¹ას-1338-1178-10 16 ივნისი, 2011 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

პ. ქათამაძე, თ. თოდრია

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ შპს «რ-ი» (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ი/მ «დ. გ-ძე» (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 11 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი _ საკუთრების მოწმობის გაუქმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შპს «რ-მა» სარჩელი აღძრა სასამართლოში ი/მ «დ. გ-ძის» მიმართ და მოითხოვა ხელვაჩაურის რაიკოოპერატივის მიერ 1997 წლის 30 ივლისს გაცემული ¹.. საკუთრების მოწმობის ბათილად ცნობა შემდეგი საფუძვლებით: ხელვაჩაურის რაიკოოპერატივის გამგეობის 1997 წლის 22 ივლისის დადგენილებით დადგინდა სოფელ ...-ში მდებარე სასადილო შენობის დ. ს-ძისათვის მიყიდვა. საკუთრების დამადასტურებელ ¹... მოწმობაში სასადილოს შენობასთან ერთად მითითებულია 400 კვ.მ მიწის ნაკვეთი. ხსენებულ რაიკოოპერატივს არ ჰქონდა სადავო უძრავი ნივთის გასხვისების უფლება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს სადავო დადგენილების ბათილობის იურიდიული ინტერესი არ გააჩნია.

ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილებით შპს «რ-ის» სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი საკუთრების უფლების მოწმობა ¹... _ 261 მ²-ის ნაწილში (შენობა-ნაგებობის ქვეშ არსებული მიწის გარდა).

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება დ. გ-ძემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 14 მაისის განჩინებით მოცემული საქმე გადაეცა ამავე სასამართლოს განსჯად სამოქალაქო საქმეთა პალატას განსახილველად.

სააპელაციო სასამართლოს სააპელაციო საჩივრით მიმართეს ასევე შპს «რ-მა» და ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გამგეობამ.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 11 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით დ. გ-ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა იმ ნაწილში, რომლითაც ბათილად იქნა ცნობილი ¹... საკუთრების უფლების მოწმობა _ 261 კვ.მ-ის ნაწილში (შენობა-ნაგებობის ქვეშ არსებული მიწის გარდა) და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც შპს «რ-ის» სარჩელი და შეგებებული სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გამგეობის სააპელაციო საჩივარი დარჩა განუხილველად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 1997 წლის 30 ივლისს ხელვაჩაურის რაიკოოპერატივის გამგეობასა და დ. გ-ძეს შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც დ. გ-ძემ შეიძინა დაბა ხელვაჩაურში, სოფელ ...-ში მდებარე ხელვაჩაურის რაიკოოპერატივის კუთვნილი 139,4 კვ.მ ლიტერ «ა» სასაუზმე შენობა მთლიანად, რომელიც განლაგებული იყო 400 კვ.მ-ზე. აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე, დ. გ-ძე საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა უძრავი ქონების მესაკუთრედ. ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების დღესვე, ხელვაჩაურის რაიკოოპერატივის გამგეობამ დ. გ-ძის სახელზე გასცა სადავო საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა ¹.... ამ მოწმობას ხელი მოაწერეს რაიკოოპერატივის გამგეობის თავმჯდომარემ და გამგეობის წევრებმა, თუმცა მოწმობის საფუძველზე იურიდიული შინაარსის მოქმედებები არ განხორციელებულა.

სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილით, 84-ე მუხლით და აღნიშნა, რომ სადავო საკუთრების მოწმობა შპს «რ-ის» უფლებებს საერთოდ არ შეჰხებია.

სასამართლოს მითითებით, შპს «რ-ი» საკუთრების მოწმობას სადავო ხდის, რადგან ამ მოწმობით დ. გ-ძემ უკანონოდ მოიპოვა საკუთრება სახელმწიფოს კუთვნილ იმ მიწის ნაკვეთის ნაწილზე, რომელიც მოგვიანებით შპს «რ-მა» შეიძინა. აღნიშნულს პალატა არ დაეთანხმა და, სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მესამე ნაწილისა და 183-ე მუხლის თანახმად, მიუთითა, რომ სადავო მოწმობით დ. გ-ძეს უძრავ ნივთზე არავითარი უფლება არ მოუპოვებია და არც შეეძლო მოეპოვებინა. გამყიდველმა მხარემ მხოლოდ დაადასტურა ნასყიდობის ხელშეკრულებაში გამოვლენილი ნება, რაც ისედაც, ანუ ამ დადასტურების გარეშეც, ნამდვილი იყო.

