ას-1359-1197-2010 22 მარტი, 2011 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნ. კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

პ. ქათამაძე, ბ. ალავიძე

სხდომის მდივანი – ლ. სანიკიძე

კასატორი _ მ. ა-შვილი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ლ. ხ-შვილი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული სასამართლო განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 21 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი _ ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. ა-შვილმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ლ. ხ-შვილის მიმართ 2150 ლარის დაკისრების მოთხოვნით შემდეგი საფუძვლებით: 2009 წლის 4 მაისს ლ. ხ-შვილსა და მ. ა-შვილს შორის გაფორმდა იჯარის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად ლ. ხ-შვილს სარგებლობაში გადაეცა 6 კვ.მ ფართი «ხილ-ბოსტნეულის» და შერეული საქონლის სარეალიზაციოდ. ხელშეკრულების თანახმად, იჯარის ვადა განისაზღვრა ერთი წლით, საიჯარო გადასახადი კი-250 ლარით. ზაფხულში მოპასუხემ მიმართა მას თხოვნით, შეემცირებინა მისთვის საიჯარო ქირის გადასახადი 50 ლარით, რომელსაც აუნაზღაურებდა 4 სექტემბრისათვის. მოსარჩელის განცხადებით, დათქმულ დროს იგი მივიდა ლ. ხ-შვილთან და მოსთხოვა დავალიანების- 150 ლარის გადახდა, რაზეც მოპასუხემ უარი განაცხადა იმ მოტივით, რომ ვერ ააწყო საქმე და აპირებდა ხელშეკრულების შეწყვეტას. ამის შემდეგ, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ლ. ხ-შვილი დაცლიდა საიჯარო ფართს 14 სექტემბრისათვის. მოსარჩელემ გამოაქვეყნა განცხადება ფართის გაქირავების თაობაზე, რასაც გამოეხმაურა მოქალაქე და ბე-ს სახით შესთავაზა 50 ლარი, რაც წარმოადგენდა იმის წინაპირობას, რომ შემდგომში გაფორმდებოდა იჯარის ხელშეკრულება. მას შემდეგ, რაც ლ. ხ-შვილისათვის ცნობილი გახდა ახალი მოიჯარის თაობაზე, მან უარი განაცხადა ფართის განთავისუფლებაზე. მოსარჩელის განცხადებით, მოპასუხე არ იხდის იჯარის ხელშეკრულების თანხას, ასევე ფართის განთავისუფლების შემდეგ იგი ემუქრება მას.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა, უარი ეთქვას სარჩელს დაკმაყოფილებაზე შემდეგი საფუძვლებით: ხელშეკრულება ითვალისწინებდა საჯარო ფართის ვადამდე დატოვებას, რის თაობაზეც წერილობით აცნობა მოსარჩელეს. ვინაიდან, მ. ა-შვილმა არ მიიღო წერილი, ლ. ხ-შვილმა მოწმეთა თანდასწრებით შეადგინა აქტი ფართის განთავისუფლების თაობაზე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 27 Pაპრილის გადაწყვეტილებით მ. ა-შვილის სარჩელი ლ. ხ-შვილის მიმართ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ლ. ხ-შვილს დაეკისრა მ. ა-შვილის სასარგებლოდ 150 ლარის გადახდა. მ. ა-შვილის სარჩელი ლ. ხ-შვილისათვის 2 000 ლარის დაკისრების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ 2009 წლის 4 მაისს ლ. ხ-შვილსა და მ. ა-შვილს შორის გაფორმდა იჯარის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად ლ. ხ-შვილს სარგებლობაში გადაეცა 6 კვ.მ ფართი «ხილ-ბოსტნეულის» და შერეული საქონლის სარეალიზაციოდ. ხელშეკრულების თანახმად, იჯარის ვადა განისაზღვრა ერთი წლით, საიჯარო გადასახადი კი 250 ლარით. 2009 წლის სექტემბრის თვეში მხარეთა შეთანხმებით შეწყდა 2009 წლის 4 მაისის იჯარის ხელშეკრულება. საიჯარო ქირის გადახდა მიმდინარეობდა ნატურით, ანუ პროდუქციით ხოლო თვის ბოლოს დარჩენილ ქირას ანაზღაურებდა ფულადი თანხით. 2009 წლის ზაფხულის თვეში (ივნისი, ივლისი, აგვისტო) მოპასუხის მოთხოვნით მ. აბარმიშვილმა შეუმცირა მოპასუხეს საიჯარო ქირა 50 ლარით, რომელიც მას უნდა აენაზღაურებინა სექტემბრის 4 რიცხვში. ლ. ხ-შვილმა საიჯარო ფართი გაანთავისუფლა 2009 წლის 14 სექტემბრამდე. საქალაქო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის არგუმენტი იმის თაობაზე, რომ მის მიერ მოხდა არსებული დავალიანების 150 ლარის ოდენობით ანაზღაურება. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილით და აღნიშნა, რომ მოპასუხეს არ წარმოუდგენია სასამართლოსათვის იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ მან დავალიანება აანაზღაურა, როგორც ნატურით, ასევე, თანხით. