საქმე ¹ას-1177-1438-09 3 თებერვალი, 2010 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

მოსამართლეები:

ნ. კვანტალიანი (მომხსენებელი), ლ. ლაზარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ შპს ,,.. ..” (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ თ. გ-შვილი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 8 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი _ საწარმოო ტრავმით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება, სარჩოს დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

თ. გ-შვილმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს “.. ..ის” ფილიალ “მგზავრთა გადაყვანის” მიმართ გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან ყოველთვიურად სარჩოს _ 79,75 ლარის, 2006 წლის დეკემბრიდან გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე ყოველთვიური სარჩოს _ 79,75 ლარის ერთჯერად დაკისრებისა და მორალური ზიანის _ 5000 ლარის ანაზღაურების შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: თ. გ-შვილი მუშაობდა შპს „.. ..ის“ ფილიალ „მგზავრთა გადაყვანის“ მომსახურების ოპერატორად – სამგზავრო ვაგონის გამცილებლად თბილისი-ფოთის სამგზავრო მატარებელზე. 2006 წლის 25 ნოემბერს ¹650/649 მატარებელი იდგა ქ.ფოთის რკინიგზის სადგურის შემადგენლობათა დგომის პარკში. თ.გ-შვილი ავიდა ვაგონში ღუმელში ცეცხლის ასანთებად. საცეცხლურის კარის გამოღებისას, გამოვარდა ცეცხლის ალი. მისი ჩაქრობის მიზნით, მოსარჩელე გადმოხტა ვაგონიდან, მიიღო ორივე ხელის მტევნის თერმული დამწვრობა და მოიტეხა მარცხენა წვივის ძვალი. მიღებული დაზიანების გამო, ვერ მოხერხდა მარცხენა ფეხის შენარჩუნება და ჩაუტარდა ამპუტაცია. უბედური შემთხვევის მოკვლევის მუდმივმოქმედი კომისიის 2007 წლის 10 იანვრის სხდომაზე მიღებული გადაწყვეტილებით, დადგინდა შერეული პასუხისმგელობის საწარმოო ტრავმის მიღების ფაქტი შრომისუნარიანობის 50%-ით დაკარგვით. თ.გ-შვილის საშუალო თვიური ხელფასი იყო 319 ლარი.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: მოსარჩელე თ.გ-შვილს მოპასუხის ბრალეული ქმედებით საწარმოო ტრავმა არ მიუღია. 2006 წლის 25 ნოემბერს მომხდარი უბედური შემთხვევის შედეგად, 2007 წლის 25 იანვარს შედგენილ იქნა უბედური შემთხვევის აქტი, რომლის შინაარსი გამორიცხავს „.. ..ის“ ბრალეულობას. ამავე აქტის თანახმად, უბედური შემთხვევა მოხდა დაზარალებულის უხეში გაუფრთხილებლობითა და პირადი უსაფრთხოების წესების დარღვევის შედეგად. საქართელოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულება გამორიცხავს საწარმოს პასუხისმგებლობას მომხდარ უბედურ შემთხვევაში მისი ბრალის გარეშე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 14 აპრილის გადაწყვეტილებით თ.გ-შვილის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, შპს “.. ..ს” დაეკისრა თ.გ-შვილის სასარგებლოდ სარჩოს _ თვეში 79,75 ლარის ანაზღაურება, 2006 წლის დეკემბრიდან 2009 წლის აპრილამდე მიუღებელი შემოსავლის _ 2233 ლარის, ასევე მორალური ზიანის _ 2500 ლარის ანაზღაურება.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში სააპელაციო საჩივარი შეიტანა შპს “.. ..მ”, ხოლო სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში მოსარჩელემ შეიტანა შეგებებული სააპელაციო საჩივარი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 8 სექტემბრის განჩინებით როგორც ძირითადი, ისე შეგებებული სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო: საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებისა და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა შპს ,,.. ..