¹ას-1097-1361-09 18 იანვარი, 2010წ.

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

ლ. ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნ. კვანტალიანი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) _ რ. დ-ძე (წარმომადგენელი რ. ც-ძე)

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) _ ნ. ე-ძე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 24 სექტემბრის გადაწყვეტილება

დავის საგანი _ საცხოვრებელ სადგომზე კომპენსაციის გადახდის დავალდებულება, თანხის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2009 წლის 24 აპრილს ქობულეთის რაიონულ სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა რ. დ-ძემ მოპასუხე ნ. ე-ძის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისათვის ... ქ. ¹162ვ-ში მდებარე ¹17 ბინის საბაზრო ღირებულების 90%-ის _ 40 500 ლარის, აგრეთვე აღნიშნულ ბინაზე მოსარჩელის მიერ განხორციელებული მიშენება-დაშენების ან/და არსებითი გაუმჯობესების ხარჯების _ 20 000 ლარის დაკისრება.

სარჩელის თანახმად, რ. დ-ძემ 1996 წლის აპრილში ნ. ე-ძის მამკვიდრებელ ზ. ე-ძისაგან შეიძინა ... ქ. ¹162ვ-ში მდებარე საცხოვრებელი ბინა, რაშიც მას გადაუხადა 2 000 აშშ დოლარი. ნასყიდობის ხელშეკრულების სანაცვლოდ ზ. ე-ძემ რ. დ-ძის სახელზე გასცა გენერალური მინდობილობა, რათა ამ უკანასკნელს პირადად მოეწესრიგებინა საცხოვრებელი ბინის თავის სახელზე გადაფორმების საკითხი. მინდობილობის მოქმედების განმავლობაში მოსარჩელემ აღნიშნული ვერ განახორციელა. 2006 წლის დასაწყისში გარდაიცვალა ზ. ე-ძე, რომელსაც საცხოვრებელი ბინის თაობაზე რ. დ-ძის მიმართ პრეტენზია არ ჰქონია. 2008 წლის სექტემბერში ზ. ე-ძის შვილმა ნ. ე-ძემ მეურვე მ. ე-ძის დახამარებით ზემოაღნიშნულ ბინაზე მიიღო სამკვიდრო მოწმობა, რის შემდეგაც მოსარჩელეს მოსთხოვა ბინის დათმობა.

მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის საფუძველზე მოპასუხეს მისთვის უნდა გადაეხადა საცხოვრებელი ბინის ღირებულების 90%, რამდენადაც, კანონის დასახელებული ნორმის მიხედვით, მესაკუთრეს უფლება აქვს მოსარგებლეს მოსთხოვოს საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა მხოლოდ მოსარგებლისათვის დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 90%-ის გადახდის შემთხვევაში.

მოსარჩელემ ასევე მიუთითა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-6 მუხლზე, რომლის თანახმად, მესაკუთრე, რომელიც მოსარგებლეს მოსთხოვს ნივთზე მფლობელობის შეწყვეტას, ვალდებულია აუნაზღაუროს მოსარგებლეს მის მიერ განხორციელებული მიშენება-დაშენების ან/და არსებითი გაუმჯობესების ხარჯები საბაზრო ღირებულების სრული ოდენობით. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ დაკავებულ ბინაში ჩაატარა სარეკონსტრუქციო სამუშაოები, რის შედეგადაც ბინის ფართი გაიზარდა 12.11კვ.მ-ით, მანვე ჩაატარა ბინის შიდა სარემონტო სამუშაოები (შეცვალა კარ-ფანჯარა, ხელახლა გააკეთა საპირფარეშო-აბაზანა, შეაბათქაშა კედლები, გაიყვანა გაზის გაყვანილობა და ა.შ.). აღნიშნულის შედეგად არსებითად გაუმჯობესდა ბინის მდგომარეობა. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელე მიიჩნევდა, რომ სახეზე იყო მოპასუხისათვის ბინაზე წარმოებული მიშენება-დაშენების ან/და არსებითი გაუმჯობესების ხარჯების ანაზღაურების საფუძველი (ს.ფ. 1-12).

ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 24 ივნისის გადაწყვეტილებით რ. დ-ძის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ნ. ე-ძეს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების შეწყვეტის მოთხოვნის დაკმაყოფილების სანაცვლოდ დაეკისრა რ. დ-ძის სასარგებლოდ საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის _ 33 750 ლარის, აგრეთვე რ. დ-ძის მიერ განხორციელებული მიშენება-დაშენებისა და არსებითი გაუმჯობესების ხარჯების _ 20 000 ლარის, მთლიანობაში 53 375 ლარის გადახდა.

რაიონულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ მხარეთა შორის არსებობდა გარიგება საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობის უფლებით დათმობის შესახებ. აქედან გამომდინარე, “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-3 მუხლის საფუძველზე მოპასუხეს საცხოვრებელი სადგომის დათმობის სანაცვლოდ უნდა გადაეხადა სადგომის ღირებულების 75%.