სააპელაციო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე შპს «რ-ის» წარმომადგენელმა განმარტა, რომ სინამდვილეში მათი დავის საგანს წარმოადგენდა 1997 წლის 30 ივლისის ნასყიდობის ხელშეკრულება. აღნიშნული პოზიცია პალატამ არ გაიზიარა იმ მოტივით, რომ რაიონულ სასამართლოში საქმის განხილვისას შპს «რ-ს» ნასყიდობის ხელშეკრულების ნამდვილობა სადავოდ არ გაუხდია, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 381-ე მუხლის თანახმად კი, სააპელაციო სასამართლოში დავის საგნის შეცვლა დაუშვებელია. ამასთან, აპელანტის განმარტება მოთხოვნის დაზუსტებადაც რომ ჩაითვალოს, პალატის მითითებით, შპს «რ-ის» უფლებები არც ნასყიდობის ხელშეკრულებით დარღვეულა. 1997 წლის 30 ივლისის ხელშეკრულებიდან ცალსახად ირკვევა, რომ ამ ხელშეკრულებით მიწა დ. გ-ძეს არ შეუძენია. ხელშეკრულების თანახმად, რაიკოოპერატივმა გაყიდა, ხოლო დ. გ-ძემ შეიძინა მხოლოდ შენობა, ხოლო მიწა იმ დროისათვის იმყოფებოდა სახელმწიფო საკუთრებაში და მხარეები მას ვერ განკარგავდნენ.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობდა არასათანადო მოსარჩელისათვის სათანადო მოსარჩელით შეცვლის შეთავაზების წინაპირობაც, რადგან სათანადო მოსარჩელე, მოთხოვნის უფლების მქონე პირი _ რაიკოოპერატივი დავაში ჩართული იყო მოპასუხედ და მას პრეტენზია სადავო მოწმობის თუ გარიგების მიმართ არ გამოუთქვამს. მნიშვნელოვანია, რომ შპს «რ-ი» არ იქნებოდა მოთხოვნის უფლების მქონე პირი 1997 წლის 30 ივლისს დ. გ-ძეს მიწა რომც შეეძინა. პალატის მითითებით, სადავო არ არის, რომ ამ დროს შპს «რ-ი» დაარსებულიც არ იყო, შესაბამისად, ვერც უფლებები მიწაზე ვერ ექნებოდა. მიწის გასხვისება შპს «რ-ის» კანონიერ ინტერესებს არ შეეხებოდა. ამდენად, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, რაიონულმა სასამართლომ არასწორად დააკმაყოფილა სარჩელი.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება შპს «რ-მა» გაასაჩივრა საკასაციო წესით და მოითხოვა მისი გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა, რომ დ. გ-ძის მიერ შეძენილი სადავო 139,4 კვ.მ შენობა ვერანაირად ვერ განთავსდებოდა 400 კვ.მ-ზე. შესაბამისად, პალატამ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება აღნიშნულის შესახებ. ფაქტობრივად, არც მხარეთა შორის დადებულ ხელშეკრულებაში, მით უმეტეს, არც საკუთრების მოწმობაში მიწის ნაკვეთი ნახსენები არ არის.

სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ კასატორის მიერ წარდგენილი მასალებით თავდაპირველად დავა დაიწყო სწორედ ი/მ „დ.გ-ძემ“ 2009 წლის 31 ივლისს აღძრული სარჩელით მხარეთა ფართებს შორის 48 კვ.მ-ის გადაფარვის მოტივით. აღნიშნული დავა ბუნდოვანი შინაარსის ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე მოწინააღმდეგე მხარის სასარგებლოდ დამთავრდა, კერძოდ, ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 1 თებერვლის გადაწყვეტილებით „რ-ის“ ფართის შესახებ 2008 წლის ჩანაწერიდან ამოირიცხა გადაფარული 48 კვ.მ, ხოლო კასატორს წინადადება მიეცა, შეეტანა ცალკე სარჩელი.

სააპელაციო სასამართლომ უკანონოდ არ მიიღო და საქმეს არ დაურთო კასატორის მიერ წარდგენილი მტკიცებულება – საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მოსაზრება მოცემულ დავასთან დაკავშირებით. თავდაპირველად სასამართლომ ჩაიბარა ხსენებული მტკიცებულება და დასვა საკითხი ფინანსთა სამინისტროს მოცემულ საქმეში ჩაბმის (და არა მხარის ჩანაცვლების) თაობაზე. მოგვიანებით კი, მხარეთა მოსაზრებების მოსმენის შემდეგ დაუბრუნა კასატორს. მოწინააღმდეგე მხარემ მოითხოვა დროის დაზოგვის მიზნით სამინისტროს პოზიციის გასარკვევად წარმოდგენილი მოსაზრების ფარგლებით დაკმაყოფილება.

