლოდ, ამასთან, შპს «ს-ოს» სასარგებლოდ 45042,43 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრებას გადახდის დროისათვის არსებული შესაბამისი კურსით ლარებში, ასევე შესანახად გადაცემულ 100 მტ მაზუთზე 12690 აშშ დოლარის (შესაბამისი კურსით ლარებში) დაკისრებას და შპს «გ-თვის» (როგორც შპს «მ-რ თბილისის» სამართლმემკვიდრეს) სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დაკისრებას. პრეზიდენტის ბრძანებულებით გრანტის მმართველ საქართველოს მთავრობის უფლებამოსილ ორგანოდ განსაზღვრული იყო საქართველოს ვაჭრობისა და საგარეო ეკონომიკური ურთიერთობების სამინისტრო, რომლის სამართალმემკვიდრესაც წარმოადგენს საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო, შპს «ს-ი», შემდგომში კი შპს «ს-ო» მოქმედებდა სამინისტროს დავალებით და რწმუნებით. ანგარიში, რომელზედაც უნდა მოხდეს დავალიანების ჩარიცხვა, წარმოადგენს საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს სახელზე ეროვნულ ბანკში გახსნილ ანგარიშს, შპს «ს-მა,» რომელიც მოქმედებდა საქართველოს ვაჭრობისა და საგარეო ეკონომიკური ურთიერთობების სამინისტროს დავალებით, გააფორმა შპს «მ-რ თბილისთან» 1999წ.15.09 ¹14 გენერალური ხელშეკრულება. ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა იაპონური არასაპროექტო გრანტის ფარგლებში შპს «მ-რ თბილისისათვის», ანუ მომხმარებლისათვის ამავე მომხმარებლის განაცხადის საფუძველზე, საშუამავლო ბრიტანული ფირმის მეშვეობით პროდუქციის შეძენა, მისი ტრანსპორტირება და შპს «მ-რ თბილისისათვის» მიწოდება. შპს «ს-მა» 1999წ.15.09 ¹14 გენერალური ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები შეასრულა არაჯეროვნად, კერძოდ, მან შეიძინა განვადებით, ნასყიდობის ხელშეკრულების პირობით, მასალა-ნედლეული შპს «მ-რ თბილისისათვის», მაგრამ დაარღვია 2000 წელს მაზუთის მიწოდების ვადა და პირობები (დაგვიანებით მიაწოდა მაზუთი და უფრო ნაკლები ოდენობით, ვიდრე არსებობდა მხარეთა შეთანხმება). აღნიშნულმა დარღვევამ შპს «მ-რ თბილისს» მიაყენა მატერიალური ზიანი. სხვა პირობები, რასაც ითვალისწინებდა ზემოაღნიშნული გენერალური ხელშეკრულება შპს «ს-ის» მიერ იყო შესრულებული, რის გამოც შპს «მ-ს» ევალებოდა გადაეხადა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსათვის 635 592 ლარი, შპს «ს-ოს» სასარგებლოდ შპს «მ-რ თბილისს» (ამჟამად «გ-ს») უნდა დაკისრებოდა 45042,43 აშშ დოლარის გადახდა ლარებში, გადახდის Dდღისათვის არსებული კურსით ლარებში. სასამართლო კოლეგიამ ასევე აღნიშნა, რომ შპს «მ-ის» სამართალმემკვიდრე შპს «გ-ს» სადავოდ არ გაუხდია, რომ შპს «მ-ს» ნამდვილად გადაეცა შესანახად 100 მტ მაზუთი, რომლის ღირებულება შეადგენდა 12 690 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარებში. შეგებებული სარჩელით შპს «გ-მა» მოითხოვა მოპასუხეებს სოლიდარულად დაკისრებოდათ მის სასარგებლოდ მიყენებული მატერიალური ზიანის კომპენსაციის მიზნით, 751 300 ლარი, ხოლო სკ-ის 442-ე მუხლის თანახმად, მომხდარიყო ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვა შპს «გ-სა» და მოპასუხეებს შორის.
