ას-1112-1376-09 20 მაისი, 2010წ.

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლ. ლაზარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნ. კვანტალიანი, თ. თოდრია

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) _ რ. დ-ძე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) _ სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიურო

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 17 სექტემბრის განჩინება

დავის საგანი _ ბრძანების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2008 წლის 27 ნოემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სასარჩელო განცხადებით მიმართა რ. დ-ძემ მოპასუხე სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა სამუშაოდან მისი გათავისუფლების შესახებ მოპასუხის მიერ გამოცემული ბრძანების ბათილად ცნობა.

მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ მოპასუხე დაწესებულების 2008 წლის 22 ოქტომბრის ¹01-500/პ ბრძანებით გათავისუფლდა სსიპ სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს აჭარის რეგიონალური სამსახურის ექსპერტის თანამდებობიდან შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტისა და 38-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე. აღნიშნული ბრძანება ლახავს მოსარჩელის შრომის უფლებას, ამავე დროს შეიცავს მოსარჩელის მიმართ დისკრიმინაციის ნიშნებს, რადენადაც მოპასუხე ჯიუტად არ ასრულებს ბათუმის საქალაქო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესულ 2006 წლის 20 დეკემბრის გადაწყვეტილებას, რომლითაც მოსარჩელე აღდგენილ იქნა ექსპერტის თანამდებობაზე და მოპასუხეს დაეკისრა სახელფასო დავალიანებისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება გათავისუფლებიდან აღდგენამდე. მოსარჩელისათვის გაურკვეველია, თუ რომელი შრომის ხელშეკრულების მოშლაზეა საუბარი გასაჩივრებულ ბრძანებაში. მხარეთა შორის გაფორმებული ბოლო, 2006 წლის 24 მარტის შრომითი ხელშეკრულების ვადა გავიდა 2006 წლის 1 ივნისს, ამ ხელშეკრულების ვადის გასვლის გამო მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ მოპასუხე დაწესებულების 2007 წლის 19 ივლისის ბრძანების კანონიერებაზე უკვე იმსჯელა თბილისის სააპელაციო სასამართლომ და 2008 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილებით ბათილად ცნო იგი, რაც კანონიერ ძალაშია შესული. სადავო ბრძანება ეწინააღმდეგება კანონის მოთხოვნებს და ლახავს მოსარჩელის შრომის უფლებას. მოპასუხე შეგნებულად ცდილობს, უკვე მერამდენედ, თავი აარიდოს სასამართლო გადაწყვეტილების შესრულებას. ამასთან, ბრძანება შეიცავს შრომის კოდექსის მე-2 მუხლში მითითებულ დისკრიმინაციის ნიშნებს (ტომი I, ს.ფ. 1-4).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 4 მაისის გადაწყვეტილებით რ. დ-ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

რ. დ-ძე 1999 წლის 4 იანვრიდან მუშაობდა აჭარის ა/რ-ის ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს “სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზის ბიუროში” ექსპერტის თანამდებობაზე, საიდანაც 2005 წლის 25 აპრილს გათავისუფლდა ბიუროს ლიკვიდაციის გამო;

სსიპ სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2005 წლის 3 მაისის ¹01-94/პ ბრძანებით მოსარჩელე დაინიშნა სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროში “სასამართლო-სამედიცინო შემოწმების, გამოკვლევისა და ექსპერტიზის პროგრამის” წამყვან სპეციალისტად, “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის 23-ე მუხლის მე-2 პუნქტის “ზ” ქვეპუნქტის შესაბამისად; 2005 წლის 31 დეკემბრის ¹01-34715 ბრძანებით რ. დ-ძე გათავისუფლდა სამუშაოდან “სასამართლო-სამედიცინო შემოწმების, გამოკვლევისა და ექსპერტიზის პროგრამის” დასრულების გამო, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის მოტივით;

2006 წლის 24 მარტიდან რ. დ-ძე კვლავ დაინიშნა სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროში “სასამართლო-სამედიცინო შემოწმების, გამოკვლევისა და ექსპერტიზის პროგრამის” სამედიცინო ექსპერტიზის ჯგუფში ექსპერტად შრომის კანონთა კოდექსის მე-18 მუხლის საფუძველზე;

