¹ას-166-160-2011 06 ივნისი, 2011 წელი
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
პ. ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ნ. კვანტალიანი, ბ. ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს «... ბანკი» (წარმომადგენელი ზ. ჯ-შვილი)
მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს «... კომპანი»
მესამე პირი _ საქართველოს ... სამინისტრო
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 25 ნოემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – თანხის საბანკო ანგარიშზე დაბრუნება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
2010 წლის 19 მარტს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა შპს «... კომპანიმ» მოპასუხე სს «... ბანკის» მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისათვის 100000 ლარის ოდენობით თანხის შპს «... კომპანის» საბანკო ანგარიშზე დაბრუნების დავალება (ტომი 1, ს.ფ. 1-13, 93-100).
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 14 მაისის საოქმო განჩინებით მოცემულ საქმეში მესამე პირად დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე ჩაება საქართველოს ... სამინისტრო (ტომი 1, ს.ფ. 75-78).
ამავე სასამართლოს 2010 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილებით შპს «... კომპანის» სარჩელი დაკმაყოფილდა, სს «... ბანკს» დაევალა 100000 ლარის შპს «... კომპანის» საბანკო ანგარიშზე დაბრუნება.
საქალაქო სასამართლომ მიუთითა შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:
საქართველოს ... სამინისტროსა და შპს «... კომპანის» შორის 2006 წლის 22 სექტემბერს გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება;
საქართველოს ... სამინისტრომ სს «... ბანკს» გაუგზავნა წერილი, რომელიც ბანკს ჩაბარდა 2010 წლის 3 თებერვალს. ამ დოკუმენტით დასტურდება, რომ ბანკმა ჩაიბარა 3 დოკუმენტი (სულ 4 ფურცელი): ... სამინისტროს წერილი, მინდობილობა და საბანკო გარანტია;
2008 წლის 30 დეკემბერს სს «... ბანკსა» და შპს «... კომპანის» შორის გაფორმდა საბანკო გარანტიის გაცემის შესახებ ხელშეკრულება და ამავე დღეს გაიცა საბანკო გარანტია ¹3012-07/02, 165000 ლარზე, რომლითაც ბენეფიციარია საქართველოს ... სამინისტრო, ხოლო პრინციპალი – შპს «... კომპანი»;
შპს «... კომპანის» მიმართ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოება გაიხსნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 20 იანვრის განჩინებით. განცხადება შპს «... კომპანის» მიმართ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების გახსნის შესახებ სასამართლოში წარდგენილ იქნა 2010 წლის 15 იანვარს;
შპს «... კომპანის» მიმართ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების გაიხსნის შესახებ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 20 იანვრის განჩინება გამოქვეყნდა «საქართველოს საკანონმდებლო მაცნეში» 2010 წლის 2 თებერვალს, ¹10 ნომერში;
შპს «... კომპანის» მეურვემ მოვალის მიმართ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების გახსნის შესახებ აცნობა წერილობით სს «... ბანკს», რომელსაც აღნიშნული წერილი ჩაბარდა 2010 წლის 4 თებერვალს;
სადავო 100000 ლარის ჩამოჭრა შპს «... კომპანის» ანგარიშიდან მოხდა 2010 წლის 4 თებერვალს.
