ას-143-136-10 7 ოქტომბერი, 2010 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვ. როინიშვილი თ. თოდრია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ო. ფ-ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე –ი., ლ. და ა. მ-ძეები(მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება–ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 22 დეკემბრის გადაწყვეტილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით ო. ფ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ი., ლ. და ა. მ-ძეებს ო. ფ-ძის სასარგებლოდ დაეკისრათ მორალური ზიანის 5000 ლარის, ხოლო მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 8262,88 ლარის ოდენობით. მათვე მოსარჩელის სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრათ წინასწარ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის- 100 ლარის ანაზღაურება.

მოსარჩელეს უარი ეთქვა მოპასუხეებისათვის მორალური ზიანის

- სახით 5000 ლ. და მატერიალური ზიანის_ 1865 ლარის დაკისრებაზე.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრეს ი., ლ. და ა. მ-ძეებმა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 22 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით ო. ფ-ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2007 წლის 20 ივნისს, დაახლოებით 16.25 საათზე, სენაკი-ფოთის საავტომობილო გზის მესამე კმ-ზე ხობის რაიონის სოფ. ქვემო ქვალონში ავტომანქანა ,,მერსედეს-ბენც 200” სანომრე ნიშნით Q„...“რომელსაც მართავდა თ.მ-ძე, გადავიდა საპირისპირო მარჯვენა მხარეს და შეეჯახა მოძრავ ავტომანქანა ,,ფორდ-ტრანზიტს” სახ. „...“, რომელსაც მართავდა ო.ფ-ძე.

შეჯახების შედეგად გარდაიცვალა ავტომანქანა მერსედესის მძღოლი თ.მ-ძე.

საქმეზე ჩატარებული ავტოტექნიკური ექსპერტიზის დასვკვნის თანახმად, მერსედესის მძღოლ, თ.მ-ძის მოქმედება არ შეესაბამებოდა მოძრაობის წესების 30.1 მუხლის მოთხოვნებს, რომლის დაცვის შემთხვევაშიც, შესაძლებედლი იქნებოდა ავტოავარიის თავიდან აცილება.

დადგენილია, რომ ბრალდებულად პასუხისგებაში მისაცემი პირი გარდაიცვალა, საქმეზე წინასწარი გამოძიება შეწყდა, რაზეც 2008 წლის 9 ივნისს ძმიღებულ იქნა დადგენილება წინასწარ გამოძიების შეწყვეტის შესახებ.

ავტოავარიის შედეგად ო.ფ-ძემ მიიღო სიცოცხლისათვის სახიფათო მძიმე ხასიათის დაზიანება, კერძოდ აღენიშნებოდა ცხვირის ძვლის, ორთავე ყვრიმალის ი, ზედა ყბების, ქვედა ყბის სასახსრე თავების ორმხრივ მოხეტილობები, მარჯვენა სახსრის თავის ამოვარდნილობა, ორთავე თვალბუდის ჰემატომაში, თავის ქალის მძიმე ტრავმაში, ტვინის დაჟეჟილობა, სახის მრავლობით ესკორაციებში.

ამ მოქმედებით ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის სამკურნალოდ ო.ფ-ძემ გადაიხადა 2089,88 ლარი. ავტომანქანის საჯარიმოზე დგომისა და ევაკუატორის გამოძახებისათვის გადახდილ იქნა 108 ლარი, 6060 ლარის ღირებულების ზიანი მიადგა ავტომობილს.

ი., ლ. და ა. მ-ძეები არიან თ. მ-ძის მემკვიდრეები, რომლებმაც ფაქტობრივად მიიღეს სამკვიდრო.

პალატამ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1320-ე მუხლის თანახმად მიიჩნია, რომ 2007 წლის 20 ივნისს გაიხსნა თ. მ-ძის სამკვიდრო, ო. ფ-ძეს 2007 წლის 20 დეკემბრამდე მოთხოვნა მემკვიდრეებისათვის არ წარუდგენია, არ აღუძრავს სარჩელი და არც სახელმწიფო ოგანოებისთვის მიუმართავს სამოქალაქო უფლებების დასაცავად.

პალატამ განმარტა, რომ სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის შესაწყვეტად პროკურატურის ორგანოებისათვის ყოველგვარი მიმართვა არ ჩაითვლება, არამედ – მხოლოდ ისეთი მიმართვა, რომლითაც მოთხოვნილია სისხლის სამართლის საქმეში სამოქალაქო მოსარჩელედ ცნობა და ჩაბმა, ანდა თხოვნა იმის შესახებ, რომ პროკურატურამ, პირის ინტერესების დასაცავად, შეიტანოს სათანადო სარჩელი.