ის” მოსაზრება, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად შეაფასა 2006 წლის 25 ნოემბერს მომხდარ ფაქტთან დაკავშირებით 2006 წლის 21 დეკემბერს შემდგარი კომისიის სხდომის ოქმი. აღნიშნული აქტით დადგენილია, რომ თ. გ-შვილმა დაარღვია გათბობის ქვაბთან მუშაობის წესები, რაც მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია, აღნიშნული კი, აპელანტის მოსაზრებით, გამორიცხავს შპს ,,.. ..ის” ბრალეულობას. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ 2006 წლის 21 დეკემბერს შემდგარი კომისიის სხდომაზე განხილულ იქნა საკითხები, რომლებმაც ხელი შეუწყო და გამოიწვია აღნიშნული შემთხვევა და, მითითებული ოქმის თანახმად, მომხდარში მხოლოდ თ. გ-შვილის ბრალეულობა არ იკვეთება. პალატის მითითებით, კომისიამ დაადგინა დაზარალებულის მიერ სამგზავრო ვაგონის გათბობის სისტემის ტექნიკური მომსახურების ¹164 პკბ ცვ ინსტრუქციით გათვალისწინებული გათბობის ქვაბთან მუშაობის წესების დარღვევის ფაქტი, თუმცა ვერ იქნა მოპოვებული თ. გ-შვილისთვის შრომის დაცვის შესავალი ინსტრუქტაჟისა და პროფესიის სწავლების ჩატარების დამადასტურებელი საბუთები. კომისიამ ასევე ყურადღება გაამახვილა იმ მიზეზებზე, რომელთა ადმინისტრაციის მხრიდან დაცვის შემთხვევაში შესაძლოა, არ დამდგარიყო აღნიშნული შემთხვევა (მომსახურების ოპერატორისათვის შესაბამისი ინსტრუქტაჟის ჩატარება, მისი აღჭურვა სპეციალური სამოსით, საწვავად გამოყენებული ნახშირის ვარგისიანობა, მომსახურების ოპერატორთა მუშაობისა და დასვენების რეჟიმის დარღვევა და სხვა) და მიიღო დადგენილება ადმინისტრაციის მხრიდან ამ გარემოებების აღმოფხვრის შესახებ. იმის გათვალისწინებით, რომ 2006 წლის 21 დეკემბერს კომისიას არ გააჩნდა შემთხვევის დროს თ.გ-შვილის სიმთვრალე-სიფხიზლის განმსაზღვრელი რაიმე დოკუმენტი, კომისიამ ფოთის პოლიციის სამმართველოდან გამოითხოვა უბედური შემთხვევის მოკვლევის მასალები და დაადგინა, რომ მისი სიფხიზლის დადასტურების შემთხვევაში მომხდარი ფაქტი უნდა ჩათვლილიყო შერეული პასუხიმგებლობის ტრავმად. 2007 წლის 10 იანვარს უბედური შემთხვევების მოკვლევის მუდმივმოქმედმა კომისიამ დამატებით განიხილა ფილიალ ,,მგზავრთა გადაყვანის” მომსახურების ოპერატორ თ. გ-შვილის უბედური შემთხვევა და დაზარალებულის წარმომადგენლისა და ფილიალ ,,მგზავრთა გადაყვანის” პროფკომიტეტის შეთანხმების საფუძველზე დაადგინა, რომ უბედური შემთხვევა განსაზღვრულიყო შერეული პასუხისმგებლობის საწარმოო ტრავმად. სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ აღნიშნული ოქმებით ცალსახადაა დადგენილი მოპასუხის ბრალეულობაც, თუმცა მათი შინაარსი, გამოთქმული შენიშვნები და დასკვნითი დებულებები არც მათი მხრიდან გამხდარა სადავოდ. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექისს 408-ე, 411-ე მუხლებით და არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ შპს ,,.. ..ს’’ 2006 წლის 25 ნოემბერს მომხდარი უბედური შემთხვევის დადგომაში ბრალი არ მიუძღვის, რადგან მისი მხრიდან დაირღვა მხოლოდ ინსტრუქციის ისეთი წესი, რომელსაც უბედურ შემთხვევაზე გავლენა არ მოუხდენია. პალატის მოსაზრებით, აღნიშნული არგუმენტი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, საქმის მასალებით არ დასტურდება. სასამართლომ მიიჩნია, რომ 2007 წლის 10 იანვრის დადგენილებით დადგინდა, რომ 2006 წლის 25 ნოემბერს მომხდარი უბედური შემთხვევის შედეგად წარმოიშვა მხარეთა შერეული პასუხისმგებლობა, ამდენად, საფუძველს მოკლებულია აპელანტის მტკიცება, რომ მას სადავო ზიანის დადგომაში ბრალი არ მიუძღვის. ,,შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ’’ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების მე-3 პუნქტის, სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლისა და 415-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე სასამართლომ ჩათვალა, რომ დასაბუთებულია გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შპს ,,.. ..ისათვის’’ თ. გ-შვილის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების სახით მიუღებელი შემოსავლის _ 2233 ლარისა და სარჩოს _ თვეში 79,75 ლარის დაკისრების თაობაზე. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება, რომ მას გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მორალური ზიანის ანაზღურება არასწორად დაეკისრა. სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის მიხედვით სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში თ. გ-შვილმა სხეულის დაზიანება მიიღო საწარმოო ტრავმის შედეგად და მისი შრომისუნარიანობის დაკარგვის ხარისხი განისაზღვრა 50%-ით, მიღებული დაზიანების ხარისხისა და ხასიათის გათვალისწინებით პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება ამ მხრივაც სამართლიანია და მითითებული ნორმის მოთხოვნებს სრულად შეესაბამება. რაც შეეხება თ. გ-შვილის მოთხოვნას მორალურის ზიანის _ 5000 ლარის ანაზღაურების შესახებ, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურებისათვის ფულადი კომპენსაცია განისაზღვრება გონივრული და სამართლიანი ანაზღურების სახით, რომლის დროსაც მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული დაზარალებულის და ზიანის მიმყენებლის დამოკიდებულება თავად ზიანის ფაქტის მიმართ და მათი ბრალეულობის ხარისხი. პალატამ მიაჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიყენებული ზიანის თავისებურებებიდან გამომდინარე, როგორც აპელანტის, ისე მოწინააღმდეგე მხარის ბრალეულობის ხარისხის გათვალისწინებით, სწორად გამოიყენა და განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლი, როდესაც მორალური ზიანის ანაზღურების შესაბამისი კომპენსაცია განისაზღვრა 2 500 ლარით.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ძირითადი სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში შპს “.. ..მ” გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მითითებულ ნაწილში მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 415-ე მუხლი, რომლის თანახმად დაზარალებულს ზიანი შეიძლება არ აუნაზღაურდეს, თუ მისმა მოქმედებამ ან უმოქმედობამ ხელი შეუწყო ზიანის დადგომას. დაუშვებელია, პირს დაეკისროს ზიანის ანაზღაურება, თუ მისმა ქმედებამ ან უმოქმედობამ გავლენა არ იქონია დამდგარ შედეგზე, მიუხედაად იმისა, განახორციელა თუ არა მხარემ მართლსაწინააღმდეგო ქმედება ან უმოქმედობა. სააპელაციო სასამართლო დაეყრდნო რა საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს _ უბედურ შემთხვევასთან დაკავშირებით ჩატარებულ კომისიის სხდომის ოქმებს, გვერდი აუარა იმ გარემოებას, რომ უბედური შემთხვევა მოხდა დაზარალებული თ. გ-შვილის ბრალით. მოცემულ შემთხვევაში შედგენილი ტ-1 ფორმის აქტსა და უბედური შემთხვევის მოკვლევის 2007 წლის 10 იანვრის საბოლოო სხდომის ოქმში გარკვევით აღინიშნა უბედურ შემთხვევასთან დაკავშირებული გარემოებები, კერძოდ: თ.გ-შვილმა გამოიჩინა უხეში გაუფრთხილებლობა და დაარღვია პირადი უსაფრთხოების წესები. მან უგულებელყო სამგზავრო ვაგონის გათბობის სისტემის მომსახურების ¹164 პკბ ცვ ინსტრუქციის” 2.5, 2.7, 2.8 მუხლებისა და “სამგზავრო მატარებლის გამცილებლის შრომის დაცვის ინსტრუქციის” 3.14 მუხლის მოთხოვნები. სააპელაციო პალატამ კასატორის მხრიდან არსებით დარღვევად არასწორად მიიჩნია სათანადო ინსტრუქტაჟის ჩაუტარებლობა, ვინაიდან თ. გ-შვილს პროფესიული სწავლებები პერიოდულად უტარდებოდა. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ მოსარჩელე 16 წლის მანძილზე მუშაობდა რკინიგზაში და, მიუხედავად იმისა, რომ უბედური შემთხვევის პერიოდისათვის მას მორიგი ინსტრუქტაჟი ჩატარებული არ ჰქონდა, ისეთი ელემენტარული დარღვევები, რომლებიც მისი მხრიდან დაფიქსირდა, არ შეიძლება უცოდინრობით ყოფილიყო გამოწვეული. სააპელაციო სასამართლო დაეყრდნო კანონის ფორმალური დანაწესების დარღვევის ფაქტს და არ გაითვალისწინა, რომ ზიანის მიყენება თ. გ-შვილის ქმედებას მოჰყვა. შრომის კოდექსის 35-ე მუხლის მესამე პუნქტი საშუალებას აძლევდა დაზარალებულს, უარი განეცხადებინა კონკრეტული დავალების შესრულებაზე და მოეხსენებინა აღნიშნულის შესახებ ხელმძღვანელობისათვის, რაც თ.