საქმე N:ას-1179-1440-09

ას-1179-1440-09 27 აპრილი, 2010წ.

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე),

ლ. ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნ. კვანტალიანი

სხდომის მდივანი _ ლ. სანიკიძე

კასატორები (მოსარჩელეები) _ ზ. ბ-შვილი, ა. წ-ძე (ა. წ-ძის წარმომადგენელი ჯ. მ-შვილი)

მოწინააღმდეგე მხარეები (მოპასუხეები) _ ნ. ა-იანი, ე. კ-ია, ნოტარიუსი ქ. ძ-შვილი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 8 ოქტომბრის განჩინება

დავის საგანი _ ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, საჯარო რეესტრის ჩანაწერებში ცვლილებების შეტანა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2008 წლის 30 მაისს ოზურგეთის რაიონულ სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართეს ა. წ-ძემ და ზ. ბ-შვილმა მოპასუხეების: ნოტარიუს ქ. ძ-შვილის, ნ. ვ-ძის (შემდგომში ნ. ა-იანი), ე. კ-იას, მესამე პირების _ ნოტარიუს მ. ე-ძისა და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ოზურგეთის სარეგისტრაციო სამსახურის მიმართ. მოსარჩელეებმა მოითხოვეს: ა. ნოტარიუს ქ. ძ-შვილის მიერ 2007 წლის 6 სექტემბერს რეგისტრირებული სანოტარო აქტის (რეგისტრაციის ¹1-6641) _ ა. წ-ძის მიერ ნ. ა-იანზე გაცემული მინდობილობის 2007 წლის 2 ნოემბრიდან გაუქმებულად გამოცხადება; ბ. ამ მინდობილობის საფუძველზე 2007 წლის 5 ნოემბერს ნ. ა-იანსა და ე. კ-იას შორის დადებული, ნოტარიუს მ. ე-ძის მიერ დამოწმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმება; გ. ე. კ-იას სახელზე მიწის ნაკვეთისა და საცხოვრებელი სახლის საკუთრების უფლების შესახებ საჯარო რეესტრის ჩანაწერის გაუქმება; დ. ოზურგეთის რაიონის სოფელ ... მდებარე 10 000 კვ.მ მიწის ნაკვეთსა და საცხოვრებელ სახლზე ა. წ-ძის საკუთრების უფლების აღდგენა.

სარჩელის თანახმად, 2006 წლის 19 მაისს ა. წ-ძემ და ზ. ბ-შვილმა დადეს გარიგება, რომლის თანახმად ა. წ-ძემ ზ. ბ-შვილს მიჰყიდა ოზურგეთის რაიონის სოფელ ... მდებარე 10 000კვ.მ მიწის ნაკვეთი და ნაკვეთზე არსებული საცხოვრებელი სახლი. ზ. ბ-შვილმა გადაიხადა შეძენილი ქონების საფასური _ 7 800 აშშ დოლარი, რაც დასტურდებოდა სალაროს შემოსავლის ორდერით, აგრეთვე, ა. წ-ძის 2007 წლის 2 ნოემბრის ხელწერილით. თანხის მიღების შემდეგ ა. წ-ძემ ნ. ა-იანის სახელზე გასცა მინდობილობა, რომლითაც ამ უკანასკნელს უფლება მიანიჭა, ოზურგეთის რაიონის სოფელ ... ა. წ-ძის მიწის ნაკვეთი საცხოვრებელ სახლთან ერთად გაესხვისებინა მყიდველზე _ ზ. ბ-შვილზე. ნ. ა-იანი ზ. ბ-შვილთან ცხოვრობდა, როგორც მეუღლე. ამასთან, მისთვის ცნობილი იყო, რომ ა. წ-ძის კუთვნილი მიწის ნაკვეთი და საცხოვრებელი სახლი იყიდა ზ. ბ-შვილმა, რომელიც მის საკუთრებაში უნდა აღრიცხულიყო. ნ. ა-იანზე ა. წ-ძემ მინდობილობა იმიტომ გასცა, რომ იგი ოზურგეთელი იყო და საქმის მოგვარებას თავს უფრო მარტივად გაართმევდა. აღნიშნული რწმუნებულება შეადგინა ნოტარიუსმა ქ. ძ-შვილმა 2007 წლის 6 სექტემბერს.

მინდობილობის გაცემიდან მოკლე ხანში ნ. ა-იანსა და ზ. ბ-შვილს შორის ურთიერთობა დაიძაბა. გაირკვა, რომ ისინი რეგისტრირებულ ქორწინებაში არ იმყოფებოდნენ. ცნობილი გახდა ისიც, რომ ნ. ა-იანს მინდობილობა შეიძლებოდა არადანიშნულებისამებრ გამოეყენებინა და ქონება სხვის სახელზე გადაეფორმებინა. შესაძლო გაუგებრობების თავიდან ასაცილებლად ა. წ-ძემ 2007 წლის 2 ნოემბერს მიმართა ნოტარიუს ქ. ძ-შვილს. ნოტარიუსმა მინდობილობის გაუქმებაზე უარი განაცხადა იმ მიზეზით, რომ ამისათვის აუცილებელი იყო უკვე გაცემული მინდობილობის მასთან დაბრუნება. აღნიშნული პრაქტიკულად შეუძლებელი იყო. იმავე დღეს ნოტარიუსმა ზ. ბ-შვილის სახელზე სოფელ ... არსებულ ქონებაზე შეადგინა მინდობილობა, თუმცა მასში გასხვისების უფლების შესახებ არ მიუთითა. ამით ნოტარიუსმა შეგნებულად, კანონდარღვევით, ხელი შეუშალა ზ. ბ-შვილს ნაყიდი ქონების გაფორმებაში.