სასამართლომ აღნიშნა, რომ «გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ” კანონის 1-ლი მუხლის შესაბამისად, ამ კანონის მიზანია მოვალისა და კრედიტორის (კრედიტორების) ინტერესების თანაბარზომიერი დაცვა, შესაძლებლობის შემთხვევაში, მოვალის ფინანსური სიძნელეების გადაჭრა და კრედიტორთა მოთხოვნების დაკმაყოფილება ან ამის შეუძლებლობის შემთხვევაში მოვალის ქონების რეალიზაციით მიღებული თანხების განაწილებით კრედიტორთა მოთხოვნების დაკმაყოფილება. დასახელებული კანონის მე-3 მუხლით, ამ კანონში გამოყენებულ ტერმინებს აქვს შემდეგი მნიშვნელობა: რ) სამეურვეო ქონება – ქონება, რომელიც მოვალეს ეკუთვნის გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების გახსნის მომენტისათვის, ასევე ამ მომენტიდან შეძენილი ან/და წარმოებული (შექმნილი) ქონება, როგორც საქართველოში, ისე საზღვარგარეთ, იმ ნივთებისა და მოთხოვნების გამოკლებით, რომლებიც საქართველოს კანონმდებლობით იძულებით აღსრულებას არ ექვემდებარება. ი) კრედიტორი – პირი, რომელსაც გადახდისუუნარობის შესახებ განცხადების შეტანის მომენტისათვის მოვალის მიმართ აქვს საფუძვლიანი ფინანსური მოთხოვნა (მათ შორის, ვადამოუსვლელი მოთხოვნა).
სასამართლოს მითითებით, გადახდისუუნარობის საქმეზე დადგენილი იყო კრედიტორთაAსია, სასამართლოს განჩინებით დამტკიცებული იყო რეესტრი და კრედიტორთა დაკმაყოფილებაც უნდა მომხდარიყო კანონით დადგენილი წესითა და რიგით, სამეურვეო ქონების რეალიზაციის ხარჯზე, კრედიტორთა ინტერესების თანაბარზომიერი დაცვის პრინციპის შესაბამისად.
საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების გახსნის დროისათვის მოვალის საბანკო ანგარიშზე არსებული თანხა წარმოადგენდა მის საკუთრებას და შესაბამისად ითვლებოდა სამეურვეო ქონებად. ამდენად, სს «... ბანკის» მიერ 2010 წლის 4 თებერვალს მოხდა იმ თანხის ჩამოჭრა საბანკო ანგარიშიდან, რასაც ამ დროისათვის უკვე სამეურვეო ქონების სტატუსი ჰქონდა და მისი განკარგვა ასეთი ფორმით «გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ” კანონის პირველი მუხლის შესაბამისად დაუშვებელი იყო.
საქალაქო სასამართლომ მიუთითა «გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ” კანონის მე-19 მუხლის მე-3 ნაწილზე, რომლის მიხედვით, თუ სასამართლო მიიღებს გადაწყვეტილებას გადახდისუუნარობის შესახებ განცხადების წარმოებაში მიღების თაობაზე, გადახდისუუნარობის საქმე გახსნილად ითვლება განცხადების შეტანის დღიდან. კანონის 21-ე მუხლის 1-ლი პუნქტი ადგენს, რომ გადახდისუუნარობის შესახებ განცხადების წარმოებაში მიღების თაობაზე სასამართლოს განჩინებით: ა. ინიშნება მეურვე; ბ. განისაზღვრება კრედიტორთა კრების დღე (განჩინების გამოქვეყნებიდან კრედიტორთა კრების დღემდე შუალედი უნდა იყოს არანაკლებ 30 დღისა). 21-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის შესაბამისად, გადახდისუუნარობის შესახებ განცხადების წარმოებაში მიღების თაობაზე სასამართლოს განჩინების გამოტანის მომენტიდან: ა. მოვალეს ეკრძალება ნებისმიერი გარიგების დადება ან/და დადებული გარიგების შეწყვეტა მეურვის თანხმობის გარეშე, ხოლო მეურვესთან შეუთანხმებლობის შემთხვევაში – სასამართლოს თანხმობის გარეშე; ბ. ნებისმიერი კრედიტორი უფლებამოსილია კანონით განსაზღვრულ ვადაში წარუდგინოს სასამართლოს თავისი მოთხოვნები ვალის წარმოშობის საფუძვლის მითითებით; გ. ჩერდება მოვალის წინააღმდეგ დაწყებული იძულებითი აღსრულების ყველა ღონისძიება და არ დაიშვება იძულებითი აღსრულების ახალი ღონისძიებების დაწყება; დ. იკრძალება გადახდისუუნარობის შესახებ განცხადების წარმოებაში მიღების თაობაზე სასამართლოს განჩინების გამოტანამდე აღებული ვალების უზრუნველყოფა, ჩერდება ვალების გადახდა და პროცენტების, პირგასამტეხლოს, საურავების (მათ შორის, საგადასახადო/საბაჟო) დარიცხვა/გადახდა; ე. საქმიანობის უწყვეტობის შენარჩუნების მიზნით საწარმო უფლებამოსილია მეურვის თანხმობით, ხოლო მეურვესთან შეუთანხმებლობის შემთხვევაში – სასამართლოს თანხმობით იკისროს ახალი სახელშეკრულებო ვალდებულებები.