რ. დ-ძეს 2006 წლის 1 ივნისიდან შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლის გამო;

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 20 დეკემბრის გადაწყვეტილებით რ. დ-ძე აღდგენილ იქნა სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს აჭარის რეგიონალურ სამსახურში ექსპერტის თანამდებობაზე;

სსიპ სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2007 წლის 19 ივლისის ¹20/01-229 ბრძანების პირველი ნაწილის “ა” პუნქტით ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 20 დეკემბრის ¹3/652-06 გადაწყვეტილების საფუძველზე რ. დ-ძე აღდგენილ იქნა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს აჭარის რეგიონალურ სამსახურში ექსპერტის თანამდებობაზე, ხოლო ამავე ბრძანების მე-2 პუნქტით რ. დ-ძესთან შეწყდა შრომითი ურთიერთობა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის “ბ” პუნქტის შესაბამისად, შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლის გამო;

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 25 ივნისის ¹2ბ/308-08 გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2007 წლის 19 ივლისის ¹20/01-229 ბრძანების ის ნაწილი, რომლითაც რ. დ-ძე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან;

სსიპ სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულმა ბიურომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით, 2008 წლის 22 ოქტომბრის ¹01-500/პ ბრძანებით რ. დ-ძე გაათავისუფლა დაკავებული თანამდებობიდან შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის “დ” პუნქტისა და ამავე კოდექსის 38-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, დამსაქმებლის ინიციატივით, შრომითი ხელშეკრულების მოშლით. ამავე ბრძანებით რ. დ-ძეს მიეცა ერთი თვის შრომის ანაზღაურება 300 ლარის ოდენობით შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, რ. დ-ძის სამუშაოდან გათავისუფლება იყო დამსაქმებლის ნების გამოვლენის შესაძლებლობა და სადავო 2008 წლის 22 ოქტომბრის ¹01-500/პ ბრძანების გამოცემით რ. დ-ძის მიმართ ადგილი არ ჰქონია ნებისმიერი სახის დისკრიმინაციას რასის, კანის ფერის, ენის, ეთნიკური და სოციალური კუთვნილების, ეროვნების, წარმოშობის, ქონებრივი და წოდებრივი მდგომარეობის, საცხოვრებელი ადგილის, ასაკის, სქესის, სექსუალური ორიენტაციის, შეზღუდული შესაძლებლობის, რელიგიური ან რაიმე გაერთიანებისადმი კუთვნილების, ოჯახური მდგომარეობის, პოლიტიკური და სხვა შეხედულების გამო. ასევე, პირდაპირ ან არაპირდაპირ შევიწროებას, რომელიც მიზნად ისახავდა ან იწვევდა მისთვის დამაშინებელი, მტრული, დამამცირებელი, ღირსების შემლახველი ან შეურაცხმყოფელი გარემოს შექმნას, ანდა ისეთი პირობების შექმნას, რომელიც პირდაპირ ან არაპირდაპირ აუარესებდა მის მდგომარეობას ანალოგიურ პირობებში მყოფ სხვა პირთან შედარებით. მოსარჩელეს არ წარუდგენია სათანადო მტკიცებულება შრომით ურთიერთობებში მოპასუხის მხრიდან მისი დისკრიმინაციის შესახებ.

საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2008 წლის 22 ოქტომბრის ¹01-499/პ ბრძანება რ. დ-ძის თანამდებობაზე აღდგენის შესახებ მიღებულ იქნა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 25 ივნისის ¹2ბ/308-08 გადაწყვეტილების საფუძველზე. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 20 დეკემბრის ¹3/652-06 გადაწყვეტილებით კი დადგინდა, რომ რ. დ-ძესა და სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს შორის შრომითი ურთიერთობის მოსაწესრიგებელ დოკუმენტს წარმოადგენდა 2005 წლის 3 მაისის შრომითი ხელშეკრულება, რომლითაც განისაზღვრა რ. დ-ძისათვის ასანაზღაურებელი იძულებითი განაცდური ხელფასის ოდენობა _ 300 ლარი. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2008 წლის 22 ოქტომბრის ¹01-500/პ ბრძანებით მოიშალა შრომითი ხელშეკრულება რ. დ-ძესთან დამსაქმებლის ინიციატივით და დასაქმებულს მიეცა ერთი თვის ხელფასი 300 ლარის ოდენობით.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის “დ” პუნქტზე, ამავე კოდექსის 38-ე მუხლზე, რომელთა მიხედვით, შრომითი ხელშეკრულების მოშლა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ერთ-ერთი დამოუკიდებელი საფუძველია; შრომითი ხელშეკრულება შეიძლება მოიშალოს დასაქმებულის ან დამსაქმებლის ინიციატივით, ამ მუხლით დადგენილი პირობების დაცვით; შრომითი ხელშეკრულების დამსაქმებლის ინიციატივით მოშლის შემთხვევაში, დასაქმებულს მიეცემა არანაკლებ ერთი თვის შრომის ანაზღაურება.