აქედან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ წინასწარი გამოძიების დაწყების ფაქტით მემკვიდრეთათვის პრეტენზიების წარდგენის ხანდაზმულობის ვადა არ შეწყვეტილა.

პალატამ არ გაიიზიარა საქალაქო სასამართლოს პოზიციას იმის თაობაზე, რომ მოცემულ შემთხვევაში, გამოყენებულ უნდა იქნას საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 39-ე მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილი წესი.

აღნიშნულთან დაკავშირებით, პალატამ განმარტა, რომ სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის საერთოდ არ ითვალისწინებს მემკვიდრეთა მიმართ სამოქალაქო სარჩელის წარდგენის შესაძლებლობას, შესაბამისად, ო.ფ-ძის მოთხოვნა ხანდაზმულია.

პალატამ ო. ფ-ძის მოთხოვნა ნაწილობრივ უსაფუძვლოდ მიიჩნია და განმარტა, რომ ო. ფ-ძესა და ხ-ძეს შორის დადებული იყო იჯარის ხელშეკრულება – ხ-ძე იყო ნივთის მესაკუთრე, ხოლო ო. ფ-ძე - მოიჯარე. ო. ფ-ძე ავტომობილით სარგებლობისათვის მესაკუთრეს უხდიდა საზღაურს, ხოლო ავტომობილს კი იყენებდა მოგების მიღების მიზნით, Dშესაბამისად, ნივთისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება აქვს ნივთის მესაკუთრეს, რომელიც ვალდებულია გასწიოს იჯარის საგნის კაპიტალური რემონტის ხარჯები და უზრუნველყოს ნივთიდან ნაყოფის მიღების შესაძლებლობა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 22 დეკემბრის გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა ო. ფ-ძემ.

კასატორის განმარტებით, სასამართლოს არ გაუთვალისწინებია, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1487-ე მუხლის მოთხოვნა, რომლის თანახმად მემკვიდრეები ვალდებული არიან, შეატყობინონ მამკვიდრებლის კრედიტორებს სამკვიდროს გახნის შესახებ, თუ მათთვის ცნობილია გარდაცვლილის ვალების შესახებ. თ. მ-ძის მემკვიდრეებისათვის კარგად იყო ცნობილი სისხლის სამართლის საქმეში არსებული ავტოტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნის შესახებ, რომლის მიხედვითაც ავტოავარია გამოწვეული იყო თ.მ-ძის ბრალეულობით და მისთვის მიყენებული მატერიალური ზარალის შესახებ.

კასატორის აზრით, სააპელაციო პალატა გასცდა აპელანტის მოთხოვნას იმ ნაწილში, სადაც იმსჯელა მიკროავტობუს ,,ფორდ-ტრანზიტის” ო.ფ-ძის კუთვნილებასთან დაკავშირებით. აპელანტს არც პირველი ინსტანციის სასამართლოში და არც სააპელაციო მოთხოვნაში სადავოდ არ გაუხდა ის ფაქტი, რომ მიკროავტობუსი ,,ფორდ ტრანზიტი” მის საკუთრებას არ წარმოადგენდა და, შესაბამისად მისი დაზიანებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება არ ჰქონდა.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მასა და გ.ხ-ძეს შორის, რომელიც არის ფორდ-ტრანზიტის მესაკუთრე დადებული იყო იჯარის ხელშეკრულება, ე.ი. ის იყო მოიჯარე.

მიკროავტობუს ,,ფორდ-ტრანზიტს” მართავდა ასევე მინდობილობით, როგორც „მინდობილი მესაკუთრე“.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკიდან გამომდინარე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად თუ მგზავრების გადაყვანისა და ტვირთის გადაზიდვისათვის გათვალისწინებული სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, დასახიჩრება ან ჯანმრთელობის მოშლა, ანდა ნივთის დაზიანება, ვალდებულია დაზარალებულს აუნაზღაუროს აქედან წარმოშობილი ზიანი – ამ კანონიდან გამომდინარე, სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი შეიძლება იყოს როგორც ფიზიკური, ისე იურიდიული პირი, რომელიც კანონიერი საფუძვლით ფლობს სატრანსპორტო საშუალებას. სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი შეიძლება იყოს როგორც მესაკუთრე, ისე მისი დამქირავებელი.

სატრანსპორტო საშუალების მფლობელად ითვლება იურიდიული პირი ან მოქალაქე, რომელიც ექსპლუატაციას უწევს სატრანსპორტო საშუალებას იჯარის ხელშეკრულების, ქირის ანდა მინდობილობის საფუძველზე.

სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 155-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ პირი ნივთს ფლობს იმ სამართლებრივი ურთიერთობის საფუძველზე, რომელიც განსაზღვრული ვადით ანიჭებს მას ნივთის ფლობის უფლებას, ან ავალდებულებს მას, ფლობდეს ნივთს. მაშინ ეს პირი ითვლება პირდაპირ მფლობელად, ხოლო უფლების მიმნიჭებელი ან ვალდებულების დამკისრებელი მიიჩნევა არაპირდაპირ მფლობელად.

კასატორის აზრით, თ.მ-ძის მემკვიდრეებს ი., ლ. და ა. მ-ძეეს უნდა დაკისრებოდა როგორც მისი მკურნალობის ხარჯების ანაზღაურება, ისე ტრანსპორტის დაზიანებისა და მორალური ზიანის ანაზღაურება.

კასატორის განმარტებით, მას არ გაუშვია სასამართლოსთვის მიმართვის კანონიერი ვადა. სააპელაციო სასამართლო შემოიფარგლა მხოლოდ სამოქალაქო სამართალურთიერთობით. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 1488-ე მუხლით, არ გაითვალისწინა რომ მისი სარჩელი გამომდინარეობდა სისხლის სამართლის საქმიდან, რომლის მიხედვით 2007 წლის 17 დეკემბერს დაზარალებულად ცნეს. მოთხოვნის სამართლებრივი უფლება წარმოეშვა 2007 წლის 17 დეკემბერს. საქართვრლოს სისხლის სამართლის კოდექსის 39-ე მუხლის მე-2 ნაწ. თანახმად, სისხლის სამართლის საქმეთა გამო აღძრულ სამოქალაქო სარჩელებზე არ ვრცელდება სამართლის სხვა დარგებში დადგენილი სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადები..

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკაკსაციო პალატამ განიხილა საქმის მასალები, გაეცნო საკასაციო საჩივრის საფუძვლებს და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელის მოთხოვნა არ დააკმაყოფილა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო. აღნიშნული დასკვნის გაკეთებისას სასამართლო დაეყრდნო სამოქალაქო კოდექსის 1488-ე მუხლის 1-ელ და მე-3 ნაწილებს, რომლის თანახმად მამკვიდრებლის კრედიტორებმა ექვსი თვის განმავლობაში იმ დღიდან, რაც მათთვის ცნობილი გახდა სამკვიდროს გახსნის შესახებ, უნდა წარუდგინონ მოთხოვნა მემკვიდრეებს, რომლებმაც მიიღეს სამკვიდრო, მოთხოვნის ვადის დადგომის მიუხედავად. ამ წესის დაუცველობა იწვევეს მოთხოვნის უფლების დაკარგვას. პალატა თვლის, რომ მითითებული ნორმით დადგენილია პრეტენზიის- მოთხოვნის წარდგენის ვადა და არა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გულისხმობს დროის მონაკვეთს, რომლის განმავლობაშიც სასამართლოსათვს მიმართვის გზით კრედიტორს შეუძლია დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა. ამ ვადის გასვლის შემდეგ მოვალეს შეუძლია უარი თქვას კრედიტორის დაკმაყოფილებაზე სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადაზე მითითებით. მოთხოვნა კი, როგორც წესი, წარედგინება უშუალოდ მხარეს. საპრეტენზიო ვადაში მოთხოვნის წარუდგენლობა სასამართლოში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია. საპრეტენზიო ვადაში წარდგენილი მოთხოვნა კი შეიძლება არ დააკმაყოფილს სასამართლომ თუ GAგავიდა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა და მოვალე გააკეთებს მითითებას ამის თაობაზე. შეიძლება ითქვას, რომ სასამართლოს მიერ ამ ინსტიტუტთა მნიშვნელობა არასწორადაა გაგებული და შესაბამისად არასწორადაა განმარტებული გამოყენებული ნორმის შინაარსი, მაგრამ აღნიშნული გარემოება არ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, რადგან ამოწურულია პრეტენზიის წარდგენის ვადა, რის გამოც მოსარჩელეს დაკარგული აქვს მოთხოვნოს უფლება მოვალის მიმართ.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ არასწორია სააპელაციო სასამართლოს ის მოსაზრებაც, რომ ვინაიდან ავტომობილი არ ეკუთვნის მოსარჩელეს, მას უფლება არ აქვს მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება. სასამართლოს მიერ მითითებული მოსაზრება არ ემყარება კანონის არცერთ ნორმას. ასეთს ვერ უთითებს სასამართლოც.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის ,,გ’’ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს თუ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას. პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამასრთლოს არსებითად სწორი გადაწყვეტილება აქვს გამოტანილი, მიუხედავად მითითებული უსწორობებისა აღნიშნუკლი კი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების საფუძველია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ო. ფ-ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 22 დეკემბრის გადაწყვეტილება;

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.