¹ას-1204-1465-09 9 მარტი, 2010წ.

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თ. თოდრია (თავმჯდომარე),

ლ. ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნ. კვანტალიანი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი _ 1. ნ. ი-ძე (წარმომადგენელი ე. ა-ძე) (მოსარჩელე);

2. თ. ი-ძე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 16 სექტემბრის გადაწყვეტილება

დავის საგანი _ მატერიალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2008 წლის 24 სექტემბერს ხულოს რაიონულ სასამართლოს სარჩელით მიმართა ნ. ი-ძემ მოპასუხე თ. ი-ძის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 18 000 ლარის ოდენობით.

სარჩელში აღნიშნულია, რომ ხულოს რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 20 ნოემბრის განაჩენით თ. ი-ძე ცნობილ იქნა დამნაშავედ სისხლის სამართლის კოდექსის 360-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში, რის გამოც სასჯელის სახით შეეფარდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ 500 ლარის ოდენობით ჯარიმის გადახდა. განაჩენი მიღებულ იქნა საქმის არსებითი განხილვის გარეშე, საპროცესო შეთანხმების დამტკიცების შედეგად. სისხლის სამართლის საქმეზე წინასწარი გამოძიება დაიწყო თ. ი-ძის მიერ მოსარჩელის კუთვნილ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთზე თვითნებურად შეჭრის გამო, რომლითაც იგი სარგებლობდა 18 წლის განმავლობაში. საპროცესო შეთანხმების თანახმად, თ. ი-ძემ ბრალდებით შერაცხული დანაშაული მთლიანად აღიარა. განაჩენით დადგინდა, რომ მოპასუხე თვრამეტი წლის მანძილზე თვითნებურად ფლობდა და სარგებლობდა დაზარალებულ ნ. ი-ძის კუთვნილ 500კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთს ხულოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ი-ძეებში, კერძოდ, “გუჯარეთის” უბანში, მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელე მოითხოვდა მისგან თვითნებობის შეწყვეტას (ს.ფ. 4-13).

ხულოს რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ნ. ი-ძის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, თ. ი-ძეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა დანაშაულით მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 9 000 ლარის ოდენობით, დანარჩენი 9 000 ლარის დაკისრების ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

რაიონულმა სასამართლომ საქმეზე დაადგინა, რომ 1988 წელს თ. ი-ძე თვითნებურად შეიჭრა ნ. ი-ძის კუთვნილ, ხულოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ... არსებულ 500კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთში, რომელსაც თვითნებურად ფლობდა და სარგებლობდა 2006 წლამდე. ეს ფაქტი დასტურდებოდა ხულოს რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 20 ნოემბრის განაჩენით, სადაც განსასჯელი თ. ი-ძე აღიარებდა მითითებული ქმედების ჩადენას. ამასვე ადასტურებდა ნ. ი-ძის საჩივრები, რომელიც მან 1990 წელს გაუგზავნა საქართველოს კპ აჭარის საოლქო კომიტეტს, ხოლო 1996 წლის 2 აპრილს _ საქართველოს პარლამენტს. შესაბამისად, რაიონულმა სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის არგუმენტაცია იმის შესახებ, რომ თ. ი-ძე 2006 წლამდე სადავო მიწის ნაკვეთს ფლობდა კეთილსინდისიერად და მოსარჩელეს მანამდე რაიმე პრეტენზია არ ჰქონია.

მატერიალური ზიანის ასანაზღაურებელი თანხის განსაზღვრისას რაიონულმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ იმ გარემოებას, თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე მოპასუხეს კარტოფილის კულტურა მოჰყავდა თუ თივა, მნიშვნელობა არ ჰქონდა, რადგან რომ არა მოპასუხის თვითნებობა, მოსარჩელეს თავად შეეძლო მოეყვანა კარტოფილი. იმ გარემოების მხედველობაში მიღებით, რომ კარტოფილის კულტურა ხულოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ... მეცხოველეობასთან ერთად წარმოადგენდა სოფლის მეურნეობის ძირითად დარგს, ამასთან, თავად მოპასუხის მიერ წარდგენილი ინფორმაციით აჭარის ა/რ-ის სტატისტიკის დეპარტამენტიდან ირკვეოდა, რომ 2003-2004 წლებში ერთ ჰექტარზე კარტოფილის მოსავლიანობა საშუალოდ 1228-2448 ტონას შეადგენდა, 500კვ.მ მიწის ნაკვეთზე მოიყვანებოდა 690-1240კგ კარტოფილი, მთლიანობაში საშუალოდ 965კგ კარტოფილი.

ზემოაღნიშნული გაანგარიშების შესაბამისად, კერძოდ, იმის გათვალისწინებით, რომ წელიწადში საშუალოდ 500კვ.მ ფართზე 965კგ კარტოფილის მოყვანით 18 წელიწადში მივიღებდით 17 370კგ კარტოფილს, რაიონულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ ზიანის ოდენობა შეადგენდა 9 000 ლარს. აქვე მხდეველობაში იქნა მიღებული 1კგ კარტოფილის საბაზრო ღირებულება _ 0.55 ლარი (ს.ფ. 58-59)

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თ. ი-ძემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახალი განხილვისათვის პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაბრუნება (ს.ფ. 67-77).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 16 სექტემბრის გადაწყვეტილებით თ. ი-ძის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ხულოს რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილება თ. ი-ძისათვის 9 000 ლარის დაკისრების ნაწილში გაუქმდა და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ნ. ი-ძის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, თ. ი-ძეს ნ. ი-ძის სასარგებლოდ დაეკისრა 1 592.25 ლარის გადახდა.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ხულოს რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 20 ნოემბრის განაჩენით დგინდებოდა, რომ 1988 წელს თ. ი-ძე თვითნებურად შეიჭრა ნ. ი-ძის კუთვნილ, ხულოს მუნიციპალუტეტის სოფელ ... არსებულ 500კვ.მ ფართის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთში, რომელსაც თვითნებურად ფლობდა და სარგებლობდა 2006 წლამდე.

