ას-1037-1306-09 11 იანვარი, 2010 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

მოსამართლეები:

ნ. კვანტალიანი (მომხსენებელი), ლ. ლაზარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ი. გ-ძე (მოპასუხე)

წარმომადგენელი _ ვ. ლ-ია

მოწინააღმდეგე მხარე _ ნ. ს-ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 27 აგვისტოს განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი _ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ. ს-ძემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ. ფ-ძისა და ი. გ-ძის მიმართ უკანონო მფლობელობიდან მოსარჩელის კუთვნილი მოძრავი ნივთის _ “ბელორუს იუზმ 6ლ” მარკის ტრაქტორის გამოთხოვის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: 1990 წლიდან მოსარჩელე სადავო ტრაქტორს მართლზომიერად ფლობდა. 2000-2001 წლებში ტრაქტორი შესაკეთებლად, შემდგომ კი საერთო საქმიანობისათვის _ შეშის დასამზადებლად წაიყვანა ნ. ფ-ძემ, რომელიც, ნდობის ბოროტად გამოყენების გზით, დაეუფლა ტრაქტორს და 350 აშშ დოლარად მიჰყიდა ი. გ-ძეს. ნასყიდობით მიღებული თანხა ნ.ფ-ძემ მიისაკუთრა, რითაც ნ.ს-ძეს 2000 ლარის მატერიალური ზიანი მიაყენა. ნ. ს-ძემ, შეიტყო რა ტრაქტორის გასხვისების ფაქტი, მოსთხოვა ნ. ფ-ძეს მისი უკან დაბრუნება, მაგრამ, მიუხედავად დაპირებისა, მოპასუხემ ნივთი არ დაუბრუნა. ნ.ს-ძის მიერ სამართალდამცავი ორგანოებისათვის მიმართვის საფუძველზე ნ. ფ-ძე ცნობილ იქნა დამნაშავედ სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მეორე ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში. გამოძიების პროცესში ნ. ს-ძე ცნობილ იქნა სამოქალაქო მოსარჩელედ, თუმცა სასამართლოს მიერ განაჩენის დადგენის დროს სარჩელი დარჩა განუხილველად.

მოპასუხე ნ. ფ-ძემ სარჩელი ცნო და განმარტა, რომ მუშაობდა მოსარჩელესთან ერთად. ნ.ს-ძემ მოპასუხეს კუთვნილი თანხა სრულად არ გადაუხადა, რის სანაცვლოდ ორი წლის მანძილზე სადავო ტრაქტორი გაჩერებული იყო ნ.ფ-ძის სახლის ეზოში, 2003 წელს კი 350 აშშ დოლარად მიჰყიდა ი. გ-ძეს.

მოპასუხე ი. გ-ძემ სარჩელს მხარი არ დაუჭირა შემდეგი დასაბუთებით: მოპასუხე წარმოადგენს კეთილსინდისიერ შემძენს. მან სადავო ტრაქტორი ნ. ფ-ძისაგან შეიძინა 2001 წელს, რის შემდეგაც ხუთ წელზე მეტი გავიდა და, სამოქალაქო კოდექსის 165-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ი.გ-ძემ მოიპოვა სადავო ნივთზე საკუთრების უფლება. ამასთან, მოსარჩელეს ნივთზე თავისი საკუთრების უფლება სათანადო მტკიცებულებით არ დაუდასტურებია. სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია.

