¹ას-1375-1212-2010 23 ივნისი, 2011 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
პ. ქათამაძე, თ. თოდრია
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი _ შპს «ი-ი» (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე _ სს «ვ. ჯ-ია» (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება
დავის საგანი _ ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო თანხის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
სს «ვ. ჯ-იამ» განცხადებით მიმართა სასამართლოს შპს «ი-ის» მიმართ და მოითხოვა გამარტივებული წესით დავალიანების გადახდის ბრძანების მიღების გზით მოპასუხისათვის ნასყიდობის ხელშეკრულების თანხის _ 3960 ლარის, ასევე სასამართლო ხარჯების დაკისრება.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 7 ოქტომბრის გადახდის ბრძანებით განცხადება დაკმაყოფილდა, მოპასუხე შპს «ი-ს» დაეკისრა 3960 ლარის გადახდა, ასევე სასამართლოს ხარჯების განმცხადებლის სასარგებლოდ ანაზღაურება.
შპს «ი-მა» შესაგებლით მიმართა სასამართლოს და წარდგენილი მოთხოვნა არ ცნო.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 4 იანვრის განჩინებით გაუქმდა ამავე კოლეგიის 2009 წლის 7 ოქტომბრის გადახდის ბრძანება და სს «ვ. ჯ-იას» განცხადება განხილულ იქნა საერთო სასარჩელო წესით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 15 თებერვლის გადაწყვეტილებით სს «ვ. ჯ-იას» სარჩელი შპს «ი-ის» მიმართ დავალიანების გადახდევინების შესახებ არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სს «ვ. ჯ-იას» სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და სს «ვ. ჯ-იას» სარჩელი დაკმაყოფილდა, შპს «ი-ს» სს «ვ. ჯ-იას» სასარგებლოდ დაეკისრა 3960,00 ლარის გადახდა შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 317-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, 477-ე მუხლით და მიუთითა, რომ სს ,,ვ. ჯ-ია” ითხოვს შპს ,,ი-ისათვის” ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ფასის გადახდის დაკისრებას.
სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის მოსაზრება, რომ ხელშეკრულებები საწვავის ნასყიდობაზე დადებულია არაუფლებამოსილი პირის მიერ, რის გამოც მას ამ ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ვალდებულებებზე პასუხისმგებლობა არ ეკისრება.
სასამართლომ დაადგინა, რომ 2007 წლის 21 მარტს გაფორმებული ¹... გენერალური ხელშეკრულების საფუძველზე მხარეები იმყოფებოდნენ გრძელვადიან სახელშეკრულებო ურთიერთობაში. ამ ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა საწვავისა და მომსახურების შეძენა. სს «ვ. ჯ-იაში» წარდგენილი შპს «ი-ის» დირექტორ ი. მ-შვილის 2008 წლის 10 მაისის ¹... ბრძანების თანახმად, საწვავის შეძენას შპს «ი-ის» სახელით ახორციელებდა და შეძენის დოკუმენტებზე ხელს აწერდა ნ. ქ-შვილი.
სამოქალაქო კოდექსის 103-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში ნ. ქ-შვილის უფლებამოსილება წარმოიშვა დავალების (მინდობილობის) საფუძველზე. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა შპს «ი-ის» შესაგებელში გაკეთებული მითითება, რომ, კანონმდებლობიდან გამომდინარე, შპს-ში წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მინიჭება ხდება პარტნიორების მიერ და შპს-ს დირექტორი არ არის უფლებამოსილი, წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება მიანიჭოს პირს, თუ ამის შესახებ არ არსებობს პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება.
სასამართლომ ჩათვალა, რომ მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენლის ეს მოსაზრება ეწინააღმდეგება ,,მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მოთხოვნებს. ხსენებული მუხლის პირველი პუნქტისა და მესამე პუნქტის პირველი წინადადების თანახმად, მოპასუხის, როგორც შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების, სახელით ხელშეკრულების დადების უფლება ჰქონდა მის დირექტორს, რომელმაც ზემოთ ნახსენები ბრძანებით ამ უფლების დელეგირება მოახდინა ნ. ქ-შვილზე.
სააპელაციო სასამართლომ იხლემძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 107-108-ე მუხლებით და დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო პერიოდში ნ. ქ-შვილის უფლებამოსილება (რწმუნებულება), შპს «ი-ის» სახელით დაედო გარიგებები, საზოგადოების ახალი დირექტორის მიერ არ გაუქმებულა, შესაბამისად, სს «ვ. ჯ-იას» ამ უფლებამოსილების შეწყვეტის შესახებ არ შეიძლება სცოდნოდა.
ამდენად, სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა, რომ მოპასუხე შპს «ი-ს» «მეწარმეთა შესახებ» საქართველოს კანონის მე-10 მუხლის მეორე პუნქტით გათვალისწინებული მოქმედებები არ განუხორციელებია, შესაბამისად, უდავოა, რომ მოცემულ შემთხვევაში წინდახედულობისა და მეწარმისათვის დამახასიათებელი გულისხმიერების ნორმები დაარღვია არა სს «ვ. ჯ-იამ», არამედ შპს «ი-მა».