სასამართლო კოლეგიამ მიიჩნია, რომ შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას, რამდენადაც შპს «ს-ოსა» და შპს «მ-რ თბილისს» შორის 1999წ.15.09 გაფორმდა @¹14 გენერალური ხელშეკრულება. მითითებული ხელშეკრულებით შპს «მ-რ თბილისს», როგორც კონკურსში გამარჯვებულს, იაპონური არასაპროექტო გრანტის ფარგლებში გამოყოფილი სახსრებიდან მტკიცე გარანტიით 2000წ. აპრილ-მაისში (ჩაის ვეგეტაციის დაწყების პერიოდი) უნდა მიეღო 650 ტონა მ-40 მარკის მაზუთის ძირითადი ნაწილი. ფაქტობრივად, 449,7 ტონა მაზუთი მიღებულ იქნა 2000წ. ივლისში, ანუ ჩაის ნ. ვეგეტაციის დამთავრების შემდეგ. მითითებულმა დარღვევამ გამოიწვია ჩაის ნ. დუყების მოუკრეფაობა და შეიქმნა პლანტაციების გაველურების საშიშროება. პლანტაციების გადარჩენის მიზნით, შპს «მ-რ თბილისმა» ჩაატარა დაუგეგმავი სამუშაოები, გაწეულ იქნა გაუთვალისწინებელი ხარჯები, ხოლო ჩაის ბუჩქის გადასხვლის გზით მიღებული ნედლეულის 70-80% ხარისხოვანი პროდუქციის გამოშვებისათვის სრულიად უვარგისი გამოდგა. 2000 წელს დაგეგმილი 4 500 ტონა პროდუქციის წარმოების ნაცვლად წარმოებულ იქნა 396,5 ტონა, ფაქტობრივად 2000 წელს ჩაის კრეფის სეზონი ჩავარდა. აღნიშნული საკითხი 19.10.2000წ. განხილულ იქნა საქართველოს პარლამენტში, რითაც დადასტურდა, რომ 1999წ. 4 მარტს გამოყოფილი იაპონური გრანტით მაზუთი უნდა ყოფილიყო შემოტანილი 2000წ. აპრილში თვეში, ფაქტობრივად შემოვიდა 2000წ. ივლისის პირველ ნახევარში, რამაც გამოიწვია 2000წ. ჩაის კრეფის კატასტროფული შემცირება. საწვავის დაგვიანებით და ნაკლები ოდენობით მიწოდებამ შპს «მ-ს» მიაყენა მატერიალური ზიანი. ზიანი გამოიწვია ოფისის ხარჯების ზრდამ, მარკეტინგულ კვლევებზე, ჩატარებულ რემონტსა, ჩაის პლანტაციებში შეტანილ სასუქის ღირებულებაზე გაწეულმა დანახარჯებმა, არაეკვივალენტური იყო დანახარჯები ფაქტობრივად წარმოებული პროდუქციის მოცულობასთან შედარებით. საქმის მასალებში არსებული აუდიტორული საექსპერტო დასკვნის შესაბამისად, რომელიც მოამზადა აუდიტორულმა კომპანიამ «ტ-მა», შპს «მ-მა» განიცადა მატერიალური ზიანი 751 300 ლარის ოდენობით. შპს «მ-თვის» მატერიალური ზიანის ოდენობა გადაანგარიშებული აქვს შპს «გ-ს».
სასამართლო კოლეგიამ მიიჩნია, რომ შპს «ს-მა,» რომელიც საქართველოს ვაჭრობისა და საგარეო ეკონომიკური ურთიერთობების სამინისტროს დავალებით ამავე სამინისტროს ნებას გამოხატავდა, არ შეასრულა ჯეროვნად 1999წ.15.09 ¹14 გენერალური ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები, კერძოდ, 2000 წელს დაგვიანებით, ამასთან, უფრო ნაკლები ოდენობით მიაწოდა შპს «მ-რ თბილისს» მ-40 მარკის მაზუთი. სასამართლო კოლეგიამ გამოიყენა სკ-ის 361.2, 404-ე, 411-ე მუხლები და განმარტა, რომ შპს «ს-მა» დაარღვია მითითებული ნორმები, მაზუთის დაგვიანებით მიწოდებით შპს «მ-რ თბილისს» წარმოეშვა ვალდებულება ვადის გადაცილებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის თაობაზე. სასამართლომ განმარტა, რომ კონონმდებელი ადგენს ზიანის ანაზღაურებას არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისათვისაც, ხოლო მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც პირს არ მიუღია და რომელსაც იგი მიიღებდა ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო, რის გამოც შპს «გ-ის» მოთხოვნა იყო საფუძვლიანი.
