ას-1049-983-2010 14 აპრილი, 2011წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვ. როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მ. სულხანიშვილი, ბ. ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – 1. თ. დ-შვილი (მოპასუხე) 2. ქ. თ.ის მერია (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – 1. ქ. თ.ის მერია (მოსარჩელე) 2. თ. დ-შვილი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 14 ივლისის განჩინება

დავის საგანი – ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, თანხის დაკისრება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2009 წლის 29 მაისს ქ თ.ის მერიამ თბილისის საქალაქო სასამართლოში თ. დ-შვილის წინააღმდეგ სარჩელი აღძრა, ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და უსაფუძვლოდ გაწეული ხარჯების – 69 526 ლარის დაბრუნების მოთხოვნით.

მოსარჩელის განმარტებით, 2000 წლის ოქტომბერში, საქართველოს პრეზიდენტის 2000 წლის 15 თებერვლისა და კულტურის სამინისტროს 2000 წლის 24 იანვრის წერილის საფუძველზე, ქ. თბილისის მთავრობის 2000 წლის 13 ივლისის ¹13.15.170 დადგენილებით, ...ის გამზირის ¹26-ში, საქართველოს სახალხო მხატვრის ნ. ი-შვილის ბინაში, «ერთი მხატვრის მუზეუმი» გაიხსნა. აღნიშნულის საფუძველს წარმოადგენდა ნ. ი-შვილის წერილი თ.ის მერიისადმი და მიმართვა საქართველოს პრეზიდენტისადმი. თავისი წერილით ნ. ი-შვილი ითხოვდა შესაბამისი თანხების გამოყოფას, რათა მის სიცოცხლეშივე დაფუძნებულიყო მისი სახელობის მუზეუმი, ამის სანაცვლოდ კი, ის ჰპირდებოდა ქალაქ თ.ის მერს, რომ გარდაცვალების შემდეგ მისი ქონება, გადაეცემოდა ქართველ ხალხსა და ქალაქ თ.ის მერიას. 2000 წლის 19 მაისს ნ. ი-შვილმა ანდერძი შეადგინა, რომლის თანახმად, ის კუთვნილ უძრავ-მოძრავ ქონებას გარდაცვალების შემდეგ ქართველ ერს უტოვებდა. იგივე დაადასტურა 2001 წლის 24 სექტემბერს შედგენილი ანდერძითაც. მუზეუმი გახსნის დღიდან ფინანსდებოდა ქალაქ თ.ის მერიის ბიუჯეტიდან და დაფინანსების ხარჯებმა 69 526 ლარი შეადგინა. 2006 წლის 31 მაისს ნ. ი-შვილმა განცხადებით მიმართა ქალაქ თ.ის მერიის განათლებისა და კულტურის საქალაქო სამსახურს, სადაც აღნიშნავდა, რომ მერიის მხრიდან არ სრულდებოდა გარკვეული ვალდებულებები, რის გამოც გადაწყვიტა 2001 წლის 24 სექტემბერს ანდერძის გაუქმება. 2006 წლის 21 ივნისს მან ჯერ ახალი ანდერძი შეადგინა, რომლითაც მთელ თავის ქონებას თ. დ-შვილს უტოვებდა (რომელიც 2003 წელს შვილად აიყვანა). ამის შემდეგ, 2006 წლის 13 ივლისს მან გააფორმა ჩუქების ხელშეკრულება, რომლის ძალითაც, მთელი ქონება აჩუქა თ. დ-შვილს. ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, დასაჩუქრებული საჯარო რეესტრში აღირიცხა ნაჩუქარი ქონების მესაკუთრედ.

მოსარჩელის მტკიცებით, ჩუქების ხელშეკრულება გაფორმდა 2006 წლის 21 ივნისის ანდერძის შენიღბვისა და ქალაქ თ.ის მერიის წინაშე ნაკისრი ვალდებულებისაგან თავის არიდების მიზნით. მისი განმარტებით, დაფინანსების მიზანი იყო ნ. ი-შვილის ერთი მხატვრის მუზეუმის შექმნა, რომელიც მისი გარდაცვალების შემდეგ გადავიდოდა ქალაქ თ.ის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში, რაც რეალურად არ განხორციელებულა.

