¹ას-1206-1057-10 24 თებერვალი, 2011 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვ. როინიშვილი, თ. თოდრია

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ნ. ს-ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 24 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი _ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ. ს-ძემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიმართ სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ 2007 წლის 9 ივლისის ¹657კ ბრძანების ბათილად ცნობის, დაკავებულ თანამდებობაზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნით.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 21 თებერვლის გადაწყვეტილებით ნ. ს-ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 24 ივნისის განჩინებით ნ. ს-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო პალატამ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი:

საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თავმჯდომარის 2007 წლის 20 მარტის ¹348-კ ბრძანებით ნ. ს-ძე დაინიშნა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ქუთაისის სარეგისტრაციო სამსახურში იურისტის თანამდებობაზე. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თავმჯდომარის 2007 წლის 9 ივლისის ¹657-კ ბრძანებით ნ. ს-ძე 2007 წლის 6 ივლისიდან გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. მოსარჩელის გათავისულებას საფუძვლად დაედო შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მესამე ნაწილი და საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2004 წლის 19 ივლისის ¹835 ბრძანებით დამტკიცებული “საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში შემავალი საჯარო სამართლის იურიდიული პირის _ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს დებულების” მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის “დ” და “მ” ქვეპუნქტები.

2007 წლის 6 ივლისიდან ნ. ს-ძეს თავისი სამსახურებრივი უფლებამოსილება არ განუხორციელებია.

ნ. ს-ძემ დამსაქმებლისაგან მიიღო ერთი თვის შრომის ანაზღაურება.

სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სამოქალაქო კანონმდებლობა აგებულია ნების ავტონომიის პრინციპზე, რაც გულისხმობს მხარეთა ნების გამოვლენის თავისუფლებას ხელშეკრულების დადებისას. აღნიშნულ პრინციპს განამტკიცებს საქართველოს შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის მეორე ნაწილის დებულება. ამასთან, ნების ავტონომიის პრინციპი გულისხმობს, როგორც ხელშეკრულების დადების, ასევე, მისი შეწყვეტის თავისუფლებასაც.

სასამართლოს მითითებით, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილი შეიცავს შრომითი ურთიერთობების შეწყვეტის ამომწურავ ჩამონათვალს. აღნიშნული მუხლიდან გამომდინარე, შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტისათვის აუცილებელია მასში მითითებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, თუმცა კანონმდებელი სხვა დამატებით პირობებს არ ითვალისწინებს.

შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის “დ” ქვეპუნქტის თანახმად, დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულების მოშლა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დამოუკიდებელი საფუძველია და იგი არ გულისხმობს ხელშეკრულების შეწყვეტას ვალდებულების დარღვევის ან სხვა საფუძვლის გამო. შრომის ხელშეკრულების მოშლის შემთხვევაში მხარეებს შორის შრომითი ურთიერთობა წყდება. ამასთან, კანონმდებელი არ ზღუდავს მხარეთა ინიციატივას რაიმე დამატებითი პირობების დაწესებით, ანუ ხელშეკრულების შეწყვეტისათვის საკმარისია ერთ-ერთი მხარის ინიციატივა ხელშეკრულების მოშლის შესახებ, თუმცა მხარეთა უფლებების დაცვის თვალსაზრისით, კანონმდებელი შრომის კოდექსის 38-ე მუხლით შრომითი ურთიერთობის მონაწილეებისათვის გარკვეულ გარანტიებს ითვალისწინებს. აღნიშნული მუხლი ადგენს არა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლებს, არამედ შრომითი ხელშეკრულების მოშლის პროცედურას, მოშლის წესს და თანაზომიერების პრინციპის დაცვით აწესებს მხარეთა ინტერესების დაცვის მინიმალურ სტანდარტებს.

საქართველოს შრომის კოდექსის 39-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, არასრულწლოვნის კანონიერ წარმომადგენელს ან მზრუნველობის/მეურვეობის ორგანოს არასრულწლოვანთან შრომითი ხელშეკრულების მოშლა შეუძლიათ მხოლოდ გარკვეული წინაპირობების - საფუძვლების არსებობის შემთხვევაში, კერძოდ, თუ მუშაობის გაგრძელება ზიანს მიაყენებს არასრულწლოვნის სიცოცხლეს, ჯანმრთელობას ან სხვა მნიშველოვან ინტერესს.

