საქმე ¹ას-1024-1296-09 9 მარტი, 2010 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მიხეილ გოგიშვილი (თავმჯდომარე)
მოსამართლეები:
ნ. კვანტალიანი (მომხსენებელი), ლ. ლაზარაშვილისხდომის მდივანი _ ლ.სანიკიძე
კასატორები _ დ. ზ-ია, ი. და რ. მ-შვილები
წარმომადგენელი _ ი.მ-ძე, თ.გ-შვილი
მოწინააღმდეგე მხარე _ გ. მ-შვილი, ნოტარიუსი ე. ჯ-ძე
წარმომადგენელი _ პ.ხ-შვილი
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 14 სექტემბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება
დავის საგანი _ სანოტარო მოქმედების შესრულებაზე უარის თქმის შესახებ დადგენილების გაუქმება, სამკვიდრო მოწმობის გაცემა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
დ. ზ-იამ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნოტარიუს ე. ბ-იანის მიმართ სანოტარო მოქმედების შესრულებაზე უარის თქმის შესახებ დადგენილების გაუქმებისა და სამკვიდრო მოწმობის გაცემის დავალდებულების შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: 2005 წლის 21 თებერვალს გარდაიცვალა დ. ზ-იას მეუღლე _ იუ. მ-შვილი, რომლის პირველი რიგის მემკვიდრეებს წარმოადგენენ მოსარჩელე და მისი შვილები – ი. და რ. მ-შვილები. მათ სამკვიდროს მიღებისათვის დადგენილ ვადაში მიმართეს ნოტარიუს ე. ბ-იანს. გარდაცვლილი მეუღლის შვილმა პირველი ქორწინებიდან – გ. მ-შვილმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მამის სამკვიდროს მმართველად დ.ზ-იას დანიშვნის შესახებ დადგენილების ბათილად ცნობის, აწ გარდაცვლილ იუ. მ-შვილის სამკვიდრო ქონების ნაწილის მიკუთვნებისა და შესაბამისი წილის გამოყოფის მოთხოვნით. სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მისი სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ წარუდგინა ნოტარიუსს, მაგრამ ამ უკანასკნელმა 2008 წლის 28 მარტის დადგენილებით მოსარჩელესაც და გ. მ-შვილსაც უარი უთხრა. აღნიშნულით შეილახა მათი უფლებები, რადგან ე.ბ-იანისათვის კარგად იყო ცნობილი, რომ დავა სამკვიდრო ქონებასთან დაკავშირებით ამოიწურა, ხოლო განცხადებები სამკვიდროს მიღებაზე წარდგენილ იქნა კანონით დადგენილ ექვსთვიან ვადაში. ნოტარიუსმა თავისი უარი დაასაბუთა სამკვიდრო მასის გაყოფაზე მემკვიდრეთა შორის არსებული უთანხმოებით, მაშინ, როდესაც მოსარჩელესა და მის შვილებს შორის ასეთი უთანხმოება არ არსებობს, ხოლო გ. მ-შვილს კი უარი ეთქვა კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით.
მოპასუხე ე.ბ-იანმა სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: დ. ზ-იამ, ი. და გ. მ-შვილებმა სამკვიდროს მისაღებად განცხადებებით მიმართეს კანონით დადგენილ ექვსთვიან ვადაში. დ.ზ-იამ მოითხოვა სამკვიდრო მოწმობის მთლიან სამკვიდრო ქონებაზე გაცემა, ხოლო ი. და გ. მ-შვილებმა _ სამკვიდრო მოწმობის გაცემა ყველა სხვა მემკვიდრესთან თანაბარი წილით. მართალია, რ. მ-შვილს განცხადება სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე სანოტარო ბიუროში არ წარუდგენია, მაგრამ ეს უკანასკნელი სამკვიდროს ფაქტობრივ ფლობს და დანარჩენი ორი მემკვიდრე – ი. და გ. მ-შვილები, ითხოვენ სამკვიდროს მიღებას მასთან თანაბარი წილით. ამდენად, სამკვიდრო მიღებული აქვს იუ. მ-შვილის პირველი რიგის ყველა მემკვიდრეს, მაგრამ მათ შორის აშკარა უთანხმოებაა, რაც კანონის საფუძველზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე უარის თქმის საფუძველს წარმოადგენს.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 22 ივლისის განჩინებით აღნიშნულ დავაში მესამე პირებად ჩაერთნენ ი., რ. და გ. მ-შვილები.