გარდა ამისა, არამართლზომიერად იმოქმედა ნ. ა-იანმაც. მან მინდობილობით მისთვის მინიჭებული უფლებამოსილება ბოროტად გამოიყენა, კერძოდ, ა. წ-ძის კუთვნილი ქონება თითქოსდა 3 500 აშშ დოლარად (სინამდვილეში უსასყიდლოდ) მიჰყიდა თავის ქალიშვილს _ ე. კ-იას. ნ. ა-იანისა და მისი ქალიშვილისათვის ცნობილი იყო, რომ გასხვისებული ქონება ა. წ-ძისაგან შესყიდული ჰქონდა ზ. ბ-შვილს 7 800 აშშ დოლარად. ეს თანხა ზ. ბ-შვილმა ბანკიდან გამოიტანა სესხის სახით, რომლის უზრუნველსაყოფად დაგირავდა ნ. ა-იანის ქონება. ნ. ა-იანსა და ე. კ-იას შორის ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო 2007 წლის 5 ნოემბერს, რომელიც დაამოწმა ოზურგეთის ნოტარიუსმა მ. ე-ძემ. აღნიშნულის შედეგად ე. კ-ია გახდა ა. წ-ძის ქონების მესაკუთრე.

ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, მოსარჩელეები მიიჩნევდნენ, რომ სახეზე იყო 2007 წლის 5 ნოემბერს ნ. ა-იანსა და ე. კ-იას შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველი. აღნიშნული მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად ისინი მიუთითებდნენ სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის მიხედვით, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია ერთი მხარის მიერ მეორეზე გავლენის ბოროტად გამოყენებით, როცა მათი ურთიერთობა დაფუძნებულია განსაკუთრებულ ნდობაზე (ტომი I, ს.ფ. 1-14).

მოპასუხე ნ. ა-იანმა სარჩელი არ ცნო და შესაგებელში განმარტა, რომ 2007 წლის 6 სექტემბერს ა. წ-ძემ მის სახელზე გასცა მინდობილობა, რომლითაც უფლება მიანიჭა, თავის საკუთრებაში არსებული, ოზურგეთის რაიონის სოფელ ... მდებარე საცხოვრებელი სახლი გაესხვისებინა. რწმუნებულება გააფორმა ნოტარიუსმა ქ. ძ-შვილმა ქ. თბილისში. ნ. ა-იანმა რწმუნებულებით დაკისრებული ვალდებულება სისრულეში მოიყვანა და მარწმუნებელ ა. წ-ძის საკუთრებაში არსებული ქონება მიჰყიდა ე. კ-იას. აქედან გამომდინარე, მოპასუხისათვის გაუგებარია, რატომ უნდა მიჩნეულიყო ბათილად მასა და ე. კ-იას შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება.

ნ. ა-იანმა არ გაიზიარა მოსარჩელეების მითითება იმის შესახებ, რომ თითქოს მასა და ა. წ-ძეს შორის დადებული მინდობილობა გაუქმებული იყო. მინდობილობა ამ დროისთვისაც მოქმედებდა, ხოლო მის საფუძველზე ნაკისრი ვალდებულება ნ. ა-იანს შესრულებული ჰქონდა. მოპასუხის აზრით, თუკი ნოტარიუსმა მოსარჩელეების რაიმე უფლება დაარღვია, ისინი უფლებამოსილი იყვნენ, მოეთხოვათ მისგან ზიანის ანაზღაურება. ამასთან, სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების დროისათვის ა. წ-ძის მხრიდან წინააღმდეგობა არ არსებობდა. ამდენად, კონკრეტულ შემთხვევაში ნასყიდობის ხელშეკრულება კანონის მოთხოვნათა სრული დაცვით იყო დადებული (ტომი I, ს.ფ. 69-77).

მოპასუხე ე. კ-იამ თავის შესაგებელში სარჩელის უარყოფა შემდეგი არგუმენტებით დაასაბუთა:

2007 წლის 5 ნოემბერს მან შეიძინა ა. წ-ძის საკუთრებაში არსებული, ოზურგეთის რაიონის სოფელ ... მდებარე საცხოვრებელი სახლი. 6.09.2007წ. რწმუნებულების მიხედვით აღნიშნული საცხოვრებელი სახლის გასხვისების უფლება გააჩნდა ნ. ა-იანს. მოსარჩელეთა მოთხოვნა დასახელებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ იყო უსაფუძვლო, რამდენადაც მესაკუთრე ა. წ-ძეს სახლის გასხვისების მომენტში რაიმე პრეტენზია არ განუცხადებია და არც ის მინდობილობა გაუუქმებია, რომლითაც ნ. ა-იანი უფლებამოსილი იყო, ქონება გაეყიდა. თავად ე. კ-ია წარმოადგენდა კეთილსინდისიერ შემძენს და მისი უფლებები დაცული იყო სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლით. კანონით ამ უკანასკნელის, როგორც კეთილსინდისიერი შემძენის ვალდებულებას წარმოადგენდა მხოლოდ იმის გარკვევა, იყო თუ არა ა. წ-ძე საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ დარეგისტრირებული. ამას კი მხარეები სადავოდ არ ხდიდნენ (ტომი I, ს.ფ. 95-102).

ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 7 მაისის გადაწყვეტილებით ა. წ-ძისა და ზ. ბ-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

რაიონულმა სასამართლომ საქმეზე დაადგინა, რომ მინდობილობით ნ. ა-იანს უფლებამოსილება ჰქონდა, სადავო ქონება გაესხვისებინა ნებისმიერ პირზე, რაც მან, კეთილსინდისიერად შეასრულა.

რაიონული სასამართლოს მოსაზრებით, მხოლოდ ის ფაქტი, რომ 2007 წლის 2 ნოემბერს ა. წ-ძემ მინდობილობა გააფორმა ზ. ბ-შვილზე, არ იყო საკმარისი იმის დასადასტურებლად, რომ ნოტარიუსმა არ შეასრულა დავალების მიმცემი პირის ნება, გაეუქმებინა ნ. ა-იანზე გაცემული მინდობილობა.

რაიონულმა სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ ნ. ა-იანზე გაცემული მინდობილობის გაუქმების სურვილის შესახებ არ იცოდნენ: ნ. ა-იანმა, ე. კ-იამ, ნასყიდობის ხელშეკრულების დამმოწმებელმა ნოტარიუსმა და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს სარეგისტრაციო სამსახურმა. ამასთან, ე. კ-იას ა. წ-ძე საერთოდ არ იცნობდა. ე. კ-იამ იცოდა, რომ ქონება ა. წ-ძის საკუთრებას წარმოადგენდა, რომლის განკარგვის უფლება ჰქონდა ნ. ა-იანს, ქონების შეძენის მიზნით ბანკიდან გამოტანილ იქნა სესხი და გარანტად დაიტვირთა ნ. ა-იანის ბინა. ეს აძლევდა რწმენას ე. კ-იას, რომ ბინა შეძენილი იყო დედამისის მიერ და მხოლოდ ის, რომ ე. კ-ია ნ. ა-იანის ქალიშვილია, ვერ გამოდგებოდა იმის მტკიცებულებად, რომ იგი ყოველმხრივ საქმის კურსში იყო.

სამოქალაქო კოდექსის 159-ე, 162-ე, 172-ე და 185-ე მუხლების თანახმად, რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ე. კ-ია კეთილსინდისიერ შემძენსა და მფლობელს წარმოადგენდა (ტომი I, ს.ფ. 207-214).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ა. წ-ძემ და ზ. ბ-შვილმა, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება (ტომი I, ს.ფ. 217-238, 261-275).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 8 ოქტომბრის განჩინებით ა. წ-ძისა და ზ. ბ-შვილის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 7 მაისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ზ. ბ-შვილი და ნ. ა-იანი 15 წლის განმავლობაში იმყოფებოდნენ ფაქტობრივ საქორწინო ურთიერთობაში და როგორც მეუღლეებმა, გადაწყვიტეს ოზურგეთის რაიონის სოფელ ... საცხოვრებელი სახლისა და მიწის ნაკვეთის შეძენა;

2006 მაისის თვეში ა. წ-ძეს, ზ. ბ-შვილსა და ნ. ა-იანს შორის შედგა გარიგება, რომლითაც მხარეები შეთანხმდნენ გარიგების პირობებზე, მათ შორის _ ფასზე;

ზ. ბ-შვილმა და ნ. ა-იანმა ა. წ-ძეს “ბეს” სახით გადასცეს 1 000 აშშ დოლარი და მიუთითეს, რომ ეს იყო ნ. ა-იანის დედის კუთვნილი საცხოვრებელი სახლის გაყიდვის შედეგად მიღებული თანხა;

ა. წ-ძისათვის დანარჩენი თანხის გადახდის მიზნით ბანკიდან გამოტანილ იქნა სესხი ზ. ბ-შვილის მიერ, რის უზრუნველსაყოფადაც იპოთეკით დაიტვირთა თბილისში მდებარე ნ. ა-იანის კუთვნილი ბინა;

2006 წლის 19 მაისს ზ. ბ-შვილმა ა. წ-ძეს საბანკო ანგარიშზე გადაურიცხა 7 800 აშშ დოლარი;

უძრავი ქონების ნასყიდობის სანოტარო წესით გაფორმების მიზნით 2007 წლის 6 სექტემბერს ა. წ-ძემ მინდობილობა გასცა ნ. ა-იანზე, რომლითაც ამ უკანასკნელს მიანიჭა ოზურგეთის რაიონის სოფელ ... მისი კუთვნილი ქონების მართვისა და განკარგვის უფლება;

იმავე წლის 2 ნოემბერს ა. წ-ძემ ზ. ბ-შვილზე გასცა მინდობილობა, რომლითაც ზ. ბ-შვილს მიანიჭა უძრავ ქონებასთან დაკავშირებული საქმეების მოგვარების უფლება;

