ას-1208-1059-2010 18 თებერვალი, 2011 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვ. როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ნ. კვანტალიანი, მ. სულხანიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი _ ა. უ-ია

მოწინააღმდეგე მხარე _ თ. კ-შვილი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი _ ფულადი ვალდებულების შესრულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2006 წლის 15 მაისს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა თ. კ-შვილმა მოპასუხე მ. კ-ოვას მიმართ და მოითხოვა მოპასუხისათვის მის სასარგებლოდ სესხის თანხის, 5000 ლარის დაკისრება (ტომი I, ს.ფ. 3-4).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 11 აგვისტოს განჩინებით მოცემულ საქმეზე წარმოება შეჩერდა მოპასუხე მ. კ-ოვას უფლებამონაცვლის დადგენამდე (ტომი I, ს.ფ. 34-35). ამავე სასამართლოს 2006 წლის 5 დეკემბრის განჩინებით მ. კ-ოვას უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა მისი ანდერძისმიერი მემკვიდრე ა. უ-ია და საქმეზე წარმოება განახლდა (ტომი I, ს.ფ. 46-47).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 24 სექტემბრის გადაწყვეტილებით თ. კ-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ დაადგინა, რომ მ. კ-ოვი გარდაიცვალა 2006 წლის 9 მაისს; ა. უ-ია არის აწ გარდაცვლილი მ. კ-ოვის ანდერძისმიერი მემკვიდრე; თ. კ-შვილსა და მ. კ-ოვს შორის ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა არ წარმოშობილა.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2009 წლის 4 ივნისის ექსპერტიზის დასკვნაზე, რომლის თანახმად, ხელმოწერა კ-ოვას სახელით, განლაგებული 2003 წლის 15 დეკემბრის სესხის აღიარების ხელწერილზე, სავარაუდოა, რომ შესრულებულია მ.კ-ოვას მიერ. კატეგორიული ფორმით პასუხის გაცემა ვერ მოხერხდა, შედარებითი კვლევისათვის წარდგენილი ნიმუშების სიმცირის და ვარიაციულობის გამო.

სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 624-ე მუხლის თანახმად, სესხის ხელშეკრულება იდება ზეპირად. მხარეთა შეთანხმებით შეიძლება გამოყენებულ იქნეს წერილობითი ფორმაც. ზეპირი ხელშეკრულების დროს მისი ნამდვილობა არ შეიძლება დადგინდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებით.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელე იმ გარემოების დასადასტურებლად, რომ მხარეთა შორის არსებობდა სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ურთიერთობა შემოიფარგლა სასამართლო სხდომაზე გაკეთებული ახსნა-განმარტებით და სესხის აღიარების ხელწერილის წარდგენით. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით, შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე მხარე თვითონ განსაზღვრავს, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მის მოთხოვნას და რომელი მტკიცებულებებით უნდა დადასტურდეს ეს ფაქტები. საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ სარჩელის საფუძვლად მითითებული ფაქტი (ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობა) წარმოადგენდა საქმისათვის მნიშვნელოვან გარემოებას, რომლის არსებობის დასადასტურებლად მტკიცებულების სახით, მხოლოდ მოსარჩელის ახსნა-განმარტება და სესხის აღიარების ხელწერილი არ იყო სარწმუნო და საკმარისი, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც აღნიშნულ ხელწერილზე მ. კ-ოვის ხელმოწერა სადავოდ გახადა მოპასუხემ, ხოლო ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, არსებობს მხოლოდ ვარაუდი ხელმოწერის მ. კ-ოვის მიერ შესრულების თაობაზე.

ამდენად, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2009 წლის 4 ივნისის ექსპერტიზის დასკვნა არ იყო კატეგორიული, რაც არ გამორიცხავდა იმ გარემოებას, რომ შესაძლებელია ხელმოწერა არ ყოფილიყო შესრულებული მ. კ-ოვის მიერ. სხვა რაიმე მტკიცებულება, რაც სასამართლოს შეუქმნიდა რწმენას მ. კ-ოვის მიერ სესხის თანხის აღების და აქედან გამომდინარე ვალდებულების არსებობის შესახებ, მოსარჩელეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია.

საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, ვინაიდან მოსარჩელემ ვერ დაასაბუთა სესხის სახით სხვადასხვა დროს თანხის გადაცემის, აგრეთვე, სესხის ხელშეკრულების დადების ფაქტი, მოპასუხე არ წარმოადგენდა სამოქალაქო კოდექსის 623-ე მუხლის შესაბამისად სესხის ხელშეკრულებაში სესხის მიმღებ პირს. ამასთან, ვალდებულების არარსებობის გამო მოსარჩელე არ შეიძლებოდა მიჩნეულიყო კრედიტორად, რომელსაც სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად ექნებოდა ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის უფლება (ტომი I, ს.ფ. 187-190).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თ. კ-შვილმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება (ტომი I, ს.ფ. 197-208).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილებით თ. კ-შვილის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 24 სექტემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, თ. კ-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა: ა. უ-იას მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 5000 ლარის გადახდა; მასვე თ. კ-შვილის სასარგებლოდ დაევალა ამ უკანასკნელის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 200 ლარის ანაზღაურება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი გარემოებები:

2003 წლის 15 დეკემბრის ხელწერილის თანახმად, მ. კ-ოვამ აღიარა თ. კ-შვილის მიმართ ვალის 5000 ლარის არსებობა და აიღო ვალდებულება აღნიშნული თანხა დაებრუნებინა 6 თვის ვადაში;

2003 წლის 15 დეკემბრის ხელწერილს მოწმის სახით ხელს აწერენ ლ. ნ-იანი და მ. წ-ერი;