საქართველოს შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის მეორე ნაწილით განსაზღვრული მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პრინციპის გათვალისწინებით, რადგან შრომითი ურთიერთობის ერთ-ერთი მხარისათვისათვის არასრულწლოვანთან შრომითი ხელშეკრულების მოშლასთან დაკავშირებით დადგენილია გარკვეული წინაპირობების არსებობა, ამ წინაპირობების არსებობის სავალდებულობა ვრცელდება მეორე მხარეზეც, რადგან, სწორედ ასეთ შემთხვევაშია შესაძლებელი კანონის წინაშე მხარეთა თანასწორობის პრინციპის უზრუნველყოფა და რეალიზება.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მიუხედავად იმისა, ვისი ინიციატივით ხდება არასრულწლოვანთან შრომითი ხელშეკრულების მოშლა _ დამსაქმებლის თუ არასრულწლოვნის კანონიერ წარმომადგენლის ან მზრუნველობის/მეურვეობის ორგანოს მიერ, აუცილებელია გარკვეული წინაპირობების - საფუძვლების არსებობა.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ შრომითი ხელშეკრულების მოშლისათვის, მხარეთა ინიციატივის გარდა, დამატებითი საფუძვლების არსებობა სავალდებულოა მხოლოდ არასრულწლოვანთან მიმართებით. შესაბამისად, ნ. ს-ძესთან, როგორც დასაქმებულთან, შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტა განხორციელდა ადმინისტრაციის მხრიდან შრომის ხელშეკრულების მოშლით, რასაც პირდაპირ ითვალისწინებს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლი და საამისოდ დამატებითი წინაპირობების არსებობა კანონით გათვალისწინებული არ არის. ამდენად, პალატამ ჩათვალა, რომ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო არ იყო ვალდებული, მიეთითებინა გათავისუფლების საფუძვლებზე.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ნ. ს-ძემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ ნ.ს-ძის სამუშაოდან დათხოვნისას მოპასუხემ არასწორად მიუთითა საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2004 წლის 19 ივლისის ¹835 ბრძანებით დამტკიცებული “საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში შემავალი საჯარო სამართლის იურიდიული პირის _ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს დებულების” მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის “მ” ქვეპუნქტზე. კასატორის დათხოვნისასაც და ამჟამადაც მოპასუხე ორგანიზაციაში არსებობს იურისტის შტატი, რომელზეც სხვა პირი აგრძელებს მუშაობას. შესაბამისად, ზემოხსენებული ქვეპუნქტის გამოყენება დასაშვები იყო მხოლოდ შტატების შემცირებისას, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ მომხდარა.

გასაჩივრებული განჩინებით სასამართლომ შეცვალა ნ.ს-ძის გათავისუფლების საფუძველი და, შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის ნაცვლად, იმსჯელა 37-ე მუხლზე, რაც დაუშვებელია. ამასთან, ფაქტობრივად კასატორი გათავისუფლდა 2007 წლის 6 ივლისიდან ბრძანებაში კი მიეთითა 9 ივლისი.

სააპელაციო პალატამ საქმე განიხილა 1950 წლის “ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის დარღვევით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ განიხილა საქმის მასალები, გაეცნო საკასაციო საჩივრის საფუძვლებს და თვლის, რომ ნ. ს-ძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ მოცემული დავის განხილვისას გააკეთა დასკვნა, რომ შრომითი ხელშეკრულების მოშლისათვის, მხარეთა ინიციატივის გარდა დამატებითი საფუძვლების არსებობა სავალდებულოა მხოლოდ არასრულწლოვანთან მიმართებით. აღნიშნულ მოსაზრებას ვერ გაიზიარებს საკასაციო სასამართლო. უპირველეს ყოვლისა, თუ სასამართლო თვლის, რომ ხელშეკრულების მოშლისათვის აუცილებელია მხარეთა ინიციატივა, მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა არა მხარეთა, არამედ მხოლოდ ერთი მხარის ნება. ასეთი განმარტება წინააღმდეგობაში მოდის სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების სხვა ნაწილში მითითებულ მსჯელობასთან.