მოპასუხემ სარჩელი არ სცნო და მიუთითა, რომ ქალაქ თ.ის მერია არ წარმოადგენდა ი-შვილის კრედიტორს, მას მერიის წინაშე რაიმე ვალდებულება არ ეკისრებოდა, შესაბამისად, საფუძველს მოკლებულია მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ ჩუქების ხელშეკრულება ი-შვილმა გააფორმა იმ მიზნით, რომ დ-შვილი არ დამდგარიყო უსაფუძვლოდ გამდიდრებით მიღებული ქონების დაბრუნების საფრთხის წინაშე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 5 თებერვლის გადაწყვეტილებით ქ. თ.ის მერიის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, 2006 წლის 13 ივლისის ჩუქების ხელშეკრულება ბათილად იქნა ცნობილი; მოპასუხე თ. დ-შვილს მოსარჩელე ქალაქ თ.ის მერიის სასარგებლოდ 9988 ლარის გადახდა დაეკისრა.

სასამართლომ დადგენილად შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები მიიჩნია:

1. ქალაქ თბილისის მთავრობის 2000 წლის 13 ივლისის დადგენილებით, მიზანშეწონილად ჩაითვალა ნ. ი-შვილის ბინის (მდებარე ქ. თბილისში, ...ის გამზირის ¹26-ში) ქალაქ თ.ის ადგილობრივ საკუთრებაში გადაცემა მასში «ერთი მხატვრის მუზეუმის” გახსნის მიზნით;

2. ნ. ი-შვილის «ერთი მხატვრის მუზეუმის» მოვლისა და ფუნქციონირებისათვის საჭირო თანხები გათვალისწინებული უნდა ყოფილიყო თ.ის მერიის კულტურის საქალაქო სამსახურის ბიუჯეტში 2000 წლის მეოთხე კვარტალიდან;

3. «ერთი მხატვრის მუზეუმის» გახსნამდე მხატვარმა საქართველოს პრეზიდენტს წერილით მიმართა და მის ბინაში მისივე სახელობის მუზეუმის დაარსების სურვილი გამოთქვა. აღნიშნულ წერილს მან ანდერძი დაურთო. საქართველოს კულტურის სამინისტრომ მხარი დაუჭირა საქართველოს პრეზიდენტის წინადადებას საქართველოს სახალხო მხატვრის ქალბატონ ნ. ი-შვილის ბინაში მის სიცოცხლეშივე ბინა-მუზეუმის მოწყობის შესახებ;

4. 2000 წლის 19 მაისს ნ. ი-შვილმა სანოტარო წესით დამოწმებული ანდერძი შეადგინა, რომლის თანახმად, ქ. თ.ში, ...ის გამზირის ¹26-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი ქართველს ერსა და საქართველოს უანდერძა;

5. 2003 წელს ნ. ი-შვილმა თ. დ-შვილი იშვილა;

6. 2006 წლის 21 ივნისს ნ. ი-შვილმა ახალი ანდერძი შეადგინა, რომლითაც მისი კუთვნილი უძრავ-მოძრავი ქონება, მათ შორის ნამუშევრები (ნახატები და ფერწერები), მოანდერძის კუთვნილი საცხოვრებელი ბინა მდებარე, თ.ში, ...ის გამზ. ¹26-ში და სამხატვრო სახელოსნო, სადაც ამჟამად განთავსებულია ერთი მხატვრის _ ნ. ი-შვილის მუზეუმი, უანდერძა თ. დ-შვილს;

7. 2006 წლის 13 ივლისს ნ. ი-შვილმა ჩუქების ხელშეკრულება გააფორმა, რომლის ძალითაც, ქ. თ.ში, ...ის გამზირი ¹26-ში მდებარე სამხატვრო სახელოსნო თ. დ-შვილს აჩუქა;

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 8 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ქალაქ თ.ის მერიის სარჩელი, რომლითაც მოსარჩელე ითხოვდა ჩუქების დაპირების სახელშეკრულებო სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობის აღიარებას, არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა;

