ას-1349-1188-2010 7 მარტი, 2011 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პ. ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ნ. კვანტალიანი, ბ. ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები _ თ. მ-შვილი, ვ. მ-შვილი

მოწინააღმდეგე მხარე _ ე. პ-ია

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 20 ოქტომბრის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება

დავის საგანი _ შვილად აყვანის ბათილად ცნობა; სააქტო ჩანაწერში ცვლილების შეტანა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2008 წლის 30 დეკემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართეს თ. და ვ. მ-შვილებმა მოპასუხე ე. პ-იას მიმართ. მოსარჩელეებმა მოითხოვეს აწ გარდაცვლილ ევ. მ-შვილის მიერ 1974 წლის 29 მარტს ე. ბ-ლოს (ქორწინების შემდგომ პ-ია) შვილად აყვანის ბათილად ცნობა და ამავე თარიღის ¹2410 სააქტო ჩანაწერში შესაბამისი ცვლილების შეტანა.

მოსარჩელეებმა აღნიშნეს, რომ ევ. მ-შვილის მიერ ე. ბ-ლოს შვილად აყვანა იყო ფიქციური და არ ემსახურებოდა დედა-შვილური ურთიერთობის ჩამოყალიბებას. შვილად აყვანა გაფორმდა ევ. მ-შვილის ქონების დაუფლების მიზნით (ტომი I, ს.ფ. 1-11, 53-63).

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო. მან განმარტა, რომ შვილად აყვანა შედგა იმ დროს მოქმედი კანონის მოთხოვნათა დაცვით და სხვა რაიმე მიზანს არ ემსახურებოდა. შვილობილი სრულწლოვანია, რის გამოც აკრძალულია მისი თანხმობის გარეშე შვილად აყვანის გაუქმება (ტომი I, ს.ფ. 81-90).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 5 თებერვლის გადაწყვეტილებით თ. და ვ. მ-შვილების სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა საქმის მასალებით დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

ე. ბ-ლო დაიბადა 1969 წლის 7 სექტემბერს, სააქტო ჩანაწერების მიხედვით მისი დედა იყო ლარისა ბ-ლო, მამა _ გ. ბ-ლო;

1974 წლის 29 მარტის ¹20 სააქტო ჩანაწერით ვ-ის სარეგისტრაციო სამსახურის მიერ გაფორმდა ევ. მ-შვილის მიერ ე. ბ-ლოს (დაბადებული 1969 წლის 7 სექტემბერს) შვილად აყვანა;

1992 წლის 24 დეკემბერს სამგორის რაიონის სარეგისტრაციო სამსახურის მიერ გაცემული მოწმობის (სააქტო ჩანაწერი ¹104) თანახმად ე. ბ-ლომ შეიცვალა გვარი და გახდა მ-შვილი;

ევ. მ-შვილი გარდაიცვალა 1992 წლის 25 იანვარს;

1997 წლის 11 დეკემბერს ე. მ-შვილი ქორწინების რეგისტრაციაში გატარდა ი. პ-იასთან და მიიღო გვარი პ-ია;

1992 წლის 30 სექტემბერს ქ.თბილისის მერიის საქალაქო მმართველობის ვ-ის რაიონის გამგეობის გადაწყვეტილებით დამტკიცდა საბინაო საამშენებლო კოოპერატივი ,,საბურთალო 98-ის» წევრთა საერთო კრების 1992 წლის 5 აგვისტოს დადგენილება და მოქალაქე გ. ბ-ლოს გადაუფორმდა გარდაცვლილი ევ. მ-შვილის სახელზე რიცხული, თბილისში, ვ-ს გამზირი მე-7 კვარტლის მე-8 კორპუსში მდებარე ოროთახიანი კოოპერატიული ბინა ¹74;

გ. ბ-ლო გარდაიცვალა 2007 წლის 17 თებერვალს.

საქალაქო სასამართლომ არ გაზიარა მოსარჩელეების არგუმენტაცია იმის შესახებ, რომ ევ. მ-შვილი და ე. პ-ია არ ცხოვრობდნენ ერთად და მათ შორის არ ჩამოყალიბებულა მშობლისა და შვილის დამოკიდებულება, რის გამოც შვილად აყვანა იყო ფიქციური.

აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლომ განმარტა, რომ შვილად აყვანის აუცილებელი პირობაა მშვილებლის თავისუფალი ნება, რაც უნდა ემსახურებოდეს არასრულწლოვანის კეთილდღეობასა და ინტერესებს, შვილად აყვანა ხდება იმ მიზნით, რომ მშვილებელსა და ნაშვილებს შორის წარმოიშვას ისეთივე ურთიერთობა, როგორიცაა მშობელსა და შვილს შორის. ფიქციური შვილება თავისი შინაარსით ნიშნავს, რომ შვილება შედგა, თუმცა იგი არ ემსახურება შვილად აყვანის მიზნების განხორციელებას, არამედ ფარავს სხვა მიზანს.

