გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ ბს-1051-633(კ-05) 11 აპრილი, 2006წ.‚ ქ.თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ნ. წკეპლაძე (თავმჯდომარე),

ლ. ლაზარაშვილი (მომხსენებელი),

ნ. სხირტლაძე

დავის საგანი: მამობის დადგენის ჩანაწერის ბათილად ცნობა, დაბადების მოწმობაში ცვლილების შეტანა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2002წ. 21 მარტს თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართეს გ. ჯ-მ, ხ. ჯ-მ და ლ. ჯ-მ (გ-მა) მოპასუხეების _ გ. ჯ-ის (კანონიერი წარმომადგენელი მ. ბ-ი) და თბილისის სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის მთაწმინდის რაიონის ¹5 განყოფილების მიმართ. მოსარჩელეებმა მოითხოვეს:

ა. მოპასუხე გ. ჯ-ის მიმართ მამობის დადგენის შესახებ სააქტო ჩანაწერის ბათილად ცნობა;

ბ. მოპასუხე გ. ჯ-ის დაბადების სააქტო ჩანაწერსა და დაბადების მოწმობაში ცვლილების შეტანა;

მოსარჩელეთა მოთხოვნის საფუძვლები მდგომარეობდა შემდეგში:

მოსარჩელეები იყვნენ პ. ო-ის ძე ჯ-ის პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრეები. პ. ჯ-ი გარდაიცვალა 2001წ. 20 აპრილს. 2001წ. ოქტომბერში მოსარჩელეებმა განცხადებით მიმართეს თბილისის ¹1 სანოტარო კანტორის ნოტარიუს ლ. ქ-ს და მოითხოვეს პ. ჯ-ის სამკვიდრო ქონებაზე მემკვიდრეობის მოწმობის გაცემა, რა დროსაც აღმოჩნდა, რომ იმავე ნოტარიუსისათვის მიემართა მოპასუხე გ. ჯ-ის კანონიერ წარმომადგენელ მ. ბ-ს ო. პ.ს ძე ჯ-ის დანაშთი ქონებიდან კუთვნილი წილის მოთხოვნით. ო. ჯ-ი იყო პ. ჯ-ის მამა. იგი გარდაიცვალა 1994 წელს. პ. ჯ-ს მ. ბ-თან არარეგისტრირებული ქორწინებიდან ჰყავდა შვილი, გ. ჯ-ი, დაბადებული 1990წ. 29 ოქტომბერს. 1994წ. 22 ივნისამდე ბავშვი იწერებოდა დედის გვარზე. 1994წ. 21 ივნისს ქ. თბილისის მთაწმინდის რაიონის მმაჩის განყოფილებას განცხადებით მიმართა მ. ბ-მა, მამის _ პ. ჯ-ის გვარზე ბავშვის გატარების მოთხოვნით. მმაჩის განყოფილებაში ასევე წარდგენილი იყო პ. ჯ-ის სახელით შესრულებული განცხადება, რომელიც არ იყო რეგისტრირებული და არ გააჩნდა სარეზოლუციო წარწერა. ამასთან, მამობის დადგენის სააქტო ჩანაწერის პირველი ეგზემპლარი არ შეიცავდა მამის _ პ. ჯ-ის პასპორტის რეკვიზიტებს. ამდენად, გაურკვეველი იყო, მიმართა თუ არა მმაჩის განყოფილებას მამობის დადგენის მოთხოვნით პ. ჯ-მ. მოსარჩელეთა მოსაზრებით, მმაჩის განყოფილებას უფლება არ ჰქონდა, შეესრულებინა ჩანაწერები იმ პიროვნების დადგენის გარეშე, ვინც განცხადებით მიმართა მამობის ფაქტის დადგენის მოთხოვნით. მოპასუხის წარმომადგენლისა და მმაჩის განყოფილების ამგვარი ქმედებით შეილახა მათი უფლებები და კანონიერი ინტერესი, დაირღვა საქართველოს სსრ საქორწინო და საოჯახო კოდექსის 51-ე, 53-ე, 190-ე მუხლების, «საქართველოს სსრ რესპუბლიკაში მოქალაქეობრივი მდგომარეობის აქტების რეგისტრაციის შესახებ» ინსტრუქციის პირველი თავის მე-4 პუნქტის «ა» ქვეპუნქტის მოთხოვნები (ს.ფ. 5-8).