საქალაქო სასამართლომ განმარტა, რომ შრომითი ურთიერთობების მოშლის საფუძველს თავად შრომით-სამართლებრივ ურთიერთობებში მყოფი მხარეები განსაზღვრავენ, ხოლო შრომითი ურთიერთობების მოშლის შესახებ გამოცემულ ბრძანებაში სავალდებულო არ არის მიეთითოს შრომითი ურთიერთობების მოშლის კონკრეტულ მოტივები და დასაბუთება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ბრძანება კანონიერი იყო და მისი ბათილად ცნობის საფუძველი არ არსებობდა (ტომი I, ს.ფ. 402-403).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა რ. დ-ძემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება (ტომი I, ს.ფ. 407-416).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 17 სექტემბრის განჩინებით რ. დ-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 4 მაისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, საქალაქო სასამართლომ საქმე განიხილა არსებითი ხასიათის საპროცესო დარღვევების გარეშე, ამასთან, არსებითად სწორად დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მათ.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება დისკრიმინაციის ფაქტთან დაკავშირებით, სრულად გაიზიარა აღნიშნულ ნაწილში თბილისის საქალაქო სასამართლო მსჯელობა და დამატებით აღნიშნა, რომ რ. დ-ძე სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულმა ბიურომ თავისი 2008 წლის 22 ოქტომბრის ¹01-499/პ ბრძანებით აღადგინა სამუშაოზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით, სწორედ აღნიშნული გადაწყვეტილება დაედო საფუძვლად მითითებული ბრძანების გამოცემას, ხოლო 2008 წლის 22 ოქტომბრის ¹01-500/პ ბრძანებით რ. დ-ძე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის “დ” პუნქტისა და ამავე კოდექსის 38-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად. აქედან გამომდინარე, რ. დ-ძე დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლდა დამსაქმებლის ინიციატივით.

რაც შეეხებოდა ერთი თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობას და ამ ნიშნით დისკრიმინაციის გარემოებებზე მითითებას, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელეს სასარჩელო განცხადებით სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2008 წლის 22 ოქტომბრის ¹01-500/პ ბრძანების ბათილად ცნობასთან ერთად სადავოდ არ გაუხდია ერთი თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობა, რომლის მეშვეობითაც იგი შეძლებდა თავისი დარღვეული უფლებების აღდგენას. თავისთავად იმ ფაქტის არსებობა, რომ რ. დ-ძეს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად შრომითი ხელშეკრულების მოშლისას მიეცა არა გათავისუფლების დროისათვის საშტატო განრიგით დამტკიცებული თანამდებობრივი სარგოს ოდენობა, არამედ 300 ლარი, არ მოიცავდა დისკრიმინაციის ნიშნებს.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ რ. დ-ძის სამსახურიდან გათავისუფლებას არ შეიძლებოდა საფუძვლად დადებოდა 2006 წლის 24 მარტს დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის გაფორმებული ხელშეკრულება, რამდენადაც მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლებას საფუძვლად დაედო არა 2006 წლის 24 მარტის ხელშეკრულება, არამედ შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის “დ” პუნქტი და 38-ე მუხლის პირველი ნაწილი. აქვე, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ შრომის კოდექსის მე-6 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, შრომით ხელშეკრულებას უთანაბრდება დამსაქმებლის მიერ გამოცემული დოკუმენტი, მოცემულ შემთხვევაში ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2008 წლის 22 ოქტომბრის ¹01-499/პ ბრძანება, რომელიც ამავე კოდექსის 37-ე მუხლის “დ” პუნქტის საფუძველზე დამსაქმებლის მიერ საკუთარი ინიციატივით იქნა მოშლილი. შრომითი ხელშეკრულების მოშლის დამატებით საფუძვლებს მოქმედი შრომის კოდექსი არ ადგენს, რაც სასამართლოს მოსაზრებით, იმას ნიშნავდა, რომ შრომითი ურთიერთობა შეიძლებოდა ნებისმიერ დროს შეწყვეტილიყო ერთ-ერთი მხარის ინიციატივით, ყოველგვარი მოტივაციის მითითების გარეშე.

სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტის მსჯელობა სსიპ სასამართლო ექსპერტიზის ბიუროს მიერ 2007 წლის 17 ივლისის ს¹20/01-229 ბრძანებისა და 2008 წლის 22 ოქტომბრის ¹499/პ ბრძანებების გამოცემისას შრომის კოდექსის ნორმების დარღვევის თაობაზე, ვინაიდან მითითებული ბრძანებები არ წარმოადგენდა დავის საგანს და სასამართლო მოკლებული იყო შესაძლებლობას, ემსჯელა მათი გამოცემის კანონიერი საფუძვლების შესახებ.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტის მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ შრომითი ურთიერთობის მოშლა უნდა მომხდარიყო არა შრომის კოდექსის 37-ე და 38-ე მუხლების, არამედ “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის საფუძველზე და აღნიშნა, რომ “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონში მოცემულია იმ სახელმწიფო დაწესებულებების ჩამონათვალი, რომელთა საქმიანობაც ითვლება საჯარო სამსახურად, მათ შორის, საჯარო სამართლის იურიდიული პირი მოხსენიებული არ არის. საქართველოს პრეზიდენტის 2001 წლის 21 ივლისის ¹286 ბრძანებულებაში “საჯარო სამსახურის თანამდებობათა რეესტრის შესახებ” მოცემულია საჯარო მოსამსახურეთა ნუსხა. მითითებულ ნუსხაში ასევე არ არის მოხსენიებული საჯარო სამართლის იურიდიული პირის _ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მუშაკთა თანამდებობები.

ზემოანიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ რ. დ-ძე არ წარმოადგენდა “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის მე-4 მუხლით გათვალისწინებულ საჯარო მოსამსახურეს და მასთან შრომითი ურთიერთობა უნდა მოწესრიგებულიყო არა “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონით, არამედ _ შრომის კოდექსით, რაც განხორციელდა კიდეც (ტომი II, ს.ფ. 55-65).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება რ. დ-ძემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით. მან მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და აღნიშნული საქმის ხელახლა განსახილველად თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატისათვის გადაცემა. წინააღმდეგ შემთხვევაში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი მოთხოვნების დაკმაყოფილება, კერძოდ, სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2008 წლის 22 ოქტომბრის ¹01/500/პ ბრძანების ბათილად ცნობა, აგრეთვე, რ. დ-ძის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი თანხის, ადვოკატის მომსახურების ხარჯის, თბილისში მგზავრობისა და გარკვეული დროით ყოფნისათვის გაღებული თანხის მოპასუხისათვის დაკისრება.

