ას-112-106-2010 3 აგვისტო, 2010წ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლ. ლაზარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნ. კვანტალიანი, ვ. როინიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრი (საგადასახადო ინსპექცია)

მოწინააღმდეგე მხარეები (მოპასუხეები) _ შპს “...” (დირექტორი ნ. გ-ავა), ჯ. ჯ-ია, გ. ლ-ია, ნ. ქ-შვილი, ნუ. გ-ვა, მ. თ-ძე (თ. ა-ძის საპროცესო უფლებამონაცვლე), ლ. ჭ-ია

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 22 სექტემბრის განჩინება

დავის საგანი _ ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2006 წლის 28 მარტს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას სასარჩელო განცხადებით მიმართა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციამ (ამჟამად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრი _ საგადასახადო ინსპექცია) მოპასუხეების _ შპს “...”, ჯ. ჯ-იას, გ. ლ-იას, ნ. ქ-შვილის, ნუ. გ-ვას, თ. ა-ძის, ლ. ჭ-იას მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა შპს “...” და მოპასუხეებს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა.

სასარჩელო განცხადებიდან და მასზე თანდართული მასალებიდან ირკვევა, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ფინანსური პოლიციის საგამოძიებო დეპარტამენტის წარმოებაში იმყოფებოდა სისხლის სამართლის ¹92051797 საქმე შპს “...”-ს დირექტორ ნ. გ-ავას მიმართ. დასახელებულ სისხლის სამართლის საქმეზე ფინანსური პოლიციის 2005 წლის 21 დეკემბრის დოკუმენტალური რევიზიის დადგენილების საფუძველზე ჩატარდა რევიზია და 2006 წლის 17 იანვრის შემოწმების აქტით შპს “...” სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადასახდელად დაერიცხა 5 666 041.96 ლარი. მოპასუხემ შემოწმების აქტი გაასაჩივრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში. ამასობაში საგადასახადო ვალდებულებების შესრულების უზრუნველყოფის ღონისძიებების მიზნით თბილისის საგადასახადო ინსპექციის უფროსის 2006 წლის 13 თებერვლის ¹04/51 ბრძანებით განხორციელდა შპს “... ს” კუთვნილი ქონების დაყადაღება. აღნიშნული მოქმედების განხორციელების პროცესში გამოირკვა, რომ შპს “... ს” დირექტორ ნ. გ-ავას საზოგადოების კუთვნილი 237 ერთეული სათამაშო აპარატი გაუსხვისებია მოპასუხეებზე ნასყიდობის ხელშეკრულებების გაფორმების გზით.

მოსარჩელის მითითებით, შპს “... ს” მიერ ზემოაღნიშნული ნასყიდობის ხელშეკრულებები დაიდო მოპასუხეებთან 2006 წლის 3 იანვრიდან 16 იანვრის ჩათვლით, ანუ თბილისის საგადასახადო ინსპექციის მხრიდან უშუალოდ შემოწმების განხორციელების პერიოდში. შპს-ს ხელმძღვანელობისათვის, შემოწმების პროცედურებიდან გამომდინარე, ფაქტობრივად, უკვე ცნობილი იყო შემოწმების აქტის შედეგები. ამიტომ, მოსარჩელის აზრით, მათ შეგნებულად, მიზანმიმართულად განახორციელეს ფიქტიური გარიგებების დადება, რათა თავი აერიდებინათ კუთვნილი სათამაშო აპარატების დაყადაღებისაგან.

სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძვლად მოსარჩელემ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლსა და 56-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომელთა მიხედვით, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესს და აკრძალვებს, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს (ტომი I, ს.ფ. 1-3).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 29 მარტის განჩინებით საქმე განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა უფლებამოსილ სასამართლოს _ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას (ტომი I, ს.ფ. 45-46).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 2 მაისის განჩინებით თბილისის საგადასახადო ინსპექციის განცხადების საფუძველზე ყადაღა დაედო ჯ. ჯ-იას კუთვნილ 40 ერთეულ სათამაშო აპარატს, გ. ლ-იას კუთვნილ 40 ერთეულ სათამაშო აპარატს, ნ. ქ-შვილის კუთვნილ 40 ერთეულ სათამაშო აპარატს, ნუ. გ-ვას კუთვნილ 40 ერთეულ სათამაშო აპარატს, თ. ა-ძის კუთვნილ 54 ერთეულ სათამაშო აპარატს, ლ. ჭ-იას კუთვნილ 23 ერთეულ სათამაშო აპარატს (ტომი I, ს.ფ. 62-63).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 11 დეკემბრის საოქმო განჩინებით მოპასუხე თ. ა-ძის საპროცესო უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა მ. თ-ძე (ტომი I, ს.ფ. 300).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 12 იანვრის გადაწყვეტილებით თბილისის საგადასახადო ინსპექციის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა აღნიშნულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 2 მაისის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება _ ყადაღა მოეხსნა ჯ. ჯ-იას კუთვნილ 40 ერთეულ სათამაშო აპარატს, გ. ლ-იას კუთვნილ 40 ერთეულ სათამაშო აპარატს, ნ. ქ-შვილის კუთვნილ 40 ერთეულ სათამაშო აპარატს, ნუ. გ-ვას კუთვნილ 40 ერთეულ სათამაშო აპარატს, თ. ა-ძის კუთვნილ 54 ერთეულ სათამაშო აპარატს, ლ. ჭ-იას კუთვნილ 23 ერთეულ სათამაშო აპარატს.

საქალაქო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს “...” და სარჩელში მოპასუხედ დასახელებულ დანარჩენ ფიზიკურ პირებს შორის 2006 წლის 3 იანვარს, 2006 წლის 4 იანვარს, 2006 წლის 9 იანვარს და 2006 წლის 16 იანვარს დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულებები. ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა შპს “... ს” კუთვნილი სათამაშო აპარატები. საქმეზე წარდგენილ მიღება-ჩაბარების აქტებზე დაყრდნობით საქალაქო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია ნასყიდობის საგნების მყიდველებისათვის გადაცემა.

საქმეში არსებული მტკიცებულებების შეფასების საფუძველზე საქალაქო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის წარმომადგენლის პოზიცია სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებების მოჩვენებით გარიგებებად მიჩნევის შესახებ. ამასთან დაკავშირებით საქალაქო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები (თვალთმაქცური გარიგება).

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, კანონის დასახელებული ნორმის შინაარსი ცხადყოფს, რომ მოჩვენებითი და თვალთმაქცური გარიგების დადებისას მხარეებს არ სურთ იმ შედეგის დადგომა, რაც მათ შორის დადებული გარიგებიდან გამომდინარეობს. მოცემულ შემთხვევაში საქმეზე წარდგენილი 2006 წლის 3 იანვრის, 4 იანვრის, 9 იანვრის, 16 იანვრის ხელშეკრულებებით დგინდებოდა, რომ შპს “... ს” დირექტორმა გაასხვისა ე.წ. სათამაშო აპარატები. საქმეზე წარდგენილი მიღება-ჩაბარების აქტებით ასევე დგინდებოდა, რომ მყიდველებმა მიიღეს ნასყიდობის საგანი, ხოლო სს “... ბანკის” ორდერებით დასტურდებოდა მყიდველების მიერ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საფასურის გადახდა. ამდენად, გამყიდველმა გადასცა მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, შესაბამისად, მყიდველმა გადაიხადა შეთანხმებული ფასი და მიიღო ქონება.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეებმა მოახდინეს თავიანთი უფლება-მოვალეობების რეალიზება და მოჩვენებითი გარიგების დადებას ადგილი არ ჰქონდა.

საქალაქო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ სადავო გარიგებების ფიქტურობას ადასტურებდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ფინანსური პოლიციის განსაკუთრებით მნიშვნელოვან საქმეთა სამმართველოს უფროსის ვ. კ-შვილის 2006 წლის 9 მარტის წერილი. დასახელებული წერილი იყო ინფორმაციული ხასიათის შიდაუწყებრივი დოკუმენტი და არ წარმოადგენდა სათანადო მტკიცებულებას სარჩელის საფუძვლიანობის დასადასტურებლად.

