ას-157-149-2010 17 მაისი, 2010წ.
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე),
ლ. ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნ. კვანტალიანი
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი (მოპასუხე) _ სს “.. ..”
მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) _ ნ. ბ-შვილი
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 27 ოქტომბრის განჩინება
დავის საგანი _ სადაზღვევო თანხის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
2009 წლის 11 მარტს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ნ. ბ-შვილმა მოპასუხე სს “.. ..ს” მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისათვის სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად სადაზღვევო თანხის _ 26 550 აშშ დოლარის დაკისრება. მოპასუხისათვის დასაკისრებელი თანხის ოდენობა მოსარჩელემ საბოლოოდ 23 600 აშშ დოლარით განსაზღვრა.
სარჩელში აღნიშნულია, რომ 2008 წლის 22 მარტს თბილისში, ... ქუჩაზე ავტომანქანა “ოპელ ვექტრამ”, რომელსაც მართავდა ლ. ძ-შვილი, დაარღვია საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების წესები და დაეჯახა შეჩერებულ მდგომარეობაში მყოფ მოსარჩელის ავტომანქანა “ტოიოტა ლენკრუიზერ პრადოს”, რომელიც მოსარჩელეს ავტოტრანსპორტისა და მის მართვასთან დაკავშირებული რისკების დაზღვევის პოლისით დაზღვეული ჰყავდა სს “.. ..ში”. ამ უკანასკნელმა უარი განაცხადა სადაზღვევო თანხის მიცემაზე იმ მოტივით, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს დამზღვევი იმყოფებოდა ალოჰოლური სიმთვრალის მდგომარეობაში. იმის გამო, რომ დაზღვევით გათვალისწინებული შემთხვევა გამოწვეული არ იყო დამზღვევის _ ნ. ბ-შვილის ბრალით, მოსარჩელე მიიჩნევდა, რომ სადაზღვევო კომპანიას უნდა აენაზღაურებინა ავტომანქანისათვის მიყენებული ზიანი, რაც მოცემულ შემთხვევაში 23 600 აშშ დოლარს შეადგენდა (ს.ფ. 1-12, 105-108).
მოპასუხე სს “.. ..მ” სარჩელი არ ცნო, რაც შემდეგნაირად დაასაბუთა:
სს “.. ..ს” ავტოტრანსპორტის და მის მართვასთან დაკავშირებული რისკების ¹ ჩH/MO-001/07 პირობების 1.1.3 პუნქტის თანახმად, დაზღვევა არ მოქმედებს, თუ ადგილი ჰქონდა უფლებამოსილი მძღოლის ყოფნას ალკოჰოლური ზემოქმედების ქვეშ. სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ექსპერტ ც. გ-ძის დასკვნა ¹928/24 ცხადყოფდა, რომ ნ. ბ-შვილი იმყოფებოდა ალკოჰოლური ზემოქმედების ქვეშ. მხარეთა მიერ ურთიერთშეთანხმებული სადაზღვევო პირობების თანახმად, სადაზღვევო თანხის ანაზღაურებაზე უარის თქმისათვის გადამწყვეტ გარემოებას წარმოადგენდა მძღოლის მიერ ალკოჰოლური ზემოქმედების ქვეშ ყოფნა, ანუ დაზღვეული ავტომანქანის საჭესთან ჯდომა ნასვამ მდგომარეობაში და არა ავტომობილის მოძრაობა-გაჩერების ან დგომის განმსაზღვრელი პირობა (ს.ფ. 49-62).
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილებით ნ. ბ-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა, სს “.. ..ს” ნ. ბ-შვილის სასარგებლოდ დაეკისრა სადაზღვევო თანხის _ 23 600 აშშ დოლარის ანაზღაურება, გარდა ამისა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრა ამ უკანასკნელის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 1203.60 ლარი, ნ. ბ-შვილს დაუბრუნდა მის მიერ 2009 წლის 11 მარტს ¹1 საგადასახადო დავალებით სს “ვ” ცენტრალურ ფილიალში სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 1354 ლარის ნაწილი 150.40 ლარი, სს “.. ..ს” ნ. ბ-შვილის სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრა მოსარჩელის მიერ ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯი 1604.40 ლარის ოდენობით.