ზემოაღნიშნული კანონის მე-6 მუხლიდან გამომდინარე, რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ მესაკუთრეს (ნ. ე-ძეს) მოსარგებლისათვის (რ. დ-ძისათვის) ასევე უნდა აენაზღაურებინა გაუმჯობესების ხარჯები საბაზრო ღირებულების სრული ოდენობით.

სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის საფუძველზე სასამართლომ დაადგინა, რომ ზ. ე-ძის ვალდებულებებზე პასუხისმგებელი იყო მისი მემკვიდრე ნ. ე-ძე (ს.ფ. 96-99).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ნ. ე-ძემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ს.ფ. 102-110, 118-128).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 24 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ნ. ე-ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 24 ივნისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება, რ. დ-ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილად იქნა მიჩნეული შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

... ქუჩის ¹163-ში არსებული ბინა ¹17 ირიცხება ნ. ე-ძის საკუთრებაში;

1996 წლის აპრილში მესაკუთრე ზ. ე-ძესა და რ. დ-ძეს შორის დაიდო აღნიშნული ბინის სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება და ამის შემდეგ ბინა არის რ. დ-ძის სარგებლობაში;

ნ. ე-ძე არის ზ. ე-ძის კანონისმიერი მემკვიდრე;

სადავო ბინის საბაზრო ღირებულება შეადგენს 45 000 ლარს, ხოლო მასზე წარმოებული მიშენება-რეკონსტრუქციის საბაზრო ღირებულება _ 20 000 ლარს;

მამკვიდრებელი ზ. ე-ძე გარდაიცვალა 2006 წლის 1 მარტს.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, რაიონულმა სასამართლომ არასწორად განმარტა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონი. აღნიშნული კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, თუ მხარეებს შორის არსებობს გარიგება საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ, მესაკუთრეს უფლება აქვს, მოსარგებლეს მოსთხოვოს საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა მხოლოდ მოსარგებლისათვის (ან თავდაპირველი მოსარგებლის უფლებამონაცვლისათვის) დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის შემთხვევაში. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ამ ნორმიდან არ გამომდინარეობდა, რომ მესაკუთრე ვალდებული იყო ყველა შემთხვევაში გადაეხადა სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%, ასეთი დისპოზიცია მითითებულ ნორმას არ გააჩნდა. ნორმიდან არსებითად გამომდინარეობდა, რომ მოსარგებლე მხოლოდ მაშინ იყო ვალდებული შეეწყვიტა საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობა, როცა მესაკუთრე მას გადაუხდიდა კომპენსაციას.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა ასევე “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტზე, რომლის თანახმად, თუ მესაკუთრე უარს აცხადებს მოსარგებლისათვის ამ მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული კომპენსაციის გადახდაზე, მოსარგებლეს უფლება აქვს, მესაკუთრეს მოსთხოვოს შესაბამისი ანაზღაურების (დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%) სანაცვლოდ დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ეს მუხლი პირდაპირ აძლევდა მესაკუთრეს მოსარგებლისათვის კომპენსაციის გადახდაზე უარის თქმის უფლებას, ოღონდ, ამ შემთხვევაში მოსარგებლეს წარმოეშობოდა შესაბამისი ანაზღაურების სანაცვლოდ დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემის მოთხოვნის უფლება.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ რ. დ-ძის (მოსარგებლის) მოთხოვნა, საცხოვრებელი სადგომის დათმობის სანაცვლოდ მოპასუხისათვის (მესაკუთრისათვის) კომპენსაციის გადახდის დაკისრების შესახებ, უსაფუძვლო იყო და რაიონულმა სასამართლომ არასწორად დააკმაყოფილა იგი.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში ასევე არ არსებობდა მოპასუხისათვის ე.წ. გაუმჯობესების ანაზღაურების დაკისრების საფუძვლები. ამასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-7 მუხლის პირველ პუნქტზე, რომლის თანახმად, მოსარგებლე უფლებამოსილია მესაკუთრის თანხმობის გარეშე გაუკეთოს ქონებას გადაუდებელი აუცილებლობით გამოწვეული კაპიტალური რემონტი. მესაკუთრის ინიციატივით გარიგების მოშლის შემთხვევაში მოსარგებლეს აქვს ჩატარებული სარემონტო სამუშაოებისათვის კომპენსაციის მოთხოვნის უფლება.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, კანონის ზემოთ დასახელებული ნორმა სარემონტო სამუშაოებისათვის კომპენსაციის უფლებას მოსარგებლეს ანიჭებდა შემდეგ შემთხვევებში: ა. როცა იგი სადგომს ჩაუტარებდა კაპიტალურ რემონტს; ბ. ეს რემონტი გამოწვეული იქნებოდა გადაუდებელი აუცილებლობით; გ. გარიგება მოიშლებოდა მესაკუთრის ინიციატივით.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ გარიგების მოშლა არის ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტისაკენ. შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის თანახმად, გარიგების მოშლა არის გარიგება და იგი კანონშესაბამისი უნდა იყოს.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტიდან გამომდინარეობდა, რომ საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობის უფლებით დათმობის გარიგების შემთხვევაში მესაკუთრის ინიციატივით გარიგების მოშლა კანონიერია მაშინ, თუ იგი მოსარგებლეს გადაუხდის შესაბამის კომპენსაციას.