რაც შეეხებოდა მოსარჩელის პოზიციას იმასთან დაკავშირებით, რომ შპს “... ს” მიერ განხორციელდა თვალთმაქცური გარიგებების დადება, რადგან ნასყიდობის ხელშეკრულებები დაიდო ე.წ. მყიდველებთან 3 იანვრიდან 16 იანვრის ჩათვლით, ანუ თბილისის საგადასახადო ინსპექციის მიერ უშუალოდ შემოწმების პერიოდში, აღნიშნულთან დაკავშირებით საქალაქო სასამართლომ განმარტა შემდეგი:

თვალთმაქცურ გარიგებას იმ შემთხვევაში აქვს ადგილი, თუ დადებული გარიგებით იფარება სხვა გარიგება. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელემ ვერ მიუთითა, თუ რა გარიგება დაიფარა მოპასუხეებს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით. მართალია, 2006 წლის 17 იანვრის საგადასახადო შემოწმების აქტით შპს “...ს” დაერიცხა 5 666 041.96 ლარი საგადასახადო დავალიანების სახით, მაგრამ ეს გარემოება ვერ გახდებოდა 2006 წლის სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებების მოჩვენებით ან თვალთმაქცურ გარიგებებად მიჩნევის საფუძველი, ვინაიდან შპს “... “ წარმოადგენდა ნასყიდობის საგნის მესაკუთრეს, ნასყიდობის საგანი იყო უფლებრივად უნაკლო და მოპასუხეს თავისუფლად შეეძლო მისი განკარგვა.

სამოქალაქო კოდექსის 187-ე მუხლზე დაყრდნობით საქალაქო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ მყიდველთა უმეტესობა წარმოადგენდა შპს “ს” თანამშრომელს და მათთვის ცნობილი იყო საგადასახადო შემოწმების თაობაზე, რაც მათ არაკეთილსინდისიერებაზე მიუთითებდა. საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 187-ე მუხლის ანალიზი ცხადყოფს, რომ შემძენი მხოლოდ მაშინაა არაკეთილსინდისიერი, თუკი იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. მოცემულ შემთხვევაში საქმეზე დგინდებოდა, რომ შპს “... “ წარმოადგენდა ნასყიდობის საგნის მესაკუთრეს. ამდენად, მოპასუხეებმა ჯ. ჯ-იამ, გ. ლ-იამ, ნ. ქ-შვილმა, ნ. გ-ვამ, თ. ა-ძემ და ლ. ჭ-იამ მესაკუთრისაგან შეიძინეს უფლებრივად უნაკლო ნივთი, რაც მათ არაკეთილსინდისიერებას გამორიცხავდა (ტომი I, ს.ფ. 333-340).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის რეგიონალურმა ცენტრმა (საგადასახადო ინსპექცია), რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება (ტომი I, ს.ფ. 366-377).