გ. მ-შვილმა დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით მიმართა სასამართლოს ნოტარიუს ე. ბ-იანისა და დ. ზ-იას მიმართ ე.ბ-იანის მიერ სანოტარო მოქმედების შესრულებაზე უარის თქმის შესახებ დადგენილების გაუქმებისა და იუ. მ-შვილის დანაშთ ქონებაზე სამკვიდროს გაცემის მოთხოვნით შემდეგი მოტივებით: სამოქალაქო კოდექსის 1336-ე მუხლის თანახმად, გ.მ-შვილი არის აწ გარდაცვლილი მამის ერთ-ერთი პირველი რიგის მემკვიდრე. მან კანონით დადგენილ ექვსთვიან ვადაში მიმართა ნოტარიუსს სამკვიდრო მოწმობის მიღების შესახებ. მოპასუხე ნოტარიუსი ვალდებული იყო, გაეცა სამკვიდრო მოწმობა, ვინაიდან წარმოდგენილი დოკუმენტაციით უდავოდ დგინდებოდა, რომ დ. ზ-ია, რ., ი. და გ. მ-შვილები არიან გარდაცვლილი იუ. მ-შვილის პირველი რიგის მემკვიდრეები თანასწორი წილის უფლებით, ხოლო 2007 წლის 22 მარტის სასამართლო გადაწყვეტილება ნოტარიუსის მიერ სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე უარის თქმის საფუძველს არ წარმოადგენდა, ვინაიდან ამ გადაწყვეტილებით გ. მ-შვილს იმჟამად სამკვიდრო ქონებიდან წილის გამოყოფაზე უარი ეთქვა, აღნიშნული კი არ უნდა გაიგივდეს მემკვიდრეობის უფლების ჩამორთმევასთან.
დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნები წარადგინეს ასევე რ. და ი. მ-შვილებმა გ. მ-შვილისა და ნოტარიუს ე. ბ-იანის მიმართ ნოტარიუსის მიერ გაცემული დადგენილების გაუქმების, ასევე თითოეულისათვის იუ. მ-შვილის დანაშთი ქონების 1/3 წილის მიკუთვნებაზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: ისინი არიან აწ გარდაცვლილი იუ. მ-შვილის ოთხი პირველი რიგის მემკვიდრეთა შორის. ერთ-ერთ მემკვიდრეს _ გ. მ-შვილს სასამართლო გადაწყვეტილებით უარი ეთქვა სამკვიდროდან წილის მიღებაზე, შესაბამისად, სამკვიდრო ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობა თანაბარწილად გაცემულ უნდა იქნეს მხოლოდ სამ მემკვიდრეზე 1\3-1\3 ოდენობით, ნოტარიუსის უარი სამკვიდრო მოწმობათა გაცემაზე არასწორია.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 9 იანვრის გადაწყვეტილებით დ. ზ-იას, დამოუკიდებელი მოთხოვნის მქონე მესამე პირების _ ი. და რ. მ-შვილების სარჩელები დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ნოტარიუს ე. ბ-იანის მიერ 2008 წლის 28 მარტს გაცემული დადგენილება დ. ზ-იას, ი. და რ. მ-შვილების მიმართ სანოტარო მოქმედების შესრულებაზე უარის თქმის ნაწილში, ნოტარიუს ე. ბ-იანს დაევალა დ. ზ-იას, ი. და რ. მ-შვილების მიმართ იუ. მ-შვილის დანაშთი ქონების 1/3-1/3 ნაწილზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემა, გ. მ-შვილს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება გ. მ-შვილმა გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 25 მაისის და 8 ივლისის განჩინებებით ნოტარიუს ე. ბ-იანის უფლებამონაცვლედ ჩაბმულ იქნა ნოტარიუსი ე.ჯ-ე.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 14 სექტემბრის გადაწყვეტილებით გ. მ-შვილის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა, დ.ზ-იასა და დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის მქონე მესამე პირების _ ი. და რ. მ-შვილების სარჩელები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, დამოუკიდებელი მოთხოვნის მქონე მესამე პირის გ.მ-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ნოტარიუს ე.