სასამართლო კოლეგიამ მიუთითა, რომ საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს და შპს «ს-ოს» წარმომადგენლებმა დაადასტურეს ის გარემოება, რომ 2000 წელს «მ-რ თბილისს» მაზუთი ნამდვილად ნაკლები ოდენობით და დაგვიანებით მიეწოდა, ხოლო მითითებული განპირობებული იყო იმ მიზეზით, რომ მსოფლიო ბაზარზე მაზუთის ფასი გაიზარდა, რამაც შეუქმნა დაბრკოლება ბრიტანულ ფირმა «ც-ს» მაზუთის შეძენასა და ტრანსპორტირებისას, ამასთან, არც სადავოდ არ გაუხდიათ აუდიტორული კომპანიის აქტის ის ნაწილი, რომელიც განსაზღვრავდა შპს «გ-თვის» მიყენებული მატერიალური ზიანის ოდენობას, რაც განისაზღვრა 751 300 ლარის ოდენობით, მათ სადაოდ გახადეს ის ფაქტი, რომ მათი ბრალის გარეშე ვერ მოხერხდა 2000 წელს შპს «მ-რ თბილისისათვის» მაზუთის დროული და სრული მიწოდება.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლო კოლეგიამ სრულად გაიზიარა შპს «გ-ის» მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ანაზღაურებას უნდა დაექვემდებაროს მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და შპს «ს-ოს» მიერ წინასწარი იყო სავარაუდო და წარმოადგენდა ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს, შესაბამისად, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და შპს «ს-ს» სოლიდარულად უნდა დაკისრებოდათ შპს «გ-ის» სასარგებლოდ 750 300 ლარის გადახდა, ასევე სასამართლო კოლეგიამ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ შპს «გ-ი» ითხოვდა მხარეთა შორის ურთიერთვალდებულებათა გაქვითვას, რაც გათვალისწინებულია სკ-ის 442-ე მუხლით, შპს «გ-ი» თანახმა იყო არ გამოეყენებინათ სკ-ის 444-ე მუხლი. ამრიგად, სასამართლო კოლეგიამ დაასკვნა, რომ, ერთი მხრივ, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს, შპს «ს-ოსა» და, მეორე მხრივ, შპს «გ-ს» შორის უნდა მომხდარიყო არსებულ ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვით ურთიერთვალდებულებათა შეწყვეტა.
თბილისის საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრომ და შპს «ს-მა», რომლებმაც მოითხოვეს სასამართლო კოლეგიის გადაწყვეტილების გაუქმება, საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღება და მოპასუხისათვის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში უარის თქმა, შემდეგი მოტივით:
სასამართლო კოლეგია დაეყრდნო შპს «მ-ის» (შემდგომში «გ-ის») შეგებებულ სარჩელში მითითებულ გარემოებებს, რომლითაც შპს «გ-მა» მოითხოვა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და შპს «ს-ოს» წინაშე არსებული ვალდებულებების გაქვითვა ურთიერთმოთხოვნათა საფუძველზე, ამასთან სასამართლომ სრულებით გაიზიარა სპს «გ-ის» მოსაზრება, რომ ანაზღაურებას უნდა დაექვემდებაროს ის ზიანი, რომელიც მას მიადგა სამინისტროსა და სააგენტოს არაჯეროვანი ქმედებით, კერძოდ, მაზუთის დაგვიანებით მიწოდებით.
კასატორი მიიჩნევს, რომ აღნიშნული მტკიცება სასამართლოს მიერ გაუმართლებელია, ვინაიდან არც მხარეთა შორის ხელშეკრულებით და არც რაიმე სხვა დოკუმენტით მაზუთის მიწოდების ვადა განსაზღვრული არ ყოფილა, სკ-ის თანახმად კი ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, წინააღმდეგ შემთხვევაში ვალდებულება არ წარმოიშობა, შესაბამისად, შპს «გ-ის» მტკიცება, რომ მაზუთის დროულად არმიწოდებისათვის მიადგა ზიანი, მოკლებულია სამართლებრივ საფუძვლებს.
