ას-1217-1068-2010 14 თებერვალი, 2011 წელი,
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ნ. კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვ. როინიშვილი, პ. ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი _ საქართველოს ავტორთა საზოგადოება (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე _ ი/ს “ხ-ძე ი.” (მოპასუხე)
გასაჩივრებული სასამართლო განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 13 აპრილის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება
დავის საგანი _ სალიცენზიო შეთანხმების გარეშე მუსიკალური ნაწარმოებების კაბელით გადაცემის აკრძალვა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
საქართველოს ავტორთა საზოგადოებამ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ის ხ-ძე ი.-ს მიმართ სალიცენზიო შეთანხმების გარეშე მუსიკალური ნაწარმოებების კაბელით გადაცემის, ხელახლა გადაცემის აკრძალვისა და ნებართვის გარეშე მუსიკალური ნაწარმოებების კაბელით გადაცემისათვის, ხელახლა გადაცემისათვის კომპენსაციის დაკისრების მოთხოვნით შემდეგი საფუძვლებით: “საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს 2006 წლის 17 თებერვლის ¹585 გადაწყვეტილებით საქართველოს ავტორთა საზოგადოება „სას“ რეგისტრირებულ იქნა ხელახლა და მას მიენიჭა ქონებრივი უფლებების სპეციალური სტატუსი – ქონებრივი უფლებების სპეციალურ საფუძველზე მმართველი ორგანიზაცია ¹1. საქართველოს ავტორთა ორგანიზაცია არის ავტორთა და კომპოზიტორთა საზოგადოების საერთაშორისო კონფედერაციის „სიზაკის“ მუდმივი წევრი. ზემოთ დასახელებული კანონის თანახმად, მოპასუხე წარმოადგენს მოსარგებლეს და იგი ვალდებულია, ავტორთა საზოგადოებას გადაუხადოს ჰონორარი. ნაწარმოების კაბელით გადაცემის, ხელახალი გადაცემის შემთხვევაში საავტორო ჰონორარის ოდენობა, მისი გამოანგარიშებისა და გადახდის წესი დგინდება მხოლოდ იმ ორგანიზაციისა და მოსარგებლეს შორის დადებული ხელშეკრულებით. საქართველოს ავტორთა საზოგადოების მიერ დადგენილი ტარიფების შესაბამისად, მოპასუხის მიერ გადასახდელი საავტორო ჰონორარი უნდა შეადგენდეს თვეში 5%-ს. ამდენად, მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისთვის სალიცენზიო ხელშეკრულების გარეშე მუსიკალური ნაწარმოების კაბელით გადაცემის აკრძალვა და 105 947,25 ლარის დაკისრება. 2007 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, გაფორმებული აქვთ ხელშეკრულებები 1000-ზე მეტ ქართველ ავტორთან, დადებული აქვთ 90-ზე მეტი ხელშეკრულება საზღვარგარეთის ანალოგიურ საავტოროსამართლებრივ ორგანიზაციასთან ურთიერთწარმომადგენლობის შესახებ, რის საფუძველზეც იგი საქართველოში წარმოადგენს მსოფლიოს 100-ზე მეტი ქვეყნის ერთი მილიონ 500 ათასზე მეტი ავტორის, მემკვიდრისა და სხვა უფლების მფლობელის (კომპოზიტორები, სიმღერის ტექსტის ავტორების, მწერლებისა და ა.შ.) ქონებრივ ინტერესებს. „საავტორო და მომიჯნავე უფლებათა შესახებ“ კანონის საფუძველზე იგი გასცემს ლიცენზიებს მუსიკალური ნაწარმოებების (ტექსტით ან უტექსტოდ) საჯარო შესრულებაზე, რეპროდუცირებაზე, საჯარო გადაცემაზე, კაბელით გადაცემაზე, ხელახალ გადაცემაზე და სხვა, აგროვებს და ანაწილებს საავტორო ჰონორარებს შესაბამისი უფლების მფლობელებზე. ზემოაღნიშნული კანონის მე-18 მუხლის მე-7 პუნქტის შესაბამისად, ნაწარმოების კაბელით გადაცემის, ხელახალი გადაცემის შემთხვევაში საავტორო ჰონორარის ოდენობა, მისი გამოანგარიშებისა და გადახდის წესი დგინდება მხოლოდ ამ ორგანიზაციასა და მოსარგებლეს შორის დადებული ხელშეკრულებით. ამავე კანონის 65-ე მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, საწინააღმდეგოს დამტკიცებამდე ივარაუდება, რომ ყველა ნაწარმოები ან მომიჯნავე უფლების ობიექტი, რომელიც საჯაროდ სრულდება, გადაიცემა ეთერით, კაბელით ან საზოგადოებისათვის სხვაგვარად ხელმისაწვდომი ხდება, აგრეთვე, ჩართულია გადაცემაში, ფონოგრამასა და ვიდეოგრამაში, შედის შესაბამისი კოლექტიური მართვის ორგანიზაციის რეპერტუარში. ამ შემთხვევაში მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოსარგებლეს. მოსარჩელემ მიმართა მოპასუხეს, მიეღო ის დოკუმენტები, რომელიც შეიცავს საავტორო ან მომიჯნავე უფლების ობიექტის გამოყენების შესახებ ზუსტ ცნობებს, რაც აუცილებელია ჰონორარის შეგროვებისა და განაწილებისათვის, თუმცა პასუხი არ მიუღიათ.
მოპასუხემ არ სცნო სარჩელი და მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: მოსარჩელე მას უწოდებს საკაბელო მაუწყებლობის ორგანიზაციას და, როგორც მოსარგებლეს, ავალდებულებს „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ კანონის მოთხოვნათა შესრულებას, მაგრამ, ამ ნორმიდან გამომდინარე, იგი ვრცელდება მაუწყებლობის ორგანიზაციაზე და მის მიერ ეთერითა თუ კაბელით ან სხვა ანალოგიური საშუალებების გამოყენებით გადაცემულ გადაცემებზე. მთავარი მოთხოვნაა, რომ მაუწყებლობის ორგანიზაცია უნდა იყოს საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით მაუწყებლობის ლიცენზიის მქონე პირი. მაუწყებლობის ლიცენზიის გაცემას საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით არეგულირებს „მაუწყებლობის შესახებ“ კანონი. ამ სფეროს რეგულირებას ახორციელებს საქართველოს კომუნიკაციების ეროვნული კომისია. მას არ გააჩნია აღნიშნული კომისიის მიერ გაცემული ლიცენზია და არ არის საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით ლიცენზიის მქონე მაუწყებლობის ორგანიზაცია. აქვს აღნიშნული კომისიის მიერ გაცემული ავტორიზაციის მოწმობა, რომლის მიხედვითაც ლიცენზიის მფლობელი პირია, რომელსაც აქვს მაუწყებლობის უფლება. ავტორიზაციის მოწმობით, კომისიამ ნება დართო საკაბელო სატრანზიტო ტელემაუწყებლობაზე, რაც გულისხმობს კაბელით უზრუნველყოფასა და მომსახურების მიწოდებას. ავტორიზაციის მოწმობის საფუძველზე, ისინი ახორციელებენ საკაბელო სატრანზიტო ტელემაუწყებლობას ანუ მაუწყებლის ორგანიზაციის ტელემაუწყებლობის ტრანზიტს. იგი ახორციელებს აბონენტისათვის სიგნალის მეშვეობით მაუწყებელი ორგანიზაციის მიერ გადაცემული სიგნალის უცვლელი სახით გადაცემას. მის მიერ ხორციელდება სხვისი, მაუწყებლის ორგანიზაციის, როგორც უფლების მფლობელის, სიგნალის გავრცელება აბონენტამდე, იმ სიგნალისა, რომელსაც მიაქვს აბონენტამდე მაუწყებლის ორგანიზაციის ტელეპროგრამა. ისინი ვალდებული არიან, დაიცვან „საავტორო და მომიჯნავე უფლებათა შესახებ“ კანონი, ვინაიდან, აღნიშნული კანონის თანახმად, მაუწყებლობის ორგანიზაციას აქვს განსაკუთრებული უფლება, აუკრძალოს ან ნება დართოს ეთერში, ან კაბელით გადასცეს გადაცემა. ასეთი ქონებრივი უფლებები კი, სხვა ორგანიზაციას გადაეცემა ამავე კანონის საფუძველზე ხელშეკრულებით თვით მაუწყებლობის ორგანიზაციასთან ან მის უფლებამონაცვლესთან და ამ ხელშეკრულებით განსაზღვრულია მათთვის გადაცემული ქონებრივი უფლებების გამოყენების ვადები, მისი ფარგლები, ანაზღაურების გადახდის წესი და ტერიტორია. მაუწყებლობის ორგანიზაციები, ტელერადიო გადაცემების შექმნის დროს, რომელიც შეადგენს ამავე ორგანიზაციის ტელერადიო პროგრამის, ანუ სამაუწყებლო ბადის შემადგენელ ნაწილს, ვალდებული არიან, დაიცვან ინტელექტუალური საკუთრების ობიექტები ავტორებთან ან მათ უფლებამონაცვლეებთან, მოაგვარონ ამ უფლებების გამოყენების საკითხი, მიიღოს ნებართვა და განსაზღვრონ მათი ჰონორარის ან ანაზღაურების წესი. ამ დროს ისინი ახორციელებენ რა ტრანზიტს მათი მაუწყებლობის სიგნალის მეშვეობით, აბსოლუტურად შეუცვლელი სახით გადასცემენ მას აბონენტამდე ანუ არ ამატებენ მას რაიმე სახის მასალას, რომელიც წარმოშობს ვინმეს მიმართ დამატებით ინტელექტუალურ საკუთრებაზე ქონებრივ უფლებას და არც პასუხისმგებელი არიან იმ ინფორმაციის შემადგენლობაზე, რომელიც ტრანზიტულად გადის მათგან მაუწყებლობის ორგანიზაციისაგან. მოსარჩელეები აფორმებენ ხელშეკრულებას მაუწყებლობის ორგანიზაციებთან ან მათ უფლებამონაცვლეებთან და ურიცხავენ მათ შესაბამის თანხას, რომელიც განსაზღვრულია ხელშეკრულებით მათი პროგრამის პაკეტის ტრანზიტისათვის. შესაბამისი საქმიანობისას ისინი იყენებენ არა საავტორო უფლებების ობიექტებს, არამედ მხოლოდ მომიჯნავე უფლებების ობიექტს და მას ტრანზიტის მეშვეობით აწვდიან აბონენტს. მოსარჩელე რეესტრში შეტანილია როგორც ორგანიზაცია, რომლის საქმიანობის მიზანიცაა საავტორო უფლებათა რეალიზაცია, განხორციელება და დაცვა, ავტორების ან მათი მემკვიდრეებისა და საავტორო უფლებების სხვა მფლობელების ქონებრივი უფლებების კოლექტიურ საფუძველზე მართვა კანონით დადგენილი წესით ანუ მათი საქმიანობა არ მოიცავს ვინმეს მომიჯნავე უფლებების დაცვას და, შესაბამისად, რეესტრში, ასეთი ჩანაწერის არარსებობის გამო, ისინი ვერ განახორციელებენ მომიჯნავე უფლებების დაცვის საქმიანობას ან უფლებების მფლობელებთან ან მოსარგებლეებთან რაიმე სახის პრეტენზიების წაყენებას.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 17 ნოემბრის გადაწყვეტილებით საქართველოს ავტორთა საზოგადოების სარჩელი ი/ს “ხ-ძე ი.-ს” მიმართ არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გასაჩივრა საქართველოს ავტორთა საზოგადოებამ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 13 აპრილის განჩინებით საქართველოს ავტორთა საზოგადოების სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ კერძო სამართლის არასამეწარმეო იურიდიული პირი ქონებრივი უფლებების კოლექტიურ საფუძველზე მმართველი ორგანიზაცია საქართველოს ავტორთა საზოგადოება საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს 2006 წლის 17 თებერვლის გადაწყვეტილებით დარეგისტრირდა ხელახლა და მასზე გაიცა შესაბამისი კავშირის რეგისტრაციის მოწმობა. აპელანტის (მოსარჩელის) საქმიანობის მიზანია: საავტორო უფლებათა რეალიზაცია (განხორციელება) და დაცვა, ავტორების ან მათი მემკვიდრეებისა და საავტორო უფლებების სხვა მფლობელების ქონებრივი უფლებების კოლექტიურ საფუძველზე მართვა კანონით დადგენილი წესით. ი/ს „ი. ხ-ძეზე“, რომელიც რეგისტრირებულია თბილისის სამგორის რაიონული სასამართლოს 1995 წლის 27 ივნისის ¹7ა1-82 დადგენილებით, გაცემულია ავტორიზაციის მოწმობა ¹165/2 და, აღნიშნული ავტორიზაციის მოწმობით, საქმიანობის ანდა მომსახურების სახეებად განსაზღვრულია: 1. საკაბელო სატრანზიტო ტელემაუწყებლობა; ა.მომსახურების მიწოდება. სასამართლომ ასევე დადგენილად ცნო, რომ მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) ახორციელებს ავტორიზაციის საფუძველზე მაუწყებლობის ტრანზიტს საკაბელო ქსელის მეშვეობით და იგი არ წარმოადგენს „მაუწყებლობის შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ მაუწყებელს. მოწინააღმდეგე მხარეს (მოპასუხეს) დადებული აქვს შესაბამისი ხელშეკრულებები და მიღებული აქვს ნებართვები სხვადასხვა სამაუწყებლო ორგანიზაციებისაგან ამა თუ იმ გადაცემაზე კაბელის მეშვეობით, შესაბამისად, აღნიშნული ხელშეკრულებების საფუძველზე მოწინააღმდეგე მხარეს (მოპასუხეს) მიღებული აქვს ნებართვა სხვადასხვა სამაუწყებლო ორგანიზაციებისაგან მათი გადაცემების რეტრანსლაციის - ტრანზიტის თაობაზე.
პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ მომიჯნავე უფლებათა სუბიექტებს- სამაუწყებლო ორგანიზაციებს, თავიანთი გადაცემების კაბელით, რეტრანსლაციის, ტრანზიტის უფლება მინიჭებული აქვთ მოპასუხისათვის, შესაბამისად, მოპასუხე ვერ იქნება საავტორო უფლებათა დარღვევის სუბიექტი. მოსარჩელე არ ახორციელებს მომიჯნავე უფლებათა დაცვას. აპელანტმა ვერ დაასახელა კონკრეტული ნაწარმოები, რომლის გადაცემამ დაარღვია იმ ავტორის უფლება, რომელსაც მოსარჩელე წარმოადგენს. ვერც პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას და ვერც სააპელაციო ინსტანციაში აპელანტმა, ვერ წარადგინა იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ მისი დაცვის ქვეშ მყოფმა რომელიმე ავტორმა გამოხატა რაიმე პრეტენზია მოწინააღმდეგე მხარის მიერ გადაცემული გადაცემების მიმართ. აღნიშნულთან დაკავშირებით მოსარჩელე შემოიფარგლა მხოლოდ საავტორო უფლებების დაცვის აუცილებლობის ზოგადი პრინციპების გადმოცემით. პალატამ იხელმძღვანელა „საავტორო და მომიჯნავე უფლებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 65-ე მუხლის მე-3 პუნქტით და მიიჩნია, რომ პრეზუმფცია შეეხება ყველა საჯაროდ გადაცემულ ნაწარმოებს, ხოლო პრეტენზია უნდა იქნეს წაყენებული კონკრეტული საავტორო უფლების დარღვევის გამო. ამ ნორმის ამგვარი განმარტება გამომდინარეობს თავად კანონმდებლის ნებიდან, რომლითაც მან საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი დააკისრა მოსარგებლეს. მტკიცების ტვირთის ამგვარი განაწილება ნიშნავს იმას, რომ მოსარგებლემ უნდა ამტკიცოს კოლექტიური მართვის ორგანიზაციის მიერ სრულიად კონკრეტული პრეტენზიის გამაქარწყლებელი გარემოებები, რაც ყოვლად შეუძლებელია კონკრეტული საავტორო უფლების დარღვევის ფაქტის მითითების გარეშე. პალატამ ასევე მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მხრიდან ზემოთ აღნიშნულ გარემოებათა მტკიცების ტვირთი რეალიზებული არ ყოფილა, ხოლო “საავტორო და მომიჯნავე უფლებათა შესახებ“ კანონის 65-ე მუხლის მე-3 პუნქტის დანაწესი ვერ გამორიცხავს სამოქალაქო სამართალწარმოების დროს მოსარჩელისათვის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლით დაკისრებულ ვალდებულებას, დაადასტუროს მისი სარჩელის საფუძვლიანობა.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ავტორთა საზოგადოებამ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, კერძოდ, მოწინააღმდეგე მხარისათვის საქართველოს ავტორთა საზოგადოების მიერ გაცემული შესაბამისი ლიცენზიის გარეშე მუსიკალური ნაწარმოებების კაბელით გადაცემის (კაბელით ხელახალი გადაცემა) აკრძალვა საქართველოს ავტორთა საზოგადოებასთან დადებული სალიცენზიო შეთანხმების გარეშე შემდეგი საფუძვლებით: სასამართლომ არ გამოიყენა “საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” კანონის 64-ე მუხლის მე-4 და მე-5 ნაწილები, კერძოდ, ი/ს “ხ-ძე ი.-ს” ეკისრებოდა დოკუმენტაციის წარმოდგენის ვალდებულება მაშინ, როდესაც საზოგადოებამ მიმართა დოკუმენტაციის წარმოდგენის წერილობითი მოთხოვნით. მოწინააღმდეგე მხარესაც ეკისრებოდა, ეწარმოებინა დოკუმენტაცია საავტორო და მომიჯნავე უფლებების ობიექტების გამოყენების შესახებ და იგი არ გაუთავისუფლებიათ ამ ვალდებულების შესრულებისაგან, რაც დასტურდება ასეთი სახის შეთანხმების არარსებობით მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის, შესაბამისად, ნაწარმოებების გამოყენების შესახებ დოკუმენტაციის წარმოების და მოთხოვნისთანავე წარმოდგენის ვალდებულების ტვირთი ისევ და ისევ ეკისრებოდა მოსარგებლე ის “ხ-ძე ი.-ს”. სასამართლომ არასწორად განმარტა “საავტორო და მიმიჯნავე უფლებების შესახებ” კანონის 65-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, ვინაიდან მოპასუხეს საწინააღმდეგო არ დაუმტკიცებია, ავტორთა საზოგადოების სასარჩელო მოთხოვნა ვრცელდება ყველა გამოქვეყნებული მუსიკალური ნაწარმოების კაბელით ხელახალ გადაცემაზე. შეუძლებელია, საზოგადოებამ სასამართლოს მიუთითოს ის კონკრეტული მუსიკალური ნაწარმოებები, რისი მომავალში გამოყენების სურვილი ექნება მოპასუხეს, შესაბამისად, მოთხოვნა მუსიკალური ნაწარმოების გარეშე კაბელით ხელახალი გადაცემის აკრძალვაზე, მიმართულია მომავალზე და არა წარსულზე. სასამართლომ, “საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” საქართველოს კანონის თანახმად, დადგენილად ცნო, რომ ი/ს “ხ-ძე ი.-ს”, ახორციელებს მაუწყებლობის ტელეპროგრამების ტრანზიტს-კაბელით ხელახალ გადაცემას ისე, რომ მას არ გაუფორმებია სალიცენზიო შეთანხმება კოლექტიური მართვის ორგანიზაციასთან _ ავტორთა საზოგადოებასთან, ასევე მოპასუხეს, როგორც მოსარგებლეს, არ გადაუხდია საავტორო ჰონორარი, რითაც არ შეასრულა “საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” კანონის მე-18 მუხლის მე-7 პუნქტი, ასევე მე-18 მუხლის მე-3 პუნქტი. გარდა ამისა, მოწინააღმდეგე მხარემ არ შეასრულა მავე კანონის 64-ე მუხლის მე-4 და მე-5 პუნქტები.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალებისა და საკასაციო საჩივრის შესწავლის შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს ავტორთა საზოგადოების საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს სალიცენზიო ხელშეკრულების გარეშე ი/ს “ხ-ძე ი.-სათვის” მუსიკალური ნაწარმოების კაბელით გადაცემის აკრძალვა. სადავო საკითხია, არის თუ არა “საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” საქართველოს კანონის დაცვის ობიექტი მაუწყებლობის გადაცემების, კერძოდ, მუსიკალური ნაწარმოებების კაბელით ტრანზიტი. სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინებით მიიჩნია, რომ მომიჯნავე უფლებათა სუბიექტებს – სამაუწყებლო ორგანიზაციებს, თავიანთი გადაცემების კაბელით, რეტრანსლაციის, ტრანზიტის უფლება მინიჭებული აქვთ ი/ს “ხ-ძე ი.-სათვის”, შესაბამისად, იგი ვერ იქნება საავტორო უფლებათა დარღვევის სუბიექტი, მოსარჩელე კი, არ ახორციელებს მომიჯნავე უფლებათა დაცვას.
საქმეზე უდავოდ დადგენილია ის გარემოება, რომ კერძო სამართლის არასამეწარმეო იურიდიული პირი ქონებრივი უფლებების კოლექტიურ საფუძველზე მმართველი ორგანიზაცია საქართველოს ავტორთა საზოგადოების საქმიანობის მიზანია საავტორო უფლებათა რეალიზაცია (განხორციელება) და დაცვა, ავტორების ან მათი მემკვიდრეებისა და საავტორო უფლებების სხვა მფლობელების ქონებრივი უფლებების კოლექტიურ საფუძველზე მართვა კანონით დადგენილი წესით. ი/ს „ი. ხ-ძეზე“ გაცემულია ავტორიზაციის მოწმობა, რომლითაც საქმიანობის ანდა მომსახურების სახეებად განსაზღვრული საკაბელო სატრანზიტო ტელემაუწყებლობა; მომსახურების მიწოდება. სასამართლომ ასევე დადგენილად ცნო, რომ ი/ს „ი. ხ-ძე“ ავტორიზაციის საფუძველზე საკაბელო ქსელის მეშვეობით ახორციელებს მაუწყებლობის ტრანზიტს.
მსგავს დავებზე საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია პრაქტიკა, ხოლო გასაჩივრებული სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, ამასთან გასაჩივრებული განჩინება არ შეიცავს დადგენილი პრაქტიკის საწინააღმდეგო კანონიერ დასაბუთებას, რაც მისი გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილების მიღების საფუძველია.
საკასაციო სასამართლო მოცემულ შემთხვევაში უთითებს 2010 წლის 15 ივნისის ¹ას-1199-1460-09 და 2010 წლის 6 სექტემბრის ¹ ას-68-65-10 განჩინებებზე, რომლითაც მსგავს დავაზე დასაბუთდა, რომ მაუწყებლობის გადაცემების, კერძოდ, მუსიკალური ნაწარმოებების კაბელით ტრანზიტი წარმოადგენს “საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” საქართველოს კანონით დაცვის ობიექტს, კერძოდ:
ლიტერატურული და მხატვრული ნაწარმოებების დაცვის ბერნის კონვენცია ავტორთა უფლებების დაცვის პროცესში გადამწყვეტ მნიშვნელობას ანიჭებს ნაწარმოებების საჯარო გადაცემას და არა ნაწარმოების გავრცელების საშუალებასა და ხერხებს. აღნიშნული დასკვნა გამომდინარეობს კონვენციის მე-11ბის(1)(იი) მუხლის შინაარსიდან, რომლის თანახმად, ლიტერატურული და მხატვრული ნაწარმოებების ავტორებს განსაკუთრებული უფლება აქვთ, გასცენ ნებართვა, რომ სადენებით და უსადენოდ კავშირგაბმულობის საშუალებებით, ეთერში განმეორებით გადაიცეს ყოველგვარი საჯარო გადაცემა, თუ ამას აკეთებს სხვა და არა თავდაპირველი ორგანიზაცია. მითითებული ნორმა მოიცავს უფლებას ეთერით გადაცემული ნაწარმოების ნებისმიერ საჯარო გადაცემაზე სადენით ან ეთერით ხელახალ გადაცემაზე. აღნიშნული ნორმით ყურადღება გამახვილებულია, ერთი მხრივ, საჯარო გადაცემაზე, როგორც დაცვის აუცილებელ ელემენტზე, მეორე მხრივ, სადენით ან ეთერით ხელახალ გადაცემაზე, როგორც ავტორის დამოუკიდებელ უფლებებზე, ასევე იმაზე, რომ ავტორის აღნიშნული განსაკუთრებული უფლება ვრცელდება არა პირვანდელ, არამედ სხვა ორგანიზაციაზე, რომელიც ახორციელებს ნაწარმოების საჯარო გადაცემას.