ბ-იანის მიერ 2008 წლის 28 მარტს გაცემული დადგენილება სანოტარო მოქმედების შესრულებაზე უარის თქმის შესახებ, იუ. მ-შვილის სამკვიდროს გახსნის ადგილის ნოტარიუსს დაევალა სამკვიდრო მოწმობების გაცემა დ. ზ-იას, ი., რ. და გ. მ-შვილების მიმართ მამკვიდრებლის დანაშთი ქონების 1/4-1/4 წილებზე შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 2005 წლის 21 თებერვალს გარდაიცვალა მამკვიდრებელი იუ. მ-შვილი, რომელსაც დარჩა ოთხი პირველი რიგის მემკვიდრე: მეუღლე დ. ზ-ია, შვილები ი. და რ. მ-შვილები და წინა ქორწინებიდან შვილი გ. მ-შვილი. 2005 წლის 23 თებერვალს იუ. მ-შვილის მეუღლემ დ. ზ-იამ მიმართა ნოტარიუს ე.ბ-იანს და მოითხოვა თავის შვილებთან, ი. და რ. მ-შვილებთან თანაბარწილად იუ. მ-შვილის დანაშთ ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემა. 2005 წლის 1 მარტს ნოტარიუს ბ-იანს მიმართა ი. მ-შვილის შვილმა წინა ქორწინებიდან გ. მ-შვილმა და ითხოვა იუ. მ-შვილის დანაშთ ქონებაზე დ. ზ-იასთან, ი. და რ. მ-შვილებთან თანაბარწილად სამკვიდრო მოწმობის გაცემა. 2005 წლის 21 სექტემბერს ამავე ნოტარიუსს მიმართა იუ. მ-შვილის შვილმა _ ი. მ-შვილმა სამკვიდროდან დ. ზ-იას, რ. და გ. მ-შვილების თანაბარწილად სამკვიდრო მოწმობის გაცემის თაობაზე. გ.მ-შვილმა სამკვიდრო ქონებიდან წილის გამოყოფის შესახებ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე დ.ზ-იას, რ. და ი. მ-შვილების მიმართ და მოითხოვა ქ.თბილისში, .... ¹18ა-ში ბინა-სახელოსნოს 1\8-ის, სს „საქართველოს ბანკში“ იუ. მ-შვილის სახელზე გახსნილ საბანკო ანგარიშზე არსებული თანხის 1\8-ისა და ქ.თბილისში, .... ქ.¹6-ში მდებარე დ. ზ-იას სახელზე რიცხული ორი ბინიდან 1\8-ის წილი მიკუთვნება. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 22 მარტის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით გ. მ-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 19 ივნისის განჩინებით გ. მ-შვილის საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 29 ნოემბრის განჩინებით გ. მ-შვილის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო დაუსწრებელი გადაწყვეტილება და განჩინება დარჩა უცვლელად. ამდენად, დაუსწრებელი გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია. პალატამ მიუთითა, რომ 2007 წლის 22 მარტის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით გ. მ-შვილს კანონით დადგენილ ვადაში სანოტარო ორგანოში განცხადების წარდგენით მიღებული სამკვიდრო არ ჩამორთმევია. სანოტარო მოქმედების შესრულებაზე უარის თქმის დადგენილების თანახმად, 2008 წლის 14 მარტს ნოტარიუს ბ-იანს განცხადებით მიმართა დ.ზ-იამ სამკვიდრო მოწმობის გაცემის მოთხოვნით და წარუდგინა დ.ზ-იას, მის შვილებსა და გ. მ-შვილს შორის არსებული სამოქალაქო დავის ყველა დოკუმენტი და კანონიერ ძალაში შესული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 22 მარტის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება. 2008 წლის 28 მარტს ნოტარიუსმა გამოსცა დადგენილება სანოტარო მოქმედების შესრულებაზე (კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობის გაცემაზე) უარის თქმის შესახებ, რომლითაც უარი უთხრა კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობის გაცემაზე როგორც გ.მ-შვილს, ასევე დ.ზ-იას, რ. და ი. მ-შვილებს. დადგენილების საფუძვლად ნოტარიუსმა მიუთითა, რომ, წარდგენილი მასალების შესაბამისად, მემკვიდრეებს შორის სამკვიდრო ქონების გაყოფა და მასზე სამკვიდრო მოწმობების გაცემა ნოტარიუსის უფლებამოსილების ფარგლებს სცილდება. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე, 1424-ე, 1319-ე, 1433-ე და 1451-ე მუხლებით და მიიჩნია, რომ სამკვიდროს მიღება ნიშნავს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს შეძენას და სამკვიდროზე მემკვიდრის საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძველია. პალატამ ჩათვალა, რომ 2005 წლის 1 მარტს გ. მ-შვილმა სადავო სამკვიდრო მოწმობის გაცემის მოთხოვნით მიმართა რა ნოტარიუსს, სამკვიდროს გახსნის ადგილის მიხედვით სანოტარო ორგანოში დადგენილ ვადაში სამკვიდროს მიღების შესახებ განცხადების შეტანა სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე და 1433-ე მუხლების საფუძველზე თავისთავად ნიშნავდა გ. მ-შვილის მიერ მემკვიდრეობის მიღებას და მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან _ 2005 წლის 21 თებერვლიდან მასზე საკუთრების უფლების წარმოშობას. პალატის მოსაზრებით, მოცემული დავის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანია, ართმევს თუ არა საქალაქო სასამართლოს დაუსწრებელი გადაწყვეტილება გ. მ-შვილს უფლებას უკვე მიღებულ მემკვიდრეობაზე. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტის, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის 1952 წლის 20 მარტის დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის საფუძველზე სასამართლომ მიიჩნია, რომ საკუთრება ადამიანის ბუნებითი უფლებაა, ხოლო მემკვიდრეობის მიღება სამკვიდროზე საკუთრების წარმოშობის საფუძველია. პალატამ აღნიშნა, რომ სარჩელით, რომელზეც მიღებულ იქნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 22 მარტის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, გ. მ-შვილი ითხოვდა კონკრეტულად დასახელებული ნივთების 1\8 წილს, თავად დაუსწრებელ გადაწყვეტილებაშიც დავის საგნად მითითებულია სამკვიდრო ქონებიდან წილის გამოყოფა. სასამართლოს გ.მ-შვილისათვის მიღებული სამკვიდროს ჩამორთმევის საკითხი არ დაუდგენია. მოცემულ საქმეში გ.მ-შვილის სარჩელის საგანს წარმოადგენს მის მიმართ კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობის გაცემაზე უარის თქმის ნაწილში ნოტარიუსის დადგენილების ბათილად ცნობა და სადავო სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე ნოტარიუსის დავალდებულება, ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ გ.მ-შვილი პრეტენზიას აცხადებს სამკვიდროს 1\4 წილზე. სასამართლოს მოსაზრებით, ვინაიდან ზემოხსენებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით გ. მ-შვილს მიღებული მემკვიდრეობა არ ჩამორთმევია, მის სახელზე სამკვიდროს 1\4 წილზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემის დამაბრკოლებელი გარემოება არ არსებობდა. ამავე დასაბუთებითა და იმის გამოც, რომ გ.მ-შვილს სხვა მემკვიდრეთა სასარგებლოდ თავის წილზე უარი არ უთქვამს, პალატამ არ გაიზიარა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მოცემული მსჯელობა გ.მ-შვილის კუთვნილი წილის დანარჩენ მემკვიდრეებზე გადანაწილების თაობაზე და აღნიშნა, რომ, სამოქალაქო კოდექსის 1452-1493 მუხლების შესაბამისად, კონკრეტული ნივთებიდან წილის გამოყოფაზე უარის თქმის შესახებ სასამართლო გადაწყვეტილება თავისთავად მემკვიდრეთა შორის სამკვიდროს სხვაგვარად გაყოფას არ გამორიცხავს. პალატა არ დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრებას, რომ სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე უარის თქმის შესახებ დადგენილების ბათილად ცნობის მოთხოვნის ნაწილში გ. მ-შვილს იურიდიული ინტერესი არ გააჩნდა და მოთხოვნა, ოთხივე მემკვიდრისათვის სამკვიდრო მოწმობების თანაბარწილად გაცემის თაობაზე დააკმაყოფილა.