სასამართლომ განმარტა, რომ ზემოაღნიშნული 21-ე მუხლის მოქმედება იწყება განცხადების შემოტანის დღიდან, თანახმად კანონის მე-19 მუხლისა, ამდენად, ყველანაირი იძულებითი აღსრულების შესაძლებლობა ამოიწურა 2010 წლის 15 იანვრიდან, რადგან ამ დღეს იქნა კრედიტორის მიერ სასამართლოში შემოტანილი განცხადება შპს «... კომპანის» მიმართ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების გახსნის შესახებ.
საქალაქო სასამართლომ ასევე მიუთითა «გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ” კანონის 25-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, გადახდისუუნარობის შესახებ განცხადების წარმოებაში მიღების თაობაზე სასამართლოს განჩინება დაუყოვნებლივ უნდა გამოქვეყნდეს სასამართლოს დაფაზე და ჟურნალ «საქართველოს საკანონმდებლო მაცნეში». სასამართლომ შეიძლება დაადგინოს განჩინების დამატებით სხვა ბეჭდვით ორგანოში, მათ შორის, საერთო სახელმწიფოებრივ ან/და საერთაშორისო მნიშვნელობის საინფორმაციო საშუალებებში გამოქვეყნება. კანონის 35-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის შესაბამისად, კრედიტორისათვის ზიანის მომტანად ჩაითვლება გადახდისუუნარობის შესახებ განცხადების სასამართლოში შეტანამდე 6 თვის განმავლობაში განხორციელებული შემდეგი ქმედებები: ა. მოვალის ქმედება, რომელმაც ხელი შეუშალა კრედიტორთა თანაბარზომიერ დაკმაყოფილებას და კონკრეტულ კრედიტორს უპირატესობა მიანიჭა იმავე რიგის სხვა კრედიტორებთან შედარებით; ბ. მოვალის მიერ გარიგების დადება ან სხვა ქმედების განხორციელება, რომელსაც შედეგად მოჰყვა სამეურვეო ქონების გაუფასურება. სასამართლოს განმარტებით, აღნიშნული კანონის მე-40 მუხლი ადგენს კრედიტორთა დაკმაყოფილების რიგითობას, რომელიც მკაცრადაა გაწერილი და იმპერატიულ დებულებებს შეიცავს, სწორედ ამ ნორმის დაცვისა და კანონის ძირითადი მიზნის – კრედიტორთა ინტერესების კანონშესაბამისი და თანაზომიერი დაცვისთვის არის გამიზნული კანონის ყველა ნორმა, რომლის საწინააღმდეგოდ განხორციელებული ქმედება ითვლება კანონსაწინააღმდეგოდ და კრედიტორის მიმართ ზიანის მიმყენებლად.