საქალაქო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
2007 წლის 26 ივლისს სს “.. ..ს” მიერ გაიცა ავტოტრანსპორტისა და მის მართვასთან დაკავშირებული რისკების დაზღვევის პოლისი ¹..., რომლის თანახმად, დაზღვეულ იქნა ნ. ბ-შვილის კუთვნილი ავტომანქანა ტოიოტა ლენდკრუიზერი პრადო სახელმწიფო ნომრით ...;
სადაზღვევო პოლისი გაიცა სს “.. ..ს” ავტოტრანსპორტის და მის მართვასთან დაკავშირებული რისკების დაზღვევის ¹ჩH/MO-001/07 პირობების თანახმად;
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 26 დეკემბრის განაჩენით 2008 წლის 22 მარტის ავტოსატრანსპორტო შემთხვევაში დადასტურებულია ავტომანქანა “ოპელ-ვექტრას” მძღოლ ლ. ძ-შვილის ბრალეულობა, რომელმაც აღნიშნულ ბრალდებაში თავი მთლიანად ცნო დამნაშავედ;
საგზაო სატრანსპორტო შემთხვევის დროს მძღოლი ნ. ბ-შვილი საჭესთან იჯდა მთვრალ მგომარეობაში;
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 26 დეკემბრის განაჩენით და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საექსპერტო-ლრიმინალისტიკური მთავარი სამმართველოს ექსპერტის დასკვნით დასტურდება, რომ ნ. ბ-შვილს არ შეეძლო თავიდან აეცილებინა ავტოსაგზაო შემთხვევა;
ტოიოტა ცენტრი თბილისის მიერ გაცემული ცნობით დგინდება, რომ ნ. ბ-შვილის კუთვნილი ავტომანქანა “ლენდ კრუიზერ პრადო” აღდგენას არ ექვემდებარება;
ავტოტრანსპორტისა და მის მართვასთან დაკავშირებული რისკების დაზღვევის პოლისი ¹MO/ღ-0789207-ის თანახმად, სადაზღვევო თანხა შეადგენდა 29 500 აშშ დოლარს, ფრანშიზა სრულ დაზიანებაზე _ 2 950 აშშ დოლარს;
ავტოტრანსპორტის და მის მართვასთან დაკავშირებული რისკების დაზღვევის ¹ჩH/MO-001/07 პირობების პირველი ნაწილის 1.5 და 4.2.1 პუნქტებით გათვალისწინებული ცვეთის ღირებულება სადავო შემთხვევაში შეადგენს 2 950 აშშ დოლარს.
იმის გათვალისწინებით, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა ნ. ბ-შვილის ბრალეული კავშირი სადაზღვევო შემთხვევის დადგომასთან, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებაზე დადგენილი სადაზღვევო საზღაურის გაცემაზე უარის თქმის საფუძველი. საქალაქო სასამართლოს აღნიშნული დასკვნა დაეფუძნა შემდეგ მოტივებს:
სამოქალაქო კოდექსის 799-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი მოვალეა აუნაზღაუროს დამზღვევს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად, მყარად დადგენილი სადაზღვევო თანხით. დაზღვევისას მზღვეველი მოვალეა გადაიხადოს სადაზღვევო თანხა ან შეასრულოს სხვა შეპირებული მოქმედება. ამავე კოდექსის 820-ე მუხლის მიხედვით, ზიანის დაზღვევისას მზღვეველმა ზიანი უნდა აანაზღაუროს ფულით. 821-ე მუხლის შესაბამისად, მზღვეველი ზიანს ანაზღაურებს მხოლოდ სადაზღვევო თანხის ფარგლებში. 829-ე მუხლის საფუძველზე, მზღვეველი თავისუფლდება თავისი მოვალეობის შესრულებისაგან, თუ დამზღვევმა დაზღვევით გათვალისწინებული შემთხვევა გამოიწვია განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით.
