ას-586-893-09 15 ივლისი, 2009წ.

თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მიხეილ გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

ლალი ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნუნუ კვანტალიანი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კერძო საჩივრის ავტორები (მოსარჩელეები) _ რ. და ი. კ-ები

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) _ სს „ .. ..“

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 14 მაისის განჩინება

დავის საგანი _ დივიდენდების მიღება ბანკის საწესდებო კაპიტალში შეტანილი რუსული მანეთების გაანგარიშებით, მეპაიედ აღდგენა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2006 წლის 18 აგვისტოს რ. და ი. კ-ებმა სასარჩელო განცხადებით მიმართეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს მოპასუხე “... ბანკის” წინააღმდეგ და მოითხოვეს დადგენილიყო, რა თანხა იქნა გადატანილი ანაბრებიდან საპაიო ბანკის საწესდებო კაპიტალში და დავალებოდა მოპასუხეს, როგორც საპაიო ბანკის უფლებამონაცვლეს, მათთვის ზიანის ანაზღაურება.

მოსარჩელეები მიუთითებდნენ, რომ 1994 წლის მაისისათვის შემნახველ სალაროში ჰქონდათ გარკვეული რაოდენობის თანხა: რ. კ-ს _ ნაშთი 462168, მათ შორის, 128061 მანეთი და 334107 კუპონი; ი. კ-ს _ ნაშთი 241023, მათ შორის, 169068 მანეთი და 71955 კუპონი.

საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო კომერციული შემნახველი ბანკის სახელმწიფო საპაიო-კომერციულ შემნახველ ბანკად გარდაქმნასთან დაკავშირებით მოსარჩელეებს მიატანინეს მეანაბრის შემნახველი სალაროს წიგნაკი და პასპორტი და საწესდებო კაპიტალში გადაიტანეს რ. კ-ის ანგარიშიდან 128061 მანეთი და ი. კ-ის ანგარიშიდან _ 169068 მანეთი. გადატანილი მანეთები დააფიქსირეს კუპონებში შეფარდებით 1:1.

1995 წელს, როდესაც საპაიო კომერციული ბანკის ნაცვლად შეიქმნა „... ბანკი“, კუპონები შეაფარდეს 814000-თან, ანუ მაშინდელ კურსზე კუპონისა დოლართან და გაანულეს.

სარჩელში მითითებულია, რომ მოსარჩელეებმა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით 2000 წელს მიმართეს სასამართლოს ი. ჩ-ის მიმართ, რაც უზენაესი სასამართლოს 2003 წლის 2 მაისის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა იმ მოტივით, რომ მოთხოვნა აღძრული უნდა ყოფილიყო ბანკის მიმართ. სარჩელი მოპასუხე ... ბანკის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2005 წლის 27 მაისის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა.

მოსარჩელეებმა განმარტეს, რომ მოცემულ საკითხთან დაკავშირებით მოიპოვეს ახალი გარემოებები, კერძოდ, 1994 წლის 25 მარტის სახელმწიფო მეთაურის ¹85 ბრძანება, აგრეთვე საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1994 წლის 12 აპრილის ¹36 ბრძანებით დამტკიცებული „წესები“, რომლის მე-8 პუნქტის თანახმად, მეანაბრეს, რომელმაც სურვილი გამოთქვა, გახდეს საპაიო კომერციული შემნახველი ბანკის მეპაიე, საწესდებო კაპიტალში გადარიცხული თანხის დივიდენდები მიეცემა ბანკის რეგისტრაციაში გატარების დღიდან და წელიწადში ერთხელ.

მოსარჩელეებმა აღნიშნეს, რომ დაუშვებელი იყო ფიზიკური და იურიდიული პირის ანგარიშისა და ანაბრის ერთმანეთთან გაიგივება, რადგან კანონმდებლობა მათ განსხვავებულ განმარტებებს იცნობდა (ს.ფ. 2-5, ტ.IV).

2007 წლის 18 ივლისს რ. კ-მ დაზუსტებული სასარჩელო განცხადებით მიმართა სასამართლოს, როგორც ვ. კ-ის უფლებამონაცვლემ და მოითხოვა მეანაბრედ ან მეპაიედ აღდგენა, მოპასუხისათვის წლების მიხედვით დივიდენდების მიუღებლობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება, რაც 2612 ლარს შეადგენდა (ს.ფ. 93-94, ტ.IV).

