¹ბს-1045-627(კ-05) 07 მარტი, 2006 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლალი ლაზარაშვილი;

ნუგზარ სხირტლაძე;

სხდომის მდივანი: ლანა ჭანტურია;

კასატორი (მოსარჩელე) _ თ. გ-ის კანონიერი წარმომადგენელი მ. შ-ი, რწმუნებული ნ. ლ-ი;

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) – საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო; წარმომადგენელი არ გამოცხადდა;

დავის საგანი – ადმინისტრაციული აქტის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა;

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 8 ივნისის გადაწყვეტილება;

საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების შესწავლის შედეგად

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა:

2005 წლის 15 თებერვალს თ. გ-ის კანონიერმა წარმომადგენელმა თე. გ-მა სარჩელი აღძრა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიაში საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მიმართ და მოითხოვა საქართველოს თავდაცვის მინისტროს 2004 წლის 29 დეკემბრის ¹405 ბრძანების პირველი პუნქტის მე-2 აბზაცის ბათილად ცნობა შემდეი საფუძვლით:

2004 წლის აგვისტოში თ. გ-ი ჩაირიცხა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს კადეტთა კორპუსში, 2004 წლის 29 ოქტომბერს თავდაცვის სამინისტროს კადეტთა კორპუსის ადმინისტრაციასა და თ. გ-ის კანონიერ წარმომადგენელს – მშობელს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება.

საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2004 წლის 29 დეკემბრის ¹405 ბრძანების პირველი პუნქტის მე-2 აბზაცით გაუქმდა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს კადეტთა კორპუსი, შტატი ¹........, 58 სამხედრო მოსამსახურისა და 42 სამოქალაქო პირის რიცხოვნობით.

თავდაცვის მინისტრის ბრძანება უკანონოა, არღვევს საქართველოს კონსტიტუციის 35-ე მუხლითა და ევროპული კონვენციით გამტკიცებულ და გარანტირებულ, ფუნდამენტურ _ განათლების უფლებას, ეწინააღმდეგება ,,ნორმატიული აქტების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-17 მუხლის მე-2, მე-3 პუნქტების, მე-18 მუხლის პირველი პუნქტისა და 44-ე მუხლის მოთხოვნებს, რადგან სადავო ბრძანებაში არ არის მითითებული ნორმატიული აქტი, რომლის საფუძველზეც გამოიცა იგი, ამასთან, არ არსებობს რაიმე სახის ნორმატიული აქტი, რომელიც საქართველოს თავდაცვის მინისტრს მიანიჭებდა უფლებას, გამოეცა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი. სადავო ბრძანების გამოცემისას ასევე დაირღვა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილები, რამდენადაც ამავე კოდექსის 95-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, მოსარჩელე, როგორც დაინტერესებული მხარე არ იყო მიწვეული ადმინისტრაციულ წარმოებაში მონაწილეობის მისაღებად, რითაც მათ არ მიეცათ საკუთარი მოსაზრების წარდგენის შესაძლებლობა. ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დარღვეულ იქნა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-13 მუხლის მოთხოვნები, რის გამოც ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა” და ,,დ” ქვეპუნქტების შესაბამისად, იგი ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი (ს.ფ. 1-3).

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 17 თებერვლის განჩინებით საქმეში ჩართულ იქნა არასრულწლოვანი თ. გ-ი (ს.ფ. 12-13).

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 8 ივნისის გადაწყვეტილებით თ. გ-ის კანონიერი წარმომადგენლის თე. გ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სასამართლო კოლეგიამ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ შეირაღებულ ძალებში მიმდინარე რეორგანიზაციასთან დაკავშირებით და კადრების მართვის სტრუქტურების დახვეწის მიზნით, 2004 წლის 29 დეკემბრის თავდაცვის მინისტრის ¹405 ბრძანების პირველი პუნქტის მე-2 აბზაცით, 2004 წლის 28 დეკემბრიდან, კადეტთა კორპუსში გაუქმდა საშტატო სტრუქტურები 58 სამხედრო სამსახურისა და 42 სამოქალაქო პირის რიცხოვნობით.

