ას-1355-1193-2010 21 თებერვალი, 2011 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნ. კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვ. როინიშვილი, პ. ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ მ. ბ-შვილი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ე. ლ-ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული სასამართლო გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 2 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი _ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ე. ლ-ძემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ. ბ-შვილის მიმართ სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობისა და საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის ცნობის მოთხოვნით შემდეგი საფუძვლებით: 1933 წლის 22 ოქტომბერს გამართული საჯარო ვაჭრობის საფუძველზე მ. გ-შვილ-ბ-შვილის კუთვნილი ორსართულიანი სახლის ნაწილი, კერძოდ, ქ. ქ.ქუთაისში, ... ქ. ¹18-ში მდებარე ბინის ზედა სართულის 3 ოთახი შესასვლელითა და საპირფარეშოთი, შეიძინა ა. ლ-ძემ (მოსარჩელე ე. ლ-ძის ბაბუამ). 1941 წლის 4 თებერვლის გადაწყვეტილებით ბ-შვილის ყოფილი ბინიდან გამოსახლდნენ თანამოპასუხე ა. ლ-ძე ოჯახთან ერთად და ბინა ჩაჰბარდა ბ-შვილს, როგორც უკანონოდ გაყიდული და ჩამორთმეული, ხოლო ა. ლ-ძე დააკმაყოფილა იმ დროისათვის არსებულმა საფინანსო განყოფილებამ - ფინგანმა იმავე თანხით, რაც გადახდილი იქნა საჯარო ვაჭრობის დროს. მოსარჩელისათვის ცნობილი გახდა, რომ მ. ბ-შვილმა 1995 წლის 14 აგვისტოს მიიღო კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა, 1951 წელის 10 ნოემბერს გარდაცვლილი მ. ბ-შვილის, 1964 წლის 30 ივლისს გარდაცვლილი ტ. ბ-შვილისა და 1973 წლის 17 სექტემბერს გარდაცვლილი ა. ბ-შვილის დანაშთ ქონებაზე და ამ გზით დაისაკუთრა 1933 წელს ა. ლ-ძის მიერ შეძენილი ქონება.