მოცემულ შემთხვევაში საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით დგინდებოდა, რომ საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევაში ბრალი მიუძღვოდა და დამნაშავე იყო ავტომანქანა “ოპელ ვექტრას” მძღოლი ლ. ძ-შვილი. მოსარჩელე ნ. ბ-შვილს არ შეეძლო თავიდან აეცილებინა სატრანსპორტო შემთხვევა.
საქალაქო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მსჯელობა იმის შესახებ, რომ ავტოტრანსპორტის და მის მართვასთან დაკავშირებული რისკების დაზღვევის ¹ჩH/MO-001/07 პირობების 1.1.3 პუნქტის თანახმად, სს “.. ..” არ იყო ვალდებული, აენაზღაურებინა სადაზღვევო შემთხვევასთან დაკავშირებული ზარალი. სასამართლოს განმარტებით, დამზღვევის ვალდებულება, არ იმყოფებოდეს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის დროს ალკოჰოლური ზემოქმედების ქვეშ, უნდა გავრცელდეს ისეთ შემთხვევებზე, როდესაც ადგილი აქვს დამზღვევის მხრიდან განზრახ ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის ფაქტს და არა შემთხვევაზე, როდესაც დამზღვევს საერთოდ არანაირი ბრალი არ მიუძღვის სადაზღვევო შემთხვევის დადგომაში. წინააღმდეგ შემთხვევაში სტანდარტული პირობების ის დებულება, რომ უფლებამოსილი მძღოლის ალკოჰოლური თრობა, თუ მას არ მიუძღვის არანაირი ბრალი სადაზღვევო შემთხვევის დადგომაში შეიძლება გახდეს მზღვეველის ვალდებულებისაგან გათავისუფლების საფუძველი, უნდა ჩაითვალოს სამოქალაქო კოდექსის 346-ე მუხლთან შეუსაბამოდ და ბათილად, რადგან სტანდარტული პირობების შემთავაზებელს უფლება არა აქვს, ბოროტად ისარგებლოს მეორე მხარის ნდობითა და კეთილსინდისიერებით და გაითვალისწინოს ისეთი პირობა, რომლის შეუსრულებლობა რეალურად საფრთხესაც კი ვერ შეუქმნის მის ინტერესებს, თუმცა მას, მეორე მხარის ინტერესების საზიანოდ, მისცემს შესაძლებლობას, გაამართლოს ვალდებულების შესრულებაზე უარი.
ამდენად, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ნ. ბ-შვილის მოთხოვნა სს “.. ..სათვის” სადაზღვევო თანხის (23 600 აშშ დოლარი) დაკისრების შესახებ ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას (ს.ფ. 111-116).
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს “.. ..მ”, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ს.ფ. 121-132).
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 27 ოქტომბრის განჩინებით სს “.. ..ს” სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილება.
სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებები და დასკვნები საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით. მან აღნიშნა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილება დასაბუთებული იყო და მისი გაუქმების საფუძველი არ არსებობდა. შესაბამისად, სს “.. ..ს” სააპელაციო საჩივარი დაუკმაყოფილებლობას, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დატოვებას ექვემდებარებოდა (ს.ფ. 163-171).
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს “.. ..მ”, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება, რომლითაც ნ. ბ-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდება, მოსარჩელეს სს “.. ..ს” სასარგებლოდ დაეკისრება სააპელაციო საჩივარზე ამ უკანასკნელის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 1 680 ლარის, ხოლო საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი _ 2 182 ლარის ოდენობით.
