ბს-1122-700(კ-05) 7 დეკემბერი, 2005წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ვაჩაძე (თავმჯდომარე),

ნ. ქადაგიძე (მომხსენებელი),

ბ. კობერიძე

დავის საგანი: მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში გადაცემა.

აღწერილობითი ნაწილი:

1999წ. 23 აპრილს მ. რ-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართა გორის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხე გორის რაიონის არქიტექტურის სამმართველოს მიმართ. სარჩელში მ. რ-ი მიუთითებდა, რომ ქ. გორში, ..... ქუჩაზე 1975 წლამდე მდებარეობდა მისი მშობლების ორი საცხოვრებელი სახლი, საკარმიდამო მიწის ნაკვეთით. აღნიშნული სახლები დაანგრიეს და მისი 1029 მ²-ის ნაკვეთი გადაეცა სახელმწიფოს მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის ასაშენებლად. მათი ოჯახიც შესახლდა აღნიშნულ ბინაში. ბინას აქვს ეზო, რომელიც ეკუთვნის მრავალბინიან საცხოვრებელ სახლში მობინადრე 64 ოჯახს. ბინაში შესახლებიდან დღემდე მოსარჩელის ოჯახი ფაქტობრივად ფლობს ეზოს გარეთ დარჩენილ 243 მ² მიწის ნაკვეთს, რომელიც ეკუთვნოდა მ. რ-ის მშობლებს და წარმოადგენდა საბაღე მიწის ნაკვეთს. იგი იურიდიულად ეკუთვნის სახელმწიფოს, რომლისთვისაც გამოუსადეგარია და ფაქტობრივად დარჩენილია მოსარჩელის მფლობელობაში.

მოსარჩელის განცხადებით, იგი გახლავთ ზემოაღნიშნული მიწის ნაკვეთის კეთილსინდისიერი მფლობელი და სკ-ის 158-ე მუხლის თანახმად, _ მიწის მესაკუთრეც. ამასთან, “სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის მართვისა და განკარგვის შესახებ” 1998წ. 27 ოქტომბრის კანონის მე-3 მუხლის მიხედვით, მოსარჩელე წარმოადგენს ეზოს გარეთ დარჩენილი 243 მ² მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ითხოვდა ..... მდებარე 243 მ² მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში გადაცემას.

1999წ. 2 ივნისს სასამართლოს წერილით მიმართა ქ. გორის მთავარმა არქიტექტორმა და გორის რაიონის არქიტექტურის სამმართველოს ნაცვლად მოითხოვა საქმეში მოპასუხედ გორის რაიონის გამგეობის ჩაბმა.

იმავე წლის 13 ივლისს მოსარჩელემ სასამართლოში წარადგინა იმავე შინაარსის სასარჩელო განცხადება იმავე მოთხოვნით, მაგრამ მოპასუხედ მიუთითა გორის რაიონის გამგეობაზე.

გორის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 13 მარტის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა და ქ. გორში, ..... მდებარე 243 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, საკუთრებაში გადაეცა მ. რ-ს, შესაბამის ორგანოს დაეკისრა მისი მოსარჩელის სახელზე აღრიცხვა.

ამავე სამმართველოს 2001წ. 15 ივნისის განჩინებით გორის რაიონის გამგეობის საჩივარი 2001წ. 13 მარტის დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გადასინჯვისა და საქმის განახლების შესახებ დაკმაყოფილდა.

გორის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 3 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა: ქ. გორში, ..... მდებარე მიწის 178 კვ.მ ნაკვეთი, საკუთრებაში გადაეცა მ. რ-ს.

2003წ. 20 ნოემბერს გორის რაიონული სასამართლოს განცხადებით მიმართა ..... მცხოვრებმა ე. ქ-მა და აღნიშნა, რომ საბინაო სამშენებლო კოოპერატივ “შ-ს” გორის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის გადაწყვეტილებით მშენებლობისათვის გამოეყო 1760 კვ.მ მიწის ნაკვეთი ..... და ..... ქუჩების გადაკვეთაზე. აღნიშნულ ნაკვეთზე მცხოვრები მოქალაქეები, რომელთა ბინებიც დაინგრა და რომელთა შორის იყო მოსარჩელის მამა, შეყვანილ იქნენ კოოპერატივის წევრებად და უფასოდ მიეცათ ბინები. სახლის ყველა ოჯახი არის ეზოს ნაკვეთის თანაბარი მფლობელი. გორის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება გამოტანილ იქნა მათი მონაწილეობის გარეშე.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, განმცხადებელმა, სსკ-ის 422-ე მუხლის “ბ” პუნქტის საფუძველზე, მოითხოვა სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა.