კასატორი მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობდა არავითარი ვალდებულება, სახეზე იყო მხოლოდ მოპასუხის სურვილი პროდუქციის გარკვეულ ვადაში მიწოდებაზე, რაც თავისთავად ვალდებულების წარმოშობის საფუძველს არ წარმოადგენდა, ამასთან, მოპასუხისათვის ცნობილი იყო და თანხმობაც გამოხატა იმ ფაქტზე, რომ პროდუქციის შესყიდვას და ტრანსპორტირებას მოსარჩელე განახორციელებდა არა უშუალოდ, არამედ შუამავალი კომპანიის მეშვეობით, რაც გამორიცხავდა მოსარჩელის მიერ მოპასუხის სურვილის უგულებელყოფას.
კასატორმა აღნიშნა, რომ საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, მხოლოდ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში შეუძლია კრედიტორს მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება, ისიც მაშინ, როცა მოვალისათვის წინაწარ იყო ცნობილი ზიანის დადგომის შესაძლებლობა და იგი წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს, ამასთან, კანონის იმპერატიული მოთხოვნაა, რომ ზიანის ოდენობის დასადგენად გათვალისწინებულ იქნეს ხელშეკრულების შესრულების დრო და ადგილი, შესაბამისად, კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლო კოლეგიამგამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, რის გამოც გადაწყვეტილება ექვემდებარება გაუქმებას.
სამოტივაციო ნაწილი:L
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის მოტივების დასაბუთებულობა _ საფუძვლიანობის, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმების და საქმის სასამართლო განხილვის შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს და შპს «ს-ოს» საკასაციო საჩივრები არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შესაბამისად, უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:
საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სასამართლოს მიერ მოცემული საქმის განხილვისა და გადაწყვეტისას დარღვეული არ ყოფილა მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, სსსკ-ის 393-ე და 394-ე მუხლების მოთხოვნები, სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, სწორად განმარტა კანონი, საპროცესო ნორმები არ დარღვეულა, სწორი შეფასება მიეცა საქმის მასალებს და დავა გადაწყვეტილია არსებითად სწორად მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად.
სსსკ-ის 407.2. მუხლის შესაბამისად, საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.
საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს დასაბუთებულ არგუმენტაციას გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონსაწინააღმდეგობის თაობაზე. საკასაციო საჩივარი არ ემყარება საპროცესო ნორმების დარღვევას, არც მტკიცებულებათა არმოპოვებასა ან მტკიცებულებათა არასწორ სამართლებრივ შეფასებას, კასატორები ასევე, სადავოდ არ ხდიან შპს «გ-ის» მიერ შეგებებულ სარჩელით მოთხოვნილი ზიანის ფაქტს, ზიანის ოდენობას და მოცულობას, კასატორები სადავოდ ხდიან, რომ მათი მხრიდან არ ყოფილა ზიანი მიყენებული შეგებებული მოსარჩელესათვის.