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 22 სექტემბრის განჩინებით თბილისის რეგიონალური ცენტრის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 12 იანვრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში თბილისის რეგიონალური ცენტრი სადავოდ ხდიდა შპს “... “ და ჯ. ჯ-იას, გ. ლ-იას, ნ. ქ-შვილს, ნ. გ-ვას, თ. ა-ძეს, ლ. ჭ-იას შორის დადებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებას. აღნიშნული ხელშეკრულებები ექცეოდა კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის რეგულირების სფეროში, რასაც განსაზღვრავდა მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებები დადებული იყო საგადასახადო შემოწმების პროცესში და ხელშეკრულების მხარეებს წარმოადგენდნენ შპს “... ს” თანამშრომლები, რაც აპელანტის მოსაზრებით საგადასახადო მიზნებისათვის ითვლებოდა ურთიერთდამოკიდებულ პირებს შორის დადებულ გარიგებად.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის შესაბამისად, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს. ამავე კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქმეში არსებული 2006 წლის ხელშეკრულებების საფუძველზე დგინდებოდა, რომ შპს “... ს” დირექტორმა გაასხვისა ე.წ. სათამაშო აპარატები. მყიდველებმა მიიღეს ნასყიდობის საგანი, ხოლო წარდგენილი სს “... ბანკის” ორდერებით დასტურდებოდა მყიდველების მიერ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საფასურის გადახდის ფაქტი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ სათამაშო აპარატების ყიდვა ფიზიკური პირების მიერ, რომლებიც საერთოდ არ ეწეოდნენ სამეწარმეო საქმიანობას, მიუთითებდა მოჩვენებითი გარიგების დადების ფაქტზე (ტომი II, ს.ფ. 73-83).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის რეგიონალურმა ცენტრმა _ საგადასახადო ინსპექციამ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორი აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა სააპელაციო სასამართლოს 2009 წლის 22 სექტემბრის განჩინების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი, რამდენადაც პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც უცვლელად დარჩა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინებით, გამოტანილია არარსებული ადმინისტრაციული ორგანოს _ თბილისის საგადასახადო ინსპექციის მიმართ. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 2008 წლის 29 იანვრის ¹92 ბრძანებით დადგინდა, რომ 2008 წლის 1 მარტამდე განხორციელებულიყო ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის რეორგანიზაცია თბილისის რეგიონალურ ცენტრად (საგადასახადო ინსპექციად). აქედან გამომდინარე, სასამართლოს სამოქალაქო კოდექსის 92-ე მუხლის საფუძველზე თბილისის საგადასახადო ინსპექციის უფლებამონაცვლედ უნდა დაედგინა თბილისის რეგიონალური ცენტრი (საგადასახადო ინსპექცია).

კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ფინანსური პოლიციის განსაკუთრებით მნიშვნელოვან საქმეთა სამმართველოს უფროს ვ. კ-შვილის 9.03.2009წ. წერილთან მიმართებით და აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ გამოუკვლევია აღნიშნული წერილი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად. კასატორი ასევე აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, თუ ვინ იყვნენ ხელშეკრულების მხარეები, კერძოდ, რომ ყველა სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მყიდველ მხარეს წარმოადგენს შპს “... ს” თანამშრომელი. აღნიშნულის გამო სადავო გარიგებები საგადასახადო მიზნებისათვის მიიჩნევა ურთიერთდამოკიდებულ პირებს შორის დადებულ გარიგებად საგადასახადო კოდექსის 23-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს უნდა შეეფასებინა და გაეთვალისწინებინა ის გარემოება, თუ რატომ მოხდა ნასყიდობის ხელშეკრულებების დადება მაინცდამაინც საგადასახადო შემოწმების პროცესში და რატომ ცდილობს შპს “... “ გაყიდოს სათამაშო აპარატები, რომლებიც მისი საქმიანობის საგანს წარმოადგენს. აგრეთვე საინტერესოა ის ფაქტიც, თუ რაში დასჭირდათ ფიზიკურ პირებს, რომლებიც სამეწარმეო საქმიანობას საერთოდ არ ეწევიან, ასეთი ოდენობით სათამაში აპარატების ყიდვა. ამ საკითხებზე სასამართლოს პასუხი არ გაუცია. კასატორის პოზიციის მართებულობას ადასტურებს ის გარემოებაც, რომ გაყიდული სათამაშო აპარატების ექსპლოატაციას შეცვლილი ფორმით ახდენს შპს “... “. ყველა ზემოაღნიშნული გარემოება, თავის მხრივ, ერთობლიობაში ქმნის სამოქალაქო კოდექსის 54-ე და 56-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ შემადგენლობას. ამდენად, საქმე გვაქვს გადასახადის არაკეთილსინდისიერ გადამხდელთან, რომელიც თვალთმაქცური გარიგებების დადების გზით ცდილობს, თავი აარიდოს კუთვნილი საგადასახადო ვალდებულებების შესრულებას (ტომი II, ს.ფ. 101-108).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ უნდა გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმეზე დადგენილია, რომ ფინანსური პოლიციის 2005 წლის 21 დეკემბრის დოკუმენტალური რევიზიის ჩატარების შესახებ დადგენილების საფუძველზე შპს “...” ჩატარდა რევიზია და 2006 წლის 17 იანვრის შემოწმების აქტით შპს-ს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაერიცხა საგადასახადო დავალიანება 5 666 041,96 ლარი; 2006 წლის 3 იანვარს, 4 იანვარს, 9 იანვარსა და 16 იანვარს შპს “...” დადო მისი კუთვნილი 237 ერთეული სათამაშო აპარატის ნასყიდობის ხელშეკრულებები ფიზიკურ პირებთან, კერძოდ: ჯ. ჯ-იაზე გაასხვისა 40 სათამაშო აპარატი 52 486 ლარად, გ. ლ-იაზე _ 40 სათამაშო აპარატი 52 486 ლარად, ნ. გ-ვაზე _ 40 სათამაშო აპარატი 52 245 ლარად, ნ. ქ-შვილზე _ 40 სათამაშო აპარატი 56 063,2 ლარად, თ. ა-ძეზე _ 54 სათამაშო აპარატი 65 364,54 ლარად, ლ. ჭ-იაზე _ 23 სათამაშო აპარატი 53 543,14 ლარად; საქმეში წარმოდგენილია შეძენილი სათამაშო აპარატების მყიდველებისათვის გადაცემის მიღება-ჩაბარების აქტები და მათ მიერ ნასყიდობის ფასის გადახდის საბანკო ქვითრები.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის მიერ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საკმარის საფუძველად იმ გარემოებაზე მითითებას, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება გამოტანილია არარსებული თბილისის საგადასახადო ინსპექციის მიმართ, რომელიც იმ დროისათვის უკვე რეორგანიზებული იყო თბილისის რეგიონალურ ცენტრად. თბილისის საგადასახადო ინსპექცია მოცემულ საქმეზე წარმოადგენდა მოსარჩელეს, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 2008 წლის 29 იანვრის ¹92 ბრძანებით განხორციელდა ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის რეორგანიზაცია თბილისის რეგიონალურ ცენტრად (საგადასახადო ინსპექციად). თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 4 მაისის განჩინებით თბილისის რეგიონალური ცენტრი მოცემულ საქმეში ჩაბმულ იქნა თბილისის საგადასახადო ინსპექციის უფლებამონაცვლედ (ტ.2, ს.ფ.4-6). საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში კასატორი საქმეში მონაწილეობს როგორც თბილისის საგადასახადო ინსპექციის უფლებამონაცვლე, ამ შემთხვევაში ადგილი აქვს ადმინისტრაციულ ორგანოთა კანონისმიერ უფლებამონაცვლეობას, რის გამოც პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით დამდგარი შედეგი თავისთავად ვრცელდება თბილისის რეგიონალურ ცენტრზე, როგორც თბილისის საგადასახადო ინსპექციის უფლებამონაცვლეზე და ამ თვალსაზრისით არ არსებობს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება არ არის სრულყოფილად დასაბუთებული, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოს არ დაუდგენია საქმისათვის აუცილებელი ფაქტობრივი გარემოებები.