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება დ. ზ-იამ, ი. და რ. მ-შვილებმა გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვეს სამკვიდრო ქონებიდან წილის განსაზღვრის ნაწილში მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სამკვიდროს გახსნის ადგილის ნოტარიუსისათვის სამკვიდრო მოწმობების გაცემის დავალდებულება კასატორთა სასარგებლოდ თითოეულისათვის 1/3 წილის ოდენობით, ასევე გ.მ-შვილის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 1433-ე მუხლი და არ გაითვალისწინა, რომ მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების უფლება უნდა განხორციელდეს კანონით დადგენილ ვადაში კონკრეტული მოქმედებების შესრულების გზით. პალატამ თავად მიუთითა, რომ სამკვიდროზე მემკვიდრის საკუთრების უფლებას სწორედ სამკვიდროს მიღება წარმოშობს. დაუსაბუთებელია სასამართლოს მსჯელობა, რომ 2007 წელს აღძრული სარჩელით გ.მ-შვილი ითხოვდა იუ. მ-შვილის სამკვიდროდან 1/4-სა და არა 1/8-ს. აღნიშნულზე მითითება დასახელებულ სარჩელთა შორის განსხვავების არსებობას არ ადასტურებს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლის შესაბამისად, გ. მ-შვილის სასარჩელო მოთხოვნა აღიარებითი ხასიათისაა, რაც დავის მიმართ მოსარჩელის მხრიდან მიღწევადი იურიდიული ინტერესის დადასტურებას საჭიროებს. მოცემულ შემთხვევაში გ.მ-შვილმა დავის მიმართ საკუთარი იურიდიული ინტერესის არარსებობა დაადასტურა იმით, რომ 2007 წელს აღძრული სარჩელის განხილვაზე არ გამოცხადდა, ხოლო ამავე მხარეებს შორის მეორე დავაზე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 831 მუხლის საფუძველზე გამოიხმო სარჩელი. ასევე დაუსაბუთებელია მითითება იმაზე, რომ გ.მ-შვილს ნებისმიერ დროს აქვს უფლება, მოითხოვოს მიღებული და მისი კუთვნილი ქონებიდან წილის გამოყოფის საკითხი. გ.მ-შვილი აღნიშნული უფლების რეალიზებას შეეცადა 2007 წელს დაწყებული დავით, თუმცა სასამართლოს დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით მან მითითებულის განხორციელება ვერ შესძლო. პალატამ არასწორად მიიჩნია, რომ კონკრეტული ნივთებიდან წილის გამოყოფაზე უარის თქმის შესახებ სასამართლო გადაწყვეტილების არსებობა მემკვიდრეთა შორის სამკვიდროს სხვაგვარად გაყოფის შესაძლებლობას არ გამორიცხავს. ამ კუთხით სასამართლომ უგულებელყო სამოქალაქო კოდექსის 1452-ე მუხლის დანაწესი და ყურადღება არ გაამახვილა, რომ გ.მ-შვილი იმთავითვე არასწორად შეეცადა სადავო სამკვიდროს მიღების უფლების რეალიზაციას, ვინაიდან პირველად მოითხოვა სამკვდროს ნატურით გაყოფა, შემდეგ სამკვიდროდან წილის გამოყოფა და ბოლოს სამკვიდრო მოწმობის გაცემა. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ შეიცავს სამართლის არც ერთ ნორმას, რომელიც გ.მ-შვილის მოთხოვნის საფუძვლიანობას დაასაბუთებდა და მხოლოდ მითითება, რომ ეს უკანასკნელი კანონისმიერი მემკვიდრეა, სადავო სამკვიდრო მიღებული აქვს და მისი მესაკუთრეა, გ.მ-შვილის სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველს არ წარმოადგენს. პალატამ მიუთითა რა სამოქალაქო კოდექსის ნორმები, არ განმარტა ისინი კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში. სასამართლომ არ იმსჯელა, გააჩნდა თუ არა 2007 წლის დაუსწრებელ გადაწყვეტილებას სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე და 266-ე მუხლებით გათვალისწინებული სავალადებულო ძალა, ასევე მოცემული დავის განხილვისას ამავე კოდექსის 180-ე მუხლის გამოყენების აუცილებლობასა და იმ გარემოებაზე, რომ, სამოქალაქო კოდექსის 1454-ე და 1469-ე მუხლების შესაბამისად, მხარეთა შორის სამკვიდროსთან დაკავშირებული დავა ამოიწურა. სასამართლოს არ უმსჯელია კასატორთა მითითებაზე, რომ გ.