გ-შვილს არ განუხორციელებია. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის დარღვევით სააპელაციო სასამართლომ არათანაბრად გადაანაწილა მტკიცების ტვირთი. სააპელაციო პალატამ კასატორის პოზიციის დასადასტურებლად არასაკმარისად მიიჩნია რა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცეულებები, მას თ. გ-შვილისთვის უნდა მოეთხოვა მისი არაბრალეულობის დასადასტურებლად დამატებითი მტკიცებულებების წარმოდგენა. აგრეთვე უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს პოზიცია მორალური ზიანის დაკისრების ნაწილში. მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს ბრალის არსებობა სრულად და არა ნაწილობრივ, მით უმეტეს, რომ სააპელაციო და პირველი ინსტანციის სასამართლოებმა დაადგინეს რკინიგზის ბრალის არსებობა მისი მხრიდან გაუფრთხილებელი მოქმედების შედეგად. ასეთ დროს კი მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრება გაუმართლებელია. მართალია, სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლი ზოგადად უთითებს მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე, მაგრამ აღნიშნული მუხლით დაზარალებულს მითითებულ უფლებას უპირობოდ არ ანიჭებს, ვინაიდან აღნიშნული მუხლი უთითებს არა ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებაზე, არამედ მოთხოვნის შესაძლებლობაზე, რისი რეალიზაცია და დაკმაყოფილება კონკრეტული გარემოებების შეფასების საფუძველზე უნდა მოხდეს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 18 დეკემბრის განჩინებით შპს “.. ..ის” საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა შპს “.. ..ის” საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხს უკავშირებს გარკვეულ შეზღუდვებს და ადგენს იმ დავათა კატეგორიებს, რომლებზეც შეტანილი საკასაციო საჩივარი საკასაციო სასამართლოს მიერ დასაშვებად უნდა იქნეს ცნობილი. აღნიშნული დანაწესები მოცემულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლში.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები მითითებული ნორმით გათვალისწინებული არც ერთი საფუძვლით.

მოცემული დავის საგანია მუშაკის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიღებული ტრავმის გამო მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მართლზომიერება, რასაც კასატორი სადავოდ ხდის საწარმოო ტრავმის დადგომაში მხარეთა შერეული და არა უპირობოდ ერთ-ერთი მხარის ბრალის არსებობასთან დაკავშირებით. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა, რომელიც ეფუძნება ,,შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ’’ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების მე-3 პუნქტს, სამოქალაქო კოდექსის 408-ე, 411-ე მუხლებსა და 415-ე მუხლის პირველი ნაწილს. აღნიშნული პრაქტიკა ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში.

კასატორი ვერ ასაბუთებს და საქმის მასალებითაც არ დასტურდება სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა ისეთი საპროცესო დარღვევით, რაც არსებითად იმოქმედებს საქმის შედეგზე, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ამ საფუძვლითაც დაუშვებელია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ შპს “.. ..ს” უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2009 წლის 7 დეკემბერს გადახდილი 380,20 ლარის 70% _ 266,14 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

შპს “.. ..ის” საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

შპს “.. ..ს” დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟი _ 266,14 ლარი.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.