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2008 წლის 22 ოქტომბრის ¹01/499 ბრძანება, რომლითაც რ. დ-ძე აღდგენილ იქნა ექსპერტის თანამდებობაზე, გააიგივა შრომითი ხელშეკრულების დადებასთან, რაც არასწორია. მოპასუხემ აღნიშნულ გარემოებაზე მიუთითა მხოლოდ სასამართლო კამათის ეტაპზე და მანამდე ამ საფუძვლით სარჩელის უარყოფა არ მოუხდენია. სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 219-ე მუხლის მოთხოვნა, რამდენადაც გაიზიარა მხარის მიერ კამათის სტადიაზე მიცემული განმარტება, მაშინ როდესაც კანონის დასახელებული მუხლით მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც თავის დროზე არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო გაცხადებული.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა შრომის კოდექსის მე-6 მუხლის მე-3 პუნქტი. ამ ნორმის მიხედვით, პირის განცხადება და მის საფუძველზე დამსაქმებლის მიერ გამოცემული დოკუმენტი, რომლითაც დასტურდება დამსაქმებლის ნება პირის სამუშაოზე მიღების თაობაზე, უთანაბრდება შრომითი ხელშეკრულების დადებას. აქედან გამომდინარე, დამსაქმებლის მიერ გამოცემული დოკუმენტის შრომით ხელშეკრულებასთან გასაიგივებლად აუცილებელია პირის განცხადება, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს. პირის განცხადების გარეშე გამოცემული დამსაქმებლის ბრძანება არის ცალმხრივი აქტი და იგი ვერ იქნება განხილული ხელშეკრულებად. ამასთან, სრულიად უსაფუძვლოა, პირის განცხადება ჩაინაცვლოს სასამართლო გადაწყვეტილებით და ჩაითვალოს, რომ ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2008 წლის 22 ოქტომბრის ბრძანება გამოიცა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2008 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით, მით უმეტეს, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2008 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილების მიღებისას საერთოდ არ უმსჯელია რ. დ-ძის სამუშაოზე აღდგენის საკითხზე. აღნიშნული გადაწყვეტილებით ბათილად გამოცხადდა მოპასუხის 2007 წლის 19 ივლისის ბრძანების მეორე პუნქტი, რომლითაც რ. დ-ძე გათავისუფლდა ექსპერტის თანამდებობიდან, ხოლო აღნიშნული ბრძანების პირველი პუნქტი რ. დ-ძის თანამდებობაზე დანიშვნის შესახებ დარჩა ძალაში და იგი არც მოპასუხეს და არც სასამართლოს დღემდე არ გაუუქმებია.

კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა შრომის კოდექსის 37-ე და 38-ე მუხლები და არ გამოიყენა კანონი “საჯარო სამსახურის შესახებ” და ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსი. ამ კოდექსის მე-2 მუხლის შესაბამისად, სსიპ ექსპერტიზის ეროვნული ბიურო ადმინისტრაციული ორგანოა, ხოლო მის მიერ გამოცემული სადავო ბრძანება წარმოადგენს ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს. გარდა ამისა, ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 20 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ სსიპ ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროსა და რ. დ-ძეს შორის შრომითი ურთიერთობის მომწესრიგებელ ერთადერთ დოკუმენტს წარმოადგენს 2005 წლის 3 მაისის შრომითი ხელშეკრულება. ამას მიუთითებს სააპელაციო სასამართლოც სადავო განჩინებაში. ამ ხელშეკრულებით რ. დ-ძესა და დამსაქმებელს შორის შრომითი ურთიერთობა დამყარდა “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის 23-ე მუხლის მე-2 პუნქტის “ზ” ქვეპუნქტის საფუძველზე. ამის გამო აღნიშნული ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი დავის განხილვა შესაძლებელი იყო მხოლოდ ადმინისტრაციული წესით და არა სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით.

კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ ჩათვალა საქმეზე დადასტურებულად დისკრიმინაციის ფაქტი. სასამართლომ დააკმაყოფილა რ. დ-ძის შუამდგომლობა მტკიცებულებათა გამოთხოვაზე და მოპასუხემ ვერ წარადგინა მტკიცებულებები სრულად, რაც სასამართლომ საპატიოდ ჩათვალა. კერძოდ, მოპასუხემ ვერ წარადგინა დასაქმებულ პირთა სახელფასო უწყისები იმის გამო, რომ ისინი არ იყო ორგანიზაციაში და აღნიშნული ფაქტის დასადასტურებლად წარადგინა კონტროლის პალატის 2007 წლის 18 დეკემბრის თემატური შემოწმების აქტი. კასატორი აღნიშნავს, რომ მის მიერ მოთხოვნილი იყო არა დასაქმებულ პირთა სახელფასო უწყისები, არამედ აჭარის რეგიონალურ სამსახურში დასაქმებულ ექსპერტებთან 2006-2008 წლებში გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულებებისა და სახელფასო უწყისების ორგანიზაციის მიერ დამოწმებული ასლები. დისკრიმინაციის ფაქტი რ. დ-ძის მიმართ დასტურდება იმ გარემოებებიდან, რომ მასთან 2006 წლის 24 მარტს გაფორმებული ხელშეკრულებით განსაზღვრული მისი ხელფასი იყო უფრო ნაკლები, ვიდრე სხვა ექსპერტებისათვის. ამასთან, ეს ხელშეკრულება გაფორმდა ყალბად, მასზე რ. დ-ძეს ხელი არ მოუწერია. დისკრიმინაციული მოპყრობის მაჩვენებელია ისიც, რომ რ. დ-ძე არ იქნა აღდგენილი თანამდებობაზე მიუხედავად ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 20 დეკემბრის გადაწყვეტილების არსებობისა.