მ-შვილს შეტანილი აქვს განცხადება 2007 წლის 22 მარტის დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და საქმის წარმოების განახლების მოთხოვნით. აღნიშნულზე მას უარი ეთქვა 2009 წლის 17 თებერვლის განჩინებით. მითითებული განჩინება არ გასაჩივრებულა. ზემოხსენებული განცხადებით, აპელანტი თავად ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ 2007 წლის დავა და ამ საქმეზე გამოტანილი გადაწყვეტილება პირდაპირ კავშირშია განსახილველ სარჩელთან. სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ პუნქტის მოთხოვნა, როდესაც სხვაგვარად შეაფასა გარემოებანი, რომლებიც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 22 მარტის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით იყო დადგენილი სამოქალაქო საქმეზე გ.მ-შვილის სარჩელის გამო მოპასუხეების დ.ზ-იას, რ. და ი. მ-შვილების მიმართ სამკვიდრო ქონებიდან წილის გამოყოფის თაობაზე. აღნიშნულ სამოქალაქო საქმეზე სარჩელის საფუძველს შეადგენდა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: იუ. მ-შვილის მემკვიდრეებს წარმოადგენენ მეუღლე _ დ. ზ-ია, შვილები _ ი. და რ. მ-შვილები და შვილი ყოფილი ქორწინებიდან – გ. მ-შვილი. დადგენილია იუ. მ-შვილის სახელზე რიცხული სამკვიდრო ქონების მოცულობა. გ. მ-შვილმა წერილით მიმართა სხვა კანონით მემკვიდრეებს სამკვიდროს გაყოფის თაობაზე. მას პასუხი არც უარზე და არც თანხმობაზე არ გაუგზავნეს. ზემოხსენებული ფაქტები საფუძვლად დაედო მის მოთხოვნას, სამკვიდრო ქონებიდან წილის გამოყოფისა და მიკუთვნების (მესაკუთრედ ცნობას) თაობაზე. სარჩელის მოთხოვნა, სამკვიდრო ქონებიდან 1/8 წილის მიკუთვნების შესახებ, ემყარება მის მიერ მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებას იმის შესახებ, რომ იუ. მ-შვილის სახელზე რიცხული სამკივდრო ქონება შეადგენდა ქორწინების განმავლობაში შეძენილ მეუღლეთა საერთო საკუთრებას, რის შესაბამისადაც სამკვიდროს განაწილება მემკვიდრეებს შორის მისი მითითებით უნდა მომხდარიყო მეუღლის დ. ზ-იას 1/2½ წილის გამოკლებით. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 22 მარტის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით გ. მ-შვილის სარჩელის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა და 2007 წლის 29 ნოემბერს კანონიერ ძალაში შევიდა სააპელაციო წესით გასაჩივრების შემდეგ. მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ადასტურებს, რომ მემკვიდრეებს შორის არსებობდა სამკვიდროს გაყოფის თაობაზე უთანხმოება, რომელიც ხელოვნურად წარმოშვა გ.მ-შვილმა. სასამართლოს 2007 წლის 22 მარტის გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე აშკარაა მემკვიდრე გ. მ-შვილის სამკვიდრო ქონებიდან მისი კუთვნილი წილის მიკუთვნებისა და აღიარების არარსებობის ფაქტი და, შესაბამისად აღარ არსებობს ის დამოუკიდებელი წილი, რომლის მიმართაც გ. მ-შვილს ამჟამადაც და მომავალშიც შეიძლება გასჩენოდა უფლება. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით კი მას უფლება მიეკუთვნა სამკვიდრო ქონების იმ წილზე, რომელზეც სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით უარი ეთქვა. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასასაბუთებლად სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე და 1433-ე მუხლები.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ დ. ზ-იას, ი. და რ. მ-შვილების საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმყოფილდეს, ხოლო სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა” და “ბ” ქვეპუნქტების თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი და სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.
საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სამართლებრივად სწორად შეაფასა დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ:
სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სამკვიდროს გახსნის ადგილის სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმებს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო, ხოლო ამავე კოდექსის 1424-ე მუხლით, სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან.
მოცემულ საქმეზე უდავოდ დადგენილია, რომ გ. მ-შვილმა 2005 წლის 1 მარტს მიმართა ნოტარიუს ე. ბ-იანს და მოითხოვა, მამის _ 2005 წლის 21 თებერვალს გარდაცვლილი, მამკვიდრებელ იუ. მ-შვილის დანაშთ ქონებაზე დ. ზ-იასთან, ი. და რ. მ-შვილებთან თანაბარ წილში სამკვიდრო მოწმობის გაცემა. ამდენად, გ. მ-შვილმა კანონით დადგენილ ვადაში მიმართა ნოტარიუსს სამკვიდროს მიღების შესახებ, რაც კანონის თანახმად, მის მიერ სამკვიდროს მიღების უდავო დასტურია.
სამოქალაქო კოდექსის 1433-ე მუხლით, მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან. მითითებული ნორმის შინაარსიდან და საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, გ. მ-შვილი მემკვიდრეობის მიღებით სამკვიდრო ქონებაში მისი წილის მესაკუთრე გახდა მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან _ 2005 წლის 21 თებერვლიდან. ამავდროულად დადგენილია, რომ გ.მ-შვილს თავისი საკუთრების უფლება არავისთვის არ გადაუცია და მასზე ვინმეს სასარგებლოდ უარი არ უთქვამს. ამდენად, სამოქალაქო კოდექის 1421-ე მუხლით გათვალისწინებული ერთ-ერთი მოქმედების განხორციელება საკმარისია სამკვიდროს მიღების ფაქტის დადგენისათვის, რაც ამავე კოდექსის 1433-ე მუხლით ავტომატურად იწვევს მემკვიდრისათვის სამკვიდროს მესაკუთრის სტატუსის დადგენას.
საკასაციო სასამართლო, საკასაციო საჩივრის არგუმენტის საწინააღმდეგოდ, სრულიად იზიარებს სააპელაციო პალატის შეფასებას გ. მ-შვილის სარჩელზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 22 მარტის დაუსწრებელ გადაწყვეტილებასთან მიმართებით და განმარტავს, რომ საკუთრება ადამიანის კონსტიტუციით გარანტირებული უფლებაა. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის თანახმად, ყოველ ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს აქვს თავისი საკუთრებით შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება მხოლოდ საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის შეიძლება ჩამოერთვას ვინმეს თავისი საკუთრება კანონითა და საერთაშორისო სამართლის ზოგადი პრინციპებით გათვალისწინებულ პირობებში. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის მეორე და მესამე ნაწილებით კი, საკუთრებისა და მემკვიდრეობის უფლების შეზღუდვა ან ჩამორთმევა დასაშვებია მხოლოდ კანონით პირდაპირ დადგენილ შემთხვევებში სასამართლო გადაწყვეტილებით ან ორგანული კანონით დადგენილი აუცილებლობისას. მითითებული ნორმებიდან და საქმის ფაქტობრივი გარემოებიდან გამომდინარე, გ. მ-შვილი, როგორც მესაკუთრე, ითხოვს რა უფლებამოსილი ორგანოს _ ნოტარიუსის მიერ სამკვიდრო მოწმობის გაცემას, მისი მოთხოვნა საფუძვლიანია, ვინაიდან მას დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით საკუთრებაში მიღებული სამკვიდრო არ ჩამორთმევია.