ამავე სასამართლოს 2004წ. 3 თებერვლის განჩინებით ე. ქ-ის განცხადება დაკმაყოფილდა _ გორის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 3 ივლისის გადაწყვეტილება გაუქმდა და დაინიშნა საქმის ზეპირი განხილვა.

2004წ. 11 თებერვალს სასამართლოს განცხადებით მიმართეს ..... მცხოვრებმა მოქალაქეებმა და მოითხოვეს საქმეში მესამე პირად ჩაბმა. 2004წ. 16 მარტის სასამართლოს განჩინებით საქმეში მესამე პირად ჩაბმულ იქნენ ..... მცხოვრები მოქალაქეები.

ამავე სასამართლოს 2004წ. 7 ივნისის განჩინებით საქმის წარმოება განახლდა. გორის რაიონის გამგეობის წარმომადგენელმა მ. რ-ის სარჩელი ცნო.

გორის რაიონული სასამართლოს 2004წ. 17 ივნისის გადაწყვეტილებით მ. რ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

რაიონულმა სასამართლომ გადაწყვეტილება დააფუძნა შემდეგ გარემოებებზე: სკ-ის 1512-ე მუხლის შესაბამისად, საბინაო სამშენებლო კოოპერატივი, როგორც იურიდიული პირი, გაუქმებულად ჩითვალა 1997წ. 25 ნოემბრიდან, მაგრამ მათ უფლებამონაცვლედ მიჩნეულ იქნენ ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობები. ამავე კოდექის 1513-ე მუხლის თანახმად, მიწის ის ნაკვეთები, რომელზეც განთავსებულია საცხოვრებელი ბინა და რომელიც გამოყოფილი აქვს კოოპერატივს ბინათმშენებლობისათვის, წარმოადგენს ყოფილი საბინაო _ სამშენებლო კოოპერატივ “შ-ის” მობინადრეთა საერთო საკუთრებას, ამიტომ თანამესაკუთრეთა თანხმობა აუცილებელია მიწის ნაკვეთის ან მისი ნაწილის ერთ-ერთი მესაკუთრის სარგებლობაში გამოყოფის, ან მის საკუთრებად აღიარებისათვის. ასევე, სკ-ის 220-ე მუხლის თანახმად, ყოველი ბინის მესაკუთრეს შეუძლია ისარგებლოს საერთო საკუთრებით მისი წილის შესაბამისად და ამავე კოდექსის 218.2 მუხლის თანახმად, საერთო საკუთრების სხვაგვარად გამოყენებისათვის ყოველი ბინის მესაკუთრეს უნდა მიეცეს შესაბამისი წილი.

გორის რაიონული სასამართლოს 2004წ. 17 ივნისის გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანა მ. რ-მა.

აპელანტმა სააპელაციო საჩივარში აღნიშნა, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი ეკუთვნოდა მის მშობლებს. 1975 წლიდან, როდესაც საცხოვრებელ სახლში შესახლდნენ, მიწის იმ ნაწილს, რომელიც საცხოვრებელი ბინის სამხრეთაღმოსავლეთით მდებარეობს და არ შედის კოოპერატივ “შ-ისათვის” გამოყოფილ ფართობში, ფლობდა და ფლობს მისი ოჯახი; საქმეშია მიწის საკადასტრო რუკა, შედგენილი 2001წ. 16 მაისს მის სახელზე 158 კვ.მ მიწის ნაკვეთის საკუთრების დამოწმების შესახებ, რაც აღნიშნული მიწის ნაკვეთის სამართლებრივი მდგომარეობის განსაზღვრის ძირითადი იურიდიული საფუძველია.

აპელანტის განცხადებით, სკ-ის 178-ე მუხლის თანახმად, იგი ითვლება მიწის ნაკვეთის მფლობელად. გარდა ამისა, ამავე კოდექსის 184-ე მუხლის თანახმად საჯარო რეესტრში დადასტურებულია მისი უფლებამოსილება სადავო მიწის ნაკვეთზე, რაც დამოწმებულია საქართველოს მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის რეგისტრატორის ბეჭდით.