სასამართლო კოლეგიამ არ გაიზიარა მოსარჩელის წარმომადგენლის განმარტება, რომ სადავო ბრძანებით მოხდა საქართველოს კადეტთა კორპუსის ლიკვიდაცია, იმ მოტივით, რომ ბრძანებაში მითითებულია კადეტთა კორპუსსა და სხვა დაწესებულებებში საშტატო სტრუქტურების გაუქმებაზე და არა _ დაწესებულების ლიკვიდაციაზე.

სასამართლოს კოლეგიამ დაუშვებლად მიიჩნია სარჩელი და განმარტა, რომ გასაჩივრებული ბრძანება ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, პირდაპირ და უშუალო ზიანს არ აყენებს მოსარჩელის კანონიერ უფლებას, ან ინტერესს და არც უკანონოდ ზღუდავს მის უფლებას; სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა თე. გ-ის წარმომადგენელთა მოსაზრება, რომ მოსარჩელეს მოცემულ დავაში წარმოადგენდა თ. გ-ი, რადგან აღნიშნული სასარჩელო განცხადებიდან დასტურდებოდა, რომ მოსარჩელე იყო თე. გ-ი (ს.ფ. 76-81).

თბილისის საოლქო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს თ. გ-ის კანონიერმა წარმომადგენელმა Mმ. შ-მა და რწმუნებულმა ნ. ლ-მა და მოითხოვეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 8 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება, შემდეგი მოტივით:

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიამ გადაწყვეტილება მიიღო კანონის მოთხოვნათა დარღვევით, საქმეში არსებულ მტკიცებულებათა, საქმის ფაქტობრივ გარემოებათა გამოკვლევის გარეშე, სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მოთხოვნა, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა და 394-ე მუხლის ,,ე” პუნქტის შესაბამისად, გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.

K კასატორმა არ გაიზიარა სასამართლო კოლეგიის მოსაზრება, რომ სადავო ბრძანებით არ მომხდარა კადეტთა კორპუსის ლიკვიდაცია, რადგან დადასტურებულია, რომ კადეტთა კორპუსი რეალურად აღარ ფუნქციონირებს. ლიკვიდაციის ფაქტს ადასტურებს საქმეში წარმოდგენილი საქართველოს პრეზიდენტის 2005 წლის 16 თებერვლის ¹88 განკარგულება ,,კადეტთა კორპუსის ლიკვიდაციასთან დაკავშირებით განსახორციელებელ ღონისძიებათა შესახებ’’. ამასთან, წარმოდგენილი არ ყოფილა რაიმე დოკუმენტი, რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ ლიკვიდაცია არ განხორციელებულა.