მ. კ-ოვა გარდაიცვალა 2006 წლის 9 მაისს;

ა. უ-ია არის აწ გარდაცვლილი მ. კ-ოვას ანდერძისმიერი მემკვიდრე;

ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2009 წლის 4 ივნისის ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, ხელმოწერა კ-ოვას სახელით განლაგებული 2003 წლის 15 დეკემბრის სესხის აღიარების ხელწერილზე, სავარაუდოა, რომ შესრულებულია მ.კ-ოვას მიერ. კატეგორიული ფორმით პასუხის გაცემა ვერ მოხერხდა, შედარებითი კვლევისათვის წარდგენილი ნიმუშების სიმცირის და ვარიაციულობის გამო;

მოწმეების: ე. ნ-იანისა და მ. წ-ერის ჩვენებებით დგინდება, რომ ისინი ესწრებოდნენ მ. კ-ოვას მიერ ხელწერილის ხელმოწერის ფაქტს.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმასთან დაკავშირებით, რომ თ. კ-შვილსა და მ. კ-ოვას შორის ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა არ წარმოშობილა. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ, სარჩელის საფუძვლიანობის დასადასტურებლად, წარადგინა 2003 წლის 15 დეკემბრის ხელწერილი. მან ასევე იშუამდგომლა იმ მოწმეთა დაკითხვის თაობაზე, რომლებიც ხელს აწერენ მოწმის სახით ზემოაღნიშნულ ხელწერილს. გარდა ამისა, ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2009 წლის 4 ივნისის ექსპერტიზის დასკვნით დადგინდა, რომ ხელმოწერა კ-ოვას სახელით განლაგებული 2003 წლის წლის 15 დეკემბრის სესხის აღიარების ხელწერილზე, სავარაუდოა, რომ შესრულებულია მ.კ-ოვას მიერ. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები და მითითებული გარემოებები უნდა გაექარწყლებინა მოპასუხეს სათანადო მტკიცებულებებით, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია.

სააპელაციო სასამართლომ შეაფასა საქმეში არსებული ზემოთ დასახელებული მტკიცებულებები (2003 წლის 15 დეკემბრის ხელწერილი, მოწმე ე. ნ-იანისა და მ. წ-ერის ჩვენებები, ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2009 წლის 4 ივნისის ექსპერტიზის დასკვნა) და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ თ. კ-შვილს გააჩნდა მოთხოვნის უფლება მ. კ-ოვას მემკვიდრის მიმართ 2003 წლის 15 დეკემბრის ვალის აღიარების ხელწერილის საფუძველზე.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება. ამავე კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. ამავე კოდექსის 341-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის, რომლითაც აღიარებულ იქნა ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობა (ვალის არსებობის აღიარება), აუცილებელია წერილობითი აღიარება. თუ სხვა ფორმაა გათვალისწინებული იმ ვალდებულებითი ურთიერთობის წარმოშობისათვის, რომლის არსებობაც აღიარებულ იქნა, მაშინ აღიარებაც მოითხოვს ამ ფორმას. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, აღნიშნული ნორმის თანახმად, ვალდებულების აღიარება დამოუკიდებელია ძირითადი ვალდებულებისაგან და იგი ქმნის ახალი დამოუკიდებელი მოთხოვნის საფუძველს. მოცემულ შემთხვევაში საქმეზე დგინდებოდა, რომ 2003 წლის 15 დეკემბრის ხელწერილის თანახმად, მ. კ-ოვამ აღიარა თ. კ-შვილის მიმართ ვალის 5000 ლარის არსებობა და აიღო ვალდებულება ეს თანხა დაებრუნებინა 6 თვის ვადაში.

რამდენადაც მოპასუხემ ფულადი თანხის გადახდის ვალდებულება არ შეასრულა, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს წარმოეშვა მოთხოვნის უფლება. სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამდენად, სარჩელი საფუძვლიანი იყო და დაკმაყოფილებას ექვემდებარებოდა, მოპასუხე ა. უ-იას მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაკისრებოდა 5000 ლარის გადახდა (ტომი II, ს.ფ. 85-92).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ა. უ-იამ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება.

კასატორი არასწორად მიიჩნევს გადაწყვეტილების გამოტანის საფუძვლად საქმეში არსებულ ექსპერტიზის დასკვნაზე მითითებას, რამდენადაც ეს დასკვნა დაფუძნებულია ვარაუდებზე. კასატორი აღნიშნავს, რომ სესხის ხელწერილის შედგენის დროისათვის მ. კ-ოვასთან ცხოვრობდნენ და მას უვლიდნენ დედა-შვილი _ გ. და ო. მ-ოვები, რომლებიც მარტო არ ტოვებდნენ მ. კ-ოვას მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო. მოცემულ შემთხვევაში ხელწერილის შედგენის ადგილად მითითებულია მ. კ-ოვას საცხოვრებელი ბინა, თუმცა ხელწერილის შედგენას არც ერთი მისი მხარე არ ესწრება. თ. კ-შვილი, რომელიც მუშაობდა რაიონის სახლმმართველობაში, ყველა მარტოხელა მოხუცზე ფლობდა ინფორმაციას. მ. კ-ოვას თ. კ-შვილის შიში ჰქონდა და მასთან არანაირ ურთიერთობას არ ამყარებდა. კასატორის მოსაზრებით, ცხადია, თუ რატომ არ მოითხოვა თ. კ-შვილმა სადავო თანხის დაბრუნება მ. კ-ოვას სიცოცხლეში (ტომი II, ს.ფ. 98-105).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ა. უ-იას საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ა. უ-იას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ა. უ-იას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. კასატორ ა. უ-იას დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% _ 210 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.