2007 წლის 5 ნოემბერს ნ. ა-იანმა, როგორც ა. წ-ძის მინდობილმა პირმა, თავის ქალიშვილთან, ე. კ-იასთან დადო ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც მას სადავო ქონება მიჰყიდა 3 500 აშშ დოლარად.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში სადავო იყო დავალებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულებების ნამდვილობა. აპელანტები ნასყიდობის ხელშეკრულებას ბათილად მიიჩნევდნენ იმის გამო, რომ გარიგების დადების დროს, ა. წ-ძეს გამოთქმული ჰქონდა ნება მინდობილობის გაუქმების თაობაზე, ხოლო მინდობილობის თანახმად, ნ. ა-იანს სადავო ქონება უნდა გაესხვისებინა მხოლოდ ზ. ბ-შვილზე. ე.ი. აპელანტების განმარტებით, სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება დადო არაუფლებამოსილმა პირმა.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ ნ. ა-იანი არ იყო უფლებამოსილი დაედო სადავო გარიგება, ეკისრებოდათ აპელანტებს, რაც მათ არ განუხორციელებით. საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა, რომ ა. წ-ძემ ნ. ა-იანს დაავალა სადავო ქონების მხოლოდ ზ. ბ-შვილზე გასხვისება. ამგვარი რამ არ გამომდინარეობდა მინდობილობის ტექსტიდან (ტომი I, ს.ფ. 15). ამასთან, დგინდებოდა, რომ ზ. ბ-შვილი და ნ. ა-იანი ა. წ-ძესთან ურთიერთობაში გამოდიოდნენ ერთობლივად, როგორც მეუღლეები და ა. წ-ძისათვის უცნობი იყო, რომ ისინი რეგისტრირებულ ქორწინებაში არ იმყოფებოდნენ. ჩვეულებრივ, ასეთ შემთხვევაში, გამყიდველი ქონებას გადასცემს ორივე მეუღლეს და არა ერთ-ერთ მათგანს, რაც ჩანდა კიდეც ა. წ-ძის ახსნა-განმარტებიდან, რომლის მიხედვით, შეძენილ სახლში მეუღლეებს უნდა ეცხოვრათ ერთად (ტომი I, ს.ფ. 27). აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია აპელანტების პოზიცია იმის თაობაზე, რომ ა. წ-ძემ ქონება გაასხვისა უშუალოდ ზ. ბ-შვილზე.

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებას, რომ 2007 წლის 6 სექტემბრის შემდეგ ა. წ-ძე აღარ იყო დაინტერესებული სადავო ქონების სამართლებრივი ბედით: მას ფაქტობრივად მიღებული ჰქონდა ნასყიდობის საზღაური და რომ არა ზ. ბ-შვილსა და ნ. ა-იანს შორის უთანხმოება, იგი გარიგებას არ შეეცილებოდა. ეს დასტურდებოდა კიდეც ა. წ-ძის ხელწერილითა და ახსნა-განმარტებით, რომელთა ნამდვილობა მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ. 2007 წლის 11 დეკემბრის ხელწერილიდან დგინდებოდა, რომ ა. წ-ძის მიერ გაცემული მინდობილობით ნ. ა-იანმა ნივთი გაასხვისა კეთილსინდისიერად და აღნიშნულთან დაკავშირებით ა. წ-ძეს პრეტენზიები არ გააჩნდა (ტომი I, ს.ფ. 136). 2008 წლის 24 მარტის ახსნა-განმარტებაში კი მითითებულია, რომ ა. წ-ძემ 2007 წლის 11 დეკემბრის ხელწერილით დაადასტურა ის, რაც სინამდვილეში იყო. ამ ახსნა-განმარტებაში იგი “ადამიანურად თანაუგრძნობს” ზ. ბ-შვილს, თუმცა არ აცხადებს, რომ სადავო ქონება გაასხვისა ზ. ბ-შვილზე. პირიქით, ადასტურებს, რომ მისთვის ცნობილი გახდა ნ. ა-იანის მიერ ქონების ქალიშვილზე გასხვისების ფაქტი, თუმცა მას არ შეცილებია (ტომი I, ს.ფ. 27). აქვე, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა და საგულისხმოდ მიიჩნია ის, რომ 2007 წლის 11 დეკემბრის ხელწერილი შედგენილი იყო მას შემდეგ, რაც აპელანტების განმარტებით, ა. წ-ძემ გამოხატა ნ. ა-იანზე გაცემული მინდობილობის გაუქმების ნება (2007 წლის 2 ნოემბერი).

ამდენად, მოცემულ შეემთხვევაში არ დგინდებოდა, რომ 2007 წლის 6 სექტემბერს ა. წ-ძემ ნ. ა-იანს დაავალა კუთვნილი ქონების გასხვისება მხოლოდ ზ. ბ-შვილზე. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, 2007 წლის 6 სექტემბრის შემდეგ, ა. წ-ძისათვის სულ ერთი იყო, თუ ვისთან დადებდა გარიგებას მისი წარმომადგენელი.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, გარდა ამისა, საქმის მასალებით არ დგინდებოდა ისიც, რომ 2007 წლის 2 ნოემბერს ა. წ-ძემ ნ. ა-იანს გაუუქმა წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება. მხოლოდ ის, რომ ამ დღეს ა. წ-ძემ ზ. ბ-შვილზე გასცა მინდობილობა, აღნიშნულს არ ადასტურებდა. ამ მინდობილობით ა. წ-ძემ ზ. ბ-შვილს უფლება მიანიჭა, მისი სახელით ეწარმოებინა სადავო უძრავ ქონებასთან დაკავშირებული საქმეები: ზ. ბ-შვილს მიეცა შესაძლებლობა, ა. წ-ძის სახელით საჯარო რეესტრიდან მიეღო უძრავ ქონებასთან დაკავშირებული ინფორმაცია. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, დასახელებული მინდობილობა გაიცა იმიტომ, რომ ზ. ბ-შვილსა და ნ. ა-იანს შორის წარმოიშვა დავა და არა იმიტომ, რომ ა. წ-ძე არ ეთანხმებოდა 2007 წლის 6 სექტემბრის მინდობილობაში გამოხატულ ნებას; ნ. ა-იანსა და ზ. ბ-შვილს შორის დავა რომ არ წარმოშობილიყო, არც 2007 წლის 2 ნოემბრის მინდობილობა გაიცემოდა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ 2007 წლის 2 ნოემბერს ა. წ-ძეს ნ. ა-იანისათვის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება არ გაუუქმებია და სამოქალაქო კოდექსის 103-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმავე წლის 5 ნოემბერს ნ. ა-იანი უფლებამოსილი იყო ე. კ-იასთან ა. წ-ძის სახელით დაედო ნასყიდობის ხელშეკრულება.