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამ ვითარებაში აღნიშნული გარემოების მტკიცების ტვირთი უნდა გადანაწილდეს ლ. ხ-შვილზე, ვინაიდან მას გააჩნდა რეალური შესაძლებლობა, მოეთხოვა კრედიტორისაგან თანხის ან პროდუქციის გადაცემა ხელწერილისა ან შესაბამისი მტკიცებულების შედგენა. უფრო მეტიც, ლ. ხ-შვილი აწარმოებდა სპეციალურ რვეულს, სადაც აღწერდა შემოსავალსა და გასავალს. ამდენად, მას ამ შემთხვევაშიც უნდა გამოეჩინა მეწარმისათვის დამახასიათებელი გულისხმიერება, რომელიც მოითხოვს მომეტებულ სიფრთხილეს გარიგებების დადებისას. მას მეტი წინდახედულობა მოეთხოვებოდა ნივთისა და ფულის გადაცემისას და შეეძლო, წერილობით დაეზუსტებინა, თუ რა თანხის ანგარიშში იქნა გადაცემული კონკრეტული პროდუქცია. აქედან გამომდინარე, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხემ არ აანაზღაურა 2009 წლის ზაფხულში შემცირებული 150 ლარი. საქალაქო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილითა და 399-ე მუხლის პირველი ნაწილით.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მართალია, მხარეებს მათ შორის ურთიერთობა მოწესრიგებული აქვთ იჯარის ხელშეკრულების სახელით, მაგრამ, ხელშეკრულების შინაარსის ანალიზი ცხადყოფს, რომ მათ რეალურ მიზანს წარმოადგენდა ქირავნობის ხელშეკრულების დადება, რაც განახორციელეს კიდეც, თუმცა იჯარის სახელწოდებით. ამასთან, მიუთითა, რომ ხელშეკრულების არსი უნდა განიმარტოს არა ხელშეკრულების სახელწოდების, არამედ მისი შინაარსის მიხედვით, რომელიც შესაბამისობაში უნდა იყოს ხელშეკრულების საკანონმდებლო კონსტრუქციასთან. სწორედ ამის მიხედვით უნდა გაიმიჯნოს ქირავნობისა და იჯარის ხელშეკრულებები. გადამწყვეტი არ არის მხარეთა მიერ შერჩეული სახელწოდება, რომლითაც ისინი მათ შორის გაფორმებულ ხელშეკრულებას მოიხსენიებენ. ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნების განსაზღვრისათვის გადამწყვეტია ხელშეკრულების დადების მომენტში მისი შინაარსი. ქირავნობის ხელშეკრულება თავისი თვისებებით რამდენადმე ემსგავსება სხვა ხელშეკრულებებს. ყველაზე მჭიდრო კავშირი კი მას აქვს იჯარის ხელშეკრულებასთან. თუმცა, მათ შორის არსებობს ერთი მნიშვნელოვანი განსხვავება, რომელიც ერთმანეთისგან მიჯნავს ხელშეკრულების ამ ორ სახეს. კერძოდ, ქირავნობისგან განსხვავებით, იჯარის ხელშეკრულება მოიჯარეს ანიჭებს დამატებით უფლებას, მიიღოს ნაყოფი (შემოსავალი) ხელშეკრულებით განსაზღვრული ნივთიდან, ხოლო მეიჯარეს ეკისრება დამატებითი (გამქირავებლისგან განსხვავებით) ვალდებულება, მთელი საიჯარო დროის განმავლობაში უზრუნველყოს ნაყოფის მიღების შესაძლებლობა. იჯარის საგანს უნდა გააჩნდეს გარკვეული სამეურნეო დანიშნულება და იმთავითვე, მხოლოდ და მხოლოდ მეურნეობის სწორად გაძღოლის შედეგად უნდა იძლეოდეს ნაყოფს (შემოსავალს). საამისოდ იგი უნდა იყოს «მზად». თუმცა, თუ მოიჯარის მიერ ხელშეკრულების დადების შემდეგ მოხდება ინვენტარის შევსება ან სხვაგვარი მოდიფიცირება, ეს არ ნიშნავს, რომ ნივთს თავიდანვე არ ჰქონდა უნარი, მოეტანა შემოსავალი და ამით ხელშეკრულების არსი არ იცვლება. ქირავნობა მიმართულია მხოლოდ ნივთისკენ, ხოლო იჯარა ქონებისკენ (ნივთი და უფლება). ქირავნობა უზრუნველყოფს მხოლოდ ნივთით სარგებლობას, იჯარა _ ასევე ნაყოფის მიღებას. როდესაც მიწის ან ფართის გადაცემა ხდება სამრეწველო ან თავისუფალი პროფესიული საქმიანობისთვის, იჯარის ხელშეკრულებად მოცემული ურთიერთობა მხოლოდ მაშინ შეიძლება ჩაითვალოს, თუ მოცემული მიწის ნაკვეთი ან ფართი კონსტრუქციულად განკუთვნილია განსაზღვრული საქმიანობისთვის, ამასთან ისეა მოწყობილი და აღჭურვილი, რომ მისი გამოყენება მაშინვე (იმთავითვე) შესაძლებელია მოგების მიღების მიზნით შემოსავლის მომტანი (შემოსავლიანი, მომგებიანი, მოგების მიღების მიზნით) საქმიანობისთვის. თუმცა, შესაძლოა, ინვენტარი შესავსები იყოს. იჯარისათვის არ არის საკმარისი მხოლოდ ის გარემოება, რომ ფართი (მათ შორის ცარიელი) სამეწარმეო ან პროფესიული დანიშნულებით გამოიყენება. ამას უნდა დაემატოს ასევე ხელშეკრულებით ნაკისრი გარკვეული მოქმედებები. ამგვარად, თუ მოიჯარე ფართს იყენებს სამეწარმეო საქმიანობისათვის ისე, რომ ხელშეკრულების დადების მომენტში ფართი ან შენობა წარმოადგენდა ცარიელ სათავსს ან სადგომს, ხოლო შემდგომში მოხდა მისი აღჭურვა შესაბამისი ინვენტარით და მასში მეურნეობის გამართვა, აქ სახეზეა ქირავნობის და არა იჯარის ხელშეკრულება. ამდენად, განსახილველ საქმეში სწორედ ასეთი შემთხვევაა წარმოდგენილი.

საქალაქო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია მ. ა-შვილის მოთხოვნა საიჯარო ქირის 2 000 ლარის ანაზღაურების ნაწილში და აღნიშნა, რომ 2009 წლის 4 მაისის იჯარის ხელშეკრულება მოიშალა მხარეთა შეთანხმებით. მიუხედავად იმისა, რომ სახელშეკრულებო სამართალი ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპებსა და მხარეთა ურთიერთობაზეა აგებული, ყოველთვის არსებობს გარკვეული რისკი, რომ მდგომარეობის გაუარესების შემთხვევაში მოვალე ვერ შესძლებს ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებას. ასეთ ვითარებაში სამოქალაქო კოდექსი მხარეს ანიჭებს შესაძლებლობას, პატივსადები მიზეზების გათვალისწინებით მოშალოს ხელშეკრულება. ხელშეკრულების შეწყვეტის შესაძლებლობა სახელშეკრულებო თავისუფლებათა პრინციპის ერთ-ერთ გამოვლინებას წარმოადგენს. აღნიშნული ინსტიტუტის გამოყენება ძირითადად გრძელვადიანი სახელშეკრულებო ურთიერთობებისათვის არის დამახასიათებელი, რადგან ამგვარი ურთიერთობები არ შემოიფარგლება მხოლოდ ერთი მოქმედებით, არამედ გულისხმობს სახელშეკრულებო ვალდებულებების შესრულებას გარკვეული პერიოდის განმავლობაში. შესაბამისად, ხელშეკრულების მოშლის ფუნქცია არის არა შესრულების შედეგად მიღებული შედეგების უკან დაბრუნება, არამედ მის შესრულებაზე მომავალში უარის თქმა, განსხვავებით ხელშეკრულებიდან გასვლის ინსტიტუტისა, რომლის მიზანია, შესაძლებლობა მისცეს კრედიტორს, უარი თქვას ხელშეკრულებაზე, როცა მოვალე არ ასრულებს ვალდებულებას.

სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 399-ე მუხლით და მიიჩნია, რომ თუ მხარეები თანხმდებიან ხელშეკრულების მოშლაზე, ეს გულისხმობს, რომ ასეთი შეწყვეტა ემსახურება ხელშეკრულების ორივე სუბიექტის ინტერესს და არ არსებობს ამის დამაბრკოლებელი გარემოებები. თუმცა, გასათვალიწინებელია ის სამართლებრივი შედეგები, რომელსაც იწვევს ხელშეკრულების მოშლა. ამ ინსტიტუტის რეალიზაციის მიზანს, წარმოადგენს მხარეთა სამომავლო ვალდებულებებისაგან განთავისუფლება. ამდენად, დადგენილად ცნო, რომ მხარეთა შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობა შეწყდა 2009 წლის სექტემბერს, ხოლო მოპასუხემ საიჯარო ფართი დაცალა 2009 წლის 14 სექტემბერს, რომელსაც შესასრულებელი დარჩა ზაფხულის სამივე თვის შემცირებული ქირის - 150 ლარის ოდენობით ანაზღაურების ვალდებულება, შესაბამისად, მოსარჩელეს წაერთვა საიჯარო ქირის მოთხოვნის უფლება.

საქალაქო სასამართლომ გაიზიარა მ. ა-შვილის მოთხოვნა შემცირებული საიჯარო ქირის 150 ლარის მოთხოვნის ნაწილში. სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და დადგენილად ცნო, რომ ლ. ხ-შვილის მოთხოვნით მ. ა-შვილის მიერ შემცირებულ იქნა ზაფხულის საიჯარო ქირა 50 ლარით, რაც ჯამში 150 ლარს შეადგენს. მოპასუხეს აღნიშნული დავალიანება უნდა გადაეხადა 2009 წლის 4 სექტემბრისათვის, მაგრამ არ გადაუხდია. მართალია, მხარეთა შორის შეწყდა 2009 წლის 4 მაისის ხელშეკრულება, მაგრამ ეს ვითარება არ ათავისუფლებს მხარეს არსებული ვალდებულების შესრულებისაგან. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლის ინსტიტუტისაგან განსხვავებით, მასზე არ ვრცელდება რესტიტუციის რეჟიმი, იგი არ არის მიმართული სამართლებრივი ურთიერთობის ანულირებისაკენ, შესაბამისად, ყველა შესრულებული, თუ შეწყვეტამდე არსებული ვალდებულება რჩება ძალაში. ლ. ხ-შვილის ვალდებულება წარმოიშვა ხელშეკრულების შეწყვეტამდე და იგი არ ექვემდებარება გაუქმებას.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. ა-შვილმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 21 ოქტომბრის განჩინებით მ. ა-შვილის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 27 Pაპრილის გადაწყვეტილება შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და სამართლებრივ შეფასებებს, კერძოდ, დადგენილად ცნო, რომ 2009 წლის 4 მაისს ლ. ხ-შვილსა და მ. ა-შვილს შორის გაფორმდა იჯარის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად ლ. ხ-შვილს სარგებლობაში გადაეცა 6 კვ.მ ფართი «ხილ-ბოსტნეულის» და შერეული საქონლის სარეალიზაციოდ. ხელშეკრულების თანახმად, იჯარის ვადა განისაზღვრა ერთი წლით, საიჯარო გადასახადი კი - 250 ლარით. 2009 წლის სექტემბერში მხარეთა შეთანხმებით შეწყდა 2009 წლის 4 მაისის იჯარის ხელშეკრულება. საიჯარო ქირის გადახდა მიმდინარეობდა ნატურით, ანუ პროდუქციით, ხოლო თვის ბოლოს დარჩენილ ქირას ანაზღაურებდა ფულით. 2009 წლის ზაფხულში მოპასუხის მოთხოვნით მ. ა-შვილმა შეუმცირა მოპასუხეს საიჯარო ქირა 50 ლარით, რომელიც მას უნდა აენაზღაურებინა სექტემბრისთვის. ლ. ხ-შვილმა საიჯარო ფართი გაათავისუფლა 2009 წლის 14 სექტემბრამდე. სასამართლომAარ გაიზიარა მოპასუხის არგუმენტი, იმის თაობაზე, რომ მან არსებული დავალიანება - 150 ლარი აანაზღაურა. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილით და აღნიშნა, რომ მოპასუხეს არ წარმოუდგენია სასამართლოსათვის იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ მან დავალიანება აანაზღაურა, როგორც ნატურით, ასევე, თანხით. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამ ვითარებაში აღნიშნული გარემოების მტკიცების ტვირთი უნდა გადანაწილდეს ლ. ხ-შვილზე, ვინაიდან მას გააჩნდა რეალური შესაძლებლობა, მოეთხოვა კრედიტორისაგან თანხის ან პროდუქციის გადაცემა ხელწერილისა ან შესაბამისი მტკიცებულების შედგენა. უფრო მეტიც, ლ. ხ-შვილი აწარმოებდა სპეციალურ რვეულს, სადაც აღწერდა შემოსავალსა და გასავალს. ამდენად, მას ამ შემთხვევაშიც უნდა გამოეჩინა მეწარმისათვის დამახასიათებელი გულისხმიერება, რომელიც მოითხოვს მომეტებულ სიფრთხილეს გარიგებების დადებისას. მას მეტი წინდახედულობა მოეთხოვებოდა ნივთისა და ფულის გადაცემისას და შეეძლო, წერილობით დაეზუსტებინა, თუ რა თანხის ანგარიშში იქნა გადაცემული კონკრეტული პროდუქცია. აქედან გამომდინარე, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხემ არ აანაზღაურა 2009 წლის ზაფხულში შემცირებული 150 ლარი.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა რა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება სადავო ხელშეკრულების ქირავნობის ხელშეკრულებად მიჩნევასთან დაკავშირებით, აღნიშნა, რომ 2009 წლის 4 მაისის იჯარის ხელშეკრულება მოიშალა მხარეთა შეთანხმებით. მიუხედავად იმისა, რომ სახელშეკრულებო სამართალი ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპებსა და მხარეთა ურთიერთობაზეა აგებული, ყოველთვის არსებობს გარკვეული რისკი, რომ მდგომარეობის გაუარესების შემთხვევაში მოვალე ვერ შესძლებს ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებას. ასეთ ვითარებაში სამოქალაქო კოდექსი მხარეს ანიჭებს შესაძლებლობას, პატივსადები მიზეზების გათვალისწინებით მოშალოს ხელშეკრულება. ხელშეკრულების შეწყვეტის შესაძლებლობა სახელშეკრულებო თავისუფლებათა პრინციპის ერთ-ერთ გამოვლინებას წარმოადგენს. აღნიშნული ინსტიტუტის გამოყენება ძირითადად გრძელვადიანი სახელშეკრულებო ურთიერთობებისათვის არის დამახასიათებელი, რადგან ამგვარი ურთიერთობები არ შემოიფარგლება მხოლოდ ერთი მოქმედებით, არამედ გულისხმობს სახელშეკრულებო ვალდებულებების შესრულებას გარკვეული პერიოდის განმავლობაში. შესაბამისად, ხელშეკრულების მოშლის ფუნქცია არის არა შესრულების შედეგად მიღებული შედეგების უკან დაბრუნება, არამედ მის შესრულებაზე მომავალში უარის თქმა, განსხვავებით ხელშეკრულებიდან გასვლის ინსტიტუტისა, რომლის მიზანია, შესაძლებლობა მისცეს კრედიტორს, უარი თქვას ხელშეკრულებაზე, როცა მოვალე არ ასრულებს ვალდებულებას. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 399-ე მუხლით და დადგენილად ცნო, რომ მხარეთა შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობა შეწყდა 2009 წლის სექტემბერს, ხოლო მოპასუხემ საიჯარო ფართი დაცალა 2009 წლის 14 სექტემბერს, რომელსაც შესასრულებელი დარჩა ზაფხულის სამივე თვის შემცირებული ქირის - 150 ლარის ოდენობით ანაზღაურების ვალდებულება, შესაბამისად, მოსარჩელეს წაერთვა საიჯარო ქირის მოთხოვნის უფლება.