მოპასუხეებმა _ სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ¹5 განყოფილებამ და გ. ჯ-ის კანონიერმა წარმომადგენელმა მ. ბ-მა სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ სკ-ის 1191-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მხოლოდ ბავშვის დედად ან მამად ჩაწერილ პირს ჰქონდა უფლება, სადავო გაეხადა ჩანაწერი ერთი წლის განმავლობაში, იმ დროიდან, როდესაც მისთვის ცნობილი გახდა ჩანაწერი. მოპასუხეები მიუთითებდნენ, რომ მოსარჩელეები არ წარმოადგენდნენ აღნიშნული დავის აღძვრაზე უფლებამოსილ პირებს და სასამართლოს ისინი არასათანადო მოსარჩელეებად უნდა ეცნო.

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 16 აგვისტოს გადაწყვეტილებით გ. ჯ-ის, ხ. ჯ-ის და ლ. გ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება დაეფუძნა შემდეგ მოტივებს:

რაიონულმა სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ 1994წ. 21 ივნისს მ. ბ-ისა და პ. ჯ-ის განცხადებების საფუძველზე ¹148 მამობის დადგენის სააქტო ჩანაწერით დადგინდა, რომ მ. ბ-ის შვილის მამად უნდა ჩათვლილიყო პ. ჯ-ი და ბავშვს მინიჭებოდა მამის გვარი. აღნიშნული ჩანაწერის საფუძველზე გ. ჯ-ის (უმცროსის) დაბადების სააქტო ჩანაწერში შევიდა ცვლილება და გაიცა ახალი დაბადების მოწმობა. 2002წ. 16 აგვისტოს სასამართლო სხდომაზე გ. ჯ-ის (უმცროსის) კანონიერმა წარმომადგენელმა შუამდგომლობით მიმართა სასამართლოს და ითხოვა გ. ჯ-ის, ხ. ჯ-ისა და ლ. გ-ის არასათანადო მოსარჩელეებად ცნობა. რაიონული სასამართლოს განმარტებით, სკ-ის 1191-ე მუხლით განსაზღვრული იყო პირთა წრე, რომელთაც შეეძლოთ სადავოდ გაეხადათ ჩანაწერი დაბადების ჩაწერის წიგნში. აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, სასამართლომ მოცემულ საქმეზე არასათანადო მოსარჩელეებად ცნო გ. ჯ-ი, ხ. ჯ-ი და ლ. გ-ი. გარდა ამისა, სასამართლოს განმარტებით, 1994წ. ¹148 მამობის დადგენის სააქტო ჩანაწერი წარმოადგენდა აღმჭურველ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს, რომლის საფუძველზეც შეტანილ იქნა ცვლილება გ. ჯ-ის (უმცროსის) დაბადების სააქტო ჩანაწერში და გაიცა ახალი დაბადების მოწმობა, რაც უდავოდ მოწმობდა, რომ სადავო აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის საფუძველზე განხორციელდა იურიდიული მნიშვნელობის ქმედება. ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, აღნიშნული აქტის, როგორც ამ კოდექსის ამოქმედებამდე გამოცემული აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა არ დაიშვებოდ.

რაიონული სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ხ. ჯ-მ, გ. ჯ-მ და ლ. გ-მა, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება.