სასამართლომ ასევე არ გაითვალისწინა, რომ ცეკავშირის გამგეობის 1996 წლის 28 ივლისის ¹40 დადგენილების შესაბამისად, „აჭარკოოპკავშირის“ მე-14 მოწვევის საბჭოს მე-4 კრებაზე დამტკიცებული „აჭარკოოპკავშირის“ სისტემაში ეკონომიკურად მიზანშეუწონელი, ზედმეტი და გამოუყენებელი შენობა-ნაგებობებისა და სხვა ქონების სიაში არ არის მითითებული სადავო მიწის ნაკვეთი შესაბამისი საზღვრებით. იმავე დადგენილებაში დაფიქსირებულია, რომ ი/მ „დ.გ-ძეს“ შეტანილი აქვს განცხადება სასადილოს 2430 ლარად შესყიდვის შესახებ. დ.გ-ძის განცხადებები დათარიღებულია 24 და 25 აპრილით. მათში გაკვრითაც არ არის ნახსენები მიწის ნაკვეთი, თუმცა დეტალურადაა აღწერილი სასადილოს შენობის მდგომარეობა. წარმოდგენილი დოკუმენტები ურთიერთგამომრიცხავია და ამყარებს ვარაუდს, რომ ისინი ერთსა და იმავე დღეს დაიბეჭდა და სიჩქარეში დაშვებულ იქნა უზუსტობანი.

კასატორის მოთხოვნა იურიდიული მომსახურების გაწევის ხარჯებთან დაკავშირებით დასაბუთებულია. იურიდიული მომსახურების აუცილებლობა დადასტურებულია დავის მნიშვნელობიდან გამომდინარე.

აღსანიშნავია, რომ ფართის გადაფარვაზე მსჯელობისას შეფასდეს საკადასტრო აზომვითი ნახაზები. მითითებული ნახაზები იდენტური იყო 2006 და 2008 წლებში ჩატარებული გამოკვლევებისას, შესაბამისად, აღნიშნული გადაფარვის არსებობისას იგი იმთავითვე უნდა დაფიქსირებულიყო, რაც არ მომხდარა.

სააპელაციო სასამართლომ რიგი მტკიცებულებები კასატორს დაუბრუნა, თუმცა სასამართლო გზავნილში ზემოხსენებული საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს წერილი არ იყო, სავარაუდოდ, მის ადგილას გამგეობის წერილია დართული.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ განიხილა საქმის მასალები, გაეცნო საკასაციო საჩივრის საფუძვლებს და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

შპს ,,რ-ი’’ სარჩელით ითხოვდა ხელვაჩაურის რაიკოოპერატივის მიერ გაცემული 1997 წლის 30 ივლისის საკუთრების დამადასტურებელი ¹... მოწმობის გაუქმებას.

აღნიშნული საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის მიხედვით, დ. გ-ძეს გადაეცა საკუთრებაში ხელვაჩაურის რაიონში სოფელ ...-ში მდებარე სასაუზმე. მოწმობაში მიწის ფართის ოდენობად მითითებულია 400 კვ.მ მიწათსარგებლობის ფორმის მითითების გარეშე.

დავას არ იწვევს ის გარემოება, რომ აღნიშნული საკუთრების მოწმობა გაცემულია რაიკოოპერატივსა და დ. გ-ძეს შორის დადებული ნოტარიულად დადასტურებული ხელშეკრულებისა და რაიკოოპერატივის 1997 წლის 22 ივლისის დადგენილების საფუძველზე.

ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, რაიკოოპერატივს გასხვისებული აქვს სასაუზმე, განლაგებული 400 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე. აღნიშნული ჩანაწერი გულისხმობს იმას, რომ დ. გ-ძეს გადაეცა 139 კვ.მ ფართის ნაგებობა, რომელიც მდებარეობდა 400 კვ.მ ფართის მიწის ნაკვეთზე და აღნიშნული გარემოება არ შეიძლება მივიჩნიოთ ფალსიფიკაციად, როგორც ამას უთითებს კასატორი.

პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ დ. გ-ძეს სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება წარმოეშვა ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე და არა საკუთრების მოწმობის საფუძველზე.