მოცემულ შემთხვევაში დადგინდა, რომ სს «... ბანკმა» 2010 წლის 4 თებერვალს მოახდინა შპს «... კომპანის» ანგარიშიდან თანხის ჩამოჭრა, მაშინ, როცა 2010 წლის 2 თებერვალს გამოქვეყნებული იყო სასამართლოს განჩინება კანონით დადგენილი წესით და მეურვის წერილიც ბანკს ჩაჰბარდა 2010 წლის 4 თებერვალს. სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა თანხის ჩამოჭრისა და მეურვის წერილის ბანკში შესვლის ზუსტი დრო, საათისა და წუთის მითითებით, მოპასუხე აპელირებდა, რომ მათ უკვე ჩამოჭრილი ჰქონდათ თანხა, როცა მეურვის წერილი მიიღეს, თუმცა აღნიშნული არ იკვეთებოდა, მაგრამ რომც დადასტურებულიყო, ეს ვერ შეცვლიდა კანონის დანაწესს საკანონმდებლო მაცნეში გამოქვეყნების დღიდან მის საყოველთაოდ ცნობილად მიჩნევის შესახებ, სწორედ ესაა გამოქვეყნების მიზანი. ამდენად, 2010 წლის 4 თებერვალს სს «... ბანკის» მიერ განხორცილებული თანხის ჩამოჭრა კანონსაწინააღმდეგო იყო და ექვემდებარებოდა შპს «... კომპანის» საბანკო ანგარიშზე დაბრუნებას (ტომი I, ს.ფ. 101-106).
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს «... ბანკმა», რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შპს «... კომპანის» სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
სააპელაციო საჩივრის თანახმად, სასამართლომ ყურადღება არ გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში მეურვემ დაარღვია დაუყოვნებლივ გამოცხადების ვალდებულება და განჩინება შპს «... კომპანის» მიმართ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოება გახსნის შესახებ გამოაქვეყნა მთელი ორი კვირის დაგვიანებით. ამასთან, მეურვისათვის ცნობილი იყო ინფორმაცია იმის შესახებ, რომ სს «... ბანკი» წარმოადგენდა შპს «... კომპანის» კრედიტორს. ამდენად, გამოქვეყნების გარეშე მეურვეს შეეძლო შეეტყობინებინა სს «... ბანკისათვის» გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების გახსნის თაობაზე. ბენეფიციარმა ... სამინისტრომ «... ბანკს» მიმართა ზემოაღნიშნული განჩინების მიღებიდან გამოქვეყნებამდე პერიოდში. ბანკმა ისე განიხილა გარანტიის პირობების ხელშეკრულებასთან და კანონთან შესაბამისობის საკითხი, რომ მისთვის ცნობილი არ იყო გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების დაწყების შესახებ. შესაბამისად, მან არ იცოდა და არც შეიძლებოდა სცოდნოდა, რომ შპს «... კომპანის» ქონებაზე გადახდევინების მიქცევა არ შეიძლებოდა.
აპელანტმა განმარტა, რომ საბანკო გარანტიის ხელშეკრულების კონკრეტული პირობების სპეციფიურობიდან გამომდინარე, ბენეფიციარის მოთხოვნის დაკმაყოფილება ხდება პრინციპალის კუთვნილი თანხებიდან, ბანკის ფუნქცია მხოლოდ იმაში მდგომარეობს, რომ ის გარანტიის ვადის გასვლამდე კლიენტისავე თანხმობით ბლოკავს მის ანგარიშზე არსებულ თანხებს. აღნიშნულის გათვალისწინებით, ამ შემთხვევაში ბენეფიციარის მოთხოვნის დაკმაყოფილება მოხდა კლიენტის ანგარიშზე არსებული ფულადი თანხებიდან. გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების დაწყების შესახებ ბანკის დროული ინფორმირების შემთხვევაში ბანკი ბენეფიციარს ანუ ... სამინისტროს შეატყობინებდა, რომ პრინციპალის მიმართ დაწყებულია გადახდისუუნარობის საქმის წარმოება. ასეთ შემთხვევაში, ბენეფიციარს აღარ ექნებოდა უფლება, მიეთითებინა პრინციპალის მიერ ვალდებულების დარღევვაზე. ბანკისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა ჰქონდა არა მხოლოდ დღეებს, არამედ საათებსაც, თუ როდის განხორციელდებოდა შეტობინება. მეურვის მიერ შეტყობინების ვალდებულების დაუყოვნებლივ დარღვევის გამო, ბანკი ვალდებული იყო დაეკმაყოფილებინა ბენეფიციარის მოთხოვნა, რამაც გამოიწვია კიდეც მოცემული დავის წარმოშობა (ტომი 1, ს.ფ. 112-121).