აპელანტთა განმარტებით, სკ-ის 1191-ე მუხლი განსაზღვრავდა დაბადების ჩაწერის წიგნში დაქორწინებული მშობლების ჩაწერის და დაბადების სააქტო ჩანაწერის გასაჩივრების წესს. უდავოდ ცნობილი ფაქტი იყო, რომ გ. ჯ-ი (უმცროსი) დაიბადა ... წელს დაუქორწინებელი მშობლებისაგან და მამობის ფაქტი დადგინდა მისი დაბადებიდან 4 წლის შემდეგ. შესაბამისად, სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სსკ-ის 84-ე მუხლი. ასევე არასწორი იყო სასამართლოს მიერ ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის გამოყენება, ვინაიდან მამობის დადგენის სააქტო ჩანაწერის საფუძველზე დაბადების სააქტო ჩანაწერებში ცვლილებების შეტანა და ახალი დაბადების მოწმობის გაცემა არ შეიძლებოდა ჩათვლილიყო იურიდიული მნიშვნელობის ქმედებად.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2002წ. 10 დეკემბრის განჩინებით გ. ჯ-ის, ხ. ჯ-ის, ლ. გ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 16 აგვისტოს გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს მოსაზრება 1994წ. 21 ივნისის ¹148 მამობის დადგენის სააქტო ჩანაწერის აღმჭურველ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტად მიჩნევის თაობაზე და მიიჩნია, რომ აღნიშნული აქტის საფუძველზე განხორციელდა იურიდიული მნიშვნელობის ქმედება, კერძოდ, შეტანილ იქნა ცვლილება გ. ჯ-ის დაბადების სააქტო ჩანაწერში და გაიცა ახალი დაბადების მოწმობა. სააპელაციო სასამართლო არ დაეთანხმა რაიონული სასამართლოს მოსაზრებას ლ. გ-ის, გ. და ხ. ჯ-ების არასათანადო მოსარჩელედ მიჩნევის თაობაზე და მიუთითა, რომ სკ-ის 1191-ე მუხლი განსაზღვრავდა იმ პირთა წრეს, რომლებსაც უფლება ჰქონდათ სადავო გაეხადათ დაბადების აქტში განხორციელებული ჩანაწერი, მაგრამ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე ისინი წარმოადგენდნენ სათანადო მოსარჩელეებს, რადგან სადავო ჩანაწერით შესაძლებელი იყო ზიანი მისდგომოდა მათ კანონიერ უფლებას ან ინტერესს.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ლ. გ-მა, ხ. ჯ-მ და გ. ჯ-მ, რომლითაც ითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის განსჯად _ სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატისათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება.

კასატორთა მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ სკ-ის 1507-ე მუხლის მოთხოვნათა იგნორირებით გამოიყენა აღნიშნული კოდექსის ნორმები, ნაცვლად იმ დროს მოქმედი საქართველოს საქორწინო და საოჯახო კოდექსის შესაბამისი ნორმებისა. კასატორებმა მიიჩნიეს, რომ საქმე განიხილა არაგანსჯადმა სასამართლომ, ვინაიდან სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანო არ ეწეოდა ადმინისტრაციული აქტების მიღებას, ის ახორციელებდა სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2003წ. 12 ივნისის განჩინებით გ. ჯ-ის, ხ. ჯ-ის და ლ. გ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2002წ. 10 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს შემდეგი მოსაზრებით:

საკასაციო სასამართლომ არ გაიზიარა კასატორთა მოსაზრება საქმის არაგანსჯადი სასამართლოს მიერ განხილვის შესახებ და აღნიშნა, რომ სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანო (ყოფილი მმაჩი) ახორციელებდა სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციას – როგორიც იყო მოქალაქეთა სამოქალაქო და საოჯახო სამართლებრივი სტატუსის განსაზღვრისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტები, რომლებიც ექვემდებარებოდა სახელმწიფო სახელით სავალდებულო რეგისტრაციას და წარმოადგენდა მოქალაქეთა უფლება-მოვალეობების წარმოშობის შეცვლის ან შეწყვეტის საფუძველს. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეები სარჩელის საფუძვლად მიუთითებდნენ ადმინისტრაციული ორგანოს (საროს) მიერ იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობის დარღვევით განხორციელებულ რეგისტრაციაზე და ამ საფუძვლით ითხოვდნენ მამობის დადგენის აქტის ბათილად ცნობას, რაც ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მეორე მუხლის მე-2 პუნქტის «ა» ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ ადმინისტრაციულ სარჩელს წარმოადგენდა. ამიტომ არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო კასატორთა მოთხოვნა საქმის სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატისათვის გადაცემის თაობაზე. საკასაციო სასამართლოს მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ სკ-ის 1507-ე მუხლის პირველი და მეორე პუნქტების მოთხოვნათა დარღვევით 1997 წელს წარმოშობილი ურთიერთობების მოსაწესრიგებლად გამოიყენა 1991წ. სკ-ის 1191-ე მუხლი, ნაცვლად საქორწინო და საოჯახო კოდექსის შესაბამისი ნორმებისა. საკასაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ არასწორად იქნა მიჩნეული მამად ცნობის სააქტო ჩანაწერი აღმჭურველ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტად და, შესაბამისად, არასწორად იქნა გამოყენებული ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილი. სააპელაციო სასამართლომ ნორმის არასწორად განმარტებისა და გამოყენების შედეგად, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე მიიღო გადაწყვეტილება და არ შეამოწმა მოთხოვნის საფუძვლიანობა. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, საქმის ფაქტობრივი გარემოებები გამოკვლევასა და შემოწმებას მოითხოვდა, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოს იმ დროს მოქმედი საქორწინო და საოჯახო კოდექსის 51-ე მუხლის შესაბამისად უნდა გამოერკვია, მამობის ფაქტის დადგენისას იყო თუ არა წარდგენილი მშობელთა ერთობლივი განცხადება და როდის იყო ასეთი წარდგენილი. ასევე გასარკვევი იყო, ¹148 მოწმობის დადგენის აქტზე პ. ჯ-ის სახელით შესრულებული ხელის მოწერა ეკუთვნოდა თუ არა ამ უკანასკნელს და რატომ არ იყო მითითებული მისი პასპორტის მონაცემები.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2005წ. 1 ივნისის გადაწყვეტილებით ლ. გ-ის, ხ. ჯ-ის და გ. ჯ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 16 აგვისტოს გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ლ. გ-ის, ხ. ჯ-ის და გ. ჯ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების მოტივები მდგომარეობს შემდეგში:

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს საქორწინო და საოჯახო კოდექსის 190-ე მუხლის და «საქართველოს რესპუბლიკაში მოქალაქეობრივი მდგომარეობის აქტების რეგისტრაციის წესის შესახებ» ინსტრუქციის 97-ე მუხლის თანახმად, მამობის დადგენის რეგისტრაცია ხდებოდა მშობლების ერთობლივი განცხადების ან სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე. საქართველოს საქორწინო და საოჯახო კოდექსის 51-ე მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, შვილის წარმოშობა ერთმანეთთან დაუქორწინებელი მშობლებისგან დგინდებოდა მოქალაქეობრივი მდგომარეობის აქტების ჩამწერ სახელმწიფო ორგანოში მშობლების მიერ ერთობლივი განცხადების შეტანით. საქმეში წარმოდგენილ შინაგან საქმეთა სამინისტროს საექსპერტო-კრიმინალისტიკური მთავარი სამმართველოს 2004წ. 28 ნოემბრის ¹478 გრაფიკული ექსპერტიზის დასკვნით დგინდებოდა, რომ 1994წ. 21 ივნისის მამობის დადგენის აქტში არსებული ხელმოწერა შესრულებული იყო პ. ჯ-ის მიერ. შესაბამისად, მოსარჩელეთა მოთხოვნა მამობის დადგენის შესახებ სააქტო ჩანაწერის ბათილად ცნობის თაობაზე უსაფუძვლო იყო. საქორწინო და საოჯახო კოდექსის 56-ე მუხლის თანახმად, შვილის გვარი განისაზღვრებოდა მშობლების გვარის მიხედვით, შვილს მიეკუთვნებოდა დედის ან მამის გვარი. ამდენად, ასევე უსაფუძვლო იყო მოსარჩელეთა მოთხოვნა გ. ჯ-ის დაბადების სააქტო ჩანაწერის ბათილად ცნობის და მასში ცვლილებების შეტანის შესახებ, რამდენადაც მას მიკუთვნებული ჰქონდა მამის, პ. ჯ-ის გვარი.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ლ. გ-მა, გ. ჯ-მ და ხ. ჯ-მ. კასატორებმა მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოსათვის დაბრუნება.