საკასაციო სასამართლო დაუსაბუთებლობის გამო ვერ გაიზიარებს კასაციის მოტივს, რომ კასატორის მხრიდან არ წარმოშობილა ვალდებულება შპს «გ-თვის» მაზუთის მიწოდების დაგვიანების გამო, რამდენადაც მხარეთა შორის გენერალური ხელშეკრულებით მაზუთის მიწოდების ვადა არ იყო განსაზღვრული, რომ სახეზე არ იყო მხარეთა შორის სკ-ის თანახმად, მხარეთა შორის ვალდებულების წარმოშობის საფუძველი _ ხელშეკრულება, შემდეგ გარემოებათა გამო: საქმის მასალებით დადგენილია, რომ «ს-სა» და შპს «მ-რ თბილისს» შორის 1999წ. 15 სექტემბერს გაფორმდა ¹14 გენერალური ხელშეკრულება, რომლის საგანს წარმოადგენდა იაპონური გრანტის ფარგლებში მომხმარებლის მიერ წარმოდგენილი და ხელშეკრულებაზე თანდართული განაცხადის საფუძველზე შპს «ს-ის» მიერ ბრიტანული ფირმა «ც-ის» მეშვეობით პროდუქციისა და მისი მომწოდებლის შერჩევა, შეკვეთის განთავსება, პროდუქციის შესყიდვა, ტრანსპორტირება და გადაცემა «მომხმარებლისათვის» ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობებით. ასევე მითითებული ხელშეკრულების 2.1.4. პუნქტის შესაბამისად ცალსახად განისაზღვრა ხელშეკრულების კონტრაჰენტის, კერძოდ, «ს-ის” ვალდებულება მიაწოდოს «მომხმარებელს» პროდუქცია ლიზინგის და განვადებით ნასყიდობის და ამ ხელშეკრულებით დადგენილი პირობებით, ხოლო ხელშეკრულების 2.2.3. მუხლის თანახმად, ცენტრს უფლება ჰქონდა «მომხმარებელთან” «ც-ის” მიერ წარმოდგენილი «PPღO-ფორმა ინვოიცე”-ის შეთანხმების შემდეგ დაედო მასთან ხელშეკრულების 2.3.2. მუხლში გათვალისწინებული ხელშეკრულებები. საქმის მასალებით და მხარეთა განმარტებებით დადგენილია, რომ მხარეთა შორის მითითებული ხელშეკრულებები არ დადებულა, ამასთან, დაიდო ჰიპოთეკის ხელშეკრულება, რომელიც მხოლოდ ლიზინგის, განვადება-ნასყიდობისა და გენერალური ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის შემთხვევაში უნდა დადებულიყო.
საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მიუხედავად ლიზინგისა და განვადებით-ნასყიდობის ხელშეკრულებების გაუფორმებლობისა, შპს «ს-ომ» გენერალური ხელშკრულების საფუძველზე დაიწყო პროდუქციის მიწოდება შპს «მ-თვის», რაც ასევე მიღებულ იქნა ამ უკანასკნელის მიერ; აგრეთვე, გენერალური ხელშეკრულების 2.1.2 პუნქტის შესაბამისად, «ს-მა” «მომხმარებელს” გააცნო შერჩეული პროდუქციის ტექნიკურ-ეკონომიკური მახასიათებლები და «ც-ის” მიერ წარმოდგენილი «PPღO-ფორმა ინვოიცე”-ში მოყვანილი ფასები. ამდენად, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მითითებული გარემოებები და მხარეთა შორის 1999 წელს გაფორმებული გენერალური ხელშეკრულების არსებობა ერთობლიობაში განაპირობებს კონტრაჰენტთათვის ამ ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებათა წარმოშობას, მით უფრო იმ პირობებში, როცა მხარეები არ უარყოფენ, რომ მათ რეალურად დაიწყეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებების შესრულება.
საქმის მასალებით ირკვევა, რომ «ს-ის» მხრიდან 1999წ. 15 სექტემბრის ხელშეკრულების პირობების შეუსრულებლობის გამო, შპს «მ-რ თბილისმა» არაერთგზის, კერძოდ: 24.12.99წ. ¹01/729, 04.05.00წ. ¹01/796, 29.05.00წ. ¹01/814, 16.06.00წ. ¹01/821, 30.06.00წ. ¹01/823, 15.12.00წ.¹01/906, 26.12.00წ. ¹01/1420 პრეტენზიებით მიმართა «ს-ოს» და მოსთხოვა ვალდებულების შესრულება, მაგრამ, მიუხედავად არაერთგზის დაპირებისა, მოპასუხის მხრიდან რაიმე სახის ქმედება არ განხორციელებულა. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ ხელშეკრულების მხარის, «ს-ის” მიერ დარღვეულია ხელშეკრულების 4.1. პუნქტი, რომლისთანახმად, ყველა პრეტენზია მეორე მხარეს უნდა განეხილა პრეტენზიის მიღებიდან 10 სამუშაო დღის განმავლობაში, ხოლო შემდგომი სამი დღის განმავლობაში ხელშეკრულების მეორე მხარესათვის უნდა გაეგზავნათ პასუხი, რაც კონკრეტულ შემთხვევაში არ განხორციელებულა.