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება შპს «ი-მა» გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო პალატამ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 103-104-ე მუხლები, რომლებიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა «მეწარმეთა შესახებ» საქართველოს კანონის 9.91 და მე-10 მუხლები, რომელთა საფუძველზეც მოცემული ურთიერთობა უნდა მოწესრიგებულიყო. მოცემულ შემთხვევაში სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობდა ორ საზოგადოებას შორის, შესაბამისად, აღნიშნული დავა უნდა გადაწყდეს სპეციალური კანონის შესაბამისად, რომელიც არეგულირებს წარმომადგენლობას სასამართლოში.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ განიხილა საქმის მასალები, გაეცნო საკასაციო საჩივრის საფუძვლებს და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მხარის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ხელშეკრულებები საწვავის მიწოდების თაობაზე შპს ,,ი-ის’’ მხრიდან ხელმოწერილია არაუფლებამოსილი პირების მიერ, რის გამოც მას ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებებზე პასუხისმგებლობა არ ეკისრება. აღნიშნული მოსაზრება სასამართლომ უარყო იმ საფუძვლით, რომ მხარეები 2007 წლის 21 მარტს გაფორმებული გენერალური ხელშეკრულების საფუძველზე იმყოფებოდნენ გრძელვადიან სახელშეკრულებო ურთიერთობაში და ანგარიშსწორებას შპს ,,ი-ის” სახელით ახორციელებდა და შეძენის დოკუმენტებზე ხელს აწერდა ნ. ქ-შვილი შპს ,,ი-ის’’ დირექტორის ი. მ-შვილის 2008 წლის 10 მაისის ბრძანების საფუძველზე. სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნული ბრძანების საფუძველზე საზოგადოების დირექტორმა მოახდინა საზოგადოების ხელმძღვანელობისა და წარმომადგენლობის უფლებამოსილებების დელეგირება ნ. ქ-შვილზე.
საკასაციო პალატა არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს ამ მოსაზრებას და მიიჩნევს, რომ სასამართლოს ასეთი სახის შეფასება არ გამომდინარეობს კანონის მოთხოვნებიდან. როგორც საქმეში წარმოდგენილი ბრძანების შინაარსიდან ირკვევა, ნ. ქ-შვილს მიენიჭა უფლებამოსილება, უზრუნველეყო ყოველნაირი კომერციული გარიგებები, შეედგინა როგორც ფიზიკურ, ასევე იურიდიულ პირებთან და პარტნიორ დაწესებულებებთან ხელშეკრულებები’. მასვე ნება დაერთო, დირექტორის სახელით ხელმოწერის, ორგანიზაციის ბეჭედის გამოყენების, კადრების შერჩევის. მასვე დაევალა საზოგადოების ნორმალური ფუნქციონირების უზრუნველყოფა. ასეთი სახის უფლებამოსილებათა მინიჭება გულისხმობს პირისათვის როგორც საზოგადოების ხელმძღვანელობის, ასევე წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებათა მინიჭებას. სამეწარმეო იურიდიული პირის ხელმძღვანელობისა და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მინიჭებისა და მის განხორციელებასთან დაკავშირებული საკითხები მკაცრადაა რეგლამენტირებული ,,მეწარმეთა შესახებ’’ კანონში. მითითებული საკითხის ასეთი სახის რეგულირება ქმნის სამეწარმეო იურიდიული პირების საქმიანობისას საზოგადოების კონტრაჰენტების უფლებათა დაცვის გარანტიას.
ზემოთ მითითებული კანონის თანახმად, შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებას ხელმძღვანელობენ და მესამე პირებთან ურთიერთობაში წარმოადგენენ საზოგადოების დირექტორები, თუ წესდებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული (მე-9 მუხლის პირველი პუნქტი). მითითებული ნორმატიული აქტი ცალსახად განსაზღვს, თუ როგორ ხდება ამ პირთათვის ზემოთ აღნიშნულ უფლებამოსილებათა მინიჭება (,,მეწარმეთა შესახებ’’ კანონის მე-91 მუხლის მე-6 პუნქტი) და რა მოთხოვნათა დაცვაა აუცილებელი მათთვის მინიჭებული უფლებამოსილების ნამდვილობისათვის. კანონის თანახმად, საზოგადოების დირექტორების შერჩევა ხდება პარტნიორთა კრებაზე და მათ შესახებ მონაცემები აისახება სამეწარმეო რეესტრში, რომელიც ხელმისაწვდომია ნებისმიერი დაინტერესებული პირისათვის. შესაბამისად, მათ მიერ საზოგადოების სახელით განხორციელებული მოქმედებები სავალდებულოა საზოგადოებისათვის. ბუნებრივია, ნ. ქ-შვილი არ შეიძლება მივიჩნიოთ ასეთი სახის უფლებამოსილებამოსილების მატარებელ პირად.