საყურადღებოა ის გარემოება, რომ ქონების გასხვისებისას მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსი (მოქმედებდა 1997 წლის 25 ნოემბრამდე) მხოლოდ მოქალაქეთა კერძო საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სახლების საკუთრებაში გადაცემაზე (მუხლი 239) აწესებდა ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების დადასტურების სანოტარო ფორმას. სადავო ქონების გასხვისების დროისათვის კი უკვე მიღებული იყო „საკუთრების შესახებ“ საქართველოს კანონი, რომლის მიხედვითაც სამოქალაქო ბრუნვის არეალი მნიშვნელოვნად გაფართოვდა და აღიარებულ იქნა მოქალაქეთა თუ იურიდიულ პირთა საკუთრების უფლება უძრავ ქონებაზე. ის გარემოება, რომ სამოქალაქო სამართლის კოდექსი არაფერს ამბობდა უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების გადაცემის თაობაზე გარიგების ფორმაზე გარდა საცხოვრებელი სახლებისა, არ ნიშნავს იმას, რომ უძრავი ქონებაზე საკუთრების წარმოშობა შესაძლებელი იყო სანოტარო წესით გარიგების დადასტურების გარეშე. ამ შემთხვევაში გამოიყენებოდა საკანონმდებლო ანალოგია. „ნორმატიული აქტების შესახებ“ კანონის 27-ე მუხლი ითვალისწინებდა კანონში პირდაპირ გაუთვალისწინებელ კერძო სამართლებრივ ურთიერთობათა მოწესრიგებას ყველაზე უფრო მსგავსი ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმის საფუძველზე. ასეთი კი სწორედ ზემოთ მითითებული ნორმა იყო და ამიტომ ამ გარიგების დადასტურებაც უნდა მომხდარიყო სანოტარო წესით. ხოლო ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების შემდეგ საკუთრების მოწმობის გაცემის ვალდებულება მითითებულ ნორმატიულ აქტებში არსად გათვალისწინებული არ იყო.

იმ პირობებში, როდესაც სადავო ქონებაზე დადებულია ნასყიდობის ხელშეკრულება, საკუთრების მოწმობის გაცემა-გაუცემლობამ არ შეიძლება რაიმე გავლენა მოეხდინოს ამ ხელშეკრულებით მხარისათვის მინიჭებულ უფლებაზე. მხოლოდ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადება საკმარისია იმისათვის, რომ ხელშეკრულებაში მითითებული ქონება მყიდველის საკუთრებად ჩაითვლოს. ამ თვალსაზრისით ნიშანდობლივია ის გარემოებაც, რომ საჯარო რეესტრი უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტად უთითებს ნასყიდობის ხელშეკრულებას და არა საკუთრების მოწმობას. საკუთრების მოწმობაში ასახულია მხოლოდ და მხოლოდ ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებული მონაცემები და თუ ეს მონაცემები სინამდვილეს არ შეესაბამება, საცილო ხდება გარიგება და არა საკუთრების მოწმობა.

როგორც ზემოთ მითითებული გარემოებიდან ჩანს, მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის იურიდიულ ინტერესს სავარაუდოდ წარმოადგენდა იმ მიწის ნაკვეთის მიღება, რომელიც მას მოაკლდა მისი და დ.გ-ძის მიწების ნაკვეთების გადაფარვის შედეგად. ასეთი შედეგის მიღწევა კი მოცემული სარჩელით შეუძლებელია. სასამართლომ რომც დააკმაყოფილოს ეს მოთხოვნა შპს ,,რ-ს’’ ეს მიწა მაინც ვერ გადაეცემა საკუთრებაში, რადგან ძალაში რჩება ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომელიც, როგორც ზემოთ უკვე აღვნიშნეთ, თავისთავად საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძველია.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებითაც, რომ საქმეში მხარედ ჩართული უნდა ყოფილიყო ფინანსთა სამინისტრო, რადგან მიწა მის საკუთრებას წარმოადგენდა. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში მხარედ ჩართული უნდა ყოფილიყო და არის კიდეც სამომხმარებლო კოოპერატივი, რადგან მიწა რაიკოოპერატივის მართლზომიერ მფლობელობაში იმყოფებოდა და მიწაზე დ. გ-ძის საკუთრების უფლების გაუქმების შემთხვევაში მიწა ისევ მის მფლობელობაში (საკუთრებასა თუ სარგებლობაში) აღმოჩნდებოდა ისეთივე სახით, როგორც მას გასხვსებამდე ჰქონდა. აღნიშნული გამომდინარეობს სამოქალაქო კოდექსის 162-ე მუხლიდან, რომლის თანახმად დაუშვებელია, მართლზომიერ მფლობელს ჩამოერთვას ქონება. სასამართლოს არ დაუდგენია ის გარემოება, რომ კოოპერატივი არამართლზომიერად ფლობდა სადავო ქონებას. უფრო მეტიც, არც ის მტკიცებულებაა საქმეში წარმოდგენილი, რომ ფინანსთა სამინისტრომ ან რომელიმე შესაბამისმა სხვა უწყებამ სადავო გახადა მოცემული სამოქალაქო საქმის დაწყებამდე სადავო ქონების რაიკოოპერატივის მიერ ფლობის ან შემდგომში მისი გასხვისების ფაქტი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილია კანონიერი გადაწყვეტილება და იგი ძალაში უნდა დარჩეს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

შპს «რ-ის» საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 11 ოქტომბრის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.