აგრეთვე, კასაციის მოტივს იმის თაობაზე, რომ მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულებით მაზუთის მიწოდების ვადის არგანსაზღვრის გამო ვალდებულება არ წარმოშობილა, რის გამოც დაუსაბუთებელია შპს «გ-ის» მტკიცება, რომ მაზუთის მიწოდების დაგვიანების გამო მიადგა მატერიალური ზიანი, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს მისი იურიდიულად გაუმართლებლობის გამო.
სკ-ის 365-ე მუხლით განსაზღვრულია ვალდებულების შესრულების პირობები შესრულებისათვის განსაზღვრული ვადის არარსებობისას. მითითებული ნორმის თანახმად, თუ ვალდებულების შესრულებისათვის არ არის განსაზღვრული დრო და იგი სხვა გარემოებებიდანაც არ ირკვევა, მაშინ კრედიტორს ნებისმიერ დროს შეუძლია მოითხოვოს მისი შესრულება, ხოლო მოვალეს შეუძლია იგი დაუყოვნებლივ შეასრულოს.
კონკრეტულ შემთხვევაში შპს «გ-სა» და შპს «ს-ოს» შორის გაფორმებული გენერალური ხელშეკრულება არ ითვალისწინებდა პროდუქციის მიწოდების ვადებს, ამასთან, ის გარემოება, რომ შპს «გ-ს» (ყოფილი «მ-რ თბილისი») ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მაზუთი არ მიეწოდა სრული ოდენობით, ასევე, 2000 წელს შპს «მ-რ თბილისს» მაზუთი დაგვიანებით მიეწოდა, დაადასტურეს საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს და შპს «ს-ოს» წარმომადგენლებმა საოლქო სასამართლოს სხდომაზე.
საკასაციო სასამართლო სკ-ის 365-ე მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ ვალდებულების შესრულებისათვის დროის არგანსაზღვრა არცერთ შემთხვევაში არ შეიძლება გაგებულ იქნას იმგვარად, რომ ვალდებულების შესრულება არ მოხდეს, მაშინ, როცა კანონმდებელი სწორედ კრედიტორს ანიჭებს პრეროგატივას, რომ ნებისმიერ დროს მოითხოვოს შესრულება. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ კრედიტორი «მ-რ თბილისი» ითხოვდა პროდუქციის მიწოდებას; დადგენილია, რომ შპს «ს-ო» იცნობდა ამ უკანასკნელის საქმიანობის სფეროს, რომ მას გრანტი გადაეცა სწორედ ჩაის პროდუქციის დასამზადებლად, ამდენად, მისთვის ცხადი იყო მისაწოდებელი პროდუქციის საჭიროება კონკრეტულ დროში.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში უგულვებელყოფილია სკ-ის 361-ე მუხლის მოთხოვნები, რომლის თანახმად, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად,დათქმულ დროსა და ადგილას, ხოლო მოცემულ შემთხვევაში ის გარემოება, რომ შპს «გ-სა» და შპს «ს-ოს» შორის გაფორმებული გენერალური ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები არ შესრულდა ჯეროვნად (მაზუთის ნაკლების რაოდენობით მიწოდება), ამასთან ვალდებულების შესრულებისას ადგილი რომ ჰქონდა შესრულების გონივრული ვადის დარღვევას (2000 წელს მაზუთის დაგვიანებით მიწოდება) საქმის მასალებით დადასტურებულია.
საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასაციის მოტივს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამოტანისას სასამართლოს მიერ არ იქნა გათვალისწინებული სკ-ის 412-ე მუხლისმოთხოვნები, რომლის თანახმად, მხოლოდ ის ზიანი ექვემდებარება ანაზღაურებას, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს წარმოადგენს. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში საოლქო სასამართლომ სწორი შეფასება მისცა საქმის მასალებს, შესაბამისად სწორი დასკვნა გამოიტანა, რომ ხელშეკრულების კონტრაჰენტებისათვის სავარაუდო იყო ის ზიანი, რომელიც განიცადა შპს «გ-მა» (ყოფილი «მ-რ თბილისი») ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების გამო, 2000 წელს მაზუთის დაგვიანებით და ნაკლები რაოდენობის მიწოდებით.