ევ. მ-შვილის მიერ ე. პ-იას შვილად აყვანა მოხდა 1974 წლის 29 მარტს, ე. პ-იას (ბ-ლო) თავისი ასაკის გამო არ შეეძლო ამა თუ იმ მიზნით ფიქციურად გაეფორმებინა ე. მ-შვილთან შვილად აყვანა; თავად ე. მ-შვილს კი მის გარდაცვალებამდე 18 წლის მანძილზე სადავოდ არ გაუხდია შვილად აყვანის ფაქტი.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მშვილებლის ნების გამოხატვის გაყალბების შესახებ სასამართლო ვერ იმსჯელებდა, რამდენადაც ასეთი მოთხოვნა საქმის მომზადების ეტაპზე მოსარჩელეებს არ წარუდგენიათ.

სასამართლომ ის გარემოება, რომ ე. პ-ია შვილების შემდეგაც ცხოვრობდა მშობლებთან, არ ჩათვალა იმის მტკიცებად, რომ შვილება ფიქციური იყო და არ ემსახურებოდა შვილად აყვანის მიზნებს, ვინაიდან მშვილებლის სურვილით ნაშვილებს შეეძლო შეენარჩუნებინა ბიოლოგიურ მშობლებთან ურთიერთობა. საქალაქო სასამართლოს მითითებით, გარდა იმისა, რომ ე. პ-ია აგრძელებდა თავის მშობლებთან ცხოვრებას, მოსარჩელეებმა სხვა რაიმე მტკიცებულება, ევ. მ-შვილსა და ე. პ-იას შორის მშობლისა და შვილის დამოკიდებულების არარსებობის შესახებ ვერ წარადგინეს.

საქალაქო სასამართლომ გაითვალისწინა, რომ მშვილებელი და გამშვილებლები გარდაცვლილები არიან, ხოლო მოპასუხე ე. პ-ია სრულწლოვანია და მას არ სურს შვილად აყვანის გაუქმება. სასამართლომ მიუთითა, რომ შვილად აყვანის გაუქმება არ შეესაბამებოდა ნაშვილების ინტერესებს.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ შვილად აყვანა მომხდარია სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე, შვილად აყვანის საფუძვლების და ფიქციურ შვილების შესახებ ერთნაირ დანაწესს ითვალისწინებს, როგორც სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის მომენტში მოქმედი საქართველოს სსრ საქორწინო და საოჯახო კოდექსი, ასევე მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი.

საქართველოს სსრ საქორწინო და საოჯახო კოდექსის (1974 წელს მოქმედი რედაქცია) 101-ე მუხლის თანახმად, შვილად აყვანა ხდება სახალხო დეპუტატთა რაიონული, საქალაქო, ქალაქის რაიონული საბჭოს აღმასკომის გადაწყვეტილებით; 109-ე მუხლის თანახმად, შვილად აყვანა წარმოიშობა იმ დღიდან, როცა სახალხო დეპუტატთა რაიონული, საქალაქო, ქალაქის რაიონული საბჭოს აღმასკომი გამოიტანს გადაწყვეტილებას შვილად აყვანის შესახებ; 113-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, შვილად აყვანა აუცილებლად უნდა იქნეს რეგისტრირებული მოქალაქეობრივი მდგომარეობის აქტების ჩამწერ ორგანოში შვილად აყვანის შესახებ გადაწყვეტილების გამოტანის ადგილის მიხედვით.

მოცემულ შემთხვევაში ევ. მ-შვილის მიერ ე. პ-იას შვილად აყვანა რეგისტრირებულია 1974 წლის 29 მარტს მოქალაქეობრივი მდგომარეობის რეგისტრაციის ქ.თბილისის ვ-ის რაიონული განყოფილების მიერ.

სამოქალაქო კოდექსის 1239-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, შვილება (შვილად აყვანა) დაიშვება მხოლოდ არასწრულწლოვანი ბავშვის კეთილდღეობისა და ინე.ესებისათვის, თუკი მოსალოდნელია, რომ მშვილებელსა და ნაშვილებს შორის წარმოიშვას ისეთივე ურთიერთობა, როგორიცაა მშობელსა და შვილებს შორის.

საქართველოს სსრ საქორწინო და საოჯახო კოდექსის 115-ე მუხლის, აგრეთვე, სამოქალაქო კოდექსის 1260-ე მუხლის შესაბამისად, ერთი პირის მიერ ბავშვის შვილად აყვანის შემთხვევაში ნაშვილები ინარჩუნებს ბიოლოგიური მშობლების მიმართ უფლება-მოვალეობებს _ დედის სურვილით, თუ მშვილებელი მამამაკაცია ან მამის სურვილით _ თუ მშვილებელი ქალია.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა, რომ ე. პ-იას მშვილებლის ევ. მ-შვილის თანხმობით შეეძლო ბიოლოგიურ მშობელთან ურთიერთობის შენარჩუნება. ამიტომ, აღნიშნული ურთიერთობის არსებობა არ შეიძლებოდა გამხდარიყო იმის დასტური, რომ შვილება არ ემსახურებოდა მშვილებელსა და ნაშვილებს შორის ისეთივე ურთიერთობის წარმოშობას, როგორიცაა მშობლებსა და შვილებს შორის.