K კასატორმა ასევე არ გაიზიარა სასამართლო კოლეგიის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ თ. გ-ი არ არის მოსარჩელე, რადგან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 198-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების მიხედვით, არასრულწლოვანი შვილების კანონიერი წარმომადგენლები არიან მშობლები, რომლებიც იცავენ მათ ინტერესებსა და კანონიერ უფლებებს მესამე პორებთან ურთიერთობაში, მათ შორის სასამართლოში (ს.ფ. 98-100).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობის, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების და საქმის სასამართლო განხილვის შედაგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ თ. გ-ის კანონიერი წარმომადგენლის მ. შ-ის და რწმუნებულის ნ. ლ-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 08 ივნისის გადაწყვეტილება და საქმე განსახილველად გადაეცეს თბილისის საქალაქო სასამრთლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სასამართლო კოლეგიის მიერ დარღვეულ იქნა მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლების მოთხოვნები, სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი და არასწორად შეუფარდა სადავო სამართალურთიერთობას სამართლის ნორმა. ამასთან, გადაწყვეტილება იურიდიულად იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ შეუძლებელია მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება. კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის შესაბამისად, დადგენილია, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში უნდა აღინიშნოს სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებანი, მტკიცებულებანი, რომელსაც ემყარება სასამართლოს დასკვნები, მოსაზრებანი, რომლებითაც სასამართლო უარყოფს ამა თუ იმ მტკიცებულებას, და კანონები, რომლებითაც ხელმძღვანელობს გადაწყვეტილების გამოტანისას, რასაც მოცემულ შემთხვევაში გასაჩივრებული განჩინება საერთოდ არ შეიცავს, უფრო მეტიც, სასამართლო კოლეგია გასაჩივრებულ განჩინებაში შემოიფარგლა მხოლოდ საკუთარი დასკვნის კონსტატაციით და საერთოდ არ იმსჯელა, თუ რა საფუძვლებით მივიდა იგი ამგვარ დასკვნამდე, კერძოდ, რა გარემოებების, მტკიცებულებებისა და სამართლებრივი საფუძვლის გამო მიიჩნია სარჩელი დაუშვებლად, რის გამოც მოსარჩელეს უარი უთხრა მის დაკმაყოფილებაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინება არ შეიცავს საპროცესო და მატერიალური სამართლის თითქმის არცერთ ნორმას, რომლის საფუძველზეც შესაძლებელი იქნებოდა განჩინების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სასამართლო კოლეგიამ გასაჩივრებული განჩინების მიღებისას გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 22-ე მუხლი, რომელიც განსაზღვრავს, რომ სარჩელი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის თაობაზე დასაშვებია იმ შემთხვევაში, თუკი მითითებული აქტი ან მისი ნაწილი პირდაპირ ან უშუალო ზიანს აყენებს მოსარჩელის კანონიერ უფლებას ან ინტერესს, ან უკანონოდ ზღუდავს მის უფლებას, რის გამოც სასამართლო კოლეგიამ მიიჩნია, რომ სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი პირდაპირ და უშუალო ზიანს არ აყენებდა მოსარჩელე თე. გ-ის კანონიერ უფლებასა და ინტერესს და მას სარჩელის დასაშვებობაზე უთხრა უარი. მაშინ, როცა სადავო სამართალურთიერთობაში მოსარჩელეს წარმოადგენდა არა თე. გ-ი, არამედ მისი შვილი თ. გ-ი. კერძოდ, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ თ. გ-ი _ დაბადებული 1989 წლის 27 დეკემბერს, სარჩელით სასამართლოსთვის მიმართვის მომენტისათვის იყო 15 წლის, რის გამოც ის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 81-ე მუხლის მე-3 მაწილის შესაბამისად წარმოადგენდა შეზღუდული ქმედუნარინობის მქონე პირს და რის გამოც მისი უფლებების დასაცავად სასამართლოს ამავე ნორმის შესაბამისად მიმართა თ. გ-ის მამამ _ თე. გ-მა. ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის 1198-ე მუხლის მე-3 ნაწილით დადგენილია, რომ მშობლები თავიანთი არასრულწლოვანი შვილების კანონიერი წარმომადგენლები არიან და განსაკუთრებულებული რწმუნებულების გარეშე შეუძლიათ გამოვიდნენ მათი უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების დასაცავად მესამე პირებთან ურთიერთობაში, მათ შორის სასამართლოში. ამასთან, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 74-ე მუხლის საფუძველზე, ადმინისტრაციულ წარმოებაში მონაწილე პირის ქმედუნარიანობის მიმართ დათქმას ახდენს სამოქალაქო კოდექსის მე-12-16 მუხლებზე.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ კონკრეტულ შემთხვევაში სასამართლო კოლეგიამ საქმის განხილვისას და გადაწყვეტისას არასწორად გამოიყენა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლი, ვინაიდან მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს წარმოადგენდა არა თ. გ-ი, არამედ _ თე. გ-ი, მით უფრო, რომ სარჩელი თე. გ-ის მიერ აღძრული იყო არა საკუთარი, არამედ, როგორც თ. გ-ის კანონიერი წარმომადგენლის მიერ.

Aამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინების მოტივაცია თე. გ-ის მოსარჩელედ მიჩნევისა და ამ მოტივით სარჩელის დაუშვებლად ცნობის ნაწილში სრულიად დაუსაბუთებელი და უსაფძვლოა და არ შეესაბამება მოქმედ კანონმდებლობას.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სასამართლო საქმის ხელახლა განხილვისას ვალდებულია საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26² მუხლის შესაბამისად განმწესრიგებელ სხდომაზე ხელახლა იმსჯელოს სარჩელის დასაშვებობის შესახებ და დაადგინოს მთელი რიგი გარემოებები, კერძოდ, რამდენად აკმაყოფილებს წარმოდგენილი სარჩელი ამავე კოდექსის 22-ე მუხლით გათვალისწინებულ დასაშვებობის პირობებს, ანუ მოსარჩელე თ. გ-ის რა სუბიექტური უფლება შეილახა სადავო აქტით, ასევე, აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლომ უნდა იმსჯელოს სახელმწიფო უფლებამოსილებაზე _ შექმნას, დააფუძნოს ან გააუქმოს გარკვეული ინსტიტუტები, რაც სახელმწიფოს დისკრეციულ უფლებამოსილებას განეკუთვნება, რომელთა შესახებ მიღებული გადაწყვეტილება რამდენად უშუალო და პირდაპირ ზიანს აყენებს მოსარჩელეს, ასევე, სასამართლომ უნდა იმსჯელოს მოსარჩელის უფლება შეილახა სადავო აქტით, თუ მოპასუხესთან დადებული ხელშეკრულების შეწყვეტის გამო, რომლის შეუსრულებლობის თაობაზე მოცემულ ეტაპზე სარჩელი წარმოდგენილი არ არის.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ თ. გ-ი საქმეში იყო ჩაბმული, რეალურად იგი სასამართლოში საქმის განხილვისას არცერთ სხდომაზე არ გამოცხადებულა და სადავო სამართალურთიერთობაზე მისი პოზიცია დაფიქსირებული არ ყოფილა, რის გამოც საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ დარღვეულ იქნა 1989 წლის 20 ნოემბრის (რატიფიცირებულია 1994 წლის 21 აპრილს) ,,ბავშვის უფლებათა კონვენციის” 1-ლი და მე-12 მუხლებით აღიარებული ბავშვის (არასრულწლოვანის) უფლება – თავისუფლად გამოთქვას თავისი შეხედულებები ნებისმიერ საკითხზე, რომელიც მას ეხება, რამდენადაც მითითებული ნორმების შესაბამისად, “..ბავშვს ეძლევა შესაძლებლობა მოუსმინონ სასამართლო... წესით ნებისმიერი საქმის განხილვისას, რომელიც მას ეხება, როგორც უშუალოდ, ასევე წარმომადგენლის მეშვეობით...” ამასთან, დადგენილია, რომ მის შეხედულებებს სათანადო ყურადღება ეთმობა მისი ასაკისა და სიმწიფის შესაბამისად.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლო საქმის განხილვისას ვალდებულია უზრუნველყოს არასრულწლოვნის (ბავშვის) კონვენციით აღიარებული და გარანტირებული ზემოაღნიშნული უფლება და აღნიშნული წესით იმსჯელოს სადავო საკითხზე, კერძოდ, სასამართლო სხდომაზე გამოიძახოს და მოუსმინოს მოსარჩელე თ. გ-ს, როგორც საკუთარი უფლებების მთავარ სუბიექტს და მაქსიმალურად მიიღოს მხედველობაში მისი ნების გამოხატულება სადავო სამართალურთიერთობასთან მიმართებაში.

Yყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მიღებისას საქმის გარემოებები დადგენილ იქნა საპროცესო ნორმების დარღვევით და სათანადოდ არ იქნა გამოკვლეული ამ გარემოებებთან დაკავშირებული მტკიცებულებები, რის გამოც საკასაციო სასამართლო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის შესაბამისად შეუძლებლად მიიჩნევს საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებას. ამდენად, თვლის, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმე სარჩელის დასაშვებობის სტადიიდან ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა რა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის I, 26¹.3, სამოქალაქო საპროცესო კოდესის 257-ე, 372-ე, 390-ე, 399-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. თ. გ-ის კანონიერი წარმომადგენლის მ. შ-ისა და რწმუნებულის ნ. ლ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და

საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 8 ივნისის გადაწყვეტილება;

3. საქმე განსახილველად გადაეცეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს

ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.