სააპელაციო სასამართლო ასევე დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრებას საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე, მ. ა-შვილის სარჩელის მოთხოვნის შემცირებული საიჯარო ქირის - 150 ლარის მოთხოვნის ნაწილში გაზიარებასთან დაკავშირებით. სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ ლ. ხ-შვილის მოთხოვნით მ. ა-შვილის მიერ შემცირებულ იქნა ზაფხულის საიჯარო ქირა 50 ლარით, რაც ჯამში 150 ლარს შეადგენს. მოპასუხეს აღნიშნული დავალიანება უნდა გადაეხადა 2009 წლის 4 სექტემბრისათვის, მაგრამ არ გადაუხდია. მართალია, მხარეთა შორის შეწყდა 2009 წლის 4 მაისის ხელშეკრულება, მაგრამ ეს ვითარება არ ათავისუფლებს მხარეს არსებული ვალდებულების შესრულებისაგან. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლის ინსტიტუტისაგან განსხვავებით, მასზე არ ვრცელდება რესტიტუციის რეჟიმი, იგი არ არის მიმართული სამართლებრივი ურთიერთობის ანულირებისაკენ, შესაბამისად, ყველა შესრულებული, თუ შეწყვეტამდე არსებული ვალდებულება რჩება ძალაში. ლ. ხ-შვილის ვალდებულება წარმოიშვა ხელშეკრულების შეწყვეტამდე და იგი არ ექვემდებარება გაუქმებას.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. ა-შვილმა, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით ლ. ხ-შვილს მოსარჩელის სასარგებლოდ 2000 ლარის დაკისრება შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოყენებინა, კერძოდ, გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 531-ე მუხლი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 581-ე და 588-ე მუხლები, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სასამართლომ არასწორად შეაფასა ის გარემოება, რომ მ. ა-შვილსა და ლ. ხ-შვილს შორის დადებული ხელშეკრულება წარმოადგენდა ქირავნობის ხელშეკრულებას. სინამდვილეში, ხელშეკრულება დაიდო ორივე მხარის ნების გამოვლენით. ხელშეკრულებით ა-შვილმა 6 კვ. მMფართი გადასცა ხ-შვილს, ხოლო სანაცვლოდ ა-შვილმა იკისრა ვალდებულება, გადაეხადა საიჯარო თანხა ა-შვილისთვის ყოველთვიურად 250 ლარის ოდენობით. ხელშეკრულების ერთადერთ მიზანს წარმოადგენდა ხელშეკრულების საგნის (6 კვ. მ ფართის) გამოყენება ისე, რომ ხ-შვილს მიეღო გამოყენებით ნაყოფი, კერძოდ, 6 კვ. მ ფართის გამოყენება იყო ხილ-ბოსტნეულისა და შერეული საქონლის სარეალიზაციოდ.Aარასწორია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ, როდესაც მიწის ან ფართის გადაცემა ხდება სამრეწველო ან თავისუფალი პროფესიული საქმიანობისთვის, იჯარის ხელშეკრულებად მოცემული ურთიერთობა მხოლოდ მაშინ შეიძლება ჩაითვალოს, თუ მოცემული მიწის ნაკვეთი ან ფართი კონსტრუქციულად განკუთვნილია განსაზღვრული საქმიანობისთვის, ამასთან ისეა მოწყობილი და აღჭურვილი, რომ მისი გამოყენება მაშინვე (იმთავითვე) შესაძლებელია მოგების მიღების მიზნით შემოსავლის მომტანი (შემოსავლიანი, მომგებიანი, მოგების მიღების მიზნით) საქმიანობისთვის, თუმცა, შესაძლოა, ინვენტარი შესავსები იყოს. იჯარისათვის არ არის საკმ.სი მხოლოდ ის გარემოება, რომ ფართი (მათ შორის ცარიელი) სამეწარმეო ან პროფესიული დანიშნულებით გამოიყენება. ამას უნდა დაემატოს ასევე ხელშეკრულებით ნაკისრი გარკვეული მოქმედებები. მოცემულ შემთხვევაში ხ-შვილმა სათანადოდ მოაწყო და აღჭურვა 6 კვ. მ ფართი სამეწარმეო საქმიანობისათვის. იგი უზრუნველყოფდა შემოსავლის მიღებას სწორედ მის მიერ განხორციელებული სამეწარმეო საქმიანობის შედეგად, შესაბამისად, არსებობს იჯარის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ყველა წინაპირობა.

