ას-1175-1436-09 13 სექტემბერი, 2010 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თ. თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვ. როინიშვილი, მ. სულხანიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები – ლ., ნ., ჯ., ნი., თ. კ-ძეები, ლ. კ-ძე (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს “ე.-ს” საფირმო სახელწოდება “ეგ.” (მოსარჩელე)

მესამე პირი – საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტრო

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

გასაჩივრებული სასამართლო განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 2 ივნისის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

შპს “ე.-ს” საფირმო სახელწოდება “ეგ.-მ” სასარჩელო განცხადება შეიტანა სასამართლოში ლ., ნ., ჯ., ნი., თ. კ-ძეებისა და ლ. კ-ძის მიმართ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის შესახებ. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ შპს “ე.-ს” საფირმო სახელწოდება “ეგ.-ს” საკუთრებაში არსებულ არასაცხოვრებელ ფართში 1995 წლიდან ცხოვრობენ თანამოპასუხეები ლ., ნ., ჯ., ნი. და თ. კ-ძეები და ლ. კ-ძე, რომლებიც ითვლებიან აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებულ პირებად.

მოსარჩელის განმარტებით, თანამოპასუხეთა მდგომარეობის გათვალისწინებით მათ მისცა შესაძლებლობა დაეკავებინათ ფართი უსასყიდლოდ, ქირის გადახდის გარეშე, გარდა კომუნალური მომსახურების ხარჯებისა. მოსარჩელის მითითებით, საქმიანობიდან გამომდინარე, ფირმას ესაჭიროება თანამოპასუხეთა მიერ დაკავებული ფართი, რის საფუძველზედაც ისინი კანონის მოთხოვნათა დაცვით ფართის გამონთავისუფლების შესახებ სიტყვიერად თუ წერილობით არაერთხელ გააფრთხილეს, მაგრამ, მიუხედავად არაერთგზის გაფრთხილებისა, დაკავებულ ფართს არ ათავისუფლებენ. მოსარჩელემ მოითხოვა ქ. თბილისში, ... ქ. ¹16-ში, ¹8 კორპუსში მდებარე ფართის თანამოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა.

თანამოპასუხეებმა წარმოადგინეს შესაგებელი და მიუთითეს, რომ არ ცნობენ სარჩელს, ვინაიდან წარმოადგენენ სადავო ფართის კეთილსინდისიერ მფლობელებს. თანამოპასუხეთა განმარტებით, ისინი წარმოადგენენ იძულებით გადაადგილებულ პირებს.

მესამე პირმა დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე, საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს წარმომადგენელმა მიუთითა, რომ თანამოპასუხეები რეგისტრირებული არიან დევნილებად. აღნიშნულ პირებზე გაიცა დევნილთა მოწმობები, რაც წარმოადგენს იმის საფუძველს, რომ სახელმწიფომ უზრუნველყოს დევნილ მოქალაქეთა გამოსახლება თავის ტერიტორიაზე. მან ასევე განმარტა, რომ “იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ” საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის IV პუნქტის საფუძველზე, თანამოპასუხეთა გამოსახლების შემთხვევაში შეთავაზებული უნდა იქნეს ალტერნატიული ფართი, ან კომპენსაცია. წინააღმდეგ შემთხვევაში უარი უნდა ეთქვას მოსარჩელეს სარჩლის დაკმაყოფილებაზე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 10 აპრილის გადაწყვეტილებით შპს “ე.-ს” საფირმო სახელწოდება “ეგ.-ს” სარჩელი დაკმაყოფილდა. შპს “ე.-ს” საფირმო სახელწოდება “ეგ.-ს” საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთი ქ.თბილისში, ... ქ. ¹16-ის ¹8 კორპუსში მდებარე არასაცხოვრებელი ფართი 122 კვ. მ გამოთხოვილ იქნა თანამოპასუხეთა ლ., ნ., ჯ., ნი. და თ. კ-ძეებისა და ლ. კ-ძის უკანონო მფლობელობიდან და მოსარჩელეს უძრავი ნივთი გადაეცა გამონთავისუფლებული.

აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანეს ლ., ნ., ჯ., ნი., თ. კ-ძეებმა და ლ. კ-ძემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 2 ივნისის განჩინებით ლ., ნ., ჯ., ნი., თ. კ-ძეებისა და ლ. კ-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 10 აპრილის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხეთა მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ისინი სადავო ფართს ფლობენ მართლზომიერად და უფლებამოსილი სახელმწიფო ორგანოების მიერ 1993 წლიდან ჩასახლებული იყვნენ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ ქ.თბილისში, ... ქ. ¹16-ში, ¹8 კორპუსში მდებარე არასაცხოვრეელ ფართში და, მიუხედავად იმისა, რომ 2007 წლის 13 ივლისის საჯარო რეესტრის ამონაწერით შპს “ე.-ს” საფირმო სახელწოდება “ეგ.” ითვლება აღნიშნული ფართის მესაკუთრედ, შპს “ე.-მ” შეიძინა ნაკლის მქონე ნივთი, იქიდან გამომდინარე, რომ აღნიშნულ ფართში მოპასუხეთა ოჯახი იყო ჩასახლებული.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სადავო ფართი საჯარო რეესტრის მონაცემების მიხედვით აღრიცხულია შპს „ე.-ს“ საფირმო სახელწოდება „ეგ.-ს“ სახელზე, რაც დასტურდება საქმეში არსებული 2007 წლის 13 ივლისის საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, ხოლო აპელანტების მხრიდან არც პირველი ინსტანციის სასამართლოში და არც შემდგომ, სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას არ ყოფილა წარმოდგენილი „იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი წესით შესაბამისი სახელმწიფო ორგანოს მიერ გამოცემული აქტი, რომლითაც გამოვლენილი იქნებოდა სახელმწიფოს ნება აპელანტების სადავო ფართში განსახლების შესახებ.

სააპელაციო პალატამ ასევე არ გაიზიარა მოპასუხეთა მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ სადავო უძრავი ნივთი წარმოადგენს დევნილთა კომპაქტურ განსახლების ობიექტს.

სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ დევნილთა კომპაქტურად განსახლების ობიექტად მიჩნევისათვის საჭიროა ორი აუცილებელი პირობის არსებობა. პირველი – ასეთი ობიექტი არის დროებითი საცხოვრებელი ადგილი, სადაც ორგანიზებულად არიან განსახლებული დევნილები და მეორე – დევნილთა ორგანიზებული განსახლება უნდა მოხდეს შესაბამისი უფლებამოსილი სახელმწიფო ორგანოს მიერ გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის საფუძველზე.

საპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მოპასუხეთა მიერ არ წარმოდგენილა რაიმე მტკიცებულება იმის დასადასტურებლად, რომ სახელმწიფოს მიერ გამოხატული იყო ნება მათი აღნიშნულ მისამართზე განსახლების შესახებ. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხეთა მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ სადავო ფართი წარმოადგენს დევნილთა კომპაქტურად განსახლების ობიექტს, უსაფუძვლოა და დაუსაბუთებელი.

აღნიშნულ განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანეს ლ., ნ., ჯ., ნი., თ. კ-ძეებმა და ლ. კ-ძემ. კასატორებმა მიუთითეს, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის I ნაწილი. კასატორების მოსაზრებით, მათ ჰქონდათ სადავო არასაცხროვრებელი ფართის ფლობის უფლება, მაგრამ სასამართლომ არ შრაფასა სათანადოდ მათ მიერ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში წარმოდგენილ მტკიცებულებები. კერძოდ, საქმეში არის სახლმმართველობის მიერ გაცემული 2000 წლის 26 სექტემბრის ¹695 ცნობა, ამავე ორგანოს 1995 წლის 28 ივნისის ¹648 ცნობა, ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს 2007 წლის 20 თებერვლის ¹06\01\-17\1144 წერილი, აფხაზეთის არ მთავრობის მიერ ცნობა, რომლებიც ადასტურებენ იმ გარემოებას, რომ მათი ოჯახი არასაცხოვრებელ ფართში, მისამართზე - ქ.თბილისი, ... ქ.¹16, კორპ. ¹8 შეასახლეს 1993 წლის ნოემბერში. იმ პერიოდისათვის აღნიშნული ფართი წარმოადგენდა სახელმწიფო საკუთრებას და მათი განსახლება მოხდა სათანადო ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების ნებართვის საფუძველზე. საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტრომ კი ისინი აღრიცხა აღნიშნულ მისამართზე.

კასატორებმა აღნიშნეს, რომ საქართველოს კანონის „იძულებით გადაადგილებულ პირთა _ დევნილთა შესახებ“ მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, დროებით საცხოვრებელ ადგილზე დევნილის უფლებების განხორციელებას უზრუნველყოფს საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტრო აღმასრულებელი ხელისუფლებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოებთან ერთად, ხოლო, ამავე კანონის მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, ვალდებულია, გამოუყოს მათ საცხოვრებელი ფართი, რომლითაც არ გაუარესდება დევნილთა საყოფაცხოვრებო პირობები. ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების მიერ შედგენილი აქტი დარჩა ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროში და შემდგომ იგი ვერ იქნა მოძიებული ამ უწყების მიერ. ის გარემოება, რომ საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს არ გააჩნია 1992-1996 წლების დევნილთა რეგისტრაციის მონაცემები, არ შეიძლება გამოყენებულ იქნეს მათ საწინააღმდეგოდ და დაედოს საფუძვლად გადაწყვეტილებას.

კასატორებმა ასევე მიუთითეს, რომ მოწინააღმდეგე მხარის მიერ აღნიშნული ფართი უკანონოდ იქნა შეძენილი 1995 წელს. შემძენი პირები ცხოვრობდნენ ამ კორპუსის მე-2 სართულზე და მათთვის ცნობილი იყო, რომ ამ ფართში ცხოვრობდნენ დევნილები. წლების მანძილზე მათ არ წამოუყენებიათ პრეტენზია და არ მოუთხოვიათ ფართის გამონთავისუფლება, ვინაიდან წლების გასვლის შემდეგ მათ ვერავინ შეედავებოდა შესყიდვის საკითხში ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო. ის გარემოება, რომ ფართი იყო შესყიდული მოწინააღმდეგე მხარის მიერ, მათთვის გახდა ცნობილი მხოლოდ სასამართლოში დაწყებული დავის შემდეგ.

კასატორებმა მიუთითეს, რომ არასწორია სააპელაციო პალატის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ სადავო უძრავი ნივთი არ წარმოადგენს დევნილთა კომპაქტური განსახლების ობიექტს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ განიხილა საქმის მასალები, გაეცნო საკასაციო საჩივარს და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 2 ივნისის განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო ფართი 2007 წლის 13 ივლისის საჯარო რეესტრის მონაცემების მიხედვით აღრიცხულია შპს “ე.-ს” საფირმო სახელწოდება “ეგ.-ს” სახელზე.

სააპელაციო სასამართლო, ასევე დადგენილად მიიჩნევს, რომ აპელანტების (კასატორების) მიერ არც პირველ და არც სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში არ წარმოუდგენიათ სახელმწიფო ორგანოს მიერ გამოცემული აქტი, რომლითაც გამოვლენილი იქნებოდა სახელმწიფოს ნება მათი სადავო ფართში განსახლების შესახებ.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიიჩნია, რომ სადავო უძრავი ნივთი არ წარმოადგენს დევნილთა კომპაქტური განსახლების ობიექტს.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად გამოიყენა საქართველოს პრეზიდენტის 1998 წლის 25 სექტემბრის ¹643 ბრძანებულება _ “აფხაზეთიდან დევნილი მოსახლეობის სოციალური დაცვისა და აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის სახელმწიფო სტრუქტურების საქმიანობის სრულყოფის გადაუდებელ ღონისძიებათა შესახებ”, რომლის მე-12 აბზაცის თანახმად, სახელმწიფო კანცელარიის ადგილობრივი მმართველობისა და რეგიონული პოლიტიკის საკოორდინაციო სამსახურის 1996 წლის 28 ივნისის ¹197/62 სადირექტივო წერილით სამხარეო ადმინისტრაციის ხელმძღვანელებს, ქალაქების მერებსა და რაიონების გამგებლებს აფხაზეთიდან დევნილი მოსახლეობის მორალური და სოციალური დაცვის მიზნით, კონფლიქტის საბოლოოდ მოწესრიგებამდე, დაევალოთ, უზრუნველყონ დროებით თავისუფალ, უმოქმედო შენობებში (საბავშვო ბაღები, პროფსასწავლებლები და სხვა) კერძო სექტორში განთავსებული დევნილების განსახლება. განსახილველი ნორმით სამხარეო ადმინისტრაციის ხელმძღვანელებს, ქალაქების მერებსა და რაიონების გამგებლებს დაევალათ დროებით თავისუფალ, უმოქმედო შენობებში დევნილთა განსახლება. უზრუნველყოფის პროცესი უშუალოდ და პირდაპირ უკავშირდება ამ პირთა მიერ, თავიანთი ადმინისტრაციული უფლებამოსილების ფარგლებში იმ მოქმედებების განხორციელებას, რაც მიმართულია დევნილთა ინტერესების დაკმაყოფილებისაკენ. უკვე აღნიშნული ნორმის დანაწესი გამორიცხავს დევნილთა მხრიდან თვითნებურ მოქმედებებს.

ამასთან ერთად საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ “იძულებით გადაადგილებულ პირთა _ დევნილთა შესახებ” კანონის 1¹-ლი მუხლის “ვ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, დევნილის დროებითი საცხოვრებელი ადგილი (დევნილის რეგისტრაციის ადგილი) არის დევნილის მიერ დევნილობის პერიოდში არჩეული საცხოვრებელი ადგილი ან ადგილი, სადაც იგი დროებით იქნა განსახლებული.

