ას-107-101-2010 8 ივნისი, 2010 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე)

მოსამართლეები:

ნ. კვანტალიანი (მომხსენებელი), ლ. ლაზარაშვილი

სხდომის მდივანი – ლ.სანიკიძე

კასატორი _ ე. ნ-ძე (მოსარჩელე)

წარმომადგენლები _ თ.ი-ძე, მ.ა-შვილი

მოწინააღმდეგე მხარე _ დ. ნ-ძე (მოპასუხე)

წარმომადგენელი _ კ.ჯ-უა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 27 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი _ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ე. ნ-ძემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში დ. ნ-ძის მიმართ საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ საკუთრების უფლების გადაცემის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: მოსარჩელე დაიბადა და 1964 წლიდან ცხოვრობდა ქ.ბათუმში, ... ქ.¹61/12-ში, სადაც 1936 წლიდან ცხოვრობდა მისი ბაბუა _ მ. ნ-ძე. ამ უკანასკნელის გარდაცვალების შემდეგ სამკვიდრო მიიღო ე. ნ-ძემ (მოსარჩელის დედინაცვალმა), ხოლო 1988 წელს, ე.ნ-ძის გარდაცვალების შემდეგ უძრავი ნივთი მემკვიდრეობით გადავიდა ნა. ნ-ძეზე. 1992 წლის 30 დეკემბრის ჩუქების ხელშეკრულებით ნ.ნ-ძემ ზემოხსენებულ მისამართზე არსებული სამზარეულო, სავაჭრო ობიექტი და ¹4, 7, 10 და 12 ოთახები აჩუქა ე. ნ-ძეს, რაზეც 2002 წლის 5 მაისს შესდგა აქტი, თუმცა ჩუქების კანონით დადგენილი წესით გაფორმება ვერ მოხერხდა. 1992 წლის 30 დეკემბრის გარიგებაზე ნ.ნ-ძის ხელმოწერა დადასტურებულია ექსპერტიზის დასკვნით. ნ.ნ-ძემ ე.წ “ატსტუპნოის” წესით ასევე გაასხვისა ამავე სახლთმფლობელობაში არსებული სხვა ოთახების ნაწილიც. 2004 წელს ნა. ნ-ძე გარდაიცვალა და მისი სამკვიდრო მიიღო მისმა შვილმა _ დ. ნ-ძემ. ამდენად, “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” კანონის 1¹ მუხლის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად, მოსარჩელე სადავო ფართის მოსარგებლეა და, ამავე კანონის მე-2 მუხლის მეექვსე პუნქტის შესაბამისად, აღნიშნულ ნივთზე უნდა გადაეცეს საკუთრების უფლება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო შემდეგი მოტივებით: მოსარჩელის განმარტებით, სადავო ჩუქების ხელშეკრულება დადებულია 1992 წლის 30 დეკემბერს, ძველი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მოქმედების დროს, რომლის 269-ე და 239-ე მუხლი ითვალისწინებს უძრავ ნივთის ნაჩუქრობის გარიგების გაფორმების წესსა და პირობებს. აღნიშნული კანონის მოთხოვნები სადავო ჩუქებისას დაცული არ არის, რაც გარიგების ბათილობაზე მეტყველებს. ამასთან, მოსარჩელის მიერ მითითებული ექსპერტიზის დასკვნა სადავო გარიგებაზე ნ.ნ-ძის ხელმოწერის არსებობის თაობაზე სავარაუდო ხასიათისაა და ნ.ნ-ძის მიერ აღნიშნული ხელმოწერის შესრულების უტყუარ მტკიცებულებას არ წარმოადგენს.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 3 აპრილის გადაწყვეტილებით ე. ნ-ძის სარჩელი დ. ნ-ძის მიმართ თანხის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე დაკმაყოფილდა, ე. ნ-ძეს დ. ნ-ძის სასარგებლოდ დაეკისრა 2508 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა, ე. ნ-ძე ცნობილ იქნა ქ.ბათუმში, ... ¹61/12-ში მდებარე 70 კვ.მ საცხოვრებელი ფართის, მათ შორის ეზოში არსებული 19 კვ.მ სამზარეულოს _ ოთახი “დ-ს”, 10 კვ.მ სავაჭრო ჯიხურის _ ოთახი “გ-ს”, 9 კვ.მ ოთახი “ანტრესოლის”, 9 კვ.მ ოთახი “4-ის”, 15 კვ.მ ოთახი “10-სა” და 14 კვ.მ ოთახი “12-ის” მესაკუთრედ.