Aარასწორია ასევე სააპელაციო სასამართლოს მითითება იმის თაობაზე, რომ, თუ მოიჯარე ფართს იყენებს სამეწარმეო საქმიანობისათვის ისე, რომ ხელშეკრულების დადების მომენტში ფართი ან შენობა წარმოადგენდა ცარიელ სათავსს ან სადგომს, ხოლო შემდგომში აღიჭურვა შესაბამისი ინვენტარით და გაიხსნა მაღაზია, ესაა ქირავნობისა და არა იჯარის ხელშეკრულება. სასამართლოს აღნიშნული მოსაზრება ეწინააღმდეგება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 581-ე მუხლის მოთხოვნებს. იჯარისა და ქირავნობის მთავარი განმასხვავებელი ნიშანია ის, რომ იჯარის საგანი გამოიყენება სამეწარმეო მიზნებისათვის, ხოლო ქირავნობის საგანი მიზნად ისახავს ნივთის მხოლოდ სარგებლობას და არა ნაყოფის მიღებას. ხ-შვილმა 6 კვ. მ ფართი დაიკავა იმ მიზნით, რომ მისი დაკავებით მიეღო ნაყოფი და არა მხოლოდ ესარგებლა ამ ფართით. ნაყოფის მიღებას უზრუნველყოფს არა მხოლოდ სამეწარმეო დანიშნულებისათვის განკუთვნილი ნივთები, არამედ ის ფართიც, რომელიც გამოყოფილია საქონლის გასაყიდად. ამდენად, აღნიშნული ურთიერთობა მიიჩნევა იჯარისა და არა ქირავნობის ხელშეკრულებად, შესაბამისად, გამოყენებულ უნდა იქნეს სამოქალაქო კოდექსის 588-ე მუხლი.

სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 399-ე მუხლი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. აღნიშნული ნორმის გამოყენებისათვის აუცილებელია გარკვეული პირობების არსებობა. ერთ-ერთი ასეთი პირობაა, რომ მხარეთა შორის არსებობდეს გრძელვადიანი სახელშეკრულებო ურთიერთობა, თუმცა ერთი წელი არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს გრძელვადიან ვალდებულებით ურთიერთობად, მით უმეტეს, რომ მოიჯარე ნაკისრ ვალდებულებას 4 თვის განმავლობაში ასრულებდა, Aასევე პატივსადები მიზეზის არსებობა, თუმცა მოპასუხემ ვერ დაასაბუთა, თუ რას წარმოადგენდა ხელშეკრულების შეწყვეტის მიზეზი. Mმისი ფინანსური მდგომარეობა არ შეიძლება გახდეს ხელშეკრულებაზე უარის თქმის საფუძველი. Mმოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს რაიმე სახის დაუძლეველი ძალა, რაც გავლენას მოახდენს იჯარის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე. Mმოიჯარის მიერ შემოსავლის მიღება დამოკიდებულია სწორი სამეწარმეო საქმიანობის წარმართვაზე.Aამავე დროს არ არსებობს ორმხრივი ინტერესი ხელშეკრულების მოშლაზე, ვინაიდან მ. ა-შვილი თანხმობას არ აცხადებს ხელშეკრულების მოშლაზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 21 თებერვლის განჩინებით მ. ა-შვილის საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა მიჩნეული.

საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას მხარეებმა წარმოადგინეს მორიგების აქტი და იშუამდგომლეს ლ. ხ-შვილსა და მ. ა-შვილს შორის მორიგების დამტკიცება შემდეგი პირობებით:

ლ. ხ-შვილი იღებს ვალდებულებას 2011 წლის 25 მაისამდე გადაუხადოს მ. ა-შვილს 250 (ორმოცდაათი) ლარი და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო კოლეგიის მიერ დაკისრებული 150 (ასორმოცდაათი) ლარი სულ 400 (ოთხასი) ლარის ოდენობით; თანხის გადახდა განხორციელდეს სს «პ. ბანკში» მ. ა-შვილის სახელზე გახსნილ ¹3610... ... ... ანგარიშზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო გაეცნო რა მხარეთა მიერ წარმოდგენილ მორიგების აქტს, მიიჩნევს, რომ მათი მოთხოვნა მორიგების დამტკიცების თაობაზე კანონიერია და უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს ამ საქმეზე სასამართლოს მიერ მიღებული ყველა გადაწყვეტილება, ხოლო მოცემული საქმის წარმოება შეწყდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მეორე ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მითითებული ნორმა ითვალისწინებს მოდავე მხარეთა მიერ გარკვეული შეთანხმების მიღწევის შემთხვევაში საქმის მორიგებით დამთავრების შესაძლებლობას.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა მიერ შეთანხმებული მორიგების პირობები არ ეწინააღმდეგება კანონს და არ ლახავს მესამე პირთა ინტერესებს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, წარმოდგენილი მორიგების აქტი უნდა დამტკიცდეს.

მოდავე მხარეების მიერ შედგენილი მორიგების აქტი დაერთო საქმეს.

მხარეებს განემარტათ, რომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის «დ» ქვეპუნქტის თანახმად, მხარეთა მორიგების შედეგად მოცემულ დავაზე სამოქალაქო საქმის წარმოება უნდა შეწყდეს, ხოლო, ამავე კოდექსის 273-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, საქმის წარმოების შეწყვეტის შემთხვევაში სასამართლოსათვის ხელმეორედ მიმართვა დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით არ შეიძლება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 257-ე, 272-ე, 273-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

დამტკიცდეს მორიგება ლ. ხ-შვილსა და მ. ა-შვილს შორის შემდეგი პირობებით:

ლ. ხ-შვილი იღებს ვალდებულებას, 2011 წლის 25 მაისამდე გადაუხადოს მ. ა-შვილს 250 (ორმოცდაათი) ლარი და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო კოლეგიის გადაწყვეტილებით დაკისრებული 150 (ასორმოცდაათი) ლარი სულ 400 (ოთხასი) ლარის ოდენობით. თანხის გადახდა განხორციელდეს სს «პ. ბანკში» მ. ა-შვილის სახელზე გახსნილ ¹3610... ... ... ანგარიშზე;

შეწყდეს საქმის წარმოება მ. ა-შვილის სარჩელის გამო ლ. ხ-შვილის მიმართ თანხის დაკისრების შესახებ;

გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.