კასატორის განმარტებით, საქართველოს სსრ საქორწინო და საოჯახო კოდექსის 51-ე მუხლის თანახმად, შვილის წარმოშობა დაუქორწინებელი მშობლებისაგან დგინდებოდა მოქალაქეობრივი მდგომარეობის ჩამწერ სახელმწიფო ორგანოში მშობლების მიერ ერთობლივი განცხადების შეტანით. საქმეში არსებული მასალებით ნათლად ჩანდა, რომ განცხადება არ იყო ერთობლივი. მ. ბ-ის მიერ დაწერილი განცხადების ნომერი იყო 147, ხოლო მამობის დადგენის სააქტო ჩანაწერს მინიჭებული ჰქონდა ნომერი 148. განცხადება დათარიღებული იყო 21 ივნისით. განცხადების შესვლის თარიღად მითითებული იყო 1994წ. 24 ივნისი, ხოლო დაბადების მოწმობის გაცემა მოხდა 1994წ. 22 ივნისს. გარდა ამისა, კასატორის მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში არ იყო წარდგენილი პირადობის მოწმობა, ე.ი. პიროვნება არ იყო დადგენილი. მართალია, სასამართლომ დააკმაყოფილა მათი მოთხოვნა გრაფიკული ექსპერტიზის დანიშვნის თაობაზე, მაგრამ ექსპერტიზას არ გადაეგზავნა სასამართლოში არსებული განცხადების დედანი. სსკ-ის 102-ე მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად დადასტურებას ექვემდებარებოდა გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლებოდა დადასტურებულიყო სხვა სახის მტკიცებულებებით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოს ექსპერტიზის დასკვნის გარეშე, მხოლოდ მხარეთა ახსნა-განმარტებებით არ შეიძლებოდა დაედგინა, რომ განცხადება წარდგენილი იყო პ. ჯ-ის მიერ. საქმეს ერთოდა შინაგან საქმეთა სამინისტროს საექსპერტო-კრიმინალისტიკური მთავარი სამმართველოს 2004წ. 28 ნოემბრის ¹478 ექსპერტიზის დასკვნა, რომელშიც მითითებული იყო, რომ ერთი ხელმოწერა ეკუთვნოდა პ. ჯ-ს, ხოლო მეორე ვერ დგინდებოდა. სასამართლომ არ დაასაბუთა, თუ რატომ გაიზიარა ერთი ხელმოწერა და რატომ უარყო მეორე. ამასთან, სასამართლომ არ შეაფასა მტკიცებულებები ერთობლიობაში, კერძოდ, მამობის დადგენის სააქტო ჩანაწერი შევსებული იყო სხვადასხვა ხელით, არ იყო დადგენილი პიროვნება, არ არსებობდა პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტი, მამობა დადგენილი იყო ბავშვის დაბადებიდან ოთხიწ. შემდეგ და სხვ. გარდა ამისა, კასატორის მითითებით, ქ. თბილისის სამოქალაქო ატების რეგისტრაციის ¹5 განყოფილების გამგის შეპასუხებით და ახსნა-განმარტებით დასტურდებოდა, რომ მ. ბ-ს ამ განყოფილების ინსპექტორის მოვალეობის შემსრულებელთან ჰქონდა მეგობრული ურთიერთობა. ეს უკანასკნელი ინსპექტორის თანამდებობაზე დანიშნული იყო დროებით, 1993წ. იანვრიდან 1995წ. ოქტომბრამდე. სწორედ ამ პერიოდში მოხდა მამობის დადგენა. ყოველივე ზემოაღნიშნულ საკითხებზე კი ყურადღება არ გაუმახვილებია სააპელაციო სასამართლოს.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების გამოკვლევის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის შედეგად მიიჩნევს, რომ ხ., გ. და ლ. ჯ-ების საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2005წ. 1 ივნისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად გადაეცეს თბილისის საპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გამოტანილია საქმის ფაქტობრივი გარემოებების სრულყოფილი გამოკვლევისა და შესწავლის გარეშე, ამ თვალსაზრისით კასატორების მიერ წამოყენებულია დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია და სსკ-ის 394-ე მუხლის «ე» ქვეპუნქტის თანახმად, არსებობს გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი.