მიუხედავად ამისა, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ა. წ-ძის მიერ ნ. ა-იანზე წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების გაუქმების შემთხვევაშიც, სადავო ხელშეკრულება ნამდვილი იქნებოდა, რადგან 2007 წლის 11 დეკემბერს ა. წ-ძემ (უფლებამოსილმა პირმა) იგი მოიწონა. სამოქალაქო კოდექსის 102.2 გამომდინარე, არაუფლებამოსილი პირის მიერ საგნის განკარგვა ნამდვილია, თუ უფლებამოსილი პირი მას მოიწონებს. ამავე კოდექსის 101-ე მუხლის თანახმად კი, მოწონებას აქვს უკუქცევითი ძალა გარიგების დადების მომენტიდან. 2007 წლის 11 დეკემბერს ა. წ-ძემ მოიწონა ნ. ა-იანის მიერ დადებული გარიგება, რაც მან დაადასტურა 2008 წლის ახსნა-განმარტებით. ამით კი მან, სამოქალაქო კოდექსის 61-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, გარიგების შეცილების უფლება დაკარგა.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტების მსჯელობა იმის შესახებ, რომ 2007 წლის 11 დეკემბრის ხელწერილის შედგენისას ა. წ-ძისათვის უცნობი იყო, თუ ვის მიჰყიდა ნ. ა-იანმა სადავო უძრავი ქონება. ხელწერილის შინაარსიდან ნათლად ჩანდა, რომ ა. წ-ძე ინფორმირებული იყო უკვე დადებული გარიგების თაობაზე და ეთანხმებოდა მას.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა აპელანტების მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ რაიონული სასამართლო ვალდებული იყო, ნოტარიუს ქ. ძ-შვილის მიერ შესაგებლის წარუდგენლობისა და სასამართლო სხდომაზე მისი გამოუცხადებლობის გამო გამოეტანა დაუსწრებელი გადაწყვეტილება. ამასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ განმარტა შემდეგი:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 86-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ არსებობს ორი სახის საპროცესო თანამონაწილეობა: სავალდებულო და ფაკულტატური. იმ შემთხვევაში, როდესაც დავის საგანს წარმოადგენს საერთო უფლება (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 86-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა” პუნქტი), საპროცესო თანამონაწილეობა სავალდებულოა. სავალდებულო საპროცესო თანამონაწილეობის შემთხვევაში, ამა თუ იმ საპროცესო მოქმედების შესრულება ერთ-ერთი თანამონაწილის მიერ საკმარისია იმისათვის, რომ ეს საპროცესო მოქმედება სასამართლომ ჩათვალოს შესრულებულად ყველა საპროცესო თანამონაწილისათვის.

იმის გათვალისწინებით, რომ მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენდა საერთო უფლება, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, შეუძლებელი იყო გარიგება ბათილი ყოფილიყო მხოლოდ ნოტარიუსის მიმართ და ნამდვილი გარიგების მონაწილე მხარეების მიმართ. ე.ი. სახეზე იყო სავალდებულო საპროცესო თანამონაწილეობა. ასეთ შემთხვევაში ნ. ა-იანისა და ე. კ-იას მიერ შესაგებლის წარდგენა და სასამართლო სხდომაზე მათი ან მათი წარმომადგენლის გამოცხადება საკმარისი იყო იმისათვის, რომ ეს საპროცესო მოქმედებები შესრულებულად მიჩნეულიყო ქ. ძ-შვილის მიმართაც. ამდენად, არ არსებობდა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის კანონით გათვალისწინებული საფუძვლები (ტომი II, ს.ფ. 54-64).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ზ. ბ-შვილმა და ა. წ-ძემ (ა. წ-ძის წარმომადგენელი ჯ. მ-შვილი), რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოში დაბრუნება.