კასატორის მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ა” ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძველი _ სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. სამოქალაქო კოდექსის 799-ე მუხლის თანახმად, დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი მოვალეა აუნაზღაუროს დამზღვევს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. კანონმდებლის დათქმა იმის შესახებ, რომ ზიანის ანაზღაურება ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად უნდა განხორციელდეს, სასამართლომ სრულიად უგულებელყო, რამდენადაც სახელშეკრულებო პირობები, კერძოდ, ავტოტრანსპორტის და მის მართვასთან დაკავშირებული რისკების დაზღვევის ¹001/07 პირობების (რომლის შესაბამისად განხორციელდა ნ. ბ-შვილის კუთვნილი ავტომობილის დაზღვევა და გაიცა სადაზღვევო პოლისი) მე-4 ნაწილის 1.1.3 პუნქტის თანახმად, დაზღვევა არ მოქმედებს, თუ ადგილი ჰქონდა უფლებამოსილი მძღოლის ყოფნას ალკოჰოლური ან ნარკოტიკული ზემოქმედების ქვეშ. საქმეზე უდავოდაა დადგენილი, რომ საგზაო სატრანსპორტო შემთხვევის დროს მძღოლი ნ. ბ-შვილი საჭესთან იჯდა მთვრალ მდგომარეობაში. აქედან გამომდინარე, კასატორისათვის გაუგებარია, თუ რატომ მოახდინა სასამართლომ ზემოთ დასახელებული სახელშეკრულებო პირობის იგნორირება.
კასატორის მითითებით, სასამართლოს მსჯელობას თუ გავიზიარებთ, გამოდის, რომ მზღვეველის პასუხისმგებლობის გამორიცხვის ერთადერთი საფუძველია დამზღვევის ბრალეულობა, ხოლო სადაზღვევო პირობების მე-4 ნაწილის პირველ პუნქტში მითითებულ გამონაკლისებს არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს. მაგალითად, სადაზღვევო პირობების 1.1.6 პუნქტით დადგენილია, რომ დაზღვევა არ მოქმედებს, თუ ადგილი ჰქონდა ავტოტრანსპორტის აეროდრომის ან აეროპორტის ტერიტორიაზე მართვას. ამგვარი ლოგიკით, თუ დავუშვებთ, რომ სადაზღვევო პირობის საწინააღმდეგოდ დამზღვევი მაინც მართავს დაზღვეულ ავტომობილს აეროდრომის ტერიტორიაზე, რა დროსაც მას დაეჯახება სხვა ავტომანქანა, გამოდის, რომ აქაც მთავრი უნდა იყოს დამზღვევის ბრალეულობის საკითხი და არავითარი მნიშვნელობა არ უნდა ჰქონდეს სახელშეკრულებო პირობას.
ამდენად, კასატორი მიიჩნევს, რომ ნ. ბ-შვილის მიერ ალკოჰოლური სიმთვრალის პირობებში ავტომანქანის მართვისას, მიუხედავად იმისა, რომ სადაზღვევო შემთხვევის დადგომაში მას ბრალი არ მიუძღვოდა, სადაზღვევო პირობების 1.1.3 პუნქტის შესაბამისად, დაზღვევა არ მოქმედებდა (ს.ფ. 177-186).
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს “.. ..ს” საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების ამომწურავ პირობებს, როგორიცაა: ა. საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ. გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.
კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რამაც არსებითად იმოქმედა საქმის შედეგზე და განაპირობა არასწორი განჩინების გამოტანა.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, სს “.. ..ს” საკასაციო საჩივარი არ ექვემდებარება განსახილველად დაშვებას.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე სს “.. ..ს” უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (2 182 ლარი) 70% _ 1 527.4 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. სს “.. ..ს” საკასაციო საჩივარი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 27 ოქტომბრის განჩინებაზე მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
2. სს “.. ..ს” დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (2 182 ლარი) 70% _ 1 527.4 ლარი;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
