ას-1275-1122-2010 21 თებერვალი, 2011 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პ. ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვ. როინიშვილი, ნ. კვანტალიანი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი _ პ. ფ-ია

მოწინააღმდეგე მხარე _ ვ. შ-ძე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 6 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2008 წლის 18 ივლისს ქობულეთის რაიონულ სასამართლოს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით სარჩელით მიმართა ვ. შ-ძემ მოპასუხე პ. ფ-იას მიმართ.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ ფლობდა ავტომანქანა “ბმვ-ს” სახელმწიფო ნომრით DUD-...... 2008 წლის 31 მარტს ამ ავტომანქანით მოძრაობდა ქობულეთში, ... გამზირის ¹195-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის წინ, რა დროსაც დაეჯახა საწინააღმდეგო მიმართულებით მოძრავი მიკროავტობუსი სახელმწიფო ნომრით GAL-...., რომელსაც მართავდა გ. მ-ძე, ხოლო მიკროავტობუსი წარმოადგენდა პ. ფ-იას საკუთრებას. მითითებულ ფაქტთან დაკავშირებით აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე, მაგრამ იმ მოტივით, რომ არავინ დაზიანებულა, შეწყდა საქმის წარმოება. სისხლის სამართლის საქმეზე ჩატარებული წინასწარი გამოძიებით დადგინდა, რომ ავტოავარია მოხდა მიკროავტობუსის მძღოლის გ. მ-ძის დაუდევრობით, ასევე დადგინდა, რომ მოპასუხე პ. ფ-იას მიკროავტობუსი გადაცემული ჰქონდა გ. მ-ძისათვის სამუშაოდ. სარჩელის თანახმად, ვ. შ-ძის ავტომანქანა ავტოავარიის შედეგად აღდგენას აღარ ექვემდებარებოდა და მას მიადგა ზიანი. აღნიშნული ავტომანქანით მოსარჩელეს გადაჰყავდა მგზავრები, კერძოდ, მას იყენებდა ტაქსის სახით და არჩენდა ოჯახს. ეს იყო მისი შემოსავლის ერთადერთი წყარო. მოსარჩელემ მოითხოვა ავტოავარიის შედეგად ავტომანქანის დაზიანებით მიყენებული ზიანის - 4000 აშშ დოლარის და მიუღებელი შემოსავლის - 800 ლარის ანაზღაურება (ს.ფ. 2-7).

ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 21 ივლისის განჩინებით მოცემული საქმე განსჯადობით განსახილველად გადაეცა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს (ს.ფ. 23-24).

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 11 ივნისის გადაწყვეტილებით ვ. შ-ძის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, პ. ფ-იას ვ. შ-ძის სასარგებლოდ დაეკისრა მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად 4000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა, რაც იმ დროისათვის შეადგენდა 5900 ლარს, მასვე დაევალა მოსარჩელის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 160 ლარის და საექსპერტო მომსახურების ხარჯის _ 300 ლარის, მთლიანობაში 6360 ლარის ანაზღაურება. მოსაჩელეს უარი ეთქვა მიუღებელი შემოსავლის _ 800 ლარის, აგრეთვე, ადვოკატის მომსახურების ხარჯის _ 700 ლარის ანაზღაურებაზე (ს.ფ. 111-113).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასახელებული გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა პ. ფ-იამ (ს.ფ. 118-127).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 20 ნოემბრის გადაწყვეტილებით პ. ფ-იას სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 11 ივნისის გადაწყვეტილება ვ. შ-ძის სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ვ. შ-ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო, რომ “ფორდ ტანზიტის“ მარკის ავტომანქანა, სახელმწიფო ნომრით ¹GAL ...., მისმა მესაკუთრემ პ. ფ-იამ სარგებლობის მიზნით, გადასცა გ. მ-ძეს. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მათ შორის არსებობდა თხოვების ხელშეკრულება და ამ სამართლებრივი ურთიერთობის საფუძველზე გ. მ-ძე წარმოადგენდა მართლზომიერ, პირდაპირ მფლობელს, ხოლო პ. ფ-ია არაპირდაპირ მფლობელს. სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის მე-4 ნაწილის ბოლო წინადადების მიხედვით, მოსარგებლე წარმოადგენს ამავე კოდექსის 155-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრულ სუბიექტს, რომელიც, მართალია, ფაქტობრივად ფლობს ნივთს (მჭერი), მაგრამ სხვა პირის, კერძოდ, ნივთის ფლობის უფლებამოსილების მიმნიჭებელი პირის სასარგებლოდ.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში არსებობდა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით, 999-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით გათვალისწინებული საფუძვლები, რომლის მიხედვითაც ვ. შ-ძისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელ პირს წარმოადგენდა გ. მ-ძე.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოწინააღმდეგე მხარის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, ვ. შ-ძის ავტომანქანაზე მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება გააჩნდა “ფორდ ტრანზიტის” მიკროავტობუსის მესაკუთრე პ. ფ-იას და იგი წარმოადგენდა სათანადო მოპასუხეს ავტოავარიის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე წარმოებულ განსახილველ დავაში. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ რამდენადაც მოსარჩელე ვ. შ-ძემ უარი განაცხადა სააპელაციო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე არასათანადო მოპასუხე პ. ფ-იას, სათანადო მოპასუხით, გ. მ-ძით შეცვლაზე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლის შესაბამისად, აღნიშნული გარემოება მისი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს წარმოადგენდა (ს.ფ. 176-187).

აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა ვ. შ-ძემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება (ს.ფ. 191-199).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 15 ივლისის განჩინებით ვ. შ-ძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 20 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლი, შესაბამისად, არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლის დანაწესი და არასწორად მიიჩნია პ. ფ-ია არასათანადო მოპასუხედ. საკასაციო სასამართლოს მითითებით, კონკრეტულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები არ გამორიცხავდნენ მოპასუხე პ. ფ-იასადმი გ. მ-ძის სატრანსპორტო საშულებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საკითხს (ს.ფ. 234-241).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 6 ოქტომბრის განჩინებით პ. ფ-იას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 11 ივნისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები.

სააპელაციო სასამართლომ დამატებით მიუთითა საქმეზე დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

ტრანსპორტის სარეგისტრაციო მოწმობით ¹^ა 707678 დადგენილია, რომ “ფორდ-ტრანზიტის” მარკის მიკროავტობუსი, სახელმწიფო ნომრით GAL ...., მოდელი 2.5, თეთრი ფერის, 1997 წლის გამოშვების, საიდენტიფიკაციო ნომრით ........... პ. ფ-იას კუთვნილებაა;

“ბმვ-ს” მარკის ავტომობილი, სახელმწიფო ნომრით DUD ....., ვ. შ-ძის საკუთრებაა;

სააპელაციო სასამართლოში აპელანტის (პ. ფ-ია) მიერ წარდგენილი მტკიცებულების _ ქუთაისის რეგიონული სავაჭრო-სამრეწველო პალატის 2009 წლის 1 ნოემბრის ¹128 ექსპერტიზის აქტის თანახმად, საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის შედეგად მიღებული დაზიანებების გამო, ავტომანქანა “ბმვ-ს” მარკის ავტომობილი, სახელმწიფო ნომრით DUD ....., შემდგომი ექსპლოატაციისათვის უვარგისია და აღდგენას არ ექვემდებარება; ზემოაღნიშნული მონაცემების დაუზიანებელი ავტომანქანის ღირებულება (განბაჟებულის) შემოწმების მომენტისათვის შეადგენდა 2850 აშშ დოლარს (4788 ლარი); ავტომანქანის ღირებულება საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევამდე 2008 წლის მარტის თვის მდგომარეობით, ექსპერტმა ვერ დაადგინა.

სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ პირი სატრანსპორტო საშუალებას იყენებს მფლობელის ნებართვის გარეშე, იგი ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი. ამასთან, მფლობელი ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი, თუ სატრანსპორტო საშუალების გამოყენება შესაძლებელი გახდა მისი ბრალის გამო. ამ ნაწილის პირველი წინადადება არ გამოიყენება, თუ მოსარგებლე მფლობელის მიერ დანიშნულია სატრანსპორტო საშუალების სამართავად, ან თუ ეს სატრანსპორტო საშუალება გადაცემული ჰქონდა მფლობელისაგან.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურებისათვის გასათვალისწინებელია ორი გარემოება, რომლის არსებობის შემთხვევაში პასუხისმგებლობა შეიძლება დაეკისროს სატრანსპორტო საშულების მფლობელს (მესაკუთრეს) და არა მოსარგებლეს, ანუ პირს, რომელიც მართავდა სატრანსპორტო საშუალებას. ამ შემთხვევაში საუბარია გარემოებებზე, როდესაც: ა. მოსარგებლე მფლობელის მიერ დანიშნულია სატრანსპორტო საშუალების სამართავად ან ბ. ეს სატრანსპორტო საშუალება მას გადაცემული ჰქონდა მფლობელისაგან. ორივე შემთხვევაში მოსარგებლის მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებლობა შეიძლება დაეკისროს სატრანსპორტო საშუალების მფლობელს და არა მოსარგებლეს. ასეთ დროს მნიშვნელობა ენიჭება მომეტებული საფრთხის წყაროთი მიყენებული ზიანის ინსტიტუტის თავისებურებას, რომლის შესაბამისად, სამოქალაქო პასუხისმგებლობა შეიძლება დაეკისროს პირს (მფლობელს), რომელიც არ წარმოადგენს ზიანის მიმყენებელს, ბრალი არ მიუძღვის ზიანის მიყენებაში. ეს პასუხისმგებლობა განსაკუთრებულად მკაცრი პასუხისმგებლობაა, რომელიც შეიძლება დადგეს ბრალის გარეშეც. მიუხედავად ამისა, ზემოთ დასახელებული ნორმა არ ართმევს დაზარალებულს უფლებას ზიანის ანაზღაურება მოითხოვოს იმ პირისაგან, ვისაც უშუალოდ ბრალი მიუძღვის ზიანის მიყენებაში სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად. 999-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მე-3 წინადადების დანაწესები აკონკრეტებენ ისეთ შემთხვევებს, როდესაც პასუხისმგებლობა შეიძლება დაეკისროს სატრანსპორტო საშუალების მფლობელს.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, რამდენადაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი ჰქონდა მომეტებული საფრთხის წყაროთი მიყენებულ ზიანს, პ. ფ-ია, რომლის კუთვნილი ავტოსატრანსპორტო საშუალებითაც მოხდა ავტოავარია და ზიანი მიადგა ვ. შ-ძეს, სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის შესაბამისად წარმოადგენდა ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირს, რაც უსაფუძვლოს ხდიდა აპელანტის მსჯელობას მისი არასათანადო მოპასუხედ მიჩნევის თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ სწორად განსაზღვრა მიყენებული ზიანის ოდენობა. აღნიშნული დასკვნის გამოტანისას სააპელაციო სასამართლომ მხედველობაში მიიღო შპს “იურიდიული კომპანია ნ-ძე და პარტნიორების” ექსპერტიზისა და სპეციალური განყოფილების 2008 წლის 18 ივლისის ¹01158 ცნობა, რომლითაც დადგენილია, რომ “ბმვ-ს”¬ მარკის ავტომობილი სახელმწიფო ნომრით DUD ....., აღდგენას არ ექვემდებარება, მისი საბაზრო ღირებულება შემთხვევამდე შეადგენდა 4000 აშშ დოლარს (დაახლოებით 5900 ლარი), ხოლო აპელანტის მიერ წარდგენილი ქუთაისის რეგიონული სავაჭრო-სამრეწველო პალატის 2009 წლის 1 ნოემბრის ¹128 ექსპერტიზის აქტი არ შეიცავს 2008 წლის 31 მარტის საგზაო შემთხვევამდე ვ. შ-ძის ავტომანქანის საბაზრო ღირებულებაზე მონაცემებს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ სააპელაციო საჩივარი არ დააკმაყოფილა და საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დატოვა (ს.ფ. 258-270).

სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 6 ოქტომბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა პ. ფ-იამ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არ დაასაბუთა, თუ რატომ წარმოადგენს სათანადო მოსარჩელეს ვ. შ-ძე, ხოლო სათანადო მოპასუხეს _ პ. ფ-ია. მოსარჩელე ვ. შ-ძეს არ წარუდგენია მტკიცებულება, რომ ავტოსატრანსპორტო შემთხვევის შედეგად დაზიანებული ავტომობილი ირიცხება სწორედ მის საკუთრებაში. ასეთ ვითარებაში ვ. შ-ძეს მოთხოვნის უფლება არ გააჩნია. შესაბამისად, კასატორი მიიჩნევს, რომ ამ შემთხვევაში სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 84-ე მუხლი. საქმის განხილვისას ასევე აუცილებელი იყო დადგენილიყო სათანადო მოპასუხე, რამდენადაც პ. ფ-ია არ წარმოადგენს პირს, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს წარდგენილ სარჩელზე. ასეთ დროს სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლით.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მე-3 წინადადება. პ. ფ-იას გ. მ-ძისათვის ავტომანქანა იმისათვის არ გადაუცია, რომ მას ავტომობილი სოფლის ფარგლებს გარეთ გაეყვანა. მოპასუხემ გ. მ-ძეს ავტომანქანა ათხოვა დროებითი სარგებლობისათვის, რომ იმავე სოფელში (სადაც იგი იმყოფებოდა) წასულიყო მისთვის საჭირო ნივთების ჩამოსატანად. ამ უკანასკნელმა ავტომანქანა მოპასუხეთან შეუთანხმებლად გაიყვანა სოფლის ფარგლებს გარეთ ანუ სატრანსპორტო საშუალება გამოიყენა მფლობელის ნებართვის გარეშე.

სასამართლომ მოპასუხისათვის თანხის დაკისრებისას გამოიყენა სპეციალისტის ცნობა, მაშინ როდესაც მას უნდა ეხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე, 163-ე მუხლებით და საქმეზე დაენიშნა ექსპერტიზა, რაც არ განუხორციელებია.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 14 იანვრის განჩინებით პ. ფ-იას საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ პ. ფ-იას საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. პ. ფ-იას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. კასატორ პ. ფ-იას დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% _ 210 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.