საქალაქო სასამართლოს გადაყვეტილება დ. ნ-ძემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 27 ნოემბრის გადაწყვეტილებით დ. ნ-ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ე.ნ-ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 1992 წლის 30 დეკემბერს ნა. და ე. ნ-ძეებს შორის მარტივი წერილობითი ფორმით დაიდო ჩუქების ხელშეკრულება. გარიგების მიხედვით, ნა. ნ-ძემ ე. ნ-ძეს აჩუქა საცხოვრებელი ფართი, რომელიც მისი ოჯახის წევრებს ჰქონდათ დაკავებული. 2004 წელს ნა. ნ-ძე გარდაიცვალა და მისი სამკვიდრო მიიღო დ. ნ-ძემ. ე. ნ-ძემ სარჩელი აღძრა და მოითხოვა სადავო ქონებაზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 20 ივნისის გადაწყვეტილებით ეს სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში.

სააპელაციო პალატა არ დაეთანხმა აპელანტის მოსაზრებას, რომ სასამართლო ვალდებული იყო, შეეწყვიტა საქმის წარმოება, ვინაიდან იმავე მხარეებს შორის უკვე დასრულებული დავის საგანი იყო მემკვიდრედ აღიარება, მაშინ, როცა, მოცემულ შემთხვვაში, დავის საგანია კომპენსაციის სანაცვლოდ ქონების საკუთრებაში გადაცემა, შესაბამისად, აღნიშნული დავების საგანი ხვადასხვაა და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლით დადგენილი საქმის წარმოების შეწყვეტის საფუძვლები არ არსებობს. სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ საქალაქო სასამართლომ შეცდომით განმარტა საქართველოს კანონი „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“, როდესაც ე. ნ-ძე ამ კანონით გათვალისწინებულ მოსარგებლედ მიიჩნია, რადგან დასახელებული კანონის 1¹ მუხლის “ა” ქვეპუნქტი ზუსტად განსაზღვრავს მოსარგებლედ პირის მიჩნევის პირობებს.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ იყო დამოუკიდებელი ვალდებულებით-სამართლებრივი ხელშეკრულება. ეს გარიგება წარმოადგენდა სესხის ხელშეკრულების ერთგვარ ნაირსახეობას, რომლის დადებისას მოვალე, მოთხოვნის უზრუნველყოფის მიზნით, კრედიტორს სარგებლობაში გადასცემდა საცხოვრებელ ფართს. ვალის დაუბრუნებლობის შემთხვევაში საცხოვრებელი ფართი რჩებოდა კრედიტორის სარგებლობაში. 1964 წლის რედაქციის სამოქალაქო კოდექსი ასეთი ტიპის სამართალურთიერთობებს არ ითვალისწინებდა, რის გამოც მხარეები, ჩვეულებრივ, ხელშეკრულებას დებდნენ ზეპირად ან ფარავდნენ სხვა ტიპის ხელშეკრულებით.

პალატამ მიიჩნია, რომ სწორედ ამიტომ გახდა საჭირო ამ სამართალურთიერთობის სპეციალური დარეგულირება, ამდენად, გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ იყო სასყიდლიანი ხელშეკრულება, რომლითაც მოსარგებლე მესაკუთრეს უხდიდა თანხას და სანაცვლოდ, თანხის დაბრუნებამდე, იღებდა სადგომით სარგებლობის უფლებას. სასამართლომ დაადგინა, რომ ე. ნ-ძეს ნა. ნ-ძისათვის არავითარი საზღაური არ გადაუხდია და ნა. ნ-ძემ ე. ნ-ძეს ქონება გადასცა არა სასყიდლით, არამედ კეთილი ნებით. შესაბამისად, პალატამ დადგენილად ჩათვალა, რომ ე. ნ-ძესა და ნა. ნ-ძეს შორის დაიდო არა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება, არამედ, ფორმის დაუცველობის გამო, ბათილი ჩუქების ხელშეკრულება.