ამდენად, დგინდებოდა, რომ მოცემულ შემთხვევაში ზიანი წარმოიშვა თ. ი-ძის მიერ ნ. ი-ძის მიწის ნაკვეთის სარგებლობით.

2006 წლის 20 ნოემბრის განაჩენით თ. ი-ძეს დაენიშნა სასჯელი _ ჯარიმა. ამ განაჩენით არ გადაწყვეტილა სამოქალაქო სარჩელი. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ნ. ი-ძის სარჩელის ხანდაზმულობის ვადა ათვლილი უნდა ყოფილიყო 2006 წლის 20 ნოემბრიდან.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, 1008-ე მუხლებზე, რომელთა თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი; ზიანის ანაზღაურების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს.

კანონის ზემოაღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მოთხოვნა საფუძვლიანად მიიჩნია მხოლოდ სამი წლის მანძილზე მიყენებული ზიანის ფარგლებში. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, თ. ი-ძეს გადასახდელად უნდა დაკისრებოდა 3 წლის მანძილზე აღებული კარტოფილის საფასური.

რამდენადაც საქმეზე დგინდებოდა, რომ 500კვ.მ ფართზე მოდიოდა 965კგ. კარტოფილი, რომლის ღირებულება საშუალოდ შეადგენდა 0.55 თეთრს, სააპელაციო სასამართლომ აპელანტისათვის დასაკისრებელი თანხის ოდენობა (3 წლის გათვალისწინებით) 1 592.25 ლარით განსაზღვრა (965X0.55)X3=1592.25) (ს.ფ. 135-143).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ. ი-ძემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სააპელაციო სასამართლოსათვის საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება.

კასატორის მითითებით, ზიანის ასანაზღაურებლად მისთვის დასაკისრებელი თანხის დადგენისას მხედველობაში იქნა მიღებული ხულოს რაიონის სოფლის მეურნეობის განვითარების 2004 წლის ინდიკატორული გეგმა. ამ გეგმაში ასახულია კარტოფილის მოსავლიანობა ნოყიერ ნიადაგზე. სადავო მიწის ნაკვეთი კი, რომელიც მდებარეობს გუჯარეთის უბანში, არის მწირი, მოუსავლიანი, ქვიანი, უწყლო. შესაბამისად, ამ მიწაზე შეუძლებელია 965კგ კარტოფილის მოყვანა. ამასთან, საქმეში წარდგენილია ხულოს მუნიციპალიტეტის გამგეობის ცნობა, რომლითაც დასტურდება, რომ სადავო მიწაზე შესაძლებელია მხოლოდ 150კგ კარტოფილის მოყვანა (ს.ფ. 148-155).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა აგრეთვე ნ. ი-ძემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ ხანდაზმულობის ვადის ათვლა არასწორად დაუკავშირა ხულოს რაიონული სასამართლოს განაჩენის გამოტანის დროს _ 2006 წლის 20 ნოემბერს. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ ნ. ი-ძემ თავისი უფლების დარღვევის შესახებ გაიგო ჯერ კიდევ 1988 წელს, როდესაც მოპასუხის თვითნებობის გამო ვეღარ შეძლო გუჯარეთის უბანში მდებარე 500კვ.მ კუთვნილი მიწის ნაკვეთის დამუშავება. ამ დროიდან მოყოლებული ნ. ი-ძე სისტემატურად მიმართავდა სათანადო ორგანოებს დარღვეული უფლების აღდგენისა და ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, თუმცა ამ მიმართვებს რაიმე შედეგი არ მოჰყოლია. საქმეში წარმოდგენილია საქართველოს კპ აჭარის საოლქო კომიტეტის 1990 წლის 19 იანვრით, აგრეთვე, საქართველოს პარლამენტის 1996 წლის 2 აპრილით დათარიღებული პასუხები, რომლებზეც სააპელაციო სასამართლოს ყურადღება არ გაუმახვილებია. აღნიშნულთან დაკავშირებით კასატორი უთითებს სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად, ანდა შეეცდება დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სხვა საშუალებით, როგორიცაა სახელმწიფო ორგანოებისათვის ან სასამართლოში განცხადებით მიმართვა მოთხოვნის არსებობის შესახებ, ანდა აღმასრულებელი მოქმედების განხორციელება (ს.ფ. 164-173).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. ი-ძისა და თ. ი-ძის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლოს მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა არსებითი პროცესუალური დარღვევების გარეშე და საქმეზე არსებითად სწორი გადაწყვეტილებაა მიღებული. მოცემული საქმე არ არის მნიშვნელოვანი სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ამ შემთხვევაში არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოყენებული სამართლის ნორმების განმარტებისა და სამართლის განვითარების მიზნით საკასაციო სასამართლოს მიერ ზოგადი მნიშვნელობის მქონე სახელმძღვანელო და სარეკომენდაციო გადაწყვეტილების გამოტანის ფაქტობრივი საჭიროება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, ნ. ი-ძისა და თ. ი-ძის საკასაციო საჩივრები არ ექვემდებარება განსახილველად დაშვებას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ. ი-ძისა (წარმომადგენელი ე. ა-ძე) და თ. ი-ძის საკასაციო საჩივრები ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 16 სექტემბრის გადაწყვეტილებაზე მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება