¹ას-1219-1479-09 9 მარტი, 2010წ.

ქ.თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე)

რ. ნადირიანი (მომხსენებელი), თ. თოდრია

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები – 1. გ. ჭ-ია (მოსარჩელე)

2. დ. მ-ოვი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 6 ნოემბრის განჩინება

დავის საგანი _ ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, უძრავ ქონებაზე მესაკუთრედ რეგისტრაცია

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2008 წლის 16 მაისს გ. ჭ-იამ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების დ. მ-ოვისა და გ. ს-ძის მიმართ და მოითხოვა 2006 წლის 17 მარტს გ. ს-ძესა და დ. მ-ოვს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, გ. ს-ძესა და გ. ჭ-იას შორის იმავე უძრავ ქონებაზე დაფარული გარიგების დადებულად ჩათვლა და, შესაბამისად, როგორც თანამდევი შედეგი, გ. ჭ-იას საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 5 ივნისის გადაწყვეტილებით გ. ჭ-იას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 27 მაისის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომლითაც ყადაღა დაედო დ. მ-ოვის სახელზე რიცხულ უძრავ ქონებას, მდებარე: ... კვარტალი ¹00, ნაკვეთი ¹211, ფართობი _ 0,38 ჰა და მასზე რიცხულ საცხოვრებელ სახლს.

სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მხარეების განმარტებებითა და ნასყიდობის ხელშეკრულების შესაბამისად, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2006 წლის 17 მარტს გ. ს-ძესა და დ. მ-ოვის სახელით მის წარმომადგენელ ზ. ჯ-შვილს შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საგანს წარმოადგენდა გამყიდველ გ. ს-ძის უძრავი ქონება, კერძოდ, გარდაბნის რაიონში, წყნეთის სატყეო უბანში მდებარე 0,38 ჰა მიწის ნაკვეთი და მასზე განლაგებული საცხოვრებელი სახლი. ნასყიდობის საგანი გაიყიდა 440 000 აშშ დოლარად. ხელშეკრულების თანახმად, მყიდველი ვალდებული იყო ნასყიდობის ფასი გამყიდველისათვის სრულად გადაეხადა ხელშეკრულების სანოტარო წესით დამოწმებისთანავე, ხოლო გამყიდველი ვალდებული იყო მიეღო ნასყიდობის ფასი და ნასყიდობის საგანი მყიდველისთვის გადაეცა 2006 წლის 17 მარტს;

საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ დ. მ-ოვი 2006 წლის 17 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა ... მდებარე 0,38 ჰა მიწის ნაკვეთისა და მასზე განლაგებული საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრედ;

გ. ჭ-ია არ წარმოადგენდა სადავო გარიგების, უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების სუბიექტს;

სასამართლომ არ გაიზიარა გ. ჭ-იას მტკიცება მასზედ, რომ იგი სადავო ქონების მყიდველს წარმოადგენდა, ვინაიდან აღნიშნა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების საწინააღმდეგოდ, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი 2008 წლის 3 იანვრის წერილში მითითებული ფაქტი, რომ დ. მ-ოვმა გამოთქვა სურვილი უძრავი ქონების დაბრუნების თაობაზე, არ ადასტურებდა სარჩელში მითითებულ გარემოებას სადავო გარიგების მოჩვენებითობის შესახებ;

სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ 2002 წლიდან სადავო უძრავი ქონების სარემონტო სამუშაოების ორგანიზებაში გ. ჭ-იას მონაწილეობა, რაც დაადასტურეს საქმეზე დაკითხულმა მოწმეებმა, ვერ ამტკიცებდა იმ გარემოებას, რომ 2006 წელს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების სუბიექტს წარმოადგენდა გ. ჭ-ია.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ ვერ შეძლო დაედასტურებინა ის გარემოება, რომ იგი სადავო გარიგების სუბიექტი იყო, ვინაიდან საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა, რომ გ. ჭ-ია იყო სადავო უძრავი ქონების რეალური მყიდველი.

სასამართლომ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასების შედეგად, მიიჩნია, რომ სადავო ხელშეკრულებაში მითითებული სუბიექტების _ გ. ს-ძისა და დ. მ-ოვის ნება მიმართული იყო ნასყიდობის ხელშეკრულების წარმოშობისაკენ, შესაბამისად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ დაცული იყო ნების გამოხატვის სამართლებრივი ფორმა და არ არსებობდა ის გარემოებები, რაც სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის შესაბამისად, გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველი იქნებოდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 5 ივნისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა გ. ჭ-იამ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 6 ნოემბრის განჩინებით გ. ჭ-იას სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 5 ივნისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზირა აპელანტის მოსაზრება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობის თაობაზე და მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოელგიას საქმის ფაქტობრივი გარემოებები ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად არ გამოუკვლევია, ანუ გადაწყვეტილება ფაქტობრივად დაუსაბუთებელი იყო, რითაც დარღვეულია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტის მოთხოვნა. კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სრულად და ობიექტურად არ იყო გამოკვლეული თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 18 მაისის განაჩენი, მოსარჩელე გ. ჭ-იასა და მოპასუხე გ. ს-ძის ახსნა-განმარტებები, მოწმეთა ჩვენებები, ასევე დ. მ-ოვის მიერ გ. ჭ-იასთვის 2003 წლის 3 იანვარს გაგზავნილი ელექტრონული წერილი. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ ისე უარყო ზემოაღნიშნული მტკიცებულებები, რომ საერთოდ არ გამოუკვლევია და არ შეუფასებია მათი შინაარსი და არ დაუსაბუთებია, თუ რა დაუდო საფუძვლად მათ უარყოფას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ საქმის ხელახლა განმხილველ სასამართლოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით სათანადოდ უნდა გამოეკვლია საქმეში არსებული მტკიცებულებები საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების დადგენის მიზნით და მხოლოდ მას შემდეგ უნდა ემსჯელა არსებობდა თუ არა სადავო გარიგების ბათილობისა და სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ გ. ჭ-იას ცნობის საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძველი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 6 ნოემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა როგორც გ. ჭ-იამ, ასევე დ. მ-ოვმა.

კასატორმა გ. ჭ-იამ საკასაციო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების ნაწილში და მოითხოვა საკასაციო სასამართლოს სააპელაციო სასამართლოსათვის მიეცა მითითება თავად განეხილა სააპელაციო საჩივარი, თავად გამოიკვლია 2009 წლის 6 ნოემბრის განჩინებით გათვალისწინებული ფაქტები და თავად მიეღო საქმეზე ახალი გადაწყვეტილება.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება გასაჩივრებულ ნაწილში უკანონოა, ვინაიდან სასამართლომ ერთი მხრივ მართებულად გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება და მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასრულყოფილად გამოიკვლია საქმე და სათანადო სამართლებრივი შეფასებები არ მისცა საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, თუმცა მეორე მხრივ არ ისარგებლა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის მე-2 ნაწილით მინიჭებული უფლებამოსილებით და მიუხედავად სააპელაციო საჩივარში დაყენებული მოთხოვნისა, საერთოდ არ იმსჯელა მის მიერ ახალი გადაწყვეტილების გამოტანის შესაძლებლობაზე, ანუ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გადაწყვეტილება აღნიშნულ ნაწილში არ შეიცავს დასაბუთებას, რითაც საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება მიიღო. ამასთან კასატორის აზრით, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება გაუმართლებელია პროცესის ეფექტურობის, ეკონომიურობის პრინციპებიდან გამომდინარე, რაც გულისხმობს სამოქალაქო დავების დროულ, გონუვრულ ვადაში განხილვასა და გადაწყვეტას.

რაც შეეხება კასატორ დ. მ-ოვს, თავისი საკასაციო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ განჩინების გამოტანისას არასწორად განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლი, ვინაიდან საქალაქო სასამართლომ გამოიკვლია როგორც მოსარჩელის ასევე მოპასუხის ახსნა-განმარტებები და მოსარჩელის მიერ სადავო საკითხთან დაკავშირებით წარმოდგენილი სხვა მტკიცებულებებიც და სამართლებრივად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ არ არსებობდა გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველი;

კასატორის განმარტებით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 5 ივნისის გადაწყვეტილების არც ფაქტობრივი და არც სამართებრივი საფუძვლით გაუქმების საფუძველი არ არსებობდა. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის მეორე ნაწილი და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. ამასთან, სასამართლომ საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 5 ივნისის გადაწყვეტილების ფაქტობრივი დაუსაბუთებლობის დადასტურების მიზნით, არასწორად მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექისს 249-ე მუხლის მესამე და მეოთხე ნაწილზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და თვლის, რომ გ. ჭ-იას საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო დ. მ-ოვის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე განსახილევლად უნდა დაუბრუნდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, სააპელაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს უბრუნებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად, თუ ადგილი აქვს 394-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევებს. ამ მუხლის მე-2 ნაწილი იმავდროულად არ ადგენს საქმის პირველ ინსტანციაში დაბრუნების აუცილებლობას და შესაძლებლობას აძლევს სასამართლოს თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის უკან დაბრუნება, ისევე როგორც საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება, სააპელაციო სასამართლოს უფლებაა და არა ვალდებულება. მიუხედავად ამისა, აღნიშნული არ გულისხმობს, რომ სააპელაციო სასამართლოს უფლებამოსილება შეუზღუდავია პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნებასთან მიმართებაში. ამასთან, საკასაციო სასამართლოს თვლის, რომ მართლმსაჯულების დროულად განხორციელების, სასამართლო დავების ოპერატიულად გადაწყვეტის, ასევე საქმის გახილვის უსაფუძვლო გაჭიანურების მიზნით, სააპელაციო პალატამ შეძლებისდაგვარად თავი უნდა შეიკავოს ხელახლა განსახილველად საქმის რაიონულ სასამართლოში დაბრუნებისაგან და არსებითად თავად განიხილოს იგი, თუკი არ არსებობს საქმის ხელახლა განსახილველად პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაბრუნების კანონით გათვალისწინებული აუცილებლობა. სააპელაციო სასამართლომ, რომელიც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის თანახმად ასევე საქმის არსებითად განმხილველი სასამართლოა, პირველი ინსტანციის სასამართლოს საქმე უკან უნდა დაუბრუნოს მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევებში, როდესაც მას თავად რეალურად გაუჭირდება ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა ან მნიშვნელოვნად დაირღვა საპროცესო ნორმები, რაც ართულებს საქმის განხილვას სააპელაციო სასამართლოში.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ საქმის პირველ ინსტანციაში დაბრუნების საფუძვლად მიუთითა, რომ სრულად და ობიექტურად არ იყო გამოკვლეული საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები: თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 18 მაისის განაჩენი, მოსარჩელე გ. ჭ-იასა და მოპასუხე გ. ს-ძის ახსნა-განმარტებები, მოწმეთა ჩვენებები, ასევე დ. მ-ოვის მიერ გ. ჭ-იასთვის 2003 წლის 3 იანვარს გაგზავნილი ელექტრონული წერილი. სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ საქმის ხელახლა განმხილველ სასამართლოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით სათანადოდ უნდა გამოეკვლია საქმეში არსებული მტკიცებულებები საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების დადგენის მიზნით და მხოლოდ მას შემდეგ უნდა ემსჯელა არსებობდა თუ არა სადავო გარიგების ბათილობისა და სადავო უძრავ ქონების მესაკუთრედ გ. ჭ-იას ცნობის საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძველი.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ აღნიშნული გარემოებები, რასაც სააპელაციო სასამართლო გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლად უთითებს, არ განეკუთვნება ისეთ გარემოებებს, რომლის გამოც გამართლებული იქნებოდა მოცემულ შემთხვევაში საქმის უკან გადაგზავნა. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ შეიცავს კონკრეტულ მითითებას სააპელაციო სასამართლოს მიერ აღნიშნული საკითხის თავად შემოწმების შეუძლებლობაზე, რამაც რაიონულ სასამართლოში საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების აუცილებლობა განაპირობა. სააპელაციო სასამართლოს სავსებით შეეძლო, თავად შეემოწმებინა და გამოეკვლია საქმეში არსებული მტკიცებულებები.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ არის დასაბუთებული საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში ხელახლა განსახილველად უკან დაბრუნების აუცილებლობა და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის თავად გადაწყვეტის შეუძლებლობა.

რაც შეეხება კასატორ დ. მ-ოვის მოთხოვნას საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღების თაობაზე, საკასაციო სასამართლო მოკლებულია აღნიშნულ საკითხზე მსჯელობის შესაძლებლობას. მოცემულ შემთხვევაში ასეთი გადაწყვეტილების გამოტანა საკასაციო სასამართლოს მიერ პროცესუალურად შეუძლებელია, ვინაიდან საქმეზე ჯერ არ არსებობს არსებითი განხილვის შედეგად გამოტანილი სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, ხოლო საკასაციო სასამართლო მის მიერ საბოლოო გადაწყვეტილების გამოტანის საკითხს წყვეტს მხოლოდ სააპელაციო სასამართლოს ასეთი გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შემდგომ.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გ. ჭ-იას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

დ. მ-ოვის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

გაუქმდეს ამ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 9 თებერვლის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.