პალატის მითითებით, დასაჩუქრებულს კანონი „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ მოსარგებლედ არ მიიჩნევს და ამ კანონის მე-2 მუხლით დადგენილი უფლებები დასაჩუქრებულზე არ ვრცელდება. ამასთანავე, სასამართლომ დაადგინა, რომ ე. ნ-ძე მესაკუთრესთან ფორმის დაუცველად დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ან ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე სადავო ქონებას არ დაუფლებია, რის გამოც იგი, ზემოხსენებული კანონის შესაბამისად, მოსარგებლე არ არის და ამ კანონით მინიჭებული უფლებების რეალიზაციის თაობაზე მხარის მოთხოვნა უსაფუძვლოა. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ საქალაქო სასამართლომ შეცდომით განმარტა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლი, რასაც შედეგად მცდარი გადაწყვეტილების მიღება მოჰყვა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ე. ნ-ძემ და მოითხოვა მისი გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ უგულებელყო მოცემულ შემთხვევაში უდავოდ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებანი, რომ ე. ნ-ძე რეგისტრირებულია სადავო ფართში, იგი იხდიდა და დღესაც იხდის კომუნალურ გადასახადებს. წლების განმავლობაში და ამჟამადაც ე.ნ-ძე ფლობს სადავო ფართს. მხარეები არიან ბიძაშვილები, ხოლო ნა. ნ-ძე იყო კასატორის ბიცოლა. სადავო ბინა თავის დროზე ირიცხებოდა მხარეთა ბაბუის _ მ. ნ-ძის სახელზე და ე. ნ-ძე ბაბუასთან ერთად სადავო ფართში ცხოვრობდა მის გარდაცვალებამდე. ამდენად, სასამართლომ არასათანადოდ შეაფასა ის გარემოება, რომ კასატორი ზემოხსენებულ ბინაში ცხოვრობდა ნა. ნ-ძის მიერ სადავო ნივთის უანგაროდ ჩუქებისა და ქონების დათმობის თაობაზე 1992 წლის ნაჩუქრობის ხელწერილის, ასევე 2002 წლის აქტით ნების გამოვლენის საფუძველზე.

სააპელაციო პალატამ სწორად გამოიყენა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონი, თუმცა სამართლებრივად არასწორად შეაფასა იგი, რადგან მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ ე.ნ-ძე მოსარგებლედ შეცდომით ჩათვალა. მართალია, ამ კანონის მე-2 მუხლის მეოთხე ნაწილით საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის გარიგება დასტურდება მესაკუთრისათვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდით, თუმცა ნ.ნ-ძესთან ნათესაური კავშირიდან გამომდინარე, სადავო ფართი კასატორს გადაეცა უსასყიდლოდ. აღნიშნულთან დაკავშირებით გამოყენებულ უნდა იქნეს სამოქალაქო კოდექსის მე-2 მუხლის მეოთხე ნაწილი, ვინაიდან, საქართველოში დამკვიდრებული ჩვეულებებისა და ადათ-წესების შესაბამისად, ნა. ნ-ძემ ვალდებულად ჩათვალა თავი, თავისი მაზლიშვილისათვის _ ე. ნ-ძისათვის დაეთმო საცხოვრებელი სადგომი და საფასურში იგულისხმებოდა ის ანაზღაურება, რაც კასატორის წინაპრებმა ნ.ნ-ძეს დაუტოვეს.

სააპელაციო სასამართლო დაეყრდნო დ. ნ-ძის მიერ ჩატარებულ ექსპერტიზის დასკვნას, რომლითაც გამოკვლეულ იქნა 1992 წლის 30 დეკემბრის ნაჩუქრობის ხელშეკრულებისა და 2002 წლის 5 მაისის გაფორმების აქტის ქსეროასლები, მიუხედავად კასატორის არაერთი თხოვნისა, სასამართლომ არ დანიშნა გრაფიკული ექსპერტიზა დოკუმენტების დედნებზე. სააპელაციო პალატამ არასწორად შეაფასა საქმეში არსებული მასალები, კერძოდ, ე. ნ-ძის მამა _ რ. ნ-ძე სადავო სახლში ცხოვრობდა 1936-53 წლებში, 1967 წელს იგივე მისამართი დაფიქსირდა მის მიერ შეცვლილ პასპორტშიც. საბინაო წიგნის 1991 წლის ამონაწერის თანახმად, რ. და ე. ნ-ძეები აღირიცხებიან სადავო სახლში. რ.ნ-ძე ამ ბინაში ცხოვრობდა 1992 წლამდე, ანუ გარდაცვალებამდე, ხოლო კასატორი 1973 წლიდან რეგისტრირებულია სადავო ფართში, რაც დასტურდება ფორმა ¹1 და მისი პირადობის მოწმობით.

საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას მხარეებმა წარმოადგინეს მორიგების აქტი და იშუამდგომლეს მისი დამტკიცება შემდეგი პირობებით:

1. დ. ნ-ძე სადავო ბინის სანაცვლოდ ე. ნ-ძეს კომპანიის სახით გადაუხდის 20 000 (ოცი ათას) აშშ დოლარს. თანხის გადახდა უნდა მოხდეს 2011 წლის 8 ივნისამდე;

2. ე. ნ-ძე მის მიერ დაკავებულ ქ.ბათუმში, ... 12-ში მდებარე 75 კვ.მ ფართს ზემოთ მითითებული თანხის დადგენილ ვადაში სრულყოფილად მიღების შემდეგ თავისუფალ მდგომარეობაში გადასცემს დ. ნ-ძეს;

3. თანხის კომპენსაციის გადაუხდელობის შემთხვევაში ქ.ბათუმში, ... 12-ში მდებარე სადავო 75 კვ.მ ფართი დარჩება ე. ნ-ძის საკუთრებაში;

4. მორიგების აქტის შესრულების შემდეგ მხარეებს ქ.ბათუმში, ... 12-ში მდებარე სადავო 75 კვ.მ-ზე ან ამავე მისამართზე არსებულ სხვა ნებისმიერ ფართზე პრეტენზია არ ექნებათ.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო გაეცნო რა მხარეთა მიერ წარმოდგენილ მორიგების აქტს, თვლის, რომ მათი მოთხოვნა მორიგების დამტკიცების თაობაზე კანონიერია და უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს ამ საქმეზე სასამართლოს მიერ მიღებული ყველა გადაწყვეტილება, ხოლო მოცემული საქმის წარმოება შეწყდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მეორე ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მითითებული ნორმა ითვალისწინებს მოდავე მხარეთა მიერ გარკვეული შეთანხმების მიღწევის შემთხვევაში საქმის მორიგებით დამთავრების შესაძლებლობას. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა მიერ შეთანხმებული მორიგების პირობები არ ეწინააღმდეგება კანონს და არ ლახავს მესამე პირთა ინტერესებს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, წარმოდგენილი მორიგების აქტი უნდა დამტკიცდეს.

მოდავე მხარეების მიერ შედგენილი მორიგების აქტი დაერთო საქმეს.

მხარეებს განემარტათ, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტის თანახმად, მხარეთა მორიგების შედეგად მოცემულ დავაზე სამოქალაქო საქმის წარმოება უნდა შეწყდეს, ხოლო, ამავე კოდექსის 273-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, საქმის წარმოების შეწყვეტის შემთხვევაში სასამართლოსათვის ხელმეორედ მიმართვა დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით არ შეიძლება.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ე. ნ-ძეს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ 2010 წლის 18 თებერვალს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი _ 100 ლარი, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში მხარეებმა მორიგების აქტი წარმოადგინეს საკასაციო სასამართლოს მთავარი სხდომის დაწყებამდე. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 49-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად კი, თუ სასამართლოს მთავარ სხდომამდე მხარეები მორიგდებიან, მხარეები მთლიანად თავისუფლდებიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

დამტკიცდეს მორიგება დ. და ე. ნ-ძეებს შორის შემდეგი პირობებით:

1. დ. ნ-ძე სადავო ბინის სანაცვლოდ ე. ნ-ძეს კომპანიის სახით გადაუხდის 20 000 (ოცი ათას) აშშ დოლარს. თანხის გადახდა უნდა მოხდეს 2011 წლის 8 ივნისამდე;

2. ე. ნ-ძე მის მიერ დაკავებულ ქ.ბათუმში, ... 12-ში მდებარე 75 კვ.მ ფართს ზემოთ მითითებული თანხის დადგენილ ვადაში სრულყოფილად მიღების შემდეგ თავისუფალ მდგომარეობაში გადასცემს დ. ნ-ძეს;

3. თანხის კომპენსაციის გადაუხდელობის შემთხვევაში ქ.ბათუმში, ... 12-ში მდებარე სადავო 75 კვ.მ ფართი დარჩება ე. ნ-ძის საკუთრებაში;

4. მორიგების აქტის შესრულების შემდეგ მხარეებს ქ.ბათუმში, ... 12-ში მდებარე სადავო 75 კვ.მ-ზე ან ამავე მისამართზე არსებულ სხვა ნებისმიერ ფართზე პრეტენზია არ ექნებათ.

შეწყდეს საქმის წარმოება ე. ნ-ძის სარჩელის გამო დ. ნ-ძის მიმართ საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ საკუთრების უფლების გადაცემის შესახებ.

გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე მიღებული ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებები.

განემარტოთ მხარეებს, რომ სასამართლოში დავა იმავე მხარეებს შორის, იმავე საფუძვლითა და იმავე საგანზე დაუშვებელია.

ე. ნ-ძეს დაუბრუნდეს მის მიერ 2010 წლის 18 თებერვალს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი _ 100 ლარი.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.