,,მეწარმეთა შესახებ’’ კანონი იცნობს საზოგადოების წარმომადგენლობითი (და არა ხელმძღვანელობის) უფლებამოსილების მინიჭების სხვა შემთხვევებსაც. ამ თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია გენერალური სავაჭრო მინდობილობის მქონე პირები _ პროკურისტები, რომლებიც მსგავსად დირექტორებისა, საზოგადოებას წარმოადგენენ მესამე პირებთან ურთიერთობაში. პროკურისტებს საზოგადოების ფუნქცირებასთან დაკავშირებული ნებისმიერი სამართლებრივი მოქმედების განხორციელების უფლებამოსილება გააჩნიათ (გარდა მიწის გასხვისების უფლებამოსილებისა, რომლის მისანიჭებალადაც აუცილებელია სპეციალური ნებართვა). აღნიშნული უფლებამოსილების ფარგლები და მისი ნამდვილობისათვის აუცილებელი მოთხოვნებიც მკაცრადაა რეგლამენტირებული კანონში. პროკურის გაცემა მითითებული კანონის მე-91 მუხლის, მე-5 პუნქტის თანახმად, პარტნიორთა კრების კომპეტენციაა, მაგრამ ეს უფლებამოსილება შეიძლება მიანიჭონ დირექტორებმაც (მე-10 მუხლი). ამასთან, კანონი შეიცავს ამ პირთა სამეწარმეო რეესტრში სავალდებულო რეგისტრაციის მოთხოვნას. ხოლო ამ უფლებამოსილების ძალადაკარგულად აღიარება უნდა გამოქვეყნდეს ბეჭვდით ორგანოში. ამასთან, პროკურა, განსხვავებით ბრძანებისაგან, არ წარმოადგენს ცალმხრივ აქტს და იგი იურიდიული ძალის მქონე აქტად შეიძლება ჩაითვალოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მას იღებს პირი, რომელიც უნდა გახდეს პროკურისტი.
მითითებულ ნორმებში რეგლამენტირებული დებულებებით უზრუნველყოფილია საზოგადოების წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირთა ვინაობის ხელმისაწვდომობა ნებისმიერი დაინტერესებული პირისათვის, რაც, როგორც ზემოთ უკვე აღვნიშნეთ, საზოგადოების კონტრაჰენტთა დაცულობის გარანტიას წარმოადგენს.
გარდა პროკურისა, კანონი იცნობს წარმომადგენლობის სხვა სახესაც. მაგალითად სავაჭრო წარმომადგენელს, მაგრამ მას ეძლევა უფლებამოსილება მხოლოდ კონკრეტულ გარიგებების დასადებად და მისი უფლებამოსილების ფარგლები განისაზღვრება მინდობილობით.
შპს ,,ი-ის’’ დირექტორის 2008 წლის 10 მაისის ბრძანებით ნ. ქ-შვილს მინიჭებული აქვს არა კონკრეტული მოქმედების, არამედ ზოგადად საზოგადოების ხელმძღვანელობისა და წარმომადგენლობის უფლებამოსილება. შეუძლებელია, ზემოთ მითითებულ მოთხოვნათა დაცვის გარეშე ასეთი უფლებამოსილების მინიჭება. იმ პირობებში, როდესაც ნ. ქ-შვილისთვის უფლებამოსილება არ მიუნიჭებია პარტნიორთა კრებას, დირექტორმა კი უფლებამოსილება მიანიჭა ცალმხრივი აქტის საფუძველზე და საჯარო რეესტრში ყოველგვარი ფიქსაციის გარეშე, შეუძლებელია ამ აქტის იურიდიული ძალის მქონედ მიჩნევა.
გამომდინარე ზემოაღნიშნულიდან, პალატა მიიჩნევს, რომ გასაზიარებელია შპს ,,ი-ის’’ მოსაზრება ნ. ქ-შვილის არაუფლებამოსილ პირად მიჩნევის თაობაზე.
მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა, პალატა თვლის, რომ მითითებული გარემოება ცალსახად არ გამორიცხავს შპს ,,ი-ის’’ პასუხიმგებლობას სს ,,ვ. ჯ-იას’’ მიმართ. იმ შემთხვევაში თუ საზოგადოებამ თუნდაც არაუფლებამოსილი პირის მიერ განხორციელებული მოქმედებების შედეგად საწვავი მიიღო და გამოიყენა საზოგადოების საჭიროებისათვის, მას წარმოეშვება პასუხისმგებლობა სამოქალაქო კოდექსის 976-ე-991-ე მუხლების საფუძველზე. აღნიშნულის თაობაზე სასამართლოს არ უმსჯელია და შესაბამისად არ დაუდგენია ის ფაქტობრივი გარემოებები, რაც საკასაციო პალატას მისცემდა შესაძლებლობას, გამოეტანა გადაწყვეტილება.
გამომდინარე ზემოაღნიშნულიდან, პალატა მიიჩნევს, რომ უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას.
საქმის ხელახალი განხილვისას სასამართლომ უნდა დაადგინოს ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, მიიღო თუ არა შპს ,,ი-მა’’ სს ,,ვ. ჯ-იასაგან’’ სარჩელში მითითებული საწვავი და გამოყენებულია თუ არა იგი საზოგადოების საჭიროებისათვის.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
შპს «ი-ის» საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.
გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.
საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