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 25 ნოემბრის განჩინებით სს «... ბანკის» სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილება.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,გ» ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, თუ სააპელაციო სასამართლო ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებს და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ ან/და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით, მაშინ დასაბუთება იცვლება მათზე მითითებით.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, იგი ეთანხმებოდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და სამართლებრივ შეფასებებს.
სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში შემოწმების შედეგად დაასკვნა, რომ სააპელაციო საჩივრის პრეტენზია დაუსაბუთებელი იყო, ვინაიდან სახეზე არ იყო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე, 394-ე მუხლებით გათვალისწინებული საფუძვლები (ტომი 2, ს.ფ. 41-48).
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს «... ბანკმა», რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
საკასაციო საჩივრის საფუძვლები შემდეგში მდგომარეობს:
სააპელაციო სასამართლომ მხედველობაში არ მიიღო აპელანტის მიერ საქმეზე დასართავად წარდგენილი დამატებითი მტკიცებულებები. აღნიშნული მტკიცებულებები ადასტურებენ იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ შპს «... კომპანის» გაკოტრების რეჟიმი დასრულებულია, საზოგადოების ლიკვიდაცია არ განხორციელებულა. გაკოტრების პროცესი დასრულდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვამდე, მაგრამ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანის შემდეგ;
შპს «... კომპანის», გაკოტრების რეჟიმის დასრულების შემდეგ, არ გააჩნია სამართლებრივი უფლება, სს «... ბანკისაგან» მოითხოვოს ის თანხა, რომელიც ბანკს კვლავ უკან უნდა დაუბრუნოს. მხარეთა შორის 2008 წლის 30 დეკემბერს გაფორმებული საბანკო გარანტიის ხელშეკრულების საფუძველზე გარანტი, სს «... ბანკი» იღებდა ვალდებულებას, გაეცა საბანკო გარანტია პრინციპალის ვალდებულებების უზრუნველსაყოფად. ბენეფიციარს წარმოადგენდა ... სამინისტრო, რომელმაც გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების გახსნის შემდეგ ბანკისაგან სრულად (165000 ლარის ოდენობით) დაიკმაყოფილა თავისი მოთხოვნა. შესაბამისად, ბანკს წარმოეშვა უფლება მოსარჩელე შპს «... კომპანისათვის», რომელიც წარმოადგენდა პრინციპალს, მოეთხოვა გადახდილი თანხის ანაზღაურება;
საკასაციო საჩივრის თანახმად, კრედიტორთა სიაში სს «... ბანკი» მითითებულია მე-6 რიგის კრედიტორად 65000 ლარის ოდენობით. რაც შეეხება 100000 ლარს, რომელიც ჩამოჭრილ იქნა ბანკის მიერ შპს «... კომპანის» ანგარიშიდან, ამ ნაწილში ბანკი მითითებულია დებიტორად. აღნიშნული თანხის დაბრუნება გამოიწვევს შპს «... კომპანის» უსაფუძვლო გამდიდრებას;