ბერნის კონვენციის აღნიშნულ რეგულირებას სრულად შეესაბამება “საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” საქართველოს კანონი. აღნიშნული კანონის მე-18 მუხლის მე-2 ნაწილის “ვ” ქვეპუნქტით ავტორს ან საავტორო უფლების სხვა მფლობელს აქვს ნაწარმოების გამოყენების განსაკუთრებული უფლება, რაც ნიშნავს უფლებას, განახორციელოს, ნება დართოს ან აკრძალოს: ნაწარმოების საჯარო გადაცემა, პირველი ანდა ხელახალი გადაცემის ჩათვლით, აგრეთვე, ნაწარმოების გადაცემა სადენით ანდა უმავთულო კავშირგაბმულობის მეშვეობით ისე, რომ ის ხელმისაწვდომი იყოს ნებისმიერი პირისათვის მის მიერ არჩეულ დროსა და ადგილიდან (საჯარო გადაცემის უფლება). ამავე კანონის მე-4 მუხლის “ი1” და “ჟ” ქვეპუნქტები განმარტავენ “კაბელით ხელახალი გადაცემისა” და “საჯარო გადაცემის” ტერმინებს. “კაბელით ხელახალი გადაცემა” განსაზღვრულია, როგორც სადენით ან საჰაერო გზით, სატელიტური კავშირის ჩათვლით, საზოგადოებისათვის განკუთვნილი ტელე და რადიოპროგრამების საწყისი გადაცემის ერთდროულად, შეუწყვეტლად და შეუკვეცავად ხელახალი გადაცემა კაბელით ან მიკროტალღური სისტემის მეშვეობით. “საჯარო გადაცემა” გულისხმობს ნაწარმოების, შესრულების, ფონოგრამის, ვიდეოგრამის, მონაცემთა ბაზის, მაუწყებლობის ორგანიზაციის გადაცემის გამოსახულების ანდა ხმის გადაცემას ეთერში, კაბელით ან სხვა საშუალებით ისე, რომ გადაცემის გამოსახულება ანდა ხმა შესაძლებელია აღიქვან პირებმა, რომლებიც არ მიეკუთვნებიან ოჯახის ან ოჯახის ახლობელთა წრეს, იმ ადგილზე, რომელიც იმდენადაა დაშორებული გადაცემის ადგილიდან, რომ ასეთი გადაცემის გარეშე გამოსახულება ან/და ხმა არ შეიძლება აღქმულ იქნეს მიღების ადგილზე, მათ შორის, გადაიცეს ისე, რომ საავტორო და მომიჯნავე უფლების ობიექტები ხელმისაწვდომი იყოს ნებისმიერი პირისათვის მის მიერ არჩეულ დროსა და ადგილიდან.
“საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” კანონის მე-18 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ავტორს ან საავტორო უფლების სხვა მფლობელს აქვს ნაწარმოების ნებისმიერი სახით გამოყენების განსაკუთრებული უფლება. ტერმინში “ნებისმიერი სახით გამოყენება” იგულისხმება ნაწარმოების ნებისმიერი საშუალებითა და ფორმით გამოყენება. ნაწარმოების გამოყენების ერთ-ერთ სახეს წარმოადგენს კაბელით გადაცემა. ამ შემთხვევაში სიგნალის ტრანზიტი კაბელის მეშვეობით, რომლითაც ფაქტობრივად ხდება ნაწარმოების გადაცემა (მიწოდება ტელემაყურებლამდე), მიუთითებს ამ ნაწარმოების გამოყენების თავისებურ სახეზე, რაც დაცულია “საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” კანონის მე-18 მუხლის მე-2 ნაწილის “ვ” ქვეპუნქტით.
ამდენად, ნაწარმოების სადენით გადაცემისა და უმავთულო კავშირგაბმულობის მეშვეობით (მათ შორის, ეთერით ან კაბელით) ნაწარმოების გამოყენებაზე უფლება წარმოადგენს ერთმანეთისგან დამოუკიდებელ დაცვის ობიექტებს.
მოცემულ შემთხვევაში ი/ს „ი. ხ-ძე“ ტექნიკური საშუალებების გამოყენებით შეუცვლელად ახორციელებს მიღებული გადაცემების ტრანზიტს. აღნიშნულით ი/ს „ი. ხ-ძე“ ახორციელებს ელექტრონული საკომუნიკაციო ქსელებით უზრუნველყოფას, რაც არ გამორიცხავს ნაწარმოებების გამოყენების ფაქტს. აღნიშნული გარემოება მიუთითებს მხოლოდ ი/ს „ი. ხ-ძის“ მიერ მიღებული პროგრამების (რომელშიც მოცემულია საავტორო ნაწარმოები) კაბელის მეშვეობით გამოყენების წესზე. ავტორის ან საავტორო უფლების სხვა მფლობელის მიერ უმავთულო კავშირგაბმულობის მეშვეობით ნაწარმოების გამოყენებაზე უფლება არ ნიშნავს მისი სადენით გადაცემაზე უფლების ავტომატურად მინიჭებასაც. ი/ს „ი. ხ-ძე“ არის სხვა ორგანიზაცია და არა პირვანდელი, რომელსაც შეიძლება, ეკუთვნოდეს საკაბელო არხი, რომლითაც ხდება შემდგომი გადაცემა და, ამდენად, ი/ს „ი. ხ-ძის“ მიერ კაბელით ნაწარმოების გადაცემა მიუთითებს ამ ნაწარმოების გამოყენების ცალკე ფორმაზე-კაბელის მეშვეობით, რომლის დაცვის უფლება გააჩნია მოსარჩელეს- ქონებრივი უფლებების კოლექტიურ საფუძველზე მმართველ ორგანიზაციას.
“საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” საქართველოს კანონის 65-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საწინააღმდეგოს დამტკიცებამდე ივარაუდება, რომ ყველა ნაწარმოები ან მომიჯნავე უფლების ობიექტი, რომელიც საჯაროდ სრულდება, გადაიცემა ეთერით, კაბელით, ან საზოგადოებისათვის სხვაგვარად ხელმისაწვდომი ხდება, შედის შესაბამისი კოლექტიური მართვის ორგანიზაციის რეპერტუარში. ამ შემთხვევაში მტკიცების საკითხი წყდება იმგვარად, რომ მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოსარგებლეს. მოცემული ნორმა ადგენს პრეზუმფციას, რომლის თანახმად, ივარაუდება, რომ კოლექტიური მართვის ორგანიზაცია უფლებამოსილია, წარმოადგინოს მის რეპერტუარში შემავალი ნაწარმოებებისა და მომიჯნავე უფლებების მფლობელები და დაიცვას მათი უფლებები. აღნიშნული პრეზუმფცია მოქმედებს იქამდე, სანამ მოსარგებლე არ დაამტკიცებს საწინააღმდეგოს, ე.ი მიუთითებს ფაქტებზე, რომლითაც დასტურდება, რომ კონკრეტული ნაწარმოები ან მომიჯნავე უფლებების ობიექტი არ შედის მის რეპერტუარში. ამ შემთხვევაში იგულისხმება კონკრეტული საავტორო უფლებების ერთობლიობა, რომლებიც სამართავად გადაცემული აქვს კოლექტიურ საფუძველზე მმართველ ორგანიზაციას. კანონის თანახმად, დაცვის ობიექტია რეპერტუარში შემავალი ყველა ნაწარმოები, ხოლო სალიცენზიო ხელშეკრულებები, “საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” კანონის მე-40-ე მუხლის თანახმად, იდება რეპერტუარში შემავალ კონკრეტულ ნაწარმოებებზე.
პრეზუმფცია ასევე მოცემულია 65-ე მუხლის მე-2 ნაწილში. ამ ნორმის თანახმად, კოლექტიური მართვის ორგანიზაცია უფლებამოსილია აგრეთვე წარმოადგინოს საავტორო და მომიჯნავე უფლებების ყველა მისთვის უცნობი მფლობელი, ან მფლობელი, რომლის იდენტიფიცირება ვერ ხერხდება და ჩართოს მათი ნაწარმოებები და დაცვის სხვა ობიექტები მოსარგებლეებზე გაცემულ ლიცენზიებში. ამ შემთხვევაში ივარაუდება, რომ საავტორო და მომიჯნავე უფლებების ყველა უცნობი მფლობელი, ან მფლობელი, რომლის იდენტიფიცირება ვერ ხერხდება, შედის კოლექტიური მართვის ორგანიზაციის რეპერტუარში. მხარეთა შორის სალიცენზიო ხელშეკრულება უნდა დაიდოს კოლექტიური მართვის ორგანიზაციის რეპერტუარში შემავალ ნაწარმოებებზე, ხოლო თუ ესა თუ ის ნაწარმოები არ შედის აღნიშნულ რეპერტუარში, ამის მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოპასუხეს.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, განჩინება გასაჩივრებულ ნაწილში უნდა გაუქმდეს და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება: საქართველოს ავტორთა საზოგადოების სარჩელი დაკმაყოფილდეს, ი/ს „ი. ხ-ძეს“ აეკრძალოს საქართველოს ავტორთა საზოგადოების რეპერტუარში შემავალი მუსიკალური ნაწარმოებების კაბელით გადაცემა საქართველოს ავტორთა საზოგადოებასთან დადებული სალიცენზიო შეთანხმების გარეშე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:
საქართველოს ავტორთა საზოგადოების საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 13 აპრილის განჩინება გაუქმდეს და საკასაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.
საქართველოს ავტორთა საზოგადოების სარჩელი დაკმაყოფილდეს: ი/ს „ი. ხ-ძეს“ აეკრძალოს საქართველოს ავტორთა საზოგადოების რეპერტუარში შემავალი მუსიკალური ნაწარმოებების კაბელით გადაცემა საქართველოს ავტორთა საზოგადოებასთან დადებული სალიცენზიო შეთანხმების გარეშე.
საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