აპელანტი სააპელაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ სადავო 178 კვ.მ მიწის ნაკვეთი არ შედის იმ 1760 კვ.მ-ში, რომელზეც, პროექტის თანახმად, საცხოვრებელი სახლია აშენებული. აღნიშნული დადასტურებულია გორის არქიტექტურის სამსახურის 2003წ. 18 ნოემბრის ¹79 დასკვნით. სულ მთელი ფართი, პროექტით გათვალისწინებული 1760 კვ.მ-ის ნაცვლად, შეადგენს 2424 კვ.მ-ს, ე.ი. კოოპერატივ “შ-ის” მობინადრენი ზედმეტად ფლობენ 460 კვ.მ-ს. მასში არ შედის 178 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, რომელსაც ფლობს აპელანტის ოჯახი.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატამ 2005წ. 25 მაისის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დააკმაყოფილა მ. რ-ის სააპელაციო საჩივარი. შეცვალა გორის რაიონული სასამართლოს 2004წ. 17 ივნისის გადაწყვეტილება და არ დააკმაყოფილა მ. რ-ის სარჩელი.

პალატამ გადაწყვეტილება დააფუძნა შემდეგ გარემოებებზე:

1. სკ-ის 208-ე მუხლის შესაბამისად, მრავალბინიან სახლებში არსებობს საკუთრების უფლება ბინაზე და შენობის იმ ნაწილზე, რომელიც არ გამოიყენება ბინად. ბინის საკუთრება და არასაცხოვრებელი ფართის საკუთრება მიიჩნევა ინდივიდუალურ საკუთრებად. მიწის ნაკვეთი, შენობის ნაწილი და ის ნაგებობა-დანადგარები, რომლებიც არ წარმოადგენს ინდივიდუალურ საკუთრებას, ბინის მესაკუთრეთა საერთო საკუთრებაა. საერთო საკუთრებაში წილთა რაოდენობა განისაზღვრება ბინების რაოდენობის შესაბამისად. აქედან გამომდინარე, ქ. გორში, ..... მდებარე მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მიწის ნაკვეთი და, მათ შორის, მისი სადავო ნაწილი, წარმოადგენს ბინის მესაკუთრეთა საერთო საკუთრებას და საერთო საკუთრებაში წილთა რაოდენობა განისაზღვრება ბინების რაოდენობის შესაბამისად. ამავე კოდექსის 212-ე მუხლის თანახმად, ბინის მესაკუთრის წილი საერთო საკუთრებაში განისაზღვრება მის ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებული ფართობის შეფარდებით ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებულ მთელ ფართთთან და ეს საკითხი ანალოგიურად წყდება ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობის ლიკვიდაციის შემთხვევაშიც. ამავე მუხლით, საერთო საკუთრების სხვაგვარად გამოყენებისათვის ყოველი ბინის მესაკუთრეს უნდა მიეცეს შესაბამისი წილი. ამდენად, მოსარჩელისათვის მიწის ნაკვეთის ნაწილის გამოყოფა შესაძლებელი იყო მხოლოდ სკ-ის 212-ე მუხლით დადგენილი წესით, რაც მოცემულ საქმესთან დაკავშირებით განხორციელებულა.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა ის გარემოება, რომ საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში განხილვისას გორის რაიონის გამგეობამ ცნო სარჩელი და მიუთითა, რომ იგი ეწინააღმდეგება ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მოთხოვნებს.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. რ-მა. საჩივარში კასატორი აღნიშნავდა, რომ სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების დასაბუთება არ ეფუძნება საქმეზე შეკრებილ მტკიცებულებებს, კერძოდ, სააპელაციო პალატას უნდა გაეთვალისწინებინა, რომ, რადგან სსკ-ის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, გარემოებები, რომლებიც უნდა დამტკიცდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. ამდენად, ქ. გორში, ... მდებარე მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის ამხანაგობის უძრავ ნივთებზე საკუთრების უფლების დასადასტურებლად დასაშვებ მტკიცებულებას წარმოადგენდა მხოლოდ წერილობითი მტკიცებულება, რასაც არ დაფუძნებია სასამართლო, კერძოდ, სასამართლოს არ გაუთვალისწინებია, რომ ქ. გორში, ... მდებარე მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის ამხანაგობა იმ შემთხვევაში ჩაითვლებოდა მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ, თუ ეს ფართობი სკ-ის 183-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული იქნებოდა ამხანაგობის საკუთრებად, რადგან ზემოაღნიშნული მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის ამხანაგობას საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, საკუთრების უფლებით ერიცხება მხოლოდ 1568 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, აქედან გამომდინარე, სააპელაციო პალატა ვალდებული იყო საქმის განხილვისას დაფუძნებოდა საჯარო რეესტრის ამონაწერს, როგორც წერილობით მტკიცებულებას.