კასატორების მოთხოვნები ეფუძნება შემდეგ მოტივებს:

ნ. ა-იანი და ზ. ბ-შვილი არარეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 15 წლის განმავლობაში. სადავო ქონების _ ოზურგეთის რაიონის სოფელ ... მდებარე საცხოვრებელი სახლისა და მიწის ნაკვეთის შეძენის მომენტში მათ შორის ნორმალური ურთიერთობა არსებობდა. მოგვიანებით, როდესაც გადაწყდა ქონების რეგისტრაციაში გატარება, აღნიშნული უფლებამოსილება მიენიჭა ნ. ა-იანს. არჩევანი ამ უკანასკნელზე იმიტომ შეჩერდა, რომ იგი იყო ოზურგეთის მკვიდრი, შესაბამისად, იქაურ გარემოს კარგად იცნობდა და საჯარო რეესტრის სამსახურის თანამშრომლებთანაც გარკვეული ურთიერთობები ჰქონდა. სწორედ ამ მიზნით გასცა ა. წ-ძემ მინდობილობა ნ. ა-იანზე, რომლითაც მას ზ. ბ-შვილზე უკვე გასხვისებული ქონების მართვისა და განკარგვის უფლება მიანიჭა. ამ შემთხვევაში მესაკუთრის _ ა. წ-ძის მხრიდან, სადავო ქონების სხვა პირზე გასხვისების ნების გამოხატვა გამორიცხული იყო, რადგან ზ. ბ-შვილს ნასყიდობის საზღაური გადახდილი ჰქონდა. დარჩენილი იყო მხოლოდ ნასყიდობის საგნის საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია. საგულისხმოა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 114-ე მუხლი გამორიცხავს საკუთარ თავთან გარიგების დადებას, რაც კიდევ უფრო ასაბუთებს, რომ ნ. ა-იანს ქონების მხოლოდ ზ. ბ-შვილისათვის დარეგისტრირების უფლება მიენიჭა. იმ შემთხვევაში თუკი მინდობილობა მინდობილ მესაკუთრეს ქონების სხვა პიროვნებისათვის გაფორმების უფლებას მიანიჭებდა, დღის წესრიგში დადგებოდა ამ “სხვა პიროვნების” დაკონკრეტების საკითხი, რასაც ამ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია.

მას შემდეგ, რაც მოსარჩელეებმა შეიტყვეს, რომ ნ. ა-იანი სადავო ქონების გასხვისებას აპირებდა, მათ მიმართეს ნოტარიუს ქ. ძ-შვილს, რომ გაეუქმებინა ნ. ა-იანზე გაცემული მინდობილობა. ნოტარიუსმა მინდობილობის გაუქმებაზე უკანონოდ უარი განაცხადა, რითაც უფლებამოსილების გამცემი პირის უფლებები უგულებელყო.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო სახლის ღირებულების თანხის დაფარვა მოხდა ზ. ბ-შვილის მიერ ბანკიდან გამოტანილი სესხით, ხოლო სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა თბილისში მდებარე ნ. ა-იანის საცხოვრებელი სახლი. სააპელაციო სასამართლოს არ მიუთითებია, თუ რის საფუძველზე მიიჩნია დადგენილად აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება. სინამდვილეში ასე არ მომხდარა. სესხი ზ. ბ-შვილმა თავისი ბიზნესის საჭიროებიდან გამომდინარე აიღო და სწორედ ამ დანიშნულებით გამოიყენა.

სასამართლომ არანაირი ზომა არ მიიღო იმისათვის, რომ პროცესს დასწრებოდა ნოტარიუსი ქ. ძ-შვილი, მაშინ როდესაც მისი ჩვენება საქმისათვის საკმაოდ მნიშვნელოვანი იქნებოდა. იგი არსებითად ნათელს მოჰფენდა საკითხს იმის შესახებ, იყო თუ არა მის წინაშე დასმული მინდობილობის გაუქმების მოთხოვნა, დადებით შემთხვევაში რატომ განაცხადა უარი მინდობილობის გაუქმებაზე. აღნიშნული უარით მოსარჩელეებს მიადგათ ზიანი, ხოლო მოპასუხეები უსაფუძვლოდ, ნდობის ბოროტად გამოყენებით დაეუფლნენ სხვის ქონების და უსაფუძვლოდ გამდიდრდნენ.

კასატორები არ იზიარებენ სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმის შესახებ, რომ წარმომადგენლობის გაუქმების შემთხვევაშიც სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება ნამდვილი იქნებოდა. ამ შემთხვევაში ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებამდე, 2007 წლის 2 ნოემბერს, გაუქმდა ნ. ა-იანზე გაცემული მინდობილობა, რის გამოც ნ. ა-იანი არ იყო უფლებამოსილი, დაედო ნასყიდობის ხელშეკრულება (ტომი II, ს.ფ. 80-90).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის სასამართლო განხილვის შედეგად მიიჩნევს, რომ უნდა გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 8 ოქტომბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები დაადგინა:

2006 მაისში ა. წ-ძეს, ზ. ბ-შვილსა და ნ. ა-იანს შორის შედგა ზეპირი გარიგება უძრავი ქონების ნასყიდობის შესახებ, რომლითაც მხარეები შეთანხმდნენ გარიგების პირობებზე, მათ შორის _ ფასზე;

ზ. ბ-შვილი და ნ. ა-იანი ა. წ-ძესთან ურთიერთობაში გამოდიოდნენ ერთობლივად, როგორც მეუღლეები და ა. წ-ძისთვის უცნობი იყო, რომ ისინი რეგისტრირებულ ქორწინებაში არ იმყოფებოდნენ. როგორც მისთვის იყო ცნობილი, შეძენილ სახლში მეუღლეებს უნდა ეცხოვრათ ერთად;