აღნიშნული ნორმა განმარტავს, თუ რა უნდა მივიჩნიოთ დევნილის დროებით საცხოვრებელ ადგილად ანუ დევნილის რეგისტრაციის ადგილად. დევნილის მოწმობა წარმოადგენს დოკუმენტს, რომლითაც პირს ენიჭება დევნილის სტატუსი და ის არ არის დევნილის საცხოვრებელი ადგილის განმსაზღვრელი დოკუმენტი (“იძულებით გადაადგილებულ პირთა _ დევნილთა შესახებ” კანონის 1¹-ლი მუხლის “გ” ქვეპუნქტი).

ამასთან ერთად გასათვალისწინებელია, რომ დევნილის მიერ დევნილობის პერიოდში არჩეული საცხოვრებელი ადგილი ან ადგილი, სადაც იგი დროებით განსახლდა, არ უნდა გავიგოთ ისე, თითქოს დევნილს შეუძლია თვითნებურად დაიკავოს არჩეული ფართი. მას უფლება აქვს, დევნილობის პერიოდში აირჩიოს საცხოვრებელი ადგილი, მაგრამ არა სხვისი უფლების დარღვევითა და თვითნებურად.

“იძულებით გადაადგილებულ პირთა _ დევნილთა შესახებ” კანონის 1¹-ლი მუხლის “ი” ქვეპუნქტის თანახმად, დევნილთა კომპაქტურად განსახლების ობიექტი არის დევნილთა დროებითი საცხოვრებელი ადგილი, სადაც ორგანიზებულად იქნენ განსახლებული დევნილები. ზემოაღნიშნული ნორმები ხაზს უსვამენ ამავე კანონის მე-5 მუხლის მე-4 პუქტის “დ” ქვეპუნქტის დანაწესს, რომლის თანახმად საქართველოს შესაბამის ტერიტორიაზე საქართველოს იურისდიქციის აღდგენამდე დევნილთა კომპაქტური განსახლების ობიექტებიდან არ ხდება დევნილების გამოსახლება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც დევნილს ფართობი დაკავებული აქვს თვითნებურად, კანონის დარღვევით. ამდენად, დევნილთა განსახლება დროებით არჩეულ ადგილას უნდა განხორციელდეს საამისოდ კომპეტენტური ორგანოს მეშვეობით და არა თვითნებურად (“იძულებით გადაადგილებულ პირთა _ დევნილთა შესახებ” კანონის მე-5 მუხლის მე-2 ნაწილი).

საკასაციო პალატა ასევე განმარტავს, რომ რეგისტრაცია არ წარმოშობს მოპასუხეთა მფლობელობის მართლზომიერ საფუძველს. ამასთან მიმართებაში უნდა აღინიშნოს, რომ რეგისტრაციის ფაქტით არ დასტურდება მფლობელობის მართლზომიერება. რეგისტრაციის არსებობა არ შეიძლება გახდეს უფლების, მათ შორის, საკუთრების უფლების შეზღუდვის, განკარგვის ან მათი განხორციელების საფუძველი, კერძოდ, “საქართველოს მოქალაქისა და საქართველოში მცხოვრებ უცხოელთა რეგისტრაციისა და პირადობის დადასტურების წესის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, “რეგისტრაცია ან რეგისტრაციის არქონა არ შეიძლება გახდეს საქართველოს მოქალაქეთა და საქართველოში მცხოვრებ უცხოელთა კონსტიტუციური უფლებებისა და თავისუფლებების შეზღუდვის მათ შორის საკუთრების განკარგვის უფლების საფუძველი ან მათი განხორციელების პირობა, გარდა საარჩევნო კანონმდებლობით გათვალისწინებული შემთხვევებისა.”

მტკიცებულებებზე, რომლებზედაც უთითებენ კასატორები, არ შეიცავს ისეთ მონაცემებს, რომლებიც შეიძლება მიუთითებნენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ ამ მტკიცებულებების შეფასებისას დაშვებული პროცესუალურ დარღვევებზე.

კასატორები ვერ უთითებენ ისეთ გარემოებებზე, რომლებიც კონკრეტული სადავო ურთიერთობის ზემოაღნიშნული თავისებურებებიდან გამომდინარე, მიუთითებს საამისოდ უფლებამოსილი სახელმწიფო ორგანოს ნებაზე მათ მიერ სადავო ფართის დაკავებისა, რითაც შეიძლება განპირობებული ყოფილიყო მოსარჩელის საკუთრების შეზღუდვის აუცილებლობა. ამდენად, საქმეში არ მოიპოვება ისეთი მტკიცებულებები, რომლებიც, საქართველოს საქმოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად, გამორიცხავდა სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებებს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი, რადგან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ მითითებული კანონი არ დარღვეულა. სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ლ., ნ., ჯ., ნი., თ. კ-ძეები, ლ. კ-ძე საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 2 ივნისის განჩინება;

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.