გარდა ამისა, სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილებაში შეინიშნება ანალოგიური და ურთიერთსაპირისპირო დებულებების სიჭარბე, რისი თვალნათელი მაგალითია ის, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა სსკ-ის 85-ე მუხლი და გორის რაიონის გამგეობა მიიჩნია სადავო მიწის მესაკუთრედ, რის გამოც მას უფლება არ ჰქონდა დაედგინა, რომ ქ. გორში, ... მდებარე საცხოვრებელი ბინის ამხანაგობა საკუთრების უფლებით ფლობს 2186 კვ.მ მიწის ნაკვეთი.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი ითხოვდა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005წ. 25 მაისის გადაწყვეტილების გაუქმებასა და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოსათვის დაბრუნებას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო სსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე დადგენილად მიიჩნევს შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

ქ. გორში, ... მდებარე კოოპერატიული მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლი აშენდა 1975 წელს. აღნიშნული სახლის მშენებლობასთან დაკავშირებით მოხდა ... მდებარე, კასატორის მშობლების სახელზე რიცხული, 1029 კვ/მ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთზე განთავსებული საცხოვრებელი სახლის აღება. კასატორის ოჯახი დაკმაყოფილდა საცხოვრებელი ბინით და შესახლდა ახლად აშენებულ საცხოვრებელ სახლში, რის საფუძველზეც, კასატორის მშობლებმა აღნიშულ მიწის ნაკვეთზე დაკარგეს კანონიერი უფლება.

სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილად მიიჩნია, რომ ¹70 საცხოვრებელ კორპუსს დღევანდელი მდგომარეობით დაკავებული აქვს 2186 კვ/მ მიწის ნაკვეთი, საიდანაც შენობას უკავია _ 1183 კვ/მ, შიდა ეზოს _ 1003 კვ/მ, ხოლო ... ქუჩის მხარეს მოწყობილი გამწვანების ზოლი შეადგენს 238 კვ/მ. აღნიშნულის საფუძველზე სასამართლომ მიიჩნია, რომ 2186 კვ/მ მიწის ნაკვეთი და შესაბამისად, სადავო მიწის ნაკვეთი წარმოადგენდა ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობის საერთო საკუთრებას, რის გამოც სადავო მიწის განკარგვასთან დაკავშირებით გამოყენებული უნდა ყოფილიყო სკ-ის 208-232-ე მუხლების მოთხოვნები.

კასატორი მ. რ-ი საკასაციო საჩივრის საფუძველზე სადავოდ ხდის სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ამ უკანასკნელ გარემოებას და მიიჩნევს, რომ სასამართლოს მოსაზრება არ ემყარება საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებს.

კასატორის პრეტენზიის საფუძველზე საკასაციო სასამართლოს მიერ შემოწმებულ იქნა ზემოაღნიშნული გარემოება, რის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ქ. გორში, განთავსებული საცხოვრებელი სახლის მიწის კუთვნილების საკითხი სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან საჭიროებს დამატებით გამოკვლევას, კერძოდ, ზემოაღნიშნული საკითხის დადგენისას სააპელაციო სასამართლო ეყრდნობა პროცესის მონაწილეთა განმარტებებს მაშინ, როდესაც სსკ-ის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.

სამოქალაქო კოდექსი უძრავ ნივთებზე საკუთრების უფლების წარმოშობას უკავშირებს რეგისტრაციის ფაქტს. სკ-ის 1515-ე მუხლის შესაბამისად, საჯარო რეესტრის ერთიანი სამსახურის ჩამოყალიბებამდე სამოქალაქო კოდექსით ამ სამსახურისათვის დაკისრებული ფუნქციების განხორციელება დაეკისრა ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროებს.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მიწის სახლისადმი (ბინის ამხანაგობის მესაკუთრეებისადმი) კუთვნილების საკითხის გარკვევა უნდა მომხდარიყო ტექბიუროს მონაცემების შესწავლა-ანალიზის საფუძველზე (იმის გათვალისწინებით, რომ საჯარო რეესტრის სამსახურში რეგისტრაცია არ მომხდარა), რაც სასამართლოს მისცემს საფუძველს დაადგინოს, სადავო მიწის ნაკვეთი წარმოადგენს სახელმწიფოს თუ ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობის საკუთრებას.

იმ შემთხვევაში, თუ მიწა წარმოადგენს ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობის საკუთრებას, როგორც ეს საქმეში წარმოდგენილი ცნობიდან იკვეთება, სასამართლომ სსკ-ის 85-ე მუხლის საფუძველზე უნდა იმსჯელოს, არასათანადო მოპასუხის _ გამგეობის სათანადო მოპასუხით შეცვლაზე, რაც იმავდროულად შესაძლებელს გახდის სარჩელის განსჯადობის საკითხის განსაზღვრას.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ. რ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005წ. 25 მაისის გადაწყვეტილება და საქმე განსახილველად დაუბრუნდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს;

3. მხარეთათვის სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტლების მიღებისას;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.