სსრ საქორწინო და საოჯახო კოდექსის 118-ე და სამოქალაქო კოდექსის 1265-ე მუხლის თანახმად, შვილად აყვანის ბათილად ცნობა შეიძლება მხოლოდ სასამართლო წესით. ამასთან, სსრ საქორწინო და საოჯახო კოდექსის 125-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ბ” ქვეპუნქტის და სამოქალაქო კოდექსის 1272-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, შვილად აყვანა შეიძლება ბათილად იქნეს ცნობილი იმ შემთხვევაში თუ შვილად აყვანა ფიქციურია. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში შვილად აყვანის ფიქციურობა არ დადასტურდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს თ. და ვ. მ-შვილებმა, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება (ტომი I, ს.ფ. 218-228).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 20 ოქტომბრის განჩინებით თ. და ვ. მ-შვილების სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 5 თებერვლის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივი გარემოებები, საქალაქო სასამართლოს შეფასებები და დასკვნები საქმის სამართლებრივ საკითხებთან მიმართებით და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დატოვა (ტომი II, ს.ფ. 93-102).

სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 20 ოქტომბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს თ. და ვ. მ-შვილებმა, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება.

კასატორები ყურადღებას მიაქცევენ იმ გარემოებაზე, რომ სასამართლომ მათი შუამდგომლობის მიუხედავად, მოსამზადებელი სხდომა ჩაატარა წარმომადგენლის გარეშე. ასეთი შუამდგომლობის წარდგენა იმით იყო განპირობებული, რომ ისინი არ ფლობენ სასამართლოში საქმის წარმოებისათვის საჭირო ცოდნას. აღნიშნული შუამდგომლობის დაუკმაყოფილებლობას შედეგად მოჰყვა ის, რომ მოსარჩელეებმა სასამართლოს ვერ წარუდგინეს მათ ხელთ არსებული, საქმისათვის მნიშვნელოვანი წერილობითი მტკიცებულებები და ვერ დააყენეს სასამართლოს წინაშე შუამდგომლობა კიდევ რამდენიმე მოწმის დაკითვის თაობაზე. მთავარ სხდომაზე სასამართლომ უარი თქვა როგორც წერილობითი მტკიცებულებების მიღებაზე, ასევე დამატებითი მოწმეების დაკითხვაზე. ამდენად, მოსარჩელეებს ფაქტობრივად არ მიეცათ შესაძლებლობა სასამართლოს წინაშე წარედგინათ და დაესაბუთებინათ სარჩელის მოთხოვნა, ამასთან, გაემყარებინათ იგი საჭირო მტკიცებულებებითა და მოწმეთა ჩვენებებით.

საკასაციო საჩივარში საუბარია აგრეთვე იმაზე, რომ მოსარჩელეებს არ მიეცათ სასამართლოს მხრიდან შესაძლებლობა, ესარგებლათ მათთვის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 291-ე მუხლით მინიჭებული უფლებით და სხდომის ოქმეზე ხელმოწერიდან 3 დღის ვადაში წარედგინათ ოქმთან დაკავშირებული შენიშვნები.

საკასაციო საჩივრის თანახმად, სარჩელის მოთხოვნას საფუძვლად უდევს ის გარემოება, რომ სადავო შემთხვევაში ადგილი აქვს შვილების ინსტიტუტის გამოყენებას უძრავ ნივთზე მემკვიდრეობის უფლების წარმოშობის მიზნით. ფიქციური შვილება განხორციელდა არა ხუთი წლის ბავშვის, არამედ არასრულწლოვანის კანონიერი წარმომადგენლის მიერ გამოხატული ნების საფუძველზე. მოსარჩელეთა მოთხოვნაა სწორედ ამ ნების ბათილად ცნობა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად.

კასატორთა მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად მიიჩნია საქმისათვის მნიშვნელობის არმქონედ ის გარემოება, რომ ე. პ-ია შვილების შემდეგ თავის ბიოლოგიურ მშობლებთან ცხოვრობდა.

კასატორების მოსაზრებით, ფიქციური შვილების შედეგად მოპასუხე ხდება ევ. მ-შვილის პირველი რიგის ერთადერთი მემკვიდრე და სარგებელს იღებს უძრავი ქონების სახით. შვილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში კი იგი დაკარგავს სარგებლის მიღების შესაძლებლობას, ამიტომ მისი თანხმობის არქონამ არ შეიძლება გავლენა მოახდინოს შვილების ბათილობაზე (ტომი II, ს.ფ. 115-125).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 17 იანვრის განჩინებით თ. და ვ. მ-შვილების საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ თ. და ვ. მ-შვილების საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას თ. და ვ. მ-შვილების საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე თ. მ-შვილის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. თ. და ვ. მ-შვილების საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. კასატორებს _ თ. მ-შვილს და ვ. მ-შვილს დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე თ. მ-შვილის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% _ 210 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.