იმის გათვალისწინებით, რომ მოცემულ შემთხვევაში მესაკუთრემ კომპენსაციის გადახდაზე უარი განაცხადა, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მისი ინიციატივით გარიგების მოშლა უკანონო იყო, ე.ი. გარიგება არ მოშლილა. გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებას, რომ რ. დ-ძის მიერ მოთხოვნილ სარემონტო სამუშაოების ხარჯებს შეადგენდა ე.წ. მიშენება-რეკონსტრუქციის ხარჯები. ამასთან, დაუსაბუთებელი იყო, თუ რა გადაუდებელი აუცილებლობით იყო გამოწვეული ბინაზე 12.11კვ.მ ფართის მიშენება.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოთხოვნა სარემონტო სამუშაოების კომპენსაციის თაობაზე უსაფუძლო იყო (ს.ფ. 159-165).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა რ. დ-ძემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორის მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ ფაქტობრივად სრულად ცნო დადგენილად ის გარემოებები, რაზეც რ. დ-ძე სარჩელში აპელირებდა. იმავდროულად სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მამკვიდრებელი ნ. ე-ძე ისევე აგებს პასუხს, როგორც მემკვიდრე და “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მოთხოვნები ვრცელდება მესაკუთრეთა უფლებამონაცვლეებზე.

კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის განმარტებას, ამ შემთხვევაში საუბარია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იმ ნაწილზე, სადაც აღნიშნულია, რომ მესაკუთრე არ არის ვალდებული ყველა შემთხვევაში გადაუხადოს მოსარგებლეს ბინის საბაზრო ღირებულების 75%. დასახელებული კანონის 2.3 მუხლის თანახმად, თუ მხარეებს შორის არსებობს გარიგება საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობის უფლებით დათმობის შესახებ, მესაკუთრეს უფლება აქვს, მოსარგებლეს მოსთხოვოს საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა, მხოლოდ მოსარგებლისათვის დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის შემთხვევაში. ის გარემოება, რომ მესაკუთრე ნ. ე-ძე არ იყო თანახმა, კანონის შესაბამისად მოსარგებლის წინაშე მისი წილი ვალდებულება შეესრულებინა, სრულიად ცალსახაა, საქმეში არსებული მტკიცებულებით დასტურდება, რომ მოპასუხემ (მესაკუთრემ) სადავო ფართიდან რ. დ-ძის გასახლების მოთხოვნით მიმართა პოლიციას. სწორედ აღნიშნული გარემოება გახდა საფუძველი იმისა, რომ რ. დ-ძეს მიემართა სასამართლოსათვის, რათა მოწინააღმდეგე მხარეს დავალებოდა გადაეხადა მისთვის “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის 2.3 მუხლით გათვალისწინებული თანხა.

კასატორი ასევე არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას სარჩელის მეორე მოთხოვნასთან მიმართებით, კერძოდ, საუბარია მოსარჩელის მოთხოვნაზე ბინაზე განხორციელებული მიშენება-დაშენების ან/და არსებითი გაუმჯობესების ხარჯების ანაზღაურების შესახებ. “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-6 მუხლის შესაბამისად, უზრუნველყოფილია მოსარგებლის მიერ იმ თანხების მოთხოვნის უფლება, რომელიც მის მიერ გაწეულ იქნა ისეთი სახის სამუშაოებზე, რაც არსებითად აუმჯობესებს ნივთს. ამავე კანონის მე-7 მუხლი განსაზღვრავს იმ შემთხვევას, როდესაც ნივთს სჭირდება გადაუდებელი კაპიტალური რემონტი და რემონტის ჩაუტარებლობა გამოიწვევს ნივთის ღირებულების გაუარესებას. ამდენად, მიშენება-დაშენებას ან/და არსებით გაუმჯობესებას ადგილი აქვს, თუკი ჩატარებული სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების შედეგად გაიზრდება ფართი, რაც რ. დ-ძის შემთხვევაში ნათლად სჩანდა და რასაც სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია (ს.ფ. 170-176).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის მოთხოვნის ფარგლებში საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ რ. დ-ძის (წარმომადგენელი რ. ც-ძე) საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების ამომწურავ პირობებს, როგორიცაა: ა. საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ. გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით. აქედან გამომდინარე, რ. დ-ძის (წარმომადგენელი რ. ც-ძე) საკასაციო საჩივარი არ ექვემდებარება განსახილველად დაშვებას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. რ. დ-ძის (წარმომადგენელი რ. ც-ძე) საკასაციო საჩივარი ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 24 სექტემბრის გადაწყვეტილებაზე მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.