კასატორის მითითებით, არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ შრომითი ურთიერთობა შეიძლება ნებისმიერ დროს შეწყდეს ერთ-ერთი მხარის ინიციატივით ნებისმიერი მოტივაციის გარეშე, რადგან შრომის კოდექსი არ ადგენს ადმინისტრაციის ინიციატივით შრომითი ხელშეკრულების მოშლისას რაიმე დამატებით საფუძვლებს გარდა ერთი თვის ანაზღაურებისა. სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა არასწორია, რამდენადაც კანონის მიერ “დამატებითი შეზღუდვების დაუდგენლობა” არ შეიძლება ნიშნავდეს იმას, რომ შრომითი ურთიერთობა შეიძლება ნებისმიერ დროს შეწყდეს ყოველგვარი მოტივაციის გარეშე. გარდა ამისა, შრომითი ურთიერთობის შესაწყვეტად ჯერ საჭიროა ასეთი ურთიერთობის დამყარება დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის (ტომი II, ს.ფ. 69-78).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ უნდა გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმეზე დადგენილია:

2006 წლის 24 მარტს დაიდო შრომითი ხელშეკრულება სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროსა და რ. დ-ძეს შორის, რომლის თანახმად რ. დ-ძე მიღებულ იქნა “სასამართლო-სამედიცინო შემოწმების, გამოკვლევის, ექსპერტიზის პროგრამაში” პროგრამის სამედიცინო ექსპერტიზის ჯგუფში ექსპერტად. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2006 წლის 1 ივნისამდე. შრომითი ხელშეკრულება დაიდო შრომის კოდექსის მე-18 მუხლის პირველი ნაწილის “ბ” ქვეპუნქტის საფუძველზე;

მოსარჩელის შრომის წიგნაკის ჩანაწერის თანახმად, მას 2006 წლის 1 ივნისიდან შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ვადის გასვლის გამო;

რ. დ-ძეს აღძრა სარჩელი და მოითხოვა მისი გათავისუფლების უკანონოდ ჩათვლა და გათავისუფლებამდე მის მიერ დაკავებულ თანამდებობაზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება;

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 20 დეკემბრის გადაწყვეტილებით რ. დ-ძე აღდგენილ იქნა სსიპ სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს აჭარის რეგიონალურ სამსახურში ექსპერტის თანამდებობაზე. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში სსიპ სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიურო საჯარო სამართლის სუბიექტია და მას მოსარჩელის სამუშაოზე აყვანის საფუძვლად შრომით ხელშეკრულებაში შრომის კანონთა კოდექსი არ უნდა გამოეყენებინა. სასამართლომ ასევე მიიჩნია, რომ “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის თანახმად გათავისუფლება ფორმდება ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით, ხოლო მოპასუხეს ასეთი აქტი არ გამოუცია. აღნიშნული გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში;

2007 წლის 19 ივლისს გამოიცა სსიპ სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ბრძანება, რომლის პირველი პუნქტის თანახმად, ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 20 დეკემბრის გადაწყვეტილების აღსასრულებლად რ. დ-ძე აღდგენილ იქნა ექსპერტის თანამდებობაზე და აუნაზღაურდა იძულებითი განაცდური. ამავე ბრძანების მეპ2 პუნქტის თანახმად, რ. დ-ძესთან შეწყდა შრომითი ურთიერთობა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის “ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლასთან დაკავშირებით;