მოპასუხემ არ ცნო სარჩელი და მიუთითა, რომ საქართველოს მინისტრთა კაბინეტისა და ეროვნული ბანკის 1993 წლის 24 ივლისის ¹575 დადგენილების თანახმად, 1993 წლის 3 აგვისტოდან კუპონი გამოცხადდა ერთადერთ საგადამხდელო საშუალებად და ბანკებს დაევალათ აღნიშნული თარიღიდან იურიდიული და ფიზიკური პირების ანგარიშებზე არსებული ნაშთების გადაყვანა მანეთიდან კუპონზე შეფარდებით 1:1, რის გამოც რ. და ი. კ-ების ანაბრებზე რიცხული თანხა გადაყვანილ იქნა კუპონზე, რასაც ადასტურებდა თავად მოსარჩელეების 1994 წლის 13 და 19 მაისის განცხადებები.

მოპასუხის წარმომადგენელმა უსაფუძვლოდ მიიჩნია სასარჩელო მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების ნაწილში და განმარტა, რომ ბანკის მხრიდან მოსარჩელეებზე ზიანის მიყენების ფაქტი არ დგინდებოდა. ამასთან, აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლოს უკვე მიღებული ჰქონდა გადაწყვეტილება.

მოპასუხემ ასევე განმარტა, რომ, თუ სასარჩელო მოთხოვნა ეხებოდა არა ზიანს, არამედ დივიდენდებს, აღნიშნული მოთხოვნაც უსაფუძვლო იყო, ვინაიდან ბანკს 1999 წლამდე დივიდენდი საერთოდ არ გაუცია. რაც შეეხება 1999 წლის შემდგომ პერიოდს, ი. კ-ს დივიდენდის მიღების მოთხოვნით ბანკისათვის არ მიუმართავს, შესაბამისად, უარიც არ მიუღია, ხოლო რ. კ-მ კუთვნილი აქციები გაასხვისა 1998 წელს (ს.ფ. 30-33 ტ.IV).

რაც შეეხებოდა რ. კ-ის, როგორც ვ. კ-ის უფლებამონაცვლის 2007 წლის 18 ივლისის სარჩელს, სს „ .. ..“ წარმომადგენელმა აღნიშნა, რომ სარჩელს არ ახლდა მტკიცებულება იმისა, რომ რ. კ-ე ვ. კ-ის მემკვიდრე და უფლებამონაცვლე იყო, ამასთან, მოთხოვნა იყო უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელი, ვინაიდან 1998 წლის 1 დეკემბერს ვ. კ-მ გაასხვისა კუთვნილი აქციები და ამ დროიდან აქციონერს აღარ წარმოადგენდა. ვ. კ-ს 1998 წლიდან 2002 წლამდე (გარდაცვალებამდე) აქციების გასხვისების ფაქტთან დაკავშირებით პრეტენზია არ განუცხადებია (ს.ფ. 99-101, ტ.IV).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 27 იანვრის გადაწყვეტილებით რ. და ი. კ-ების და ვ. კ-ის უფლებამონაცვლე რ. კ-ის სასარჩელო მოთხოვნები არ დაკმაყოფილდა.

სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელეების მტკიცება იმასთან დაკავშირებით, რომ საქართველოს რესპუბლიკის ეროვნული ბანკისა და საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის ერთობლივი 1993 წლის 24 ივლისის ¹575 დადგენილების მე-5 პუნქტში გაკეთებული დათქმა, რომ საბანკო დაწესებულებების მიერ 1993 წლის 3 აგვისტოდან იურიდიული და ფიზიკური პირების ანგარიშებზე არსებული ნაშთები გადაყვანილ უნდა იქნეს მანეთიდან კუპონზე შეფარდებით 1:1, ეხებოდა მხოლოდ ბანკის ანგარიშებს და არა ანაბრებს, რადგან სასამართლოს მოსაზრებით, ბანკის ანაბრებს, რადგან, სასამართლოს მოსაზრებით, ბანკის ანაბარი სხვა არაფერი იყო, თუ არა ბანკის ანგარიშის ერთ-ერთი სპეციფიკური სახე.

სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია მოთხოვნა დივიდენდების მიღების შესახებაც, ვინაიდან საქმის მასალებით დგინდებოდა, რომ 1999 წლამდე ,,... ბანკს” აქციონერებზე დივიდენდები არ გაუცია, ხოლო 1999 წლიდან ვ. კ- და რ. კ-ე აღარ წარმოადგენდნენ ამ ბანკის აქციონერებს, ი. კ-ს არც მიუმართავს ბანკისათვის დივიდენდის მიღების მოთხოვნით, შესაბამისად, უარიც არ მიუღია.

სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია, ასევე, რ. კ-ის, როგორც ვ. კ-ის უფლებამონაცვლის მოთხოვნა მეპაიედ აღდგენის შესახებ, ვინაიდან 1998 წელს ვ. კ-მ გაასხვისა ... ბანკში კუთვნილი აქციები და გასხვისების კანონიერება სადავოდ არ გაუხდია. ამასთან, საპაიო ბანკი აღარ არსებობდა, შესაბამისად, მეპაიედ აღდგენას საფუძველი აღარ გააჩნდა (ს.ფ. 173-182, ტ.IV).