მოცემულ შემთხვევაში სადავოა, მიმართა თუ არა მმაჩის განყოფილებას მამად აღიარების მოთხოვნით ნამდვილად პ. ჯ-მ და შესაბამისად, საქმეში არსებულ მისი სახელით შეტანილ განცხადებასა და მამობის დადგენის აქტში დაფიქსირებული ნება გამოვლენილია თუ არა მის მიერ. სადავო პერიოდში მოქმედი საქორწინო და საოჯახო კოდექსის 51-ე მუხლის პირველი ნაწილი ერთმანეთთან დაუქორწინებელი მშობლებისაგან შვილის წარმოშობის დასადგენად განმსაზღვრელად მიიჩნევდა მოქალაქეობრივი მდგომარეობის აქტების ჩამწერ სახელმწიფო ორგანოში მშობლების მიერ ერთობლივი განცხადების შეტანას. იმ პირობებში, როდესაც საქმეზე არ არის დადგენილი, 1994წ. 21 ივნისის განცხადება ნამდვილად შესრულებულია თუ არა პ. ჯ-ის მიერ, ამასთან, მამობის დადგენის აქტის შესაბამის გრაფაში არ არის მითითებული პ. ჯ-ის პიროვნების დამადასტურებელი საბუთის მონაცემები და ამდენად, მმაჩის ორგანოს მიერ არ არის დადგენილი განმცხადებლის (მამის) პიროვნება ნების გამოვლენის მომენტში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა აქვს მამობის დადგენის შესახებ განცხადებასა და მამობის დადგენის აქტზე პ. ჯ-ის ხელის მოწერის არსებობა-არარსებობის საკითხის ზუსტად გარკვევას და ამ თვალსაზრისით საქმის მასალების ერთობლიობაში შეფასებას.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორთა მოსაზრებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალების სრულყოფილი გამოკვლევისა და ანალიზის საფუძველზე არ გადაწყვიტა სადავო საკითხი. სააპელაციო სასამართლომ 2004წ. 27 ივლისის განჩინებით დანიშნა კალიგრაფიული ექსპერტიზა, საკითხის გამოსარკვევად, პ. ჯ-ის პირადობის მოწმობასა და პასპორტზე ხელნაწერები, ასევე მამობის დადგენის 1994წ. 21 ივნისის ¹148 აქტსა და 1994წ. 21 ივნისის განცხადებაზე ხელნაწერი ტექსტი და ხელმოწერა ეკუთვნოდა თუ არა ერთსა და იმავე პიროვნებას. შინაგან საქმეთა სამინისტროს საექსპერტო-კრიმინალისტიკური მთავარი სამმართველოს 2004წ. 22 ოქტომბრის წერილით სააპელაციო სასამართლოს ეთხოვა, ექსპერტიზის ჩასატარებლად წარმოდგენილი ყოფილიყო განცხადებისა და მამობის დადგენის აქტის დედნები, ვინაიდან ექსპერტიზის ჩასატარებლად გაგზავნილი იყო დოკუმენტების ქსეროასლები და შეუძლებელი იყო მათი შედარებითი გამოკვლევა იდენტიფიცირების მიზნით. აღნიშნულ მიმართვასთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლოს 2004წ. 5 ნოემბრის განჩინებით თბილისის ¹5 საროს დაევალა 1994წ. 21 ივნისის ¹148 მამობის დადგენის აქტის დედნის გამოგზავნა. რაც შეეხება 1994წ. 21 ივნისის განცხადების დედანს, იგი სააპელაციო სასამართლოს არ გამოუთხოვია და საექსპერტო დაწესებულებისათვის არ გაუგზავნია. შინაგან საქმეთა სამინისტროს საექსპერტო-კრიმინალისტიკური მთავარი სამმართველოს ექსპერტის 2004წ. 28 დეკემბრის დასკვნაში მიეთითა, რომ 1994წ. 21 ივნისით დათარიღებულ განცხადებაზე არსებული ხელნაწერი და ხელმოწერა არ გამოკვლეულა იმის გამო, რომ დოკუმენტი მთლიანად წარმოადგენდა ქსეროასლს და შეუძლებელი იყო მისი შემდგომი შედარებითი გამოკვლევის ჩატარება პიროვნების იდენტიფიკაციის მიზნით. ექსპერტიზის ამავე დასკვნით დადგინდა, რომ მამობის დადგენის აქტის ჩანაწერზე გრაფაში «მამის ხელის მოწერა» არსებული ხელმოწერა ასოითი ჩანაწერის სახით და ნიმუშის სახით შესრულებული იყო ერთი და იმავე პირის მიერ, თუმცა იქვე მიეთითა, რომ ამავე დოკუმენტზე არსებული ხელმოწერა გრაფაში: «მამა» არ გამოკვლეულა გრაფიკული მასალის სიმცირისა და მარტივი აგებულების გამო. ასეთ ვითარებაში, როდესაც სააპელაციო სასამართლოს მიერ, მიუხედავად 1994წ. 21 ივნისის განცხადებაზე ექსპერტიზის დანიშვნისა, არ ყოფილა გამოთხოვილი და საექსპერტო დაწესებულებისათვის გაგზავნილი აღნიშნული განცხადების დედანი, რის გარეშეც შეუძლებელი იყო ექსპერტიზის ჩატარება და რომლის გამოკვლევაც მნიშვნელოვანი იყო სადავო საკითხზე ფაქტობრივი გარემოებების სრულყოფილად დასადგენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს საქმე განხილული აქვს არასრულად, არაკომპეტენტურად, საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამორკვევის გარეშე.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსკ-ის 105-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა, სასამართლო მტკიცებულებებს აფასებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს სასამართლო სხდომაზე მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას და მხოლოდ ამის შედეგად შეიძლება გამოტანილ იქნეს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. სსკ-ის 172-ე მუხლის მოთხოვნიდან გამომდინარე, ექსპერტიზის დასკვნა ასევე არ არის სავალდებულო ძალის მქონე სასამართლოსათვის, იგი შეფასებას ექვემდებარება სასამართლოს შინაგანი რწმენით, მხოლოდ საქმის დანარჩენ მასალებთან ერთობლიობაში. სადავო პერიოდში მოქმედი საქორწინო და საოჯახო კოდექსის 51-ე მუხლის პირველი ნაწილი ითვალისწინებდა მშობლების მიერ განცხადების ერთად შეტანის აუცილებლობას მამობის დადგენისათვის, ამიტომ საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ექსპერტიზის დასკვნა, რომ მამობის დადგენის აქტის ჩანაწერზე გრაფაში «მამის ხელის მოწერა» არსებული ხელმოწერა ასოითი ჩანაწერის სახით და ნიმუშის სახით შესრულებული იყო ერთი და იმავე პირის მიერ, არ წარმოადგენდა საკმარის გარემოებას სასამართლოსათვის შინაგანი რწმენის შესაქმნელად და არ გამორიცხავდა საქმის გარემოებების სრულყოფილად, ერთიანობაში გამოკვლევისა და შეფასების აუცილებლობას.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ აუცილებელია ექსპერტიზის საფუძველზე დადგინდეს, არის თუ არა განცხადება შეტანილი ნამდვილად პ. ჯ-ის მიერ, კერძოდ, აღნიშნული განცხადება დაწერილი და ხელმოწერილია თუ არა მისი ხელით და ამ საკითხთან ერთობლიობაში შეფასდეს საქმეში არსებული ექსპერტიზის დასკვნა.