პალატა თვლის, რომ ხელშეკრულების შეწყვეტა შეიძლება გამომდინარეობდეს როგორც ერთი, ისე ორივე მხარის ნებიდან. ორივე მხარის ნების არსებობისას გარიგება წყდება შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის ,,ე” ქვეპუნქტის შესაბამისად. განსახილველ შემთხვევაში შრომის ხელშეკრულება შეწყვეტილია ცალმხრივად.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარე განთავისუფლებულია შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის ,,დ’’ ქვეპუნქტის შესაბამისად. აღნიშნული ნორმის საფუძველზე დამსაქმებელს უფლებამოსილება _ შეეწყვიტა მხარეთა შორის არსებული გარიგება _ სასამართლომ შეუზღუდავ უფლებად მიიჩნია. საკასაციო სასამართლო ამ მოსაზრებას არ ეთანხმება. შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის ,,დ’’ ქვეპუნქტი განსაზღვრავს შრომის ხელშეკრულების მოშლის საფუძველს ანუ ეს ნორმა შრომის ხელშეკრულების მხარეებს ანიჭებს უფლებამოსილებას, შეწყვიტონ მათ შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობა ხელშეკრულების მოშლის გზით. მაგრამ პალატა მიიჩნევს, რომ მითითებული ნორმით მხარეთათვის მინიჭებული ხელშეკრულების მოშლის უფლება არ არის შეუზღუდავი, რამეთუ არ არსებობს აბსოლუტური, შეუზღუდავი სამოქალაქო უფლება. იგი ყოველთვის შემოფარგლულია მისი განხორციელების მართლზომიერებით.

სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. სასამართლოს უპირველესი ამოცანაც სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელების უზრუნველყოფაში მდგომარეობს. ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენებისა და ვალდებულების შესრულების მართლზომიერების საკითხს და მის საფუძველზე აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. წინააღმდეგ შემთხვევაში სასამართლოსათვის მიმართვის უფლება თავის მნიშვნელობას კარგავს. უფლების გამოყენების მართლზომიერების შესაფასებლად კი აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელ გარემოებათა მართლზომიერების შეფასება.

შრომითი დავის განხილვისას სასამართლომ უნდა შეაფასოს, დაირღვა თუ არა მხარეთა უფლებები ამათუიმ სამართლებრივი აქტის თუ მოქმედების განხორციელების შედეგად, უნდა დადგინდეს დარღვეულია თუ არა მხარეთა თანასწორობის პრინციპი, ადგილი ხომ არ ჰქონია დისკრიმინაციის ფაქტს და ა.შ. ამ ამოცანის შესრულება კი შეუძლებელია, თუ სასამართლოსათვის უცნობია ხელშეკრულების მოშლის მიზეზი და არ ვიცით ან არ დადგინდა დავის წარმოშობის მიზეზი.

პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს ზემოთ მითითებული მსჯელობა წინააღმდეგობაშია შრომის სამართლის უზოგადეს პრინციპებთან. კერძოდ, შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის თანახმად, შრომითი ურთიერთობა ეფუძნება მხარეთა თანასწორუფლებიანობას. იმავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი აკრძალულია ნებისმიერი სახის დისკრიმინაცია. პალატა მიიჩნევს, რომ შრომითი დავების გადაწყვეტისას უნდა დაცული იქნეს როგორც მითითებული, ასევე კონსტიტუციითა და სხვა ნორმატიული აქტებით რეგულირებული ადამიანის უფლებანი და თავისუფლებანი, ხოლო ამ უფლებათა დარღვევის შეფასება შეუძლებელია ხელშეკრულების მოშლის საფუძვლის არცოდნის შემთხვევაში.

ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ გადაწყვეტილებას საკასაციო სასამართლომ საფუძვლად უნდა დაუდოს სამართლებრივი შეფასება, რომელიც სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოსთვის. აღნიშნული ნორმის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო ვალდებული იყო, შეემოწმებინა აპელანტის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძველი, რაც სასამართლოს არ შეუსრულებია. ასეთ პირობებში კი შეუძლებელია შეფასდეს მხარეთა შორის გარიგების მოშლის მართლზომიერება. პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და ხელახლა იქნეს განხილული სასამართოს მიერ.

საქმის ხელახალი განხილვისას უნდა დადგინდეს შრომითი ხელშეკრულების მოშლის საფუძველი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ნ. ს-ძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 24 ივნისის განჩინება და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.