9. თ. დ-შვილი, ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, 2006 წლის 18 ივლისს დარეგისტრირდა ქ. თბილისში, ...ის გამზ. ¹26-ში მდებარე 79 კვ.მ. საერთო ფართისა და ცალკე მდგომი აბაზანის, ასევე იმავე მისამართზე მდებარე სახელოსნოს მესაკუთრედ;

10. 2003 წლის თებერვალში ი-შვილის საცხოვრებელ სახლში რემონტის ჩატარებაზე ქალაქ თ.ის მერიის მიერ გაწეულმა ხარჯებმა 9988 ლარი შეადგინა;

11. 2000 წლიდან 2006 წლის მაისამდე ნ. ი-შვილის «ერთი მხატვრის მუზეუმის» ფუნქციონირებისა და საქმიანობისათვის გათვალისწინებული იყო თანამშრომლების ხელფასები, კომუნალური გადასახადები და სხვა ხარჯები;

12. ნ. ი-შვილი 2007 წლის 12 ოქტომბერს გარდაიცვალა;

სასამართლომ მიიჩნია, რომ ქალაქ თბილისში, ...ის გამზირის ¹26-ში მდებარე ქონების რემონტზე საჭირო თანხა მერიის მიერ გადაცემული იყო იმ მიზნით, რომ, ნ. ი-შვილის გარდაცვალების შემდეგ, ქალაქ თ.ის მერიას მიეღო მისივე დაფინანსებით დაფუძნებული მუზეუმი. ვინაიდან აღნიშნული მოლოდინი არ შესრულდა, მერია უფლება ჰქონდა მის მიერ გაწეული ხარჯების ანაზღაურება მოეთხოვა. სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელეს გაწეული ხარჯის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება იმ დროიდან წარმოეშვა, როდესაც ი-შვილმა შეცვალა მის სასარგებლოდ შედგენილი ანდერძი და ცხადი გახდა, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ, უძრავ ქონებას ქალაქ თ.ის მერია ვერ მიიღებდა. რაც შეეხება ნ. ი-შვილის «ერთი მხატვრის მუზეუმის» დაფინანსებაზე ქალაქ თ.ის მერიის მიერ გაღებულ ხარჯებს (ხელფასები, კომუნალური გადასახადები და სხვა), აღნიშნული თანხები მოსარჩელის მიერ გადაცემულია მუზეუმის ფუნქციონირებისათვის, ამდენად, ნ. ი-შვილი არ გამდიდრებულა და არც მათი დაბრუნების ვალდებულება წარმოშობია.

სასამართლომ, ასევე, მიიჩნია, რომ 2006 წლის 13 ივლისის ჩუქების ხელშეკრულება მოჩვენებით დადებული გარიგება იყო, რომელიც მერიის მიმართ ვალდებულების თავიდან აცილების მიზნით გაფორმდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით ორივე მხარემ გაასაჩივრა.

თ.ის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 14 ივლისის განჩინებით თ. დ-შვილისა და ქ. თ.ის მერიის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლით და პირველი ინსტანციის სასამართლოს ფაქტობრივ-სამართლებრვი დასაბუთებას სრულად დაეთანხმა.

სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით ორივე მხარემ გაასაჩივრა.

თ. დ-შვილმა თავისი საკასაციო საჩივრის დასასაბუთებლად შემდეგ ფაქტობრივ-სამართლებრივ წანამძღვრებზე მიუთითა:

1. სააპელაციო საჩივარში მრავალ ფაქტობრივ თუ სამართლებრივ უსწორობაზე იყო ყურადღება გამახვილებული, სააპელაციო სასამართლომ კი ისე დატოვა უცვლელად პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომ საერთოდ არ დაუსაბუთებია, რა საფუძვლით არ იზიარებდა აპელანტის პრეტენზიას;

2. პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლი, რადგან მხარეთა შორის ვალდებულების წარმოშობის არც ერთი საფუძველი არსებობდა;

3. სასამართლომ ასევე არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 977-ე მუხლი და არ გაითვალისწინა, რომ მუზეუმი ფუნქციონირებდა, შესაბამისად, მერიის მიზანი მიღწეული იყო, ამდენად, თანხის დაბრუნების საფუძველი არ არსებობდა;

4. სასამართლოს მითითებით, რემონტზე დახარჯული თანხა მერიამ იმ მიზნით გამოყო, რომ ნ. ი-შვილის გარდაცვალების შემდეგ მისი ბინა საკუთრებაში მიეღო. სასამართლოს ეს დასკვნა ეწინააღმდეგება 2008 წლის 8 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებას, რომლითაც განმარტებულია, რომ მესაკუთრის გარდაცვალების შემდეგ ქონების სხვა პირზე გადასვლის ერთ-ერთი საშუალებაა ანდერძი, რომლის შეცვლის უფლებაც მოანდერძეს ყოველთვის აქვს. ასეთ ვითარებაში მერიის სამომავლო მიზანი იურიდულად დაუსაბუთებელია;

5. სასამართლომ მნიშვნელოვნად მიიჩნია ის გარემოება, რომ მოსარჩელემ ხარჯები ანდერძის გაუქმებამდე გასწია. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ ამ პერიოდში მუზეუმი ფუნქციონირებდა და მერიის მიზანი მიღწეული იყო;

6. სასამართლომ, ასევე, მიიჩნია, რომ მერიას მოთხოვნის უფლება ანდერძის შეცვლის მომენტიდან წარმოეშვა. აღნიშნულის გათვალისწინებით, მერიის სარჩელი ხანდაზმულია;

7. სასამართლომ ჩუქების ხელშეკრულება მოჩვენებით გარიგებად არასწორად მიიჩნია. მოცემულ შემთხვევაში სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლით გათვალისწინებული გარემოებები არ არსებობდა. ხელშეკრულების მხარეებს შორის არასოდეს ყოფილა შეთანხმება, გამოვლენილ ნებას მსვლელობა არ მისცემოდა. პირიქით, ამ ხელშეკრულების საფუძველზე თ. დ-შვილი სადავო ქონების მესაკუთრედ აღირიცხა;

8. ნ. ი-შვილს მერიის მიმართ ვალდებულება არ ეკისრებოდა, შესაბამისად, უსაფუძვლოა სასამართლოს მტკიცება, რომ ჩუქების ხელშეკრულება ამ ვალდებულების აცილების მიზნით დაიდო;

9. სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი არ უნდა გამხდარიყო სასამართლოს ვარაუდი, რომ თ. დ-შვილი ქონებას ანდერძის საფუძველზეც მიიღებდა. ნ. ი-შვილის სურვილი, ქონება თავის სიცოცხლეშივე გადაეცა შვილისათვის, კანონსაწინააღმდეგო არ იყო;

10. გარიგების ბათილად ცნობის საფუძვლად არც ის გარემოება უნდა გამხდარიყო, რომ ჩუქების შემდეგ გამჩუქებელი კვლავ აგრძელებდა ბინაში ცხოვრებას. ჩუქების ხელშეკრულებასთან დაკავშირებული არც ერთი ნორმა ითვალისწინებს გაჩუქებული ბინის დაუყოვლებლივ გათავისუფლებას, თან ისიც გასათვალისწინებელია, რომ გამჩუქებელი თ. დ-შვილის დედა იყო.

ქ. თ.ის მერიამ თავისი საკასაციო საჩივრის დასასაბუთებლად შემდეგ ფაქტობრივ-სამართლებრვი წანამძღვრებზე მიუთითა:

1. სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 977-ე მუხლი, რადგანაც უსაფუძვლო გამდიდრება მოიაზრებს ქონების როგორც მიღებას, ისე დაზოგვას. განსახილველ შემთხვევაში კი, თ.ის მერია იხდიდა იმ თანხას, რომელიც, წესით, ნ. ი-შვილს უნდა გადაეხადა;

2. გაუგებარია, სასამართლომ რა ნიშნით მოახდინა ხარჯების კლასიფიკაცია;

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების აღწერილობთ ნაწილში მითითებულია, რომ მოპასუხემ აღიარა მერიის მიერ 29 913 ლარის ოდენობის ხარჯის გაწევის ფაქტი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლის საფუძველზე კი, ერთი მხარის მიერ ისეთი გარემოებების არსებობის ან არარსებობის დადასტურება, რომელზეც მეორე მხარე ამყარებს თავის მოთხოვნებს თუ შესაგებელს, სასამართლომ შეიძლება საკმარის მტკიცებულებად ჩათვალოს და საფუძვლად დაუდოს სარჩელის დაკმაყოფილებას. აღნიშნულის თაობაზე მითითებული იყო მერიის საკასაციო საჩივარში, სააპელაციო სასამართლომ კი, ამ გარემოების შესახებ არ იმსჯელა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ განიხილა საკასაციო საჩივრები, შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრბეული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ თ. დ-შვილისა და ქ. თ.ის მერიის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო საასმართლო სრულად დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს ფაქტობრივ-სამართლებრივ დასაბუთებას და განჩინებაში მხოლოდ მათზე მითითებით შემოიფარგლა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლის «გ» ქვეპუნქტის მიხედვით, თუ სააპელაციო სასამართლო ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ ან/და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით, მაშინ დასაბუთება იცვლება მათზე მითითებით.

აღნიშნული ნორმა ისე არ უნდა იქნეს გაგებული, რომ სასამართლოს შეუძლია მხოლოდ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებაში ასახული დასკვნების გაზიარების შესახებ ზოგადი მითითებით შემოიფარგლოს. ნორმის ამგვარი განმარტება წინააღმდეგობაში მოვიდოდა სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობის პრინციპებთან, ისევე როგორც სასამართლოს, როგორც პირის ინტერესების დაცვის ეფექტური საშუალების მიზნებთან. 390-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება უნდა შეიცავდეს მოკლე დასაბუთებას გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების ან უცვლელად დატოვების შესახებ. «მოკლე დასაბუთება» არ ნიშნავს ბლანკეტურ მითითებას. ამგვარი დასაბუთებით არ უნდა ირღვეოდეს 249-ე მუხლით განსაზღვრული სასამართლო გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილის შინაარსი, რომლის მიხედვით გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში უნდა აღინიშნოს სამართლებრივი შეფასება და კანონები, რომლებითაც სასამართლო ხელმძღვანელობდა.

თუ სააპელაციო სასამართლო ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებსა და დაკვნებს, შეიძლება ეს შეფასებები და დასკვნები არ გაიმეოროს, მაგრამ დასაბუთება უნდა შეიცვალოს თითოეულ მათგანზე და არა ზოგადად გადაწყვეტილებაზე ან მის რომელიმე სტრუქტურულ ნაწილზე მითითებით.

«ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის» ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, სამოქალაქო უფლებათა და მოვალეობათა განსაზღვრისას ან წარდგენილი ნებისმიერი სისხლის- სამართლებრივი ბრალდების საფუძვლიანობის გამორკვევისას ყველას აქვს გონივრულ ვადაში მისი საქმის სამართლიანი და საქვეყნო განხილვის უფლება კანონის საფუძველზე შექმნილი დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი სასამართლოს მიერ.

აღნიშნული საერთაშორისო აქტით განმტკიცებული სამართლიანი სასამართლოს უფლება გულისხმობს სასამართლოს ვალდებულებას, დაასაბუთოს მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება. პროცესის მონაწილეებისათვის, ისევე როგორც საზოგადოებისათვის, ნათელი უნდა იყოს განსჯის ის პროცესი, რომელიც სასამართლომ გაიარა კონკრეტული გადაწყვეტილების მიღებამდე. გადაწყვეტილებაში ასახული უნდა იყოს სასამართლოს მოსაზრებები და სამართლებრივი დასკვნები, რომლებმაც დავის სწორედ ამგვარი გადაწყვეტა გამოიწვია.

სასამართლო დაცვა უნდა იყოს სრული, რაც გულისხმობს არა მხოლოდ ყველას შესაძლებლობას მიმართოს სასამართლოს, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გამოიტანოს სამართლიანი და დასაბუთებული გადაწყვეტილება. ეს მოთხოვნა მიზნად ისახავს მხარის მიერ გასაჩივრების უფლების განხორციელების შესაძლებლობის უზრუნველყოფას.