მოპასუხე მ. ბ-შვილის წარმომადგენელმა სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: სარჩელი აღძრულია ე. ლ-ძის მიერ, რომელიც ა. ლ-ძის შვილიშვილია. სამკვიდრო ქონებაზე უფლება წარმოიშვება არა დაბადების მოწმობის, არამედ ნოტარიუსის მოწმობის ან სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე არ შედის მემკვიდრეთა სიაში და ამდენად, მისი მოთხოვნა უსაფუძვლოა. სარჩელში მითითებულია, რომ მ. ბ-შვილის კუთვნილი საცხოვრებელი სახლის ნაწილი მეორე სართულზე (სამი საცხოვრებელი ოთახი თავისი აივნითა და დამხმარე სათავსებით) შეიძინა ა. ლ-ძემ საჯარო ვაჭრობის წესით, მაგრამ არ არის გათვალისწინებული ის ფაქტი, რომ ეს ვაჭრობა სასამართლომ უკანონოდ სცნო 1941 წლის 4 თებერვლის გადაწყვეტილებით და ა. ლ-ძე თავისი ოჯახით გამოსახლდა სადავო ბინიდან. ამავე გადაწყვეტილებით ფინგანს დაეკისრა მისთვის იმ თანხის დაბრუნება, რომელიც მან გადაიხადა საჯარო ვაჭრობის დროს. ამასთან, სარჩელი ხანდაზმულია.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 19 თებერვლის გადაწყვეტილებით ე. ლ-ძის სარჩელი მ. ბ-შვილის მიმართ არ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა 2009 წლის 1 ოქტომბრის განჩინება სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების თაობაზე, რაც ე. ლ-ძემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 2 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ე. ლ-ძის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 19 თებერვლის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ე. ლ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, Eე. ლ-ძე ცნობილ იქნა მ. ბ-შვილისათვის 38750 ლარის გადახდის სანაცვლოდ ქ. ქ.ქუთაისში, ... ქ. ¹18-ში მდებარე ბინის მ. ბ-შვილის სახელზე რიცხული მეორე სართულზე მდებარე სამი საცხოვრებელი ფართის 124.65 კვ.მ-ის მესაკუთრედ, წინა აივანი და 12,57 კვ. მ დამხმარე სათავსები დარჩა საერთო საკუთრებაში, 1995 წლის 14 აგვისტოს კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობის ბათილად ცნობაზე – მოსარჩელეს უარი ეთქვა შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ ქ.ქუთაისში, ... ქ. ¹18 (ყოფილი ¹20) ბინაში 1993 ცხოვრობს ა. ლ-ძის ოჯახი. ა. ლ-ძე გარდაიცვალა 1940 წელს, ხოლო მისი შვილი (მოსარჩელის მამა) შ. ლ-ძე - 2003 წელს. Mმოსარჩელე ამჟამადაც აგრძელებს ცხოვრებას სადავო ბინაში. 1933 წლიდან ლ-ძეების ოჯახი სადავო ბინაში ცხოვრობს 1993 წლის ქუთაისის ქალაქის საბჭოს საფინანსო განყოფილების საჯარო ვაჭრობის ოქმის საფუძველზე, რომლის თანახმად ა. ლ-ძემ შეიძინა ნაწილი მ. ბ-შვილის საკუთრებაში არსებული ორსართულიანი ქვითკირის სახლი. შეძენილი ნაწილი შეიცავდა ზედა სართულში სამ საცხოვრებელ ოთახს, სადარბაზოს და მ. ბ-შვილთან საზიარო სამზარეულოს, აივანსა და საპირფარეშოს. 1962, 1985 და 1995 წლების ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და კანონისმიერი მემკვიდრეობის მოწმობების საფუძველზე დადასტურებულად ცნო, რომ სახლის გამოყოფილი ნაწილის 26/32-დი ანუ სადავო ნაწილი აღრიცხულია მ. ბ-შვილის სახელზე. პალატამ დადასტურებულად ცნო ასევე, რომ ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 1941 წლის 4 თებერვალის გადაწყვეტილებით ბ-შვილის ყოფილი ბინიდან (3 ოთახიდან, სამზარეულოდან და აივნიდან) გამოსახლდა ა. ლ-ძის ოჯახი და ბინა ჩაბარდა ბ-შვილს, როგორც უკანონოდ გაყიდული და ჩამორთმეული, ხოლო ა. ლ-ძე ფინგანმა დააკმაყოფილა იმავე თანხით, რა თანხითაც მიჰყიდა მას ბ-შვილს ბინა, რაზედაც გაიცა სააღსრულებო ფურცელი. აღნიშნული გადაწყვეტილება არ აღსრულებულა, ლ-ძეების ოჯახი უწყვეტად აგრძელებს ცხოვრებას სადავო ბინაში და იხდის კომუნალურ გადასახადებს. 1941 წლისთვის სადავო საცხოვრებელი სახლის გეგმა-ნახაზის, გეგმა სამოსახლო ნაკვეთისა და ლ-ძეების ოჯახის წევრთა დაბადებისა და გარდაცვალების მოწმობებით დადასტურებულად ცნო, რომ სადავო ბინაში სახლთმფლობელებს შორის მითითებულია ლ-ძეების ოჯახი და რომ ლ-ძეების რეგისტრაციის ადგილია სადავო სახლთმფლობელობა. Pპალატამ მიუთითა, 1994, 1987 და 1985 წლის წერილებზე (მიმართვებზე), რომლითაც შ. ლ-ძე ნოტარიუს სთხოვს, მიიღოს ბინის ქირა მ. ბ-შვილის სახელზე, ასევე მიუთითა 1995 წლის 2 აგვისტოს წერილზე შ. ლ-ძისადმი, სადაც იგი ატყობინებს ადრესატს, რომ ბ-შვილს შემოტანილი აქვს განცხადება, რომლითაც ითხოვს, არ მიიღოს ბინის ქირა ლ-ძისაგან და რომ ამ მხრივ მას საპრეტენზიო მომავალში არაფერი ექნება. აღნიშნულიდან გამომდინარე,Aსააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ლ-ძეები 1941 წლიდან უხდიდნენ გარკვეულ თანხას ე.წ ქირას ბ-შვილებს ჯერ კიდევ პირადად, ხოლო 1985 წლიდან 1995 წლამდე ნოტარიუსის მეშვეობით, 1995 წლის აგვისტოდან დღემდე კი ლ-ძეებს არანაირი თანხა ბ-შვილებისათვის არ გადაუხდიათ ანუ 15 წელია მხარეთა შორის ე.წ ქირავნობის ურთიერთობა – არ არსებობს.

სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონის პირველი ნაწილის პირველი პუნქტით, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქციით) 290-ე მე-3 მუხლით, საბინაო კოდექსის 136-ე მუხლით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 270-270-ე მუხლებით და მიიჩნია, რომ მოსარჩელისა და მისი წინაპრების მიერ მოპასუხისა და მისი წინაპრებისათვის 5 მანეთის (5 ლარის) ყოველთვიურად გადახდა, ვიდრე 1995 წლის აგვისტომდე, თავისთავად არ ნიშნავს იმას, რომ მხარეთა შორის ჩამოყალიბებული იყო ქირავნობითი ურთიერთობა. პალატამ მიუთითა საქართველოს საბინაო კოდექსის 142-ე მუხლის მე-2 აბზაცზე და მიიჩნია, რომ წერილობითი სახის ხელშეკრულება მოპასუხეს სასამართლოსთვის არ წარმოუდგენია, რაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, მისი მტკიცების ტვირთს წარმოადგენს. Aამდენად, პალატამ არ ცნო დადასტურებულად ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მხარეებს შორის არსებობდა ქირავნობის ურთიერთობა და ყოველთვიურად ლ-ძეების მიერ ბ-შვილისათვის გადასახდელი 5 მანეთი იყო ქირა. სააპელაციო პალატამ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მსგავსი კატეგორიის საქმეზე გამოტანილ გადაწყვეტილებაზე დაყრდნობით აღნიშნა, რომ 55 წლის განმავლობაში საცხოვრებელი სახლის ფლობა, იქ რეგისტრაცია და კომუნალური გადასახადების გადახდა, აგრეთვე, წლების განმავლობაში გარკვეული საფასურის ყოველთვიური გადახდა არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს მხარეთა შორის ქირავნობით ურთიერთობის დასტურად, არამედ იგი უნდა შეფასდეს, როგორც წლების განმავლობაში ყოველთვიურად გადახდილი თანხის სანაცვლოდ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება. ამასთან, დაუსაბუთებლად მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა სამკვიდრო მოწმობის უფლების გაუქმების ნაწილში და ამ ნაწილში გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა მ. ბ-შვილმა და მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას გამოიყენა კანონი “საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” და არასწორად განმარტა აღნიშნული კანონის მოთხოვნები, კერძოდ, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები ცხადყოფს, რომ მ. ბ-შვილის საჯარო ვაჭრობის წესით გაუყიდეს ქონება და იგი 1933 წელს შეიძინა ა. ლ-ძემ, რომელიც არათუ ჩაეწერა სადავო ბინაში, არამედ ამ საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრეც გახდა, მაგრამ სასამართლომ გააუქმა საჯარო ვაჭრობის აქტი და ქონება კვლავ მ. ბ-შვილის სახელზე აღირიცხა, ხოლო ლ-ძეები გამოსახლდნენ სადავო ფართიდან და ფინგანს დაევალა მათთვის თანხის დაბრუნება. Aფინგანის მიერ თანხის დაბრუნების შემდეგ ა. ლ-ძე მესაკუთრის სიიდან ამოირიცხა. დასახელებული კანონიდან გამომდინარე, მოსარგებლის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობა უნდა გამომდინარეობდეს ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებიდან ან ადმინისტრაციული აქტიდან. Mმოსარჩელეს კი არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძველი დავის განხილვის დროს არ დაუსდასტურებია, თუ რა საფუძვლით ფლობდა საცხოვრებელ სადგომს. საქმეში წარმოდგენილია იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ მოსარჩელის ოჯახი ბინის ქირას უხდიდა მ. ბ-შვილის მემკვიდრეებს ანუ მის შვილს - გ. ბ-შვილს 1995 წლამდე, მანამდე, ვიდრე დანარჩენი ნაწილი ანუ ორი ოთახი 1962 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულებითა და 1985 წლის მემკვიდრეობით ირიცხებოდა მის საკუთრებად.Qქირავნობის ხელშეკრულება ფაქტობრივად ეხებოდა ერთ 33 კვ.მ საცხოვრებელ ოთახს, რომელიც 1995 წელს გახდა რა მ. ბ-შვილის საკუთრება, შეუწყვიტა ხელშეკრულება და გააფრთხილა ნიტარიუსი მის სახელზე არ მიეღოთ ბინის ქირა, ვინაიდან აპირებდა ლ-ძეების ბინიდან გამოსახალებას, მაგრამ გახდა ავად და წავიდა ამერიკაში. მ. ბ-შვილს თავისი ქონება არავისთვის დაუთმია. ლ-ძეებმა გატეხეს მ. ბ-შვილის საკუთრების 91,12 კვ. მ ორი ოთახი და უკანონოდ დაეუფლნენ მას. აღნიშნულ სახლში აგრძელებდნენ ცხოვრებას მისი მემკვიდრეები. ამდენად, არასწორია სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ლ-ძეები მდგმურები არ იყვნენ. Aსააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ 55 წლის განმავლობაში საცხოვრებელი სახლის რეგისტრაცია და კომუნალური გადასახადების გადახდა, აგრეთვე, წლების განმავლობაში გარკვეული საფასურის, ყოველთვიურად 5 მანეთის გადახდა, არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს მხარეთა შორის ქირავნობით ურთიერთობის დასტურად, რაც არასწორია. სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა 1998 წლის 25 ივნისის კანონი “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ”, რომელიც არეგულირებს სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ ურთიერთობებს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 28 დეკემბრის განჩინებით მ. ბ-შვილის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. ბ-შვილის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

მოცემული დავის საგანია საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობა. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა, რომელიც ეფუძნება საქართველოს კანონს “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ”. იგი ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას მ. ბ-შვილის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, მ. ბ-შვილს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ლ. ფ-ძის მიერ 2010 წლის 17 დეკემბერს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (100 ლარი) 70% _ 70 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

მ. ბ-შვილის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

მ. ბ-შვილს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ლ. ფ-ძის მიერ 2010 წლის 17 დეკემბერს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (100 ლარი) 70% _ 70 ლარი.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.