საკასაციო სასამართლო ასევე ვერ გაიზიარებს კასაციის მოტივს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამოტანისას სასამართლოს მიერ არ იქნა გათვალისწინებული სკ-ის 394-ე მუხლის მოთხოვნები, რომლითაც განსაზღვრულია ვალდებულების დარღვევისას ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის პირობები, რამდენადაც კასატორებმა ზოგადად მიუთითეს აღნიშნული ნორმის დარღვევის შესახებ, ამასთან ვერ დაასაბუთეს, თუ რაში გამოიხატა სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მიღებისას აღნიშნული ნორმის დარღვევა.
კასატორის მოტივს შემდეგზე, რომ რამდენადაც შპს «გ-თვის» ცნობილი იყო და თანხმობაც გამოხატა იმ ფაქტზე, რომ პროდუქციის შესყიდვას და ტრასპორტირებას შპს «ს-ო» განახორციელებდა არა უშუალოდ, არამედ შუამავალი კომპანიის მეშვეობით, აღნიშნული გარემოება თავისთავად გამორიცხავდა «ს-ოს» მიერ შპს «გ-ის» სურვილის უგულვებელყოფას, საკასაციო სასამართლო დაუსაბუთებლობის გამო ვერ გაიზიარებს, რამდენადაც თვლის, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული ¹14 გენერალური ხელშეკრულებით ურთიერთვალდებულ მხარეებს წარმოადგენდა შპს «ს-ო» და შპს «გ-ი», შესაბამისად, ის გარემოება, რომ პროდუქციის მიწოდებას «ს-ო» ახორციელებდა შუამავალი პირის მეშვეობით არ განაპირობებს ხელშეკრულების მხარის _ შპს «ს-ოს» ვალდებულებისაგან გათავისუფლების საფუძველს.
იმ ვითარებაში, როცა კასატორებს არც საქმის არსებითი განხილვისას და არც საკასაციო საჩივარში სადავოდ არ გაუხდიათ მიყენებული ზიანის ფაქტი, ზიანის ოდენობა, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და სსსკ-ის მე-4 მუხლებით გათვალისწინებულ მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო შეზღუდულია რა საკასაციო საჩივრის ფარგლებით, კანონშესაბამისად მიიჩნევს სასამართლო კოლეგიის მიერ შპს «გ-ის» შეგებებული სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებას და თვლის, რომ სასამართლო კოლეგიის მიერ სადავო სამართალურთიერთობას სწორად შეეფარდა კანონის ნორმები, ასევე მართებულად იქნა გამოყენებული სკ-ის 442-ე მუხლი, რომლის თანახმად განსაზღვრულია მხარეებს შორის არსებული ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვით ურთიერთვალდებულებათა შეწყვეტის საფუძვლები, შესაბამისად, ადგილი არა აქვს სსსკ-ის 393.2. მუხლის მოთხოვნათა დარღვევას.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი დაუსაბუთებელია, შესაბამისად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სსსკ-ის 410-ე მუხლის შესაბამისად, არ არსებობს საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს და შპს «ს-ოს» საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების პროცესუალური და სამართლებრივი საფუძვლები.
საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სსსკ-ის 53-ე მუხლის შესაბამისად, შპს «ს-ოს» /რომელსაც საკასაციო სასამართლოს 15.09.05წ. განჩინებით გადავადებული ჰქონდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდა საკასაციო საჩივრის გადაწყვეტამდე/ უნდა დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის სახით 5000 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ.
სარეზოლუციო ნაწილი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის I, სსკ-ის 53-ე, 257-ე, 372-ე, 390-ე, 410-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს და შპს «ს-ოს» საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს დაუსაბუთებულობის გამო;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005წ. 5 აპრილის გადაწყვეტილება;
3. შპს «ს-ოს» დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის სახით 5000 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ.
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