ა. წ-ძისათვის დანარჩენი თანხის გადახდის მიზნით ზ. ბ-შვილმა ბანკიდან გამოიტანა სესხი, რის უზრუნველსაყოფადაც იპოთეკით დაიტვირთა თბილისში მდებარე ნ. ა-იანის კუთვნილი ბინა;

2006 წლის 19 მაისს ზ. ბ-შვილმა ა. წ-ძეს საბანკო ანგარიშზე გადაურიცხა 7 800 აშშ დოლარი;

უძრავი ქონების ნასყიდობის სანოტარო წესით გაფორმების მიზნით 2007 წლის 6 სექტემბერს ა. წ-ძემ მინდობილობა მისცა ნ. ა-იანს, რომლითაც ამ უკანასკნელს მიანიჭა ოზურგეთის რაიონის სოფელ ... მდებარე მისი კუთვნილი ქონების მართვისა და განკარგვის უფლება;

იმავე წლის 2 ნოემბერს ა. წ-ძემ ზ. ბ-შვილს მისცა მინდობილობა, რომლითაც ზ. ბ-შვილს მიანიჭა უძრავ ქონებასთან დაკავშირებული საქმეების მოგვარების უფლება;

2007 წლის 5 ნოემბერს ნ. ა-იანმა, როგორც ა. წ-ძის მინდობილმა პირმა, თავის ქალიშვილ ე. კ-იას მიჰყიდა სადავო ქონება 3 500 აშშ დოლარად.

ა. წ-ძემ თავისი კუთვნილი ქონების ნ. ა-იანის მიერ განკარგვა მოიწონა და ხელწერილში აღნიშნავს, რომ არ გააჩნია რაიმე პრეტენზია ნ. ა-იანის მიერ განხორციელებულ განკარგვასთან დაკავშირებით.