საკასაციო სასამართლო ასევე იზიარებს კასატორების მითითებას მ. ბ-ის განცხადების, მამობის დადგენის აქტის, მითითებულ განცხადებაზე დასმული სარეგისტრაციო შტამპის თარიღების, ასევე სარეგისატრაციო ნომრების შეუსაბამობის თაობაზე. მ. ბ-ის, ისევე როგორც პ. ჯ-ის განცხადება ბავშვის მამის გვარზე რეგისტრაციის შესახებ შესრულებულია 1994წ. 21 ივნისის რიცხვით. ამასთან, საქმეში არსებულ მ. ბ-ის აღნიშნულ განცხადებაზე სარეზოლუციო წარწერა ნომრით 147 შესრულებულია ამავე 1994წ. 21 ივნისის თარიღით, რეგისტრაციის შტამპზე განცხადების რეგისტრაციის თარიღად მითითებულია 1994წ. 24 ივნისი, ხოლო პ. ჯ-ის განცხადებაზე არ არის აღნიშნული არც სარეზოლუციო წარწერა და არც რეგისტრაციის შტამპი. მამობის დადგენის აქტის ნომრად მითითებულია 148. სააპელაციო სასამართლოს ყურადღება არ მიუქცევია აღნიშნულ შეუსაბამობებზე და არ გამოურკვევია, იყო თუ არა რეგისტრირებული მმაჩის ორგანოს სარეგისტრაციო ჟურნალში აღნიშნული განცხადებები, რა თარიღით და რა ნომრით, აუცილებელი იყო თუ არა აღნიშნული განცხადებებისა და მამობის დადგენის აქტის ნომრების იდენტურობა და აღნიშნული ახდენს თუ არა გავლენას ამ დოკუმენტების ნამდვილობაზე.

საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ ექსპერტიზისათვის სათანადო შედარებითი კვლევითი ნიმუშების წარდგენის გზით უნდა გამოარკვიოს, არის თუ არა 1994წ. 21 ივნისის განცხადების ტექსტი და მასზე ხელმოწერა შესრულებული პ. ჯ-ის მიერ, კიდევ ერთხელ უნდა გამოარკვიოს, შესაძლებელია თუ არა მამობის დადგენის აქტზე გრაფაში «მამა» პ. ჯ-ის ხელმოწერის თაობაზე შედარებითი კვლევის ჩატარება, დაადგინოს, არის თუ არა პ. ჯ-ისა და მ. ბ-ის განცხადებები რეგისტრირებული და რა ნომრით მმაჩის ორგანოს განცხადებების რეგისტრაციის ჟურნალში და შეტანილია თუ არა მშობელთა მიერ ერთობლივი განცხადება. სააპელაციო სასამართლომ ყველა ამ საკითხის გამორკვევის შედეგის საქმის მასალებთან ერთობლიობაში შეფასების საფუძველზე უნდა გამოიტანოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსკ-ის 412-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საპროცესო სკ-ის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ხ., გ. და ლ. ჯ-ების საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2005წ. 1 ივნისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად გადაეცეს თბილისის საპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას;

3. სასამართლო ხარჯების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების გამოტანისას;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.