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს რ. და ი. კ-ებმა, მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება პირველი ინსტანციის სასამართლოში, იმ საფუძვლით, რომ სასამართლოს არ უმსჯელია სასარჩელო მოთხოვნებზე, ასევე, მტკიცებულებანი უკანონოდ ჩათვალა საქმისათვის მნიშვნელობის არმქონედ. ამასთან, არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 389-ე მუხლი (ს.ფ. 9-13, ტ.V).

2009 წლის 14 მაისს გამართულ სასამართლო სხდომაზე არ გამოცხადდნენ აპელანტები _ რ. და ი. კ-ები, რომელთაც სასამართლო სხდომის დღე ეცნობათ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-78-ე მუხლების შესაბამისად.

მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენელმა იშუამდგომლა სააპელაციო საჩივრის განუხილველად დატოვების შესახებ (ს.ფ. 35-37, ტ.V).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 14 მაისის განჩინებით დაკმაყოფილდა მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენლის შუამდგომლობა. რ. და ი. კ-ების სააპელაციო საჩივარი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 27 იანვრის გადაწყვეტილებაზე განუხილველად იქნა დატოვებული (ს.ფ. 40-42, ტ.V).

რ. და ი. კ-ებმა კერძო საჩივრით მოითხოვეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2009 წლის 14 მაისის განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება, იმ საფუძვლით, რომ მათ სასამართლო სხდომის დღედ ეცნობათ 2009 წლის 21 მაისი და არა 2009 წლის 14 მაისი, როდესაც გამოტანილი იქნა განჩინება სააპელაციო საჩივრის განუხილველად დატოვების შესახებ (ს.ფ. 49-50, ტ.V).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, რ. და ი. კ-ების კერძო საჩივრის საფუძვლების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ კერძო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო იზიარებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მსჯელობას სააპელაციო საჩივრის განუხილველად დატოვების საპროცესოსამართლებრივი საფუძვლების არსებობის შესახებ. სამოქალაქო კოდექსის 387-ე მუხლის 1-ლი და მე-2 ნაწილებისა და 229-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, აპელანტის საქმის ზეპირ განხილვაზე გამოუცხადებლობისას, მოწინააღმდეგე მხარის შუამდგომლობით დასაშვებია სააპელაციო საჩივრის განუხილველად დატოვება. ამასთან, დადგენილია, რომ აპელანტებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-78-ე მუხლების შესაბამისად ეცნობათ სასამართლოს სხდომის დროისა და ადგილის შესახებ. მიუხედავად ამისა, მათ არ მიუმართავთ სასამართლოსათვის საპატიო მიზეზის გამო საქმის განხილვის გადადების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კერძო საჩივრის ავტორების მსჯელობას, რომ მათ სააპელაციო სასამართლოში სხდომის დღედ ეცნობათ 2009 წლის 21 მაისი და არა 2009 წლის 14 მაისი, როდესაც გამოტანილ იქნა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება სააპელაციო საჩივრის განუხილველად დატოვების თაობაზე. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-ე მუხლის 1-ლი და მე-3 ნაწილების თანახმად, მხარეები სასამართლო სხდომაზე შეიძლება დაიბარონ როგორც უწყებით, ისე ტელეფონით, დეპეშით, ელექტრონული ფოსტით, ფაქსით ან სხვა ტექნიკური საშუალებით. ტექნიკური საშუალებით დაბარებისას დგება აქტი, რომელიც ჩაიკერება საქმეში. მოცემულ შემთხვევაში რ. და ი. კ-ები სააპელაციო სასამართლოს 2009 წლის 14 მაისის სხდომაზე მოწვეულ იქნენ სატელეფონო შეტყობინების მეშვეობით, რაზედაც საპროცესო მოთხოვნის შესაბამისად შედგა აქტები და სატელეფონო საუბრის კომპიუტერული ჩანაწერი, რომლებიც წარმოდგენილია საქმეში (ს.ფ. 20-21, ტ.V). აღნიშნული აქტებისა და კომპიუტერული ჩანაწერის მეშვეობით ცალსახად დგინდება, რომ კერძო საჩივრის ავტორებს _ ი. და რ. კ-ებს სააპელაციო სასამართლოს სხდომის დღედ ეცნობათ 2009 წლის 14 მაისი.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ი. და რ. კ-ების კერძო საჩივარი არ ექვემდებარება დაკმაყოფილებას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე მუხლით, 419-420-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ი. და რ. კ-ების კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 14 მაისის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.