მოსარჩელე საგადასახადო ინსპექცია სადავო გარიგებების ბათილად ცნობას ითხოვს იმ საფუძვლით, რომ ისინი წარმოადგენს ფიქტიურ გარიგებებს და დადებულია მოჩვენებითად. სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება).

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოჩვენებითი გარიგების არსებობის შემთხვევაში აუცილებელია, ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდეს ნების ნაკლს. სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილი გულისხმობს სწორედ ისეთ შემთხვევას, როდესაც როგორც ნების გამოვლენი, ისე მისი მიმღები მოქმედებენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს და ორივე მხარეს აღნიშნული გაცნობიერებული აქვს. ამდენად, იმისათვის, რომ სადავო გარიგება მიჩნეულ იქნეს მოჩვენებითად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებს ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ “ურთიერთშეთანხმებაზე”, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მხარეთა მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას.

როგორც წესი, მოჩვენებითი გარიგება ფორმალურად შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს, მაგრამ ნების ნაკლი, მისი არანამდვილობის გამო, წარმოადგენს იმ არსებით ნაკლს, რაც გამორიცხავს სამართლებრივი შედეგის დადგომას. ამასთან, ძირითადად, მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან, მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ. ფაქტი, რომელიც მიუთითებს სადავო გარიგების მხარეთა ნების გამოვლენის არანამდვილობაზე, უნდა დაამტკიცოს იმან, რომელსაც მიაჩნია, რომ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით შეილახა მისი უფლება. კონკრეტულ შემთხვევაში კასატორი სადავო გარიგებების მოჩვენებითობის დასასაბუთებლად მიუთითებს შემდეგ გარემოებებზე: სადავო ხელშეკრულებები დადებულია შპს “... ს” საგადასახადო შემოწმების პროცესში, ისინი შპს “... ს” მიერ დადებულია თავის თანამშრომლებთან, სათამაშო აპარატების მყიდველი ფიზიკური პირები არ ეწევიან სამეწარმეო საქმიანობას, გასხვისებული სათამაშო აპარატების ექსპლუატაციას კვლავ ახორციელებს შპს “... “. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა მხოლოდ სადავო გარიგებების ფორმალურ კანონიერებაზე, ხოლო მითითებული გარემოებები არ გამოიკვლია და მათზე არ იმსჯელა. ამასთან, საგულისხმოა, რომ თავად შპს “... “, საქმის მასალების თანახმად, სადავოდ არ ხდის იმ გარემოებას, რომ სათამაშო აპარატები გაიყიდა როგორც თანამშრომლებზე, ისე _ სხვა პირებზე (ტ.1, ს.ფ. 302). საქმის მასალების თანახმად, ასევე თვალსაჩინოა სათამაშო აპარატების სწორედ იმ პერიოდში გაყიდვა, როდესაც საწარმო იმყოფებოდა შემოწმების პროცესში, რის შედეგადაც საგადასახადო შემოწმების აქტით საწარმოს დაერიცხა საგადასახადო დავალიანება 5 666 041,96 ლარის ოდენობით.

სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიკვლია და დაადგინა, სადავო ხელშეკრულებები დადებულია თუ არა შპს “... ს” მიერ თავის თანამშრომლებთან. სააპელაციო სასამართლოს საერთოდ არ უმსჯელია აღნიშნულ საკითხზე. საქმის ხელახალი განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოარკვიოს აღნიშნული საკითხი და დაადგინოს, შპს-ის რომელ თანამშრომლებზე გასხვისდა სათამაშო აპარატები, იცოდნენ თუ არა აღნიშნულმა თანამშრომლებმა საწარმოს საგადასახადო შემოწმების შესახებ ან უნდა სცოდნოდათ თუ არა აღნიშნული გარემოება, არსებობდა თუ არა მათ მიერ აღნიშნული აპარატების შეძენის კონკრეტული რეალური საჭიროება, იყენებს თუ არა სათამაშო აპარატებს რეალურად კვლავ შპს “... “ და ხომ არა აქვს ადგილი მოსაჩვენებლად დადებულ გარიგებებს მოცემულ შემთხვევაში. რაც შეეხება ფინანსური პოლიციის განსაკუთრებით მნიშვნელოვან საქმეთა სამმართველოს უფროსის ვ. კ-შვილის 2006 წლის 9 მარტის წერილს, იგი არის ერთ-ერთი მტკიცებულება საქმეზე, რომელიც უნდა შეფასდეს საქმის დანარჩენ მასალებთან ერთობლიობაში.

საკასაციო სასამართლო ასევე აღნიშნავს, რომ ზემოაღნიშნული გარემოებების გარკვევასთან ერთად სასამართლოს მიერ საბოლოო გადაწყვეტილების გამოტანისას მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული თითოეული მხარის მიერ თავისი წილი მტკიცების ტვირთის გაწევა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომელზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. იმისდა მიხედვით, თუ როგორ იქნება გაწეული თბილისის რეგიონალური ცენტრის ან მოპასუხეების მიერ მათი წილი მტკიცების ტვირთი, სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიტანოს საბოლოო გადაწყვეტილება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

თბილისის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 22 სექტემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.