ამასთან, საკასაციო პალატა ითვალისწინებს საქმეზე უდავოდ დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 23 მარტის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით (ტ. 1, ს.ფ. 124) დასტურდება, რომ სასამართლომ განიხილა გ. მ-შვილის სარჩელი მოპასუხე დ. ზ-იას მიმართ იუ. მ-შვილის სამკვიდრო ქონებიდან 1/8 წილის გამოყოფის თაობაზე. სასარჩელო მოთხოვნა ითვალისწინებდა სამკვიდრო ქონებაში შემავალ კონკრეტული ნივთებიდან _ ბინა-სახელოსნოდან, საბანკო ანგარიშზე არსებული თანხიდან და ავტომანქანა “ვაზ-21-09-იდან” 1/8 წილის გამოყოფას. მოცემულ დავაში გ. მ-შვილის სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს სანოტარო მოქმედების შესრულებაზე უარის თქმის შესახებ ნოტარიუსის დადგენილების გაუქმება და ი.მ-შვილის დანაშთი ქონების 1/4 ნაწილზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემა, ხოლო მოპასუხეებად დასახელებული არიან ნოტარიუსი ე.ჯ-ძე, დ. ზ-ია, ი. და რ. მ-შვილები. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება კასატორს, რომ ორივე შემთხვევაში სარჩელის საფუძვლად ერთი და იგივე ფაქტობრივი გარემოებებია მითითებული, მაგრამ ცხადია, რომ სასარჩელო მოთხოვნა, რომელზედაც გამოტანილ იქნა დაუსწრებელი გადაწყვეტილება განსხვავდება განსახილველი სასარჩელო მოთხოვნისაგან. აღნიშნული დასაბუთებით, საფუძველს მოკლებულია კასატორის მოსაზრება 2007 წლის 23 მარტის დაუსწრებელი გადაწყვეტილების პრეიუდიციულ ძალაზე მოცემულ საქმესთან მიმართებაში. ამავდროულად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლის თანახმად, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე, მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი. აღნიშნული ნორმა გადაწყვეტილების კანონიერ ძალას ავრცელებს მხოლოდ დავაში მონაწილე მხარეებზე. როგორც აღინიშნა, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას საქმეზე მხარეებს წარმოადგენდნენ მოსარჩელე გ. მ-შვილი და მოპასუხე დ. ზ-ია.
ყოველგვარ დასაბუთებასაა მოკლებული კასატორის არგუმენტი, რომ არასწორად იქნა დადგენილი სამკვიდროს გახსნიდან გ.მ-შვილს საკუთრების უფლების წარმოშობა, ვინაიდან წინააღმდეგ შემთხვევაში გ.მ-შვილი სამკვიდრო მოწმობას არ მოითხოვდა და არც სასამართლოს მიმართავდა. გადაწყვეტილების კვლევით ნაწილში უკვე დასაბუთდა სამკვიდროს მიღებით საკუთრების უფლების წარმოშობის სამართლებრივი საფუძვლები. რაც შეეხება სამკვიდრო მოწმობის მოთხოვნას, აღნიშნული მემკვიდრის უფლების დოკუმენტალურად დადასტურებისა და განხორციელების კანონით გათვალისწინებული საშუალებაა და მის გარეშე მემკვიდრის საკუთრების უფლების რეალიზაცია შეუძლებელია.
ასევე უსაფუძვლოა კასატორის მოსაზრება, რომ გ. მ-შვილმა მის მიერ სასამართლოში წარდგენილი სხვადასხვა სარჩელებით დაკარგა საკუთრების დაცვისა და რეალიზაციის უფლება. როგორც ზემოთ აღინიშნა, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა კრძალავს ერთსა და იმავე მხარეებს შორის, ერთსა და იმავე საფუძვლებზე და საგანზე დავას, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
დ. ზ-იას, ი. და რ. მ-შვილების საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 14 სექტემბრის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად.
საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