საქმეებზე «დევიერი ბელგიის წინააღმდეგ» და «დელკური ბელგიის წინააღმდეგ» ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ განმარტა, რომ «ადამიანის უფლებათა» ევროპული კონვენციის ფრანგულ ტექსტში, მე-6 მუხლის პირველი პუნქტი შეიცავს ტერმინს «დასაბუთებული» (ბიენ-ფონდე), აღნიშნული კი ნიშნავს, რომ განაჩენი კარგად უნდა იყოს დასაბუთებული, როგორც სამართლებრივი, ისე ფაქტობრივი თვალსაზრისით. მართალია, აღნიშნულ საქმეებში საუბარია სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილ განაჩენზე, მაგრამ ეს პრინციპი სამოქალაქო დავებზე მიღებული გადაწყვეტილებების მიმართაც ვრცელდება.

შემთხვევითი არაა, რომ ქართული სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა არაერთი ნორმით ადგენს სასამართლოს ვალდებულებას დაასაბუთოს თავისი პოზიცია კონკრეტულ საკითხებთან მიმართებაში, ხოლო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის მიხედვით, გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობა ყოველთვის იწვევს მის გაუქმებას. გადაწყვეტილების დასაბუთების აუცილებლობა პირველ რიგში მხარეთა ინტერესებს ემსახურება, ასევე იმ საზოგადოების ინტერესებს, რომლის სახელითაც მართლმსაჯულების ხორციელდება.

განსახილველ შემთხვევაში, ორივე აპელანტი საჩივარში გარკვეულ ფაქტობრივ-სამართლებრვი პრეტენზიებს აყალიბებდა, რომლებზეც სააპელაციო სასამართლოს პასუხი არ გაუცია. ცალკეულ შემთხვვებში, როდესაც სააპელაციო საჩივარი იმდენად დაუსაბუთებელია, ან ზუსტად იმეორებს სარჩელის შინაარს, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია არ იმსჯელოს საჩივარში მოყვანილ მხარის პოზიციაზე და დაეთანხმოს პირველი ინსტანციის სასამართლოს ფაქტობრივ-სამართლებრივ დასაბუთებას, მაგრამ იმის მითითება, თუ რატომ ხდება გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება სააპელაციო საჩივრის პრეტენზიებზე დეტალურად პასუხის გაცემის გარეშე, მაინც აუცილებელია.

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლო ისე დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს ფაქტობრივ-სამართლებრივ დასაბუთებას, რომ არ გაითვალისწინა აღნიშნული სასამართლოს მიერ დაშვებული სამართლებრივი უსწორობები.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ ნ. ი-შვილის მიერ 2006 წლის 13 ივნისს გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულება მოჩვენებითი გარიგებად მიიჩნია. პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრებით, ჩუქების ხელშეკრულება მერიის მიერ ბინაზე გაღებული ხარჯების დაბრუნების აცილების მიზნით დაიდო, ხოლო გარიგების მოჩვენებითობა დასტურდებოდა იმ გარემოებით, რომ თ. დ-შვილის სასარგებლოდ ისედაც არსებობდა ანდერძი, რომლის საფუძველზეც იგი ბინას მიიღებდა, ამასთან გამჩუქებელი ბინაში ცხოვრებას აგრძელებდა.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ზემოაღნიშნული მოსაზრებები მცდარია. პირველ რიგიში, პალატა აღნიშნავს, რომ გაუგებარია, ქონების გაჩუქება როგორ მოახდენდა გავლენას მერიის შესაძლო მოთხოვნის უფლებაზე. მიუხედავად იმისა, თ. დ-შვილი მემკვიდრეობით მიიღებდა სადავო ბინას, თუ იგი ჩუქების გზით გადავიდოდა მის საკუთრებაში, მერიას მაინც შეეძლო მის წინააღმდეგ მოთხოვნა წამოეყენებინა (სხვა საკითხია რამდენად საფუძვლიანი იქნებოდა აღნიშნული მოთხოვნა).

რაც შეეხება გარიგების მოჩვენებითად მიჩნევის სხვა საფუძვლებს, აღნიშნულთან დაკაშირებით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრული მოჩვენებითი გარიგება ნების ნაკლის მქონე ბათილი გარიგების ერთ-ერთი სახეა. ამ ტიპის გარიგებების ნაკლი ისაა, რომ მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნება მათ რეალურ განზრახვას არ შეესაბამება. ნების ნაკლს მრავალი გარემოება შეიძლება ადასტურებდეს, მაგრამ არა ის, რომ მოანდერძემ მიზანშეწონილად მიიჩნია ქონება სიცოცხლეშივე განეკარგა და თავისი მემკვიდრისათვის ეჩუქებინა. მიუხედავად იმისა, რომ ნ. ი-შვილი სადავო ბინას ანდერძით ისედაც თ. დ-შვილს უტოვობდა, მას, როგორც ბინის მესაკუთრეს, სრული უფლება ჰქონდა გაეჩუქებინა მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება. სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის საფუძველზე, მესაკუთრეს შეუძლია არა მხოლოდ თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს თავისი ქონებით, არამედ თავისუფლად განკარგოს კიდეც იგი, თუ უფლების ბოროტად გამოყენება არ ხდება. როგორც ცნობილია, ანდერძი ცალმხრივი გარიგებაა, რომელიც ძალაში შედის და შესაბამის სამართლებრივ შედეგებს წარმოშობს მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ. აღნიშნულის გათვალისწინებით, მესაკუთრის ნება კონკრეტულ მომენტში განკარგოს და საკუთრებაში გადასცეს თავისი ქონება ნებისმიერ პირს, მემკვიდრის ჩათვლით, ანდერძის შედგენის ფაქტით არ იზღუდება. ცხადია, რომ ნ. ი-შვილისათვის წინასწარ ცნობილი ვერ იქნებოდა, ჩუქების ხელშეკრულების დადებიდან რა ვადაში გაიხსნებოდა სამკვიდრო მის კუთვნილ ქონებაზე.

რაც შეეხება პირველი ინსტანციის სასამართლოს მეორე არგუმენტს – გამჩუქებლის გაჩუქებულ ბინაში ცხოვრების ფაქტს - საკასაციო პალატა აღნიშნავს: ის გარემოება, რომ გამჩუქებელს არ შეუწყვეტია გასხვისებული ქონების ფლობა ყოველთვის გარიგების მოჩვენებითობაზე არ მიუთითებს. მოცემულ შემთხვევაში სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა, რომ თ. დ-შვილი ასევე ცხოვრობდა მის საკუთრებაში გადასულ ბინაში, ამასთან, ნ. ი-შვილს ამ დროისათვის ჯანმრთელობის პრობლემები ჰქონდა და, ბუნებრივია, სხვა პირის მზრუნველობას საჭიროებდა. ასეთ ვითარებაში, ის ფაქტი, რომ ნ. ი-შვილი შვილად აყვანილ თ. დ-შვილთან ერთად ცხოვრობდა გაჩუქებულ ბინაში, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, გარიგების მოჩვენებითობას არ ადასტურებს. სხვა რაიმე გარემოება ან მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა, რომ ჩუქების ხელშეკრულების მხარეებს გარიგებით გათვალისწინებული შედეგის რეალურად დადგომა არ სურდათ, მოსარჩელეს არ მიუთითებია.

გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მერიის სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებას საფუძვლად სამოქალაქო კოდექსის 977-ე მუხლი დაუდო და აღნიშნა, რომ რემონტის ხარჯები მერის მიერ იმ მიზნით იქნა გაღებული, რომ ნ. ი-შვილის ბინა მის საკუთრებაში გადასულიყო ამ უკანასკნელის გარდაცვალების შემდეგ.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 977-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირს, რომელიც მეორე პირს გადასცემს რაიმეს არა ვალდებულების შესასრულებლად, არამედ იმ მიზნით, რომ ამ უკანასკნელმა შეასრულოს ან არ შეასრულოს რაიმე მოქმედება, შეუძლია გადაცემულის გამოთხოვა, თუ მეორე პირის მოქმედება არ შეესაბამება მოსალოდნელ მიზანს. აღნიშნული ნორმა ადგენს შესრულების კონდიქციის ერთ-ერთ შემთხვევას – შესრულების დაბრუნებას მიზანთან შეუსაბამობის გამო. ამ ნორმის საფუძველზე, პირს შეუძლია უკან გამოითხოვოს ქონება, რომელიც სხვა პირს იმ ვარაუდით გადასცა, რომ ეს უკანასკნელი განსაზღვრულ მოქმედებას შეასრულებდა, ამასთან 997-ე მუხლიდან გამომდინარე მოთხოვნა ცალმხრივ მიზანს ითვალისწინებს, რომელიც შესრულების მიმღებს მხედველობიდან არ უნდა გამოჰპარვოდა, ამდენად, ამ ნორმის საფუძველზე, ნ. ი-შვილისათვის იმთავითვე ცხადი უნდა ყოფილიყო, რომ მერია კონკრეტულ დანახარჯებს სადავო ქონების საკუთრებაში მიღების ვარაუდით ახორციელებდა. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ეს გარემოება სათანადოდ არ არის გამოკვლეული პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ, რაც სააპელაციო სასამართლოს არ გაუთვალისწინებია. კერძოდ, ამ შემთხვევაში, მხედველობაშია მისაღები ის გარემოება, რომ ყველა ხარჯი, რომელიც მერიამ გაიღო, რემონტის ხარჯების ჩათვლით, მუზეუმის ნორმალური ფუნქციონირებისა და მისი ვიზუალური მხარის სათანადო მდგომარეობაში მოყვანის უზრუნველყოფას ემსახურებოდა. რემონტის ხარჯების გაღების დროისათვის და შემდგომი სამი წლის განმავლობაშიც კი შესაბამისი მუზეუმი ფუნქციონირებდა, ამასთან, ვინაიდან მოცემულ საქმეზე ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველი არ იკვეთება, სააპელაციო სასამართლოს ასევე უნდა ემსჯელა, რამდენად მართებულია 977-ე მუხლის საფუძველზე თანხის დაბრუნების მოთხოვნა თ. დ-შვილის მიმართ.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, აღნიშნული კი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის «ე¹» ქვეპუნქტის მიხედვით, განჩინების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

გარდა ამისა, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის ნორმები, სააპელაციო სასამართლო კი ამ განმარტებას დაეთანხმა, ამდენად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილის «გ» ქვეპუნქტის მიხედვით, გასაჩივრებული განჩინება კანონის დარღვევითა მიღებული, რაც ასევეა მისი გაუქმების საფუძველი. გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლით, რის შედეგადაც მთელი რიგი საპროცესო ნორმები დაირღვა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისიწნებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ თ. დ-შვილის საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები.

იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ ამგვარ გადაწყვეტილებას საკასაციო სასამართლომ საფუძვლად უნდა დაუდოს სამართლებრივი შეფასება, რომელიც სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოსათვის.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახალი განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა შეაფასოს აპელანტების ფაქტობრივ-სამართლებრივი პრეტენზიები, იხელმძღვანელოს წინამდებარე განჩინებაში ასახული სამართლებრივი დასაბუთებით, სამართლებრივად სწორად შეაფასოს საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და დავა დასაბუთებული გადაწყვეტილების (განჩინების) მიღების გზით დაასრულოს.

ქ. თ.ის მერიის საკასაციო საჩივართან დაკავშირებით საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ კასატორის მითითებით, მოპასუხემ აღიარა მერიის მიერ 29 913 ლარის ოდენობის ხარჯის გაწევის ფაქტი, რაც სარჩელის სრულად დაკმაყოფილების საფუძველი უნდა გამხდარიყო. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახალი განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ ეს მტკიცებაც უნდა შეაფასოს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. თ. დ-შვილის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. ქ. თ.ის მერიის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

3. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 14 ივლისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე პალატას;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.