სარჩელის მოთხოვნებია: 1. ა. წ-ძის მიერ ნ. ა-იანზე 2007 წლის 6 სექტემბერს გაცემული მინდობილობის გაუქმებულად გამოცხადება 2007 წლის 2 ნოემბრიდან; 2. ამ მინდობილობის საფუძველზე 2007 წლის 5 ნოემბერს ნ. ა-იანსა და ე. კ-იას შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმება; 3. ე. კ-იას სახელზე მიწის ნაკვეთისა და საცხოვრებელი სახლის საკუთრების უფლების შესახებ საჯარო რეესტრის ჩანაწერის გაუქმება; 4. ოზურგეთის რაიონის სოფელ ... მდებარე 10 000 კვ.მ მიწის ნაკვეთსა და საცხოვრებელ სახლზე ა. წ-ძის საკუთრების უფლების აღდგენა.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოარკვია და შეაფასა სადავო მინდობილობის რეალური სამართლებრივი ბუნება. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სოფელ ... მდებარე უძრავ ნივთზე ხელშეკრულების დასადებად შეთანხმება არსებით პირობებზე და მხარეთა კონსენსუსი შედგა, ერთი მხრივ, ა. წ-ძეს, როგორც გამყიდველსა და, მეორე მხრივ, ზ. ბ-შვილსა და ნ. ა-იანს, როგორც მეუღლეებსა და მყიდველებს შორის. სააპელაციო სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ ამავე უძრავი ქონების ნასყიდობის სანოტარო წესით გაფორმების მიზნით, ანუ ზეპირად დადებული შეთანხმების იურიდიულად გასაფორმებლად 2007 წლის 6 სექტემბრის სადავო მინდობილობა ა. წ-ძემ მისცა მხოლოდ ნ. ა-იანს. მხარეები ასევე ადასტურებენ, რომ მინდობილობა შეთანხმებული ნასყიდობის იურიდიულად გასაფორმებლად გაიცა. თავად ნ. ა-იანი ამბობს, რომ მხარეთა საბოლოო შეთანხმების თანახმად, ამ მინდობილობის მეშვეობით მარტო მასზე უნდა გაფორმებულიყო უძრავი ნივთი (ს.ფ. 153-154). სამოქალაქო კოდექსის თანახმად ხელშეკრულების დადების პროცესი ორი ძირითადი ეტაპისგან შედგება: შეთანხმება ხელშეკრულების არსებით პირობებზე და უკვე მიღწეული შეთანხმების გამოხატვა კანონით გათვალისწინებული ფორმით. უძრავ ნივთზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება კონსესუალურია და დადებულად ითვლება მხოლოდ იმ მომენტიდან, როდესაც მხარეთა შორის დადგენილი ფორმით მოხდება შეთანხმების მიღწევა. ამდენად, მხოლოდ ზეპირი შეთანხმება უძრავი ნივთის ნასყიდობის არსებით პირობებზე არ ნიშნავს, რომ მხარეთა შორის ხელშეკრულება დაიდო. ამისათვის აუცილებელია წერილობითი ხელშეკრულების დადგენილი წესით გაფორმება და საჯარო რეესტრში ახალი მესაკუთრის სახელზე ნივთის რეგისტრაცია. ამასთან, სამოქალაქო კოდექსი არ უშვებს მინდობილი პირის მიერ მიმნდობის სახელით გარიგების თავის თავთან დადების შესაძლებლობას (მუხ.114), თუმცა დადების შემთხვევაში ასეთ გარიგებას მიაკუთვნებს მერყევად ბათილს, რომელიც ნამდვილი ხდება წარმოდგენილი პირის მიერ გარიგების მოწონების შემთხვევაში. ნიშანდობლივია მხარეების განცხადება, რომ სადავო მინდობილობის გაცემას ნოტარიუსთან ესწრებოდა სამივე მხარე _ ა. წ-ძე, ნ. ა-იანი და თავად ზ. ბ-შვილი (ს.ფ. 184, ტ.1). მიუხედავად ამისა, ზ. ბ-შვილს არ მოუთხოვია მასთან წერილობითი ხელშეკრულების გაფორმება და დაეთანხმა მხოლოდ ნ. ა-იანზე მინდობილობის გაცემას. ასეთ ვითარებაში გაურკვეველია, თუკი მხარეები საბოლოოდ მართლაც შეთანხმდნენ ზ. ბ-შვილზე ქონების მიყიდვაზე, ნ. ა-იანი, რომელიც მინდობილობის გაფორმების შემდგომ უნდა გამგზავრებულიყო ოზურგეთში საჯარო რეესტრში ხელშეკრულების სარეგისტრაციოდ, როგორ მოახდენდა ქონების ზ. ბ-შვილზე აღრიცხვას, რომელიც იმყოფებოდა თბილისში და არც წერილობითი ხელშეკრულება გაუფორმებია ნოტარიუსთან სადავო ქონების მის მიერ ნასყიდობის შესახებ. სააპელაციო სასამართლომ უნდა შეაფასოს აღნიშნული გარემოებები და დაადგინოს, სადავო მინდობილობით სინამდვილეში ხომ არ მოხდა უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების დაფარვა (სამოქალაქო კოდექსის 56.2 მუხლი) ა. წ-ძესა და ნ. ა-იანს შორის, რასაც დაეთანხმა ზ. ბ-შვილი. მინდობილობის ნამდვილობის საკითხი უნდა გადაწყდეს აღნიშნულის გათვალისწინებით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახალი განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ ასევე უნდა გამოარკვიოს ა. წ-ძისა და ზ. ბ-შვილის იურიდიული ინტერესი საქმეზე მათ მიერ აღძრული სარჩელის მოთხოვნების ფარგლებში. ა. წ-ძესთან დაკავშირებით საგულისხმოა ის გარემოება, რომ, საქმის მასალების თანახმად, მისი მხრიდან უძრავი ქონების გასხვისების ნება მართლაც არსებობდა. გარდა ამისა, დადგენილია, რომ 2007 წლის 11 დეკემბერს ა. წ-ძემ ნ. ა-იანის მიერ სადავო ქონების განკარგვა მოიწონა, იგი ხელწერილში აცხადებს, რომ არ გააჩნია პრეტენზია ნ. ა-იანის მიერ განხორციელებულ განკარგვასთან დაკავშირებით, რაც მან დაადასტურა 2008 წლის ახსნა-განმარტებითაც. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ აღნიშნული, სამოქალაქო კოდექსის 61-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, უფლებამოსილი პირის მიერ გარიგების შეცილებაზე უფლების დაკარგვის საფუძველია. ამასთან, გაურკვეველია, თუკი ა. წ-ძეს უძრავი ქონების გასხვისება ნამდვილად უნდოდა, ამჯერად რატომ ითხოვს ისევ თავის სახელზე ნივთის აღრიცხვას. სააპელაციო სასამართლოს არ გამოურკვევია საკითხი, ზ. ბ-შვილის მიერ შეცილების უფლების დაკარგვამ როგორ იმოქმედა საქმისადმი ზ. ბ-შვილის იურიდიულ ინტერესზე, დაკარგა თუ არა ამით შეცილების უფლება ზ. ბ-შვილმაც და მის მიმართ აღნიშნულს რა სამართლებრივი შედეგები მოსდევს. სარჩელის თანახმად, ზ. ბ-შვილი არ ითხოვს სადავო ქონების მის საკუთრებაში აღრიცხვას, იგი მხოლოდ ითხოვს უძრავ ქონებაზე ა. წ-ძის საკუთრების უფლების აღდგენას. სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოარკვიოს, ასეთი მოთხოვნის დაკმაყოფილების შემთხვევაშიც, ზ. ბ-შვილი რა უფლებას მოიპოვებს უძრავ ნივთზე, მაშინ როდესაც არ არსებობს უძრავი ნივთის ნასყიდობის შესახებ მის მიერ ა. წ-ძესთან დადებული წერილობითი ხელშეკრულება. უძრავ ნივთზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება კი, როგორც ზემოთ აღინიშნა, დადებულად ითვლება მხარეთა შორის მხოლოდ დადგენილი ფორმით (მოცემულ შემთხვევაში რთული წერილობითი ფორმით) შეთანხმების მიღწევის შემთხვევაში.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორების მსჯელობას, რომ საქმეზე მოპასუხე ქ. ძ-შვილის ახსნა-განმარტება გადამწყვეტი მნიშვნელობის მქონეა. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეზე ნოტარიუსის მოპასუხედ ყოფნა ფორმალური ხასიათისაა, რამდენადაც ამ შემთხვევაში ქონებრივი დავა რეალურად არსებობს ზ. ბ-შვილსა და ნ. ა-იანს შორის და არა ნოტარიუსთან.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ თავიდან უნდა დაადგინოს საქმეზე ფაქტობრივი გარემოებები და გამოიტანოს დასაბუთებული გადაწყვეტილება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ზ. ბ-შვილისა და ა. წ-ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 8 ოქტომბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.