კასატორის მოსაზრებით, შპს «... კომპანის» მოთხოვნა თანხის დაბრუნების თაობაზე უსაფუძვლოა იმ თვალსაზრისითაც, რომ საბანკო გარანტიის ხელშეკრულების კონკრეტული პირობების სპეციფიურობიდან გამომდინარე, ბენეფიციარის მოთხოვნის დაკმაყოფილება ხდება პრინციპალის კუთვნილი თანხებიდან. ბანკის ფუნქცია მხოლოდ იმაში გამოიხატება, რომ ის გარანტიის ვადის გასვლამდე კლიენტისავე თანხმობით ბლოკავს მის ანგარიშზე არსებულ თანხებს. აღნიშნულის გათვალისწინებით ბენეფიციარის მოთხოვნის დაკმაყოფილება მოხდა კლიენტის ანგარიშზე არსებული ფულადი თანხებიდან. გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების დაწყების შესახებ ბანკის დროული ინფორმირების შემთხვევაში ბანკი ბენეფიციარს ანუ ... სამინისტროს შეატყობინებდა, რომ პრინციპალის მიმართ დაწყებულია გადახდისუუნარობის საქმის წარმოება. ასეთ შემთხვევაში, ბენეფიციარს აღარ ექნებოდა უფლება, მიეთითებინა პრინციპალის მიერ ვალდებულების დარღვევაზე. ამ შემთხვევაში ბანკი წარმოადგენდა საბანკო ოპერაციის განმახორციელებელ სუბიექტს, შპს «... კომპანის» სარჩელის მოთხოვნა უნდა წაეყენებინა ... სამინისტროსათვის თანხის უკან დაბრუნების მოთხოვნით, რამდენადაც გადახდისუუნარობის შესახებ განცხადების წარმოებაში მიღების განჩინების 21.1 მუხლის შესაბამისად: ჩერდება მოვალის წინააღმდეგ დაწყებული იძულებითი აღსრულების ახალი ღონისძიებების დაწყება; ბ. იკრძალება გადახდისუუნარობის შესახებ განცხადების წარმოებაში მიღების თაობაზე სასამართლოს განჩინების გამოტანამდე აღებული ვალების უზრუნველყოფა (ტომი 2, ს.ფ. 55-62).
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების გამოკვლევის შედეგად მიიჩნევს, რომ სს «... ბანკის» საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 25 ნოემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:
გასაჩივრებული განჩინებით სააპელაციო სასამართლო სრულად დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ-სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლის «გ» ქვეპუნქტის მიხედვით, თუ სააპელაციო სასამართლო ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ ან/და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით, მაშინ დასაბუთება იცვლება მათზე მითითებით.
სააპელაციო სასამართლოსათვის კანონით მინიჭებული ზემოაღნიშნული შესაძლებლობა ისე არ უნდა იქნეს გაგებული, რომ სააპელაციო სასამართლოს უფლება აქვს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების დასაბუთების სრულად გაზიარების შემთხვევაში მარტოოდენ მიუთითოს მათზე და იმავდროულად, არ იმსჯელოს ამ გადაწყვეტილების უსწორობის დასასაბუთებლად აპელანტის მიერ საჩივარში მოყვანილ არგუმენტებზე. კანონის ასეთი განმარტება ეწინააღმდეგება სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობის პრინციპებსა და სასამართლოს, როგორც პირის ინტერესების დაცვის ეფექტური საშუალების მიზნებს.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის «გ» ქვეპუნქტის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება უნდა შეიცავდეს მოკლე დასაბუთებას გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების ან უცვლელად დატოვების შესახებ. «მოკლე დასაბუთება» არ ნიშნავს ბლანკეტურ მითითებას. ამგვარი დასაბუთებით არ უნდა ირღვეოდეს 249-ე მუხლით განსაზღვრული სასამართლო გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილის შინაარსი, რომლის მიხედვითაც გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში უნდა აღინიშნოს სამართლებრივი შეფასება და კანონები, რომლებითაც სასამართლო ხელმძღვანელობდა.
თუ სააპელაციო სასამართლო ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს, შეიძლება ეს შეფასებები და დასკვნები არ გაიმეოროს, მაგრამ დასაბუთება უნდა შეიცვალოს თითოეულ მათგანზე და არა ზოგადად გადაწყვეტილებაზე ან მის რომელიმე სტრუქტურულ ნაწილზე მითითებით.
«ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის» ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, სამოქალაქო უფლებათა და მოვალეობათა განსაზღვრისას ან წარდგენილი ნებისმიერი სისხლისსამართლებრივი ბრალდების საფუძვლიანობის გამორკვევისას ყველას აქვს გონივრულ ვადაში მისი საქმის სამართლიანი და საქვეყნო განხილვის უფლება კანონის საფუძველზე შექმნილი დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი სასამართლოს მიერ.
აღნიშნული საერთაშორისო აქტით განმტკიცებული სამართლიანი სასამართლოს უფლება გულისხმობს სასამართლოს ვალდებულებას, დაასაბუთოს მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება. პროცესის მონაწილეებისათვის, ისევე, როგორც საზოგადოებისათვის, ნათელი უნდა იყოს განსჯის ის პროცესი, რომელიც სასამართლომ გაიარა კონკრეტული გადაწყვეტილების მიღებამდე. გადაწყვეტილებაში ასახული უნდა იყოს სასამართლოს მოსაზრებები და სამართლებრივი დასკვნები, რომლებმაც დავის სწორედ ამგვარი გადაწყვეტა გამოიწვია.
ამდენად, უფლების სასამართლოს წესით დაცვის განხორციელება უნდა იყოს სრული, რაც გულისხმობს არა მარტო პირის შესაძლებლობას, მიმართოს სასამართლოს, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გამოიტანოს სამართლიანი და დასაბუთებული გადაწყვეტილება. ეს მოთხოვნა მიზნად ისახავს მხარის მიერ გასაჩივრების უფლების განხორციელების შესაძლებლობის უზრუნველყოფას.
სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში გადაწყვეტილების გასაჩივრების უფლება აპელანტს იმის უფლებასაც ანიჭებს, რომ სააპელაციო სასამართლოსაგან მის პრეტენზიებზე დასაბუთებული პასუხი მიიღოს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლებელია წაგებულ მხარეს სრულიად სამართლიანად გაუჩნდეს განცდა იმისა, რომ მიზანი, რომელიც მიმართული იყო უფლების ზემდგომ სასამართლოში დაცვისაკენ, უშედეგო გამოდგა, სასამართლომ უპასუხოდ დატოვა სააპელაციო საჩივრის პრეტენზიები, რომლებიც მისი აზრით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონსაწინააღმდეგობას ასაბუთებდა.
მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს აპელანტის სააპელაციო საჩივრის პრეტენზიებზე საერთოდ არ უმსჯელია, არ შეუფასებია ისინი და მხოლოდ იმაზე მითითებით შემოიფარგლა, რომ ეს პრეტენზიები დაუსაბუთებელი და უსაფუძვლო იყო. სააპელაციო სასამართლოს არ დაუსაბუთებია, თუ რატომ არ ექვემდებარებოდა აპელანტის პრეტენზიები გაზიარებას.
ამდენად, გასაჩივრებული განჩინება არ შეიცავს სააპელაციო საჩივრის ფაქტობრივი და სამართლებრივი პრეტენზიების გამაქარწყლებელ არგუმენტებს, დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ განჩინების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის «ე1” მუხლის თანახმად, მისი გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად უბრუნებს სააპელაციო სასამართლოს, თუ არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები ან საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ასეთ გადაწყვეტილებას საკასაციო სასამართლომ საფუძვლად უნდა დაუდოს სამართლებრივი შეფასება, რომელიც სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოსათვის.
მოცემულ შემთხვევაში, არსებობს სააპელაციო სასამართლოში საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების აუცილებლობა. საქმის ხელახალი განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს აპელანტის პრეტენზიებზე, შეაფასოს ისინი და მხოლოდ ამის შემდეგ გადაწყვიტოს დავა.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. აღნიშნული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მოცემულ საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებისას უნდა გადაწყვიტოს სასამართლო ხარჯების მხარეთა შორის განაწილების საკითხი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. სს «... ბანკის» საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 25 ნოემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