აღნიშნული ბრძანების მე-2 პუნქტი გასაჩივრდა რ. დ-ძის მიერ სასამართლო წესით;

კანონიერ ძალაში შესული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილებით რ. დ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2007 წლის 19 ივლისის ბრძანების მეორე პუნქტი. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სადავო ბრძანების მეორე პუნქტში მითითებული საფუძვლით, კერძოდ, 2006 წლის 24 მარტის ხელშეკრულების ვადის გასვლის მოტივით მოსარჩელის გათავისუფლება დაკავებული თანამდებობიდან უკანონოა, ვინაიდან ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე რ. დ-ძის გათავისუფლების კანონიერებაზე უკვე იმსჯელა ბათუმის საქალაქო სასამართლომ და 2006 წლის 20 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელე აღდგენილ იქნა სამსახურში. ამდენად, მხარეთა შორის 2006 წლის 24 მარტს გაფორმებული ხელშეკრულება არ შეიძლებოდა საფუძვლად დადებოდა რ. დ-ძის სამსახურიდან გათავისუფლებას;

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილების აღსასრულებლად 2008 წლის 22 ოქტომბერს გამოიცა სსიპ სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ბრძანება, რომლითაც რ. დ-ძე აღდგენილ იქნა სსიპ სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს აჭარის რეგიონალურ სამსახურში ექსპერტის თანამდებობაზე;

ამავე თარიღით, 2008 წლის 22 ოქტომბერს გამოიცა სსიპ სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ¹01-500/პ ბრძანება, რომლითაც რ. დ-ძესთან ხელშეკრულების მოშლით შეწყდა შრომითი ურთიერთობა და გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან დამსაქმებლის ინიციატივით, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტისა და 38-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ რ. დ-ძე მოპასუხე დაწესებულების მიერ სამუშაოზე მიღებული იყო ვადიანი ხელშეკრულების საფუძველზე.

სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიკვლია და დაადგინა, ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 20 დეკემბრის გადაწყვეტილებით რ. დ-ძის სამუშაოზე აღდგენით და სააპელაციო სასამართლოს 2008 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შედეგად როგორი პირვანდელი მდგომარეობა აღდგა დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის, ნიშნავდა თუ არა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით რ. დ-ძის სამუშაოზე აღდგენა და ამ გადაწყვეტილების აღსასრულებლად სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ 2007 წლის 19 ივლისის ბრძანების გამოცემა (1-ლი პუნქტი) მასთან განუსაზღვრელი ვადით ხელშეკრულების დადებას.

საკასაციო სასამართლო იმავდროულად აღნიშნავს, რომ შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტი არ შეიძლება განმარტებულ იქნეს, როგორც დამქირავებლის ცალმხრივი უფლება, ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე გაათავისუფლოს დასაქმებული.

აღნიშნული დასკვნის საფუძველს იძლევა თვით ზემოხსენებული ნორმების არსი, კერძოდ, მითითებული ნორმები ადგენს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტას შრომითი ურთიერთობის მოშლის საფუძველზე. ამდენად, აღნიშნული ნორმები ადგენს მხარეთა ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის შედეგს და არა იმ წინაპირობებს, რაც უნდა უძღოდეს სამართლებრივი შედეგის დადგომას. მითითებული ნორმები უფლებააღმჭურველი ნორმებია, რომლითაც ერთ-ერთ მხარეს შეუძლია, მოშალოს ხელშეკრულება. ამდენად, აღნიშნული ნორმები არ შეიძლება იყოს მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, ვინაიდან მათში არ არის მოცემული წინაპირობები _ აღწერილობითი ნაწილი. იმისათვის, რომ შემოწმდეს ნორმის გამოყენების საფუძვლიანობა, ესა თუ ის იურიდიული ფაქტები უნდა შეესაბამებოდეს ნორმაში მითითებულ წინაპირობებს და იწვევდეს ამავე ნორმით განსაზღვრულ შედეგს. ზემოაღნიშნული ნორმები ამგვარ წინაპირობებს არ შეიცავს. შრომის კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილის თანახად, შრომით ურთიერთობასთან დაკავშირებული საკითხები, რომლებსაც არ აწესრიგებს ეს კოდექსი ან სხვა სპეციალური კანონი, რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით, შესაბამისად, ასეთ შემთხვევებში გამოყენებულ უნდა იქნეს სამოქალაქო კოდექსის ის ნორმები, რომლებიც აწესრიგებენ ხელშეკრულების მოშლის საფუძვლებს (სამოქალაქო კოდექსის 352-ე, 405-ე მუხლები).

ამასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 7 აპრილის ¹ 2/1/456 განჩინებაზე, რომლითაც საკონსტიტუციო სასამართლომ განიხილა საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის “დ” ქვეპუნქტის არაკონსტიტუციურობის საკითხი, მიიჩნია, რომ მოსარჩელე მხარის შეხედულება მითითებული ნორმის შინაარსთან დაკავშირებით მცდარია და აღნიშნა: “კონსტიტუციურ სარჩელში ყურადღება გამახვილებულია იმაზე, რომ სადავო ნორმა დამსაქმებელს აძლევს თვითნებობისა და დასაქმებულის სამუშაოდან უსამართლო და უპირობო გათავისუფლების საფუძველს. მოსარჩელეთა წარმომადგენელის _ რ.ლ-იანის მოსაზრებით, სადავო ნორმა არაკონსტიტუციურია მისი შინაარსობრივი დატვირთვის გამო. კოლეგიას მიაჩნია, რომ მოსარჩელე მხარის შეხედულება საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის “დ” ქვეპუნქტის შინაარსთან დაკავშირებით მცდარია. გასაჩივრებული ნორმით არ არის მოწესრიგებული შრომითი ხელშეკრულების მოშლის ინსტიტუტი, ხელშეკრულების მოშლის წესი და პირობები. სადავო ნორმა წარმოადგენს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლების ჩამონათვალის ნაწილს და არა შრომითი ხელშეკრულების მოშლის მარეგულირებელ ნორმას. აქედან გამომდინარე, პოტენციურად შეუძლებელია მსჯელობა საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის “დ” ქვეპუნქტზე, როგორც დამსაქმებლის მხრიდან შრომითი ხელშეკრულების მოშლისას თვითნებობის შესაძლო დამდგენ ნორმაზე.”

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახალი განხილვისას უნდა გამოარკვიოს, სადავო ბრძანების გამოცემამდე როგორი შრომითი ურთიერთობა აღდგა დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის და რა საფუძვლით მოიშალა დასაქმებულთან ეს ურთიერთობა.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის მსჯელობას, რომ სააპელაციო სასამართლოს სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის მიმართ უნდა გამოეყენებინა “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონი და ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსი. “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის დანაწესიდან გამომდინარე, სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ექსპერტის საქმიანობა არ ითვლება საჯარო სამსახურად და ეს თანამდებობა არ არის შეტანილი არც “საჯარო სამსახურის თანამდებობათა რეესტრის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 2001 წლის 21 ივლისის ¹286 ბრძანებულებით დამტკიცებულ საჯარო სამსახურის თანამდებობათა ჩამონათვალში. შესაბამისად, სადავო ურთიერთობა არ გამომდინარეობს ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან და არც ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესითაა განსჯადი.

რაც შეეხება დისკრიმინაციის საკითხს, აღნიშნულის მტკიცების ტვირთი აწევს მოსარჩელეს. იმ შემთხვევაში, თუ გათავისუფლება არ არის გამომდინარე სამუშაოს არსიდან, უნდა დაადასტუროს თავად მოსარჩელემ, წინააღმდეგ შემთხვევაში სამსახურიდან მოსარჩელის გათავისუფლება არ შეიძლება ჩაითვალოს დისკრიმინციად. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელემ უნდა დაადასტუროს შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული დისკრიმინაციის რომელიმე სახის არსებობა, ხოლო თავისთავად სამუშაოდან გათავისუფლება, ან შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე მხარეთა მიერ გარკვეული ხელფასის შეთანხმება არ ნიშნავს, რომ ასეთ დისკრიმინაციას აქვს ადგილი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

რ. დ-ძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 17 სექტემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს;

სასამართლო ხარჯების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;

საკასაციო სასამართლოს გაჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.