ქედის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 12 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხე ი. გ-ძეს დაევალა მოსარჩელე ნ. ს-ძისათვის კუთვნილი “ბელორუს იუზმ 6ლ” მარკის ტრაქტორის დაბრუნება, რაც ი.გ-ძემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 27 აგვისტოს განჩინებით ი. გ-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ნ. ს-ძე მართლზომიერად ფლობდა „ბელორუს-იუმზ 6ლ“ მარკის ტრაქტორს, რომელიც, ერთობლივი საქმიანობის მიზნით, სარგებლობაში გადასცა ნ. ფ-ძეს. ნ. ფ-ძემ, ნ.ს-ძის ნებართვის გარეშე, სადავო ნივთი 350 აშშ დოლარად მიჰყიდა ი. გ-ძეს, რის გამოც მიეცა სისხლის სამართლის პასუხისგებაში. პალატის მითითებით, მხარეებმა სადავოდ მიიჩნიეს მხოლოდ ის, თუ როდის განხორციელდა ზემოხსენებული. ქედის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 26 ოქტომბრის განაჩენის თანახმად, სისხლის სამართლის საქმის განმხილველმა სასამართლომ გაიზიარა საბრალდებო დასკვნაში მითითებული ფაქტები, რომ ნ. ს-ძემ ტრაქტორი ნ. ფ-ძეს გადასცა 2000 წელს, ხოლო ამ უკანასკნელმა იგი 2004 წელს გაასხვისა. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ნ. ს-ძემ საგამოძიებო ორგანოებს მიმართა 2007 წლის 3 აგვისტოს, რისი საწინააღმდეგო მტკიცებულებები საქმეში წარმოდგენილი არ არის. შესაბამისად, პალატამ გაიზიარა სისხლის სამართლის საქმის განმხილველი სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტები. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 102-ე მუხლით და ჩათვალა, რომ გარიგება სადავო ტრაქტორის გასხვისების შესახებ ბათილია, ვინაიდან ნ. ფ-ძეს მისი გაყიდვის უფლებამოსილება არ გააჩნდა. იგი სწორედ აღნიშნულის გამო მიეცა სისხლის სამართლის პასუხისგებაში. ამასთან, ეს გარიგება უფლებამოსილმა პირმა _ ნ. ს-ძემ არ მოიწონა. შესაბამისად, მას გარიგებით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგი არ მოჰყოლია, ანუ ი. გ-ძე ამ გარიგებით სადავო ტრაქტორის მესაკუთრე არ გამხდარა. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ სამოქალაქო კოდექსის 187-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე იგი სადავო ტრაქტორის კეთილსინდისიერი შემძენია. პალატის მითითებით, როგორც რაიონულ, ასევე სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას, ი. გ-ძის განმარტების თანახმად, მან იცოდა, რომ ტრაქტორის მესაკუთრე იყო არა ნ. ფ-ძე, არამედ ნ. ს-ძე, ამდენად, აპელანტისათისათვის იმთავითვე ცნობილი იყო, რომ გამსხვისებელი მესაკუთრეს არ წარმოადგენდა, შესაბამისად, გონივრული წინდახედულების ფარგლებში, მას უნდა სცოდნოდა ისიც, რომ უფლებამოსილი პირი _ ნ. ს-ძე ტრაქტორის გასხვისებაზე თანახმა არ იყო, ვინაიდან ნ. ფ-ძეს ტრაქტორის ტექნიკური დოკუმენტაცია არ გააჩნდა. სააპელაციო სასამართლო არ დაეთანხმა აპელანტის მოსაზრებას, რომ მან ტრაქტორზე საკუთრების უფლება ხანდაზმულობით შეიძინა. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 165-ე მუხლის მეორე ნაწილით და მიუთითა, რომ ი.გ-ძემ სადავო ტრაქტორი შეიძინა 2004 წელს, 2007 წელს კი ნ. ს-ძემ სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა ამ ნივთის დაბრუნება, ამდენად, აპელანტმა ნივთის შეძენიდან სამი წლის განმავლობაში შეიტყო, რომ ნივთი მას არ ეკუთვნოდა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 278-ე მუხლისა და სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 33-ე მუხლის მეექვსე ნაწილის მიხედვით, პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის არგუმენტი, რომ ნ. ს-ძის სარჩელი არ იყო დასაშვები, ვინაიდან დადგენილია, რომ ნ. ს-ძის სამოქალაქო სარჩელი სისხლის სამართლის საქმეზე დარჩა განუხილველად, ამდენად, ნ.ს-ძე უფლებამოსილი იყო, კვლავ მიემართა სასამართლოსათვის საერთო წესების დაცვით. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტი სადავო ნივთის არაკეთილსინდისიერი მფლობელია და, სამოქალაქო კოდექსის 164-ე მუხლის თანახმად, ვალდებულია, ნივთი უფლებამოსილ პირს დაუბრუნოს, ხოლო ნ. ს-ძეს სადავო ტრაქტორი ნამდვილი უფლებით გადაეცა. სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული განაჩენის შესაბამისად, იგი მისი მართლზომიერი მფლობელია, შესაბამისად, პალატამ ჩათვალა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლის თანახმად, მოსარჩელე უფლებამოსილია, მოითხოვოს ამ ნივთის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა. სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება ნ. ს-ძის მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და მიუთითა, რომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, ი.გ-ძის მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწინააღმდეგე მხარის მიმართ ხანდაზმულობის მოტივით ვალდებულების შესრულებაზე უარის თქმის ფაქტი საქმის მასალებით არ დასტურდება, ხოლო სააპელაციო წესით საქმის განხილვისას მხარეს არ დაუსაბუთებია საპატიო მიზეზის არსებობა, რის გამოც აღნიშნულ ფაქტზე პირველი ინსტანციის სასამართლოში არ მიუთითა. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ მას ნ. ს-ძის მოთხოვნის ხანდაზმულობის თაობაზე მსჯელობის უფლებამოსილება არ გააჩნდა. ზემოაღნიშნულის მიუხედავად პალატამ ჩათვალა, რომ, სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლის თანახმად, ნ. ს-ძეს შეეძლო სადავო ნივთის უკან დაბრუნება მოეთხოვა სამი წლის განმავლობაში. მოცემულ შემთხვევაში, ამავე კოდექსის 130-ე მუხლის მიხედვით, ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყო იმ მომენტიდან, როცა ნ. ს-ძემ შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის, ნ. ფ-ძის მიერ ტრაქტორის გასხვისების შესახებ. სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმის მასალებით არ დგინდება ტრაქტორის გასხვისების ზუსტი თარიღი და ისიც, თუ როდის შეიტყო ამის შესახებ ნ. ს-ძემ, არამედ დადგენილია, რომ ტრაქტორი გასხვისდა 2004 წელს, ნ. ს-ძემ განცხადებით შს განყოფილებას მიმართა 2007 წლის 3 აგვისტოს, სასამართლოს კი _ იმავე წლის 16 ნოემბერს. შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლის თანახმად, 2007 წლის 3 აგვისტოს ნ. ს-ძის მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა შეწყდა. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ასეთ ვითარებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, აპელანტს ეკისრებოდა იმის მტკიცების ტვირთი, რომ მან ტრაქტორი შეიძინა 2004 წლის 3 აგვისტომდე, ანუ 2007 წლის 3 აგვისტომდე სამი წლით ადრე და ამის შესახებ მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო. მას კი თავისი პოზიციის დამადასტურებელი მტკიცებულებები არ წარმოუდგენია.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ი. გ-ძემ და მისმა წარმომადგენელმა ვ. ლ-იამ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ნ. ს-ძემ ქედის რაიონის შინაგან საქმეთა განყოფილებას განცხადებით მიმართა 2007 წლის 3 აგვისტოს, რაც სამართლებრივად არასწორად შეაფასა, ვინაიდან, სამოქალაქო კოდექსის 130-ე და 1008-ე მუხლების მიხედვით, ზემოხსენებული გარემოება ადასტურებს, რომ ნ.ს-ძის მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების თაობაზე ხანდაზმულია. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ, სამოქალაქო კოდექსის 158-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 159-ე მუხლის შესაბამისად, სადავო ნივთის შეძენის მომენტისათვის, კასატორის ინფორმაციით, ტრაქტორის მესაკუთრე იყო ნ.ფ-ძე. პალატამ არასწორად მიიჩნია, რომ ი.გ-ძემ სადავო ნივთი არაკეთილსიდისიერად შეიძინა. “ბელორუს-იუმზ 6ლ” მარკის ტრაქტორი ნ. ფ-ძეს მფლობელობაში მესაკუთრის ნების საწინააღმდეგოდ არ გადასცემია. ი.გ-ძემ იგი ნ.ფ-ძისაგან 2001 წელს 350 აშშ დოლარად შეიძინა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 20 ნოემბრის განჩინებით ი. გ-ძისა და მის წარმომადგენელ ვ. ლ-იას საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ი. გ-ძისა და მის წარმომადგენელ ვ. ლ-იას საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხს უკავშირებს გარკვეულ შეზღუდვებს და ადგენს იმ დავათა კატეგორიებს, რომლებზეც შეტანილი საკასაციო საჩივარი საკასაციო სასამართლოს მიერ დასაშვებად უნდა იქნეს ცნობილი. აღნიშნული დანაწესები მოცემულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლში.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები მითითებული ნორმით გათვალისწინებული არც ერთი საფუძვლით.

მოცემული საკასაციო საჩივრის საგანია სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გამოანგარიშების, მოძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების ხანდაზმულობით შეძენისა და ნივთის კეთილსინდისიერ შემძენად მიჩნევის მართლზომიერება. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა, რომელიც ეფუძნება სამოქალაქო კოდექსის 187-ე მუხლის პირველ ნაწილს, 165-ე მუხლის მეორე ნაწილს, 130-ე და 138-ე მუხლებს. აღნიშნული პრაქტიკა ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში.

კასატორი ვერ ასაბუთებს და საქმის მასალებითაც არ დასტურდება სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა ისეთი საპროცესო დარღვევით, რაც არსებითად იმოქმედებს საქმის შედეგზე, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ამ საფუძვლითაც დაუშვებელია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ი. გ-ძეს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2009 წლის 10 ნოემბერს გადახდილი 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ი. გ-ძისა და მის წარმომადგენელ ვ. ლ-იას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

ი